CConstaterende datBernheze
Koppel je AI →
Document · PDF

TAM-omgevingsplan hoofdstuk 22b, Loo 20-22 Nistelrode - Bijlage 10 bij toelichting - Bouwhistorische verkenning

Raadsvergadering 1 oktober 2026, gemeente BernhezeBij agendapunt: Vaststellen TAM-omgevingsplan Hoofdstuk 22b, Loo 20-22 Nistelrode12.045 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

6.2 Beschrijving ingrepen per gevel In deze paragraaf worden de voorgenomen ingrepen systematisch beschreven per gevel of bouwdeel van de kortgevelboerderij. Per ingreep wordt aangegeven: ▪ wat de ingreep inhoudt; ▪ welke bouwhistorische waarde het betreffende onderdeel heeft; ▪ wat de verwachte impact is op die waarde; ▪ en welke mitigerende maatregelen zijn genomen om aantasting te voorkomen of te beperken. 6.2.1 Noordgevel Ingreep 1 – Transparante raampartij achter staldeur ▪ Beschrijving: Op de plaats van een bestaande staldeur wordt een glazen pui geplaatst, iets terugliggend in de dagopening, zodat het lijkt alsof de staldeur openstaat. ▪ Bouwhistorische waarde: De staldeur is karakteristiek voor het agrarische gebruik van het achterhuis en draagt bij aan het historische gevelbeeld. ▪ Impact: Beperkt. De deuropening blijft behouden, de staldeuren blijven zichtbaar. ▪ Mitigerende maatregel: De transparante pui wordt visueel ondergeschikt geplaatst; het bestaande kozijn en deurbeeld blijven als schil behouden. Ingreep 2 – Dakramen noordelijk dakvlak ▪ Beschrijving: Twee dakramen worden geplaatst ten behoeve van daglicht op de verdieping. ▪ Bouwhistorische waarde: Het dakvlak is herkenbaar als deel van de oorspronkelijke kortgevelboerderij. ▪ Impact: Matig. Er is sprake van toevoeging in een historisch vlak.

▪ Mitigerende maatregel: Dakramen worden bescheiden van formaat, symmetrisch geplaatst tussen spantvakken en in kleur afgestemd op de dakbedekking en woonhuis 1. Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 38 | P a g i n a Tekening 9: Noordgevel met voorgenomen ingrepen 6.2.2 Oostgevel Ingreep 3 – Nieuwe entree op plek opdekstaldeur ▪ Beschrijving: De bestaande opgeklampte staldeur zal worden vervangen door een verhoogde toegangsdeur, met behoud van karakter, in verband met de voorziene functiewijziging tot woonhuis en ter voldoening aan de eisen van het Bouwbesluit (Rijksoverheid, z.d.). ▪ Bouwhistorische waarde: De oorspronkelijke stalfunctie is herkenbaar in de grote deuropening. ▪ Impact: Beperkt. De opening wordt behouden en hergebruikt. ▪ Mitigerende maatregel: De nieuwe deur wordt in stijl, materiaal en verhouding afgestemd op het gevelbeeld. Ingreep 4 – Vervanging betonnen ramen ▪ Beschrijving: De bestaande betonnen ramen worden vervangen door houten kozijnen met dubbele beglazing. ▪ Bouwhistorische waarde: De betonnen ramen zijn niet oorspronkelijk en van lage waarde. ▪ Impact: Matig. Traditioneel materiaalgebruik wordt hersteld. ▪ Mitigerende maatregel: Nieuwe kozijnen volgen bestaande maatvoering en oorspronkelijke roedeverdeling 1 .

2 Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 39 | P a g i n a 6.2.3 Zuidgevel Ingreep 5 – Openslaande deuren onder segmentboog ▪ Beschrijving: In de zuidgevel worden openslaande stalendeuren aangebracht met segmentboog. ▪ Bouwhistorische waarde: De segmentboog metselwerkindeling is passend in de de oorspronkelijke bouw. ▪ Impact: Matig. De ingreep betreft het maken van een nieuwe gevelopening in een historisch gevelvlak, op een locatie enkele meters verwijderd van een eerdere (thans verdwenen) opening, vermoedelijk aanwezig rond 1950. ▪ Mitigerende maatregel: Nieuw te plaatsen openslaande deuren worden afgestemd op bestaande verhoudingen en materialen en geplaatst onder segmentboog wat verwijst naar eerdere potstal deur aan zuidzijde. Ingreep 6 – Aanbouw aan zuidzijde ▪ Beschrijving: Een aanbouw over circa de helft van de achtergevel, in zwart houten potdekseldelen, met hergebruik van gietijzeren ‘spinnenkopramen’. ▪ Bouwhistorische waarde: De zuidgevel van het achterhuis is historisch gezien vaak gewijzigd; deze zone heeft een lagere monumentale waarde. Zie zuidgevel voor beschrijving Nieuwe kozijnen volgen bestaande maatvoering en oorspronkelijke roedeverdeling Tekening 10: Oostgevel met voorgenomen ingrepen 3 4 4.1 Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 40 | P a g i n a ▪ Impact: Beperkt.

