Raadsvoorstel Programmabegroting 2025 - 2028

\r

Resisrrat,enumner: 772041 77205

-ME@:::..:í

Raadsvoorstel Datum versaderiós

Agendapunt:

7 november 2024 4

onderyerp.

Programmabegroting 2025 - 2028

porrereu,rehouder: wethouderRienWijdeven Heesch, 24 september 2024

lnleiding Hierbij bieden wij u de Programmabegroting 2025 en de meerjarenbegroting 2026-2028 aan ln de kadernota die in het voorjaar gepresenteerd is hebben we geconstateerd dat de gemeentelijke opgaven fors zijn. Bernheze is een ontwikkelgemeente met een grote bouwopgave en bijbehorende mobiliteitsvraagstukken. Daarnaast willen we investeren in groen en biodiversiteit en zetten we in op bestaanszekerheid. Als gemeente Bernheze hebben we een stevige basis om op voort te bouwen. We zijn een veerkrachtige en financieel gezonde gemeente. We zi.in vas! besloten om onze ambities niet alleen voor deze periode, maar ook voor de toekomst te verwezenlijken. De komende jaren hebben we echter ook te maken met een andere financiële horizon en tekorten op de arbeidsmarkt. De beschikbare middelen en de knellende arbeidsmarkt hebben invloed op wat we kunnen uitvoeren en de manier waarop we dat doen in de komende jaren. De afnemende Rijksbijdrage vanaÍ 2026, de rentestijging en oplopende loon- en materiaalkosten vermindeÍen de beschikbare ruimte in de begÍoting. De sluitende begroting van 2025 is het resultaat van weloverwogen keuzes: ' we schuiven ambities door

-

beleidsintensiveringenteschrappen inzet van de verhoogde onderuitputting van het BTW - compensatiefonds Het hierna resterende tekort dekken we door een extra aanpassing van het OzB-tarief

en het benutten van het plafond maximale begrotingsruimte voor een aantal activiteiten met een incidenteel karakter. Vanwege de afnemende Rijksbijdrage vanuit het gemeenteíonds zetten we de ingeslagen koers door om ook in 2026 een sluitende begroting te presenteren. ln het najaar van 2024 zijn we gestart met het in beeld brengen van de mogelijkheden. De gemeente kan hierbil aan meerdere knoppen draaien. De eerste knop gaat over de wettelijke en niet-wettelijke taken. ls de gemeente verplicht om iets uit te voeren? Zo nee, dan kunnen keuzes worden gemaakt. De tweede knop is bekijken of bijstelling van de gemeentelijke ambities mogelijk is. De derde knop is zorgen dat er meer geld binnenkomt, waarbij we ook kijken naar gemeentelijke heffingen en belastingen. ln vergelijking met gemeenten in de regio zijn de gemeentelijke lasten in Bernheze relatief laag (begroting 2025-2028, paragraaí A. Lokale heffingen). We zijn realistisch en voorbereid. Als de financiële ontwikkelingen tegenzitten, kunnen we onze reserves aanspreken, maar met de nodige voorzichtigheid. Zo behouden we onze veerkÍacht en kunnen we bli]ven bouwen aan een toekomstbestendig Bernheze. ln ti.iden van verandering en uitdagingen blijven we oog houden voor elkaar. We willen de taakvelden zoals zorg, onderwijs en veiligheid zoveel mogelijk ontzien.

Onze bewoners en ondernemers verdienen een gemeente die hen ondersteunt en beschermt. Daar blijven we ons onverminderd voor inzetten, los van financiële u itdagingen.

Voorstel

1. De progíammabegroting 2025 vaststellen en daarmee de budgetten per programma en

de geplande investeringen 2025 autoriseren. 2. De meerjarenbegroting 2026-2O28 voor kennisgeving aannemen.