Het volume is ondergeschikt aan het hoofdvolume. ▪ Mitigerende maatregel: Sobere, terughoudende materialisering in zwart hout; gebruik van horizontale belijning en bestaande raamkozijnen. Geen visuele concurrentie met de hoofdvorm. Ingreep 7 – Dakramen zuidelijk dakvlak ▪ Beschrijving: Toevoeging van dakramen ten behoeve van woonruimte op de verdieping. ▪ Bouwhistorische waarde: Zie noordelijk dakvlak. ▪ Impact: Matig. ▪ Mitigerende maatregel: Gelijk aan noordzijde – kleine maatvoering, logische positionering. 6.2.4 Algemeen / hoofdstructuur Ingreep 8 – Splitsing in twee zelfstandige woningen (zie tekening 9) ▪ Beschrijving: De interne structuur wordt aangepast om twee woningen mogelijk te maken. Het voorhuis blijft onaangetast in functie en uiterlijk. ▪ Bouwhistorische waarde: De historische scheiding tussen voorhuis en achterhuis blijft bestaan en is essentieel voor de typologie van een kortgevelboerderij. ▪ Impact: Beperkt. De bestaande hoofdstructuur blijft behouden. ▪ Mitigerende maatregel: Splitsing wordt intern en zonder aantasting van de hoofdvorm gerealiseerd. 7 5 6 8 Tekening 11: zuidgevel met voorgenomen ingrepen Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 41 | P a g i n a Ingreep 9 – Behoud karakteristieke elementen ▪ Beschrijving: Onder meer hanenkammen, muizentandfries, kleurstelling en raamverdelingen worden behouden.

▪ Bouwhistorische waarde: Hoog. ▪ Impact: Geen, behoud van waardevolle elementen. ▪ Mitigerende maatregel: Niet nodig; elementen blijven ongewijzigd. Ingreep 10 –Aanpassing interieur achterhuis ten behoeve van woonfunctie ▪ Beschrijving: Het interieur van het achterhuis wordt aangepast om een volwaardige woonfunctie mogelijk te maken. De ingreep blijft beperkt tot het achterhuis. ▪ Bouwhistorische waarde: Beperkt ▪ Impact: Laag tot gemiddeld. De hoofdstructuur van het achterhuis blijft in hoofdlijnen behouden. ▪ Mitigerende maatregel: Karakteristieke bouwonderdelen zoals de originele moerbalk, kreupele stijl en hanebalkconstructie worden integraal gehandhaafd en in het nieuwe interieurontwerp opgenomen. Tekening 12: Doorsnede achterhuis met voorgenomen ingrepen De voorgestelde ingrepen zijn bedoeld om de boerderij op duurzame wijze een nieuwe woonfunctie te geven, met behoud van de herkenbaarheid van het erf en de oorspronkelijke hoofdvorm.

Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 42 | P a g i n a 6.3 Effectanalyse cultuurhistorische waarden (per ingreep) In deze paragraaf wordt per voorgenomen ingreep beoordeeld wat het effect is op de aanwezige cultuurhistorische waarden van het pand. Dit gebeurt aan de hand van de systematiek uit de URL 2007: bouwhistorische onderzoek en waardestelling (Stichting ERM, 2024) , waarbij de aard, schaal en (on)omkeerbaarheid van een ingreep worden gewogen ten opzichte van de aanwezige waarden, zoals hoofdvorm, structuur, detaillering en materiaalgebruik. Er wordt onderscheid gemaakt in drie effectcategorieën: ▪ Neutraal: geen tot verwaarloosbare invloed op cultuurhistorische waarden. ▪ Matig: merkbare ingreep met mogelijke waardeverlies, vraagt om compensatie of zorgvuldige uitvoering. ▪ Laag: lichte aantasting, meestal reversibel of goed mitigeerbaar. De tabel hieronder geeft per ingreep het verwachte effect weer, met een korte toelichting. Tabel 4: Effect van ingreep op cultuurhistorische waarde Ingreep Effect op cultuurhistorische waarde Toelichting Splitsing woning (achterhuis) Neutraal Oorspronkelijke hoofdstructuur en typologie blijven behouden; indeling volgt bestaande zones. Nieuwe entree oostgevel Laag Reversibel; opening volgt bestaande staldeur; minimale visuele impact op gevelbeeld.

Vervanging betonnen ramen Matig Betonnen ramen zijn niet oorspronkelijk; vervangen door identieke houten kozijn met dubbele beglazing. Raampartij noordgevel (achter staldeur) Laag Terugliggende invulling; staldeurbeeld blijft behouden in het gevelritme en -aanzicht. Openslaande deuren zuidgevel Matig Doorbreking van origineel metselwerk; mitigatie via segmentvormige boog Aanbouw zuidgevel Matig Volumetoename op ondergeschikt deel; mitigatie via sobere materialisering en hergebruik ramen. Dakramen noord en zuidzijde Laag Reversibel; bij plaatsing tussen spantvakken en aan niet-dominante zijde visueel ondergeschikt 6.3 Adviezen per bouwdeel of gevel Op basis van de effectanalyse in paragraaf 6.2 worden in deze paragraaf specifieke adviezen gegeven per bouwdeel of gevel. Deze adviezen zijn bedoeld om cultuurhistorische waarden zoveel mogelijk te behouden, schade te beperken, of op passende wijze te integreren binnen de planvorming. Waar nodig worden mitigerende maatregelen voorgesteld, bijvoorbeeld in materiaalgebruik, plaatsing, detaillering of reversibiliteit van de ingreep. Deze aanbevelingen kunnen richtinggevend zijn bij het opstellen van vergunningsaanvragen en verdere planuitwerking.

Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 43 | P a g i n a Tabel 5: Advies per bouwdeel of onderdeel Onderdeel Advies Voorhuis (woonhuis 1) Volledig behouden; geen wijzigingen aan westgevel of historisch interieur. Balkenplafon, kelder en opkamer blijven ongewijzigd en behouden voor behoud van functionele typologie. Oostgevel Entree ingetogen vormgeven (houten kozijn, smalle profilering). Betonnen ramen vervangen door houten ramen met oorspronkelijke roedeverdeling en maatvoering. Noordgevel Transparante invulling achter staldeur visueel ondergeschikt; stalramen behouden en waar nodig restaureren. Zuidgevel Metselwerk doorbraak zorgvuldig detailleren met segmentboog boven nieuwe gevelopeningen toepassen. Aanbouw zuidzijde Materialisering in zwart hout en hergebruik van gietijzeren spinnenkopramen is positief. Positie en schaal ondergeschikt aan hoofdvolume houden. Dakvlakken Beperk aantal dakramen; plaats ze in lijn met bestaande spantstructuur zoals voorhuis. Interieur achterhuis Transformatie van stalgedeelte tot woonruimte betekent verlies van oorspronkelijke functie. Streef naar behoud van ruimtelijke structuur en zichtbare sporen. 6.4 Mitigerende maatregelen en aanbevelingen Om de cultuurhistorische waarde van Loo 22 te beschermen en zo veel mogelijk te behouden, worden de volgende mitigerende maatregelen aanbevolen.

Deze zijn gericht op het beperken van waardeverlies en waar mogelijk het toepassen van reversibele oplossingen: ▪ Behoud en herstel van karakteristieke metselwerkdetails, zoals hanenkammen, muizentandfries en realiseren van segmentboog bij nieuwe gevelopening. ▪ Gebruik van kleurstelling en materialen die nauw aansluiten bij het bestaande, zoals monumenten groen kleurstelling en ingetogen kozijnprofileringen. ▪ Simulatie van oorspronkelijke stalopeningen door terugliggende transparante invullingen achter bestaande deuren om het historische beeld te versterken. ▪ Beperking van aanbouw in vorm en volume, met aandacht voor ondergeschiktheid aan de hoofdvorm van de boerderij. ▪ Hergebruik van originele bouwmaterialen, zoals stalramen en bakstenen, om authenticiteit en continuïteit te waarborgen. ▪ Zorgvuldige plaatsing van dakramen, bij voorkeur in lijn met bestaande spanten of ramen en op minder zichtbare dakvlakken, om het silhouet zo min mogelijk te verstoren. ▪ Interieurwijzigingen zodanig uitvoeren dat constructieve elementen en historische leesbaarheid behouden blijven. ▪ Voortdurende begeleiding en controle door een erfgoedkundige of monumentenspecialist tijdens de uitvoering.

Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 44 | P a g i n a 6.5 Effectentabel: ingrepen en waardering per gevel/bouwdeel en mitigerende maatregelen In onderstaand overzicht zijn de voorgenomen ingrepen samengevat per bouwdeel of gevel. Per onderdeel wordt het effect op de monumentale waarden benoemd, de waardecategorie conform de uitvoeringsrichtlijn URL 2007: bouwhistorische onderzoek en waardestelling (Stichting ERM, 2024) weergegeven, en een korte toelichting of mitigerend advies toegevoegd. De tabel geeft daarmee een integraal overzicht van de impact van het plan op de bouwhistorische en cultuurhistorische waarden van Loo 22. Tabel 6: Effectentabel: ingrepen en waardering per gevel/bouwdeel Bouwdeel/gevel Voorgenomen ingreep Waardering Effect op monumentale waarde Reversibel Mitigerende maatregelen/ toelichting Westgevel Geen ingrepen Hoog Geen effect n.v.t. Blijft volledig behouden. Het blijft representatief voor de oorspronkelijke hoofvorm Noordgevel Transparante invulling achter bestaande staldeur Hoog Beperkt effect Ja Staldeur blijft behouden; terugliggende transparantie suggereert oorspronkelijke functie zonder verlies.

Oostgevel ▪ Nieuwe entree in bestaande staldeur ▪ Vervanging betonnen ramen door houten kozijnen met dubbele beglazing Gemiddeld Beperkt effect/ positief effect Ja Vormgeving ingetogen; bij voorkeur hergebruik bestaande deur of nieuwe invulling in stijl met houten kozijn en sobere kleuren. Vormgeving van kozijnen blijft behouden. Zuidgevel ▪ Openslaande deuren in bestaande gevel ▪ Aanbouw Gemiddeld Matig effect Gedeeltelijk ▪ Uitvoering segmentboog, behoud metselwerkdetails en stenen hergebruik. ▪ Donkere kleurstelling, horizontale delen; ondergeschikt aan hoofdvorm; hergebruik stalramen om relatie met agrarisch verleden te behouden. Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 45 | P a g i n a Dakvlak noord en zuid Dakramen t.b.v. slaap- en badkamers Gemiddeld Beperkt effect Ja Beperkt in aantal; plaatsing in lijn met bestaande structuur/spanten Achterhuis – interieur Verbouwing t.b.v. woonfunctie Laag tot gemiddeld Mattig effect Nee Leesbaarheid van structuur waar mogelijk behouden; balklaag wordt vervangen, moerbalk, kreupele stijl en hanebalkconstructie blijven behouden. Respect voor bestaande hoofdopzet.

6.6 Adviezen voor vergunningverlening Op basis van de voorgenomen herbestemming en de in hoofdstuk 5 en 6 uitgevoerde waardestelling en effectanalyse, wordt het volgende geadviseerd ten behoeve van de toetsing door de gemeentelijke monumentencommissie: Te behouden elementen: De volgende onderdelen worden aangemerkt als cultuurhistorisch essentieel en dienen behouden te blijven in situ en in huidige verschijningsvorm: ▪ De volledige westgevel, inclusief voordeur met levensboom, kelderraam met dievenspijlen, opkamerraam, hanenkammen, muizentandfries en smeedijzeren ankers; ▪ Het gietijzeren rozetvenster in de oostgevel; ▪ Het silhouet en de hoofdvorm van het zadeldak met wolfeinden; ▪ De oorspronkelijke balklagen van woonkamer, opkamer en kelder. Materiaal- en kleurgebruik: ▪ Toe te passen materialen dienen aan te sluiten op het historische karakter in kleurstelling, textuur en detaillering (zoals donkergroen geschilderd hout, kozijnen met traditionele profilering, handvormstenen en kalkgebonden mortel); ▪ Voegwerk dient uitgevoerd te worden in fijn, terugliggend profiel met kalkhoudende mortel die aansluit op de bestaande voegwijze. Reversibiliteit ▪ Ingrepen zoals transparante invullingen achter staldeuren en de plaatsing van dakramen dienen reversibel uitgevoerd te worden en mogen de dragende structuur of gevelbeeld niet onherstelbaar aantasten.

Ontwerp en uitvoering ▪ Nieuwe gevelopeningen dienen uitgevoerd te worden met een hanenkam of houten latei, passend bij de aanwezige detaillering; ▪ Geadviseerd wordt het plan in uitvoering te laten begeleiden door een restauratiearchitect of erfgoedadviseur met aantoonbare kennis van agrarisch erfgoed. Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 46 | P a g i n a 6.7 Randvoorwaarden en uitvoering Bij de realisatie van de voorgenomen functiewijziging dienen de volgende uitvoeringsvoorwaarden in acht te worden genomen: ▪ Historiserende uitvoering: alle wijzigingen aan gevels, kozijnen, daken en ornamentiek dienen te worden uitgevoerd met behoud van bestaande detaillering, in ambachtelijke technieken en in overeenstemming met de bouwperiode (ca.

1914); ▪ Uitvoering volgens richtlijn: alle werkzaamheden dienen te voldoen aan de Stichting ERM- richtlijnen en in het bijzonder aan de URL 2007 – Bouwhistorisch Onderzoek met waardestelling; ▪ Materiaalgebruik: hergebruik van originele bouwmaterialen, zoals stalramen en historische bakstenen, is sterk aanbevolen ter behoud van consistentie en authenticiteit; ▪ Documentatieplicht: het wordt aanbevolen om voorafgaand aan de werkzaamheden, en na voltooiing van de herbestemming, een aanvullende waardestellingstekening en fotodocumentatie op te stellen (conform de kleurcodering van URL 2007: bouwhistorische onderzoek en waardestelling (Stichting ERM, 2024)). Dit draagt bij aan een duurzame archivering en juridische borging van het erfgoedkarakter. 6.8 Samenvattend De voorgenomen functiewijziging van Loo 22 betreft een zorgvuldige herbestemming van het achterhuis, waarbij het monumentale karakter en de cultuurhistorische waarden van het pand worden gerespecteerd en versterkt. Het voorhuis blijft volledig behouden, te rwijl in het achterhuis met terughoudende ingrepen, zorgvuldig materiaalgebruik en aandacht voor de oorspronkelijke hoofdstructuur wordt omgegaan met gevels, openingen en constructieonderdelen. Hierdoor blijft het ensemble herkenbaar als een historische ko rtgevelboerderij en wordt het geschikt gemaakt voor toekomstbestendig gebruik.

De voorgestelde ingrepen zijn in overeenstemming met de uitvoeringsrichtlijn voor bouwhistorisch onderzoek (Haans, 2007), en de cultuurhistorische waarden blijven grotendeels behouden zoals vastgesteld in de waardestelling. Belangrijk is dat de uitvoering plaatsvindt binnen de gestelde mitigerende kaders en onder begeleiding van een erfgoedkundige of monumentenspecialist, zodat zorgvuldig wordt omgegaan met het aanwezige erfgoed. De voorgestelde herbestemming van het achterhuis beoordeeld als aanvaardbaar. In het volgende hoofdstuk worden de kernwaarden geherformuleerd en volgt een integrale conclusie met aanbevelingen voor vergunningverlening en toekomstig gebruik. Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 47 | P a g i n a 7. Conclusie en aanbeveling 7.1 Samenvatting van cultuurhistorische kernwaarden De kortgevelboerderij aan Loo 22 in Nistelrode, gebouwd in 1914, vertegenwoordigt een goed bewaard voorbeeld van agrarisch erfgoed in Noordoost -Brabant. Wat valt onder de gemeentelijke monumentenstatus. De cultuurhistorische waarde van het object ligt in de typologie, architectonische gaafheid en ensemblewaarde binnen het historische lint van het buurtschap Loo. De boerderij is gebouwd volgens het traditionele kortgeveltype, met een duidelijke functionele scheiding tussen het voorhuis (woonruimte) en achterhuis (bedrijfsgedeelte).

Karakteristieke bouwelementen zoals het steens metselwerk in kruisverband, het wolfs dak met muizentandfries, de smeedijzeren ankers en originele raamindelingen – waaronder het gietijzeren rozetvenster – zijn grotendeels behouden gebleven. Ook de oorspronkelijke constructieve opbouw is nog herkenbaar aanwezig, met name in de balklagen van woonkamer, de toogkelder en opkamer, en de hoofdvorm van het zadeldak. De modernisering van de zuidgevel en het interieur in 2001 heeft de hoofdstructuur niet fundamenteel aangetast. Het object is daarmee nog goed leesbaar als vroeg-20e-eeuwse boerderij en drager van lokale geschiedenis. 7.2 Geschiktheid voor herbestemming De voorgenomen splitsing van de boerderij in twee zelfstandige woningen – met behoud van het voorhuis in zijn huidige vorm – kan worden beschouwd als een passende en zorgvuldige herbestemming. De keuze om het voorhuis ongemoeid te laten, vormt een sterke w aarborg voor het behoud van de historische hoofdstructuur. Gezien beoogde functiewijziging geen functieverlies of onomkeerbare ingreep betreft in het monument. De ingrepen aan het achterhuis zijn gericht op functieverandering, maar zijn grotendeels reversibel en worden in het plan mitigerend vormgegeven.

Met name de entree in de oostgevel, het terugliggend transparant maken van de noordgevel (achter bestaande staldeur) en het hergebruik van stalramen in de nieuwe aanbouw getuigen van respect voor het oorspronkelijke karakter. Ook de toevoeging van dakramen is ondergeschikt aan het silhouet van de kap en dus als aanvaardbaar te beschouwen. De voorgenomen herbestemming biedt daarmee perspectief op duurzaam gebruik zonder verlies van cultuurhistorische waarde, mits zorgvuldig uitgevoerd. 7.3 Aanbevelingen voor behoud Op basis van de waardestelling uit hoofdstuk 5 en de effectanalyse in hoofdstuk 6 wordt het behoud van een aantal specifieke onderdelen dringend aanbevolen. De westgevel verdient volledige bescherming: deze bevat het meest complete en gave gevelbeeld, met onder de originele kelder en smeedijzeren ankers. Ook het rozetvenster in de oostgevel, de oorspronkelijke kapvorm met wolfeinden en muizentandfries, en de balklagen van woonkamer, de toog kelder en opkamer dienen behouden te blijven. Deze onderdelen vertegenwoordigen de kern van de bouwhistorische en esthetische waarde. Ingrepen aan de noordgevel zijn slechts toelaatbaar indien deze visueel reversibel zijn – zoals het terugliggend invullen van de staldeur – en mits de overige detaillering behouden blijft.

De zuidgevel mag worden aangepast mits met grote zorgvuldigheid in materiaalgebruik en uitvoering; het aanbrengen Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 48 | P a g i n a van segmentboog of balk boven nieuwe gevelopeningen en het gebruik van donkergroen kleurstelling zijn wenselijke mitigerende maatregelen. Dakramen dienen beperkt in aantal, goed gepositioneerd van het dakvlak aangebracht te worden, zodat ze het oorspronkelijke silhouet van het pand niet verstoren. 7.4 Handvatten voor gemeentelijke planbeoordeling De hier uitgevoerde bouwhistorische analyse biedt de gemeente Bernheze een concreet kader voor toetsing van toekomstige vergunningaanvragen. De volgende uitgangspunten worden aanbevolen als toetsingscriteria: ▪ Wijzigingen aan gevels zijn slechts toegestaan indien visueel ondergeschikt, zorgvuldig gedetailleerd en in overeenstemming met het bestaande beeld. De hoofdmassa en kapvorm dienen behouden te blijven, evenals beeldbepalende elementen zoals het rozetvenste r, de muizentandfriezen, de smeetijzeren ornamenten en originele gevelindelingen. ▪ De voorgestelde aanbouw aan de zuidzijde is alleen aanvaardbaar indien deze ondergeschikt blijft aan de hoofdvorm, in een passende en ambachtelijke materialisering wordt gerealiseerd (bijv. donker hout), en het agrarisch karakter ondersteunt.

Entreewijziging aan de oostzijde is acceptabel indien het mitigerend gebeurd. ▪ Binnen ruimtelijke aanpassingen in het achterhuis zijn toelaatbaar indien de oorspronkelijke moerbalk behouden blijft. ▪ In het voorhuis wordt behoud zonder wijziging aanbevolen. Tot slot wordt geadviseerd om de uitwerking en uitvoering van het plan te laten begeleiden door een restauratiearchitect of erfgoedadviseur met kennis van agrarisch erfgoed en de uitvoeringsrichtlijn URL 2007: bouwhistorische onderzoek en waardestelling (Stichting ERM, 2024) Deze tabel biedt een handzaam overzicht voor de gemeente bij toetsing van de vergunningaanvraag en uitvoering van de herbestemming, conform de waardestelling in hoofdstuk 5 en effectanalyse in hoofdstuk 6. Tabel 7 Overzicht handvatten toetsing van vergunningaanvraag Onderdeel Voorgenomen ingreep Aanbeveling Beoordelingskader Westgevel/ voorhuis Geen gepland Volledig behouden Beeldbepalend; zie waardering hoofdstuk 5 Noordgevel Transparante raampartij achter staldeur Alleen toegestaan indien visueel reversibel; staldeuren blijven behouden Onderdeel van historische straatbeeld Oostgevel Nieuwe entree op plaats bestaande staldeur Vormgeving in stijl van bestaande deur en kleurstelling Mag onder voorwaarden; verstoring gevelbeeld beperkt Zuidgevel Openslaande deuren + aanbouw Alleen toegestaan indien hergebruik materialen en ondergeschikte vorm.

Zichtbare ingreep; mitigatie vereist Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 49 | P a g i n a Dakvlak noord/zuid Dakramen ten behoeven van slaapk- /badkamers Toegestaan, gezien ondergeschikt en reversibel Geen aantasting van silhouet of kapvorm Interieur achterhuis Verbouwing ten behoeve van woonfunctie. Toegestaan, met behoud van constructieve logica. Leefbaarheidsaanpassingen mogelijk mits zorgvuldig 7.5 Aanvullend advies Na uitvoering van de plannen wordt aanbevolen om een nieuwe waardestellingstekening op te stellen waarin de gerealiseerde toestand van het pand wordt vastgelegd. Deze geactualiseerde documentatie met kleurcodering conform URL 2007: bouwhistorische onderzoek en waardestelling (Stichting ERM, 2024)– kan vervolgens dienen als referentie bij toekomstig onderhoud of vergunningsaanvragen. Door toepassing van bovengenoemde aanbevelingen, en door de mitigerende maatregelen uit hoofdstuk 6 daadwerkelijk te implementeren, blijft het erfgoedkarakter van Loo 22 herkenbaar, beleefbaar en juridisch toetsbaar geborgd. De bouwhistorische verkenning vormt hiermee een sluitend en integraal afwegingskader voor zowel planvorming als vergunningstoetsing, conform de uitvoeringsrichtlijn URL 2007: bouwhistorische onderzoek en waardestelling (Stichting ERM, 2024).

7.6 Samenvattend De kortgevelboerderij aan Loo 22 heeft een duidelijke cultuurhistorische en architectonische waarde binnen het agrarische erfgoed van Noordoost -Brabant. De voorgestelde herbestemming is zorgvuldig onderbouwd en technisch uitvoerbaar met beperkte impact op de historische structuur, mits uitgevoerd met aandacht voor materialiteit, detaillering en reversibiliteit. Bij begeleiding door een erfgoedadviseur kan het plan zowel de historische waarde beschermen als ruimte bieden voor duurzaam gebruik. 8. Slotbeschouwing De kortgevelboerderij aan Loo 22 toont zich, ruim een eeuw na haar bouwjaar, als een karaktervol voorbeeld van vroeg -20e-eeuws agrarisch erfgoed in Noordoost -Brabant. Ondanks de veranderende tijdsomstandigheden is de hoofdstructuur verrassend gaaf gebleven . Met de voorgestelde herbestemming wordt niet alleen een nieuwe woonfunctie mogelijk gemaakt, maar ook recht gedaan aan de historische gelaagdheid van het pand. De in d eze bouwhistorische verkenning met waardestelling beschreven maatregelen, adviezen en m itigerende ingrepen beogen een zorgvuldig evenwicht tussen behoud en toekomstgericht gebruik. Indien dit plan met vakkennis en respect voor de aanwezige waarden wordt gerealiseerd, kan Loo 22 uitgroeien tot een overtuigend voorbeeld van hoe agrarisch erfgoed duurzaam kan worden behouden, met oog voor verleden én toekomst.

Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 50 | P a g i n a 9. Bronnen Aalsvoort, A. (z.d.). Eigen archief. Bernheze. (z.d.). Welstandsnota Bernheze [Regeling]. Geraadpleegd 27 juni 2023, van https://lokaleregelgeving.overheid.nl Cultuurhistorische beheermodellen, deel 3. (z.d.). Rijksdienst voor Cultuur historische erfgoed. KadastraleKaart. (z.d.). Geraadpleegd 28 juni 2023, van https://kadastralekaart.com/ Monumentenlijst-Gemeente bernheze. (2017, oktober 1). Monumenten en archeologie. https://www.bernheze.org/inwoners-en-ondernemers/sport-cultuur-en- recreatie/monumenten-en-archeologie/ Rijksoverheid. (z.d.). Bouwbesluit 2012 [AMvB]. Geraadpleegd 28 juni 2023, van https://wetten.overheid.nl/BWBR0030461/2023-09-07 Romeins wijnservies. (z.d.). Rijksmuseum van Oudheden. Geraadpleegd 27 juni 2023, van https://www.rmo.nl/tentoonstellingen/tentoonstellingen-archief/schatvondst-romeins- wijnservies/ Stichting ERM. (2024). URL 2007: Bouwhistorisch onderzoek met waardestelling. Topotijdreis: 200 jaar topografische kaarten. (z.d.). Topotijdreis.

Geraadpleegd 27 juni 2023, van https://www.topotijdreis.nl/kaart Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 51 | P a g i n a Bijlage Bijlage 1 Bouwkundige tekeningen en bouwhistorische fasering Bijlage 1.1 Kortgevelboerderij 1914 en eerste modernisering 1955 Bijlage 1.2 Situatie verbouwing 1975 Bijlage 1.3 Situatie verbouwing 2001 Bijlage 1.4 Huidige situatie Bijlage 2 Kadastrale historie Bijlage 2.1 Kadastrale historie ontstaan huidig perceel Loo 22 Bijlage 2.2 Uittreksel kadaster perceelvernummering (filiatie) Bijlage 3 Voorgenomen ingrepen en mitigerende maatregelen Bijlage 3.1 Voorgenomen ingrepen een overzicht Bijlage 3.2 Mitigerende maatregel vervanging betonnen kozijnen Bijlage 3.3 Illustratie voor voorgenomen realisatie aanbouw zuidgevel Bijlage 4 Besluit aanwijzing als gemeentelijk monument Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 52 | P a g i n a Bijlage 1 Bouwkundige tekeningen en bouwhistorische fasering Bouwtekeningen uit archief van der Aalsvoort (Aalsvoort, z.d.). Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 53 | P a g i n a Bijlage 1.1 Kortgevelboerderij 1914 en eerste modernisering 1955 Situatie A situatie kortgevelboerderij, zoals gerealiseerd in 1914.

Situatie B eerste modernisering 1955 A B Tekening 13: Kortgevelboerderij 1914 en 1955 Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 54 | P a g i n a Bijlage 1.2 Situatie verbouwing 1975 Tekening 14: Kortgevelboerderij 1975 Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 55 | P a g i n a Bijlage 1.3 Situatie verbouwing 2001 Tekening 15: Kortgevelboerderij 2001 Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 56 | P a g i n a Bijlage 1.4 Huidige situatie Tekening 16: Huidige situatie kortgevelboerderij Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 57 | P a g i n a Bijlage 2 kadastrale historie De volgende twee kaarten geven de situatie weer van buurtschap Loo zoals vermeld op de topografische kaarten in de tijdlijn van 1850 en 1869. Met rood omcirkelt wat nu Loo 22 is. Figuur 2: Buurtschap Loo 1869, bron: topotijdreis.nl Figuur 1: Buurtschap Loo 1869, bron: topotijdreis.nl Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 58 | P a g i n a Bijlage 2.1 Kadastrale historie ontstaan huidig perceel Loo 22 Figuur 3: Kadastrale kaart uit 1918 Perceel A 3401, waar de kortgevel boerderij Loo 22 is gebouwd in 1914 . Opgevraagd juni 2023 Brabants Historische Informatiecentrum.

(BHIC | Het geheugen van Brabant, z.d.) Figuur 4: Kadastrale kaart uit 1952, na ruilverkaveling "midden Brabant". Opgevraagd juni 2023 uit Kadaster. Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 59 | P a g i n a Figuur 6: Kadastrale kaart uit 1996. Opgevraagd juni 2023 uit Kadaster. Figuur 5: Kadastrale kaart uit 1955 (Aalsvoort, z.d.) Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 60 | P a g i n a Bijlage 2.2 Uittreksel kadaster perceelvernummering (filiatie)

Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 61 | P a g i n a Bijlage 3 Voorgenomen ingrepen en mitigerende maatregelen In hoofdstuk 6 is per gevel uitvoerig ingegaan op de voorgenomen ingrepen en de daarbij behorende mitigerende maatregelen. In de ze bijlage worden de ingrepen visueel ondersteund middels bouwtechnische illustraties, die een nadere toelichting bieden op aard, omvang en impact van de werkzaamheden. Bijlage 3.2 bevat een technische uitwerking van de voorgenomen vervanging van de betonnen raamkozijnen, inclusief toelichting op de gehanteerde principes en materiaalkeuze. Bijlage 3.3 geeft inzicht in de beoogde aanbouw, met nadruk op de ruimtelijke inpassing, materiaalgebruik en aansluiting op de bestaande bouwmassa. Bijlage 3.1 Voorgenomen ingrepen een overzicht Tekening 17: Voorgenomen ingrepen per bouwdeel

Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 62 | P a g i n a Bijlage 3.2 Mitigerende maatregel vervanging betonnen kozijnen In deze bijlage zijn bouwtechnische tekeningen opgenomen ten behoeve van de vervanging van de bestaande betonnen raamkozijnen met enkel glas in de steens buitenmuren. Deze ingreep beoogt zowel energetische verbetering als herstel van het oorspronkelijke gevelbeeld. De nieuwe kozijnen worden uitgevoerd in hardhout en voorzien van HR++ beglazing. Bij de vervanging is nadrukkelijk rekening gehouden met de historische uitstraling van de gevel: profilering, maatvoering en plaatsing volgen nauwgezet de bestaande gevelopeningen. De ingreep wordt uitgevoerd met behoud van het bestaande gevelritme en respect voor de oorspronkelijke architectonische opzet. Materialisering, detaillering en kleurstelling worden afgestemd op het historische karakter van het pand. Op deze wijze wordt het energetisch comfort verhoogd zonder afbreuk te doen aan de cultuurhistorische waarde. Tekening 18: Technische tekening bestaande betonnen raamkozijnen

Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 63 | P a g i n a Tekening 19: Mitigerende maatregel vervanging betonnen kozijnen door hardhouten exemplaar met HR++ beglazing Tekening 20: Mitigerende maatregel vervanging betonnen kozijnen door hardhouten exemplaar met HR++ beglazing

Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 64 | P a g i n a Bijlage 3.3 Illustratie voor voorgenomen realisatie aanbouw zuidgevel Ter onderbouwing van de voorgenomen aanbouw aan de zuidgevel van het achterhuis van Loo 22, wordt verwezen naar een vergelijkbare situatie bij de kortgevelboerderij aan Straten 15 te Oirschot. Aan de oostgevel van dit object is een aanbouw gerealiseerd, uitgevoerd in zwarte horizontale houten delen. Deze toevoeging is visueel ondergeschikt aan het hoofdvolume en sluit qua schaal, materiaalgebruik en vormgeving aan bij het karakter van het oorspronkelijke gebouw. In lijn met deze benadering is het voornemen om aan de tuinzijde (zuidgevel) van het achterhuis van Loo 22 een aanbouw van vergelijkbare opzet te realiseren. Door het hanteren van soortgelijke principes, een sobere vormgeving, natuurlijke materialen en duidelijke ondergeschiktheid aan het historische hoofdvolume, wordt beoogd de cultuurhistorische waarde van het pand te respecteren en de ensemblewaarde te behouden. Foto 24: Aanbouw Straten 15 Oirschot Foto 25: Aanbouw Straten 15 Oirschot Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 65 | P a g i n a Bijlage 4 Besluit aanwijzing als gemeentelijk monument Ter volledigheid wordt het document opgesteld door gemeente Bernheze in 2002, toegevoegd als bijlage.

Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 66 | P a g i n a

Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 67 | P a g i n a

Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 68 | P a g i n a

Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 69 | P a g i n a

Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 70 | P a g i n a

Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 71 | P a g i n a

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://bernheze.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/dfd6f305-3a4a-47bb-9a6b-1f6bb58e7de3?agendaItemId=ec760f36-b7bf-425f-b6e2-78d8f1ec1636