Argumenten 1 .1 Met hel vastslellen van de begrotíng door de gemeenteraad wordt voldaan aan de wetteliike verplichting van artikel 191 van de gemeentewet. Op grond van de gemeentewet biedt het college voor het begin van het begrotingsjaar de begroting voor het komende jaar aan de gemeenteraad aan. Met de vaststelling van de begroting door de gemeenteraad worden voor het college de u itvoeringskaders vastgesteld en voor de gemeenteraad de controlerende kaders. Tevens autoriseert uw raad het college voor het aanwenden van de in de begroting opgenomen exploitatiebudgetten inclusief de investeringen. Hierdoor steit uw raad het college in staat om binnen de gegeven kaders uitvoering te geven aan de programma's en de investeringsagenda. Over afwijkingen van de uitvoering van de plannen en de budgetten zullen wij uw raad gedurende het begrotingsjaar 2025 op programmaniveau via de tussentijdse rapportages informeren. ln de jaarrekening 2025 legt het college tenslotte de eindverantwoording over het jaar 2025 af. 1.2 De begroting 2025 ís structureel en reëel in evenwicht. De begrotlng 2025 sluit op nul. Uitgangspunt is dat de gemeente zelf verantwoordelijk is voor een gezond financieel beleid en beheer. De provincie is als toezichthouder alert en reageert op beslissingen met financiéle consequenties die het begrotingsevenwicht kunnen aantasten.

De beoordeling van de begroting vindt plaats aan de hand van het toezichtscriterium 'structureel en reëel begrotingsevenwicht'. Voor de bepaling van het toezicht voor het begrotings)aat 2025 wordt uitsluitend de jaarschijÍ 2025 beoordeelt. De begroting is structureel in evenwicht en we gaan er dan ook vanuit dat we repressief toezicht krijgen voor het begrotingsjaar 2025. Tabel 1. Overzicht begrotingssaldi

Beqrotinqssaldl

2025

2026

2027

2028

0

2.273.204 tekort

2.19í.508

1 .820.448

Tekort

tekort

hebben we beperkt. 1 .4 De lastendrukaanpassing Voor de onroerende zaakbelasting houden we rekening met een taíiefsaanpassing ter hoogte van de inflatie van 2,3%. Daarnaast stellen we een extra aanpassing voor van 2,7yo. Deze extra aanpassing vinden we acceptabel gezien de uitdaging waarvoor we staan om te komen tot een structurele sluitende begroting vanaf 2026. ln onderstaande tabel hebben we de ontwikkeling van de gemiddelde lastendruk weergegeven ten opzichte van het belastingjaat 2024.

2

MA

mu

mat lncldrn

axcl.lncldan

2025

t lr koÍtlngrn t l. koílnlon lom?,

Woningen |-ï

Eigenaar Gebruikor

_

-

Eigenaar en

Wrriglng t.o.Y.

Wijziging t.o.v.

20z

2021

(incl. incldentela (oxcl. incldontolg

llnm24

koíingen 2024)

korlingan 2024) (kolom 3 t.o.Y í)

(kolom 3 t.o.v. 2 (5)

(1)

l2l

(3)

(4)

Bsdrag

Bedrag

Bedíag

,lo

564,15

564,15

592,41

5,010/o

5,01%

246,90

278,90

278,90

12,96Vo

00/o

81't,05

843,05

871,31

7 A3%

3,35%

1.605,79 1.680,37

6,400k

4,640/0

gebruikeÍ

Nielwonin-

Eigenaar

gen

1.579.30 l---------------

Gebruiker

1.172,37

1 .194.64

ril.d

6,90%

!,91%

Eigenaar en

2.751.67

2.800.44

2.933,631

6,610k

4.760/o

gebruiker

Toelichting op bovenstaande tabel: ln 2024 is door de gemeenteraad besloten tot een aantal incidentele teruggaven, namelijk een korting van € 20,- op het vastrecht afval, een generieke teruggave aan alle huishoudens van € 12,-, en vooí bedrijven de inhaalindex 2023 van 1 ,9% niet door te berekenen. Daarnaast is in de raadsvergadering op 25 januati 2024 een motie aangenomen om de ondergrondse inzamelpunten voor incontinentiemateriaal en wegwerpluiers in alle keÍnen van Bernheze open te houden tot er een werkbaar alternatief beschikbaar is. ln 2024 hebben we deze kosten niet opgenomen in het tarieÍ. De kosten van de luierinzameling zijn gelijk aan gemiddeld € 7,- per huishouden. Dit leidt vanaf 2025 echter niet tot een taíiefsaanpassing omdat er nog voldoende ruimte is binnen de totale aÍvaistoffenheffing. ln kolom (4) is de gemiddelde lastendrukontwikkeling in beeld gebracht rekening houdende met deze incidentele teruggaven tn 2024 en de motie betrefÍende de luierinzameling. We hebben voor de beeldvorming een extra kolom toegevoegd. ln kolom 5 houden we geen rekening met de incidente teruggaven in 2024.

2.1 De gemeenteraad autoriseert het college slechts voor het doen van uitgaven voor hel komende begrolingsjaar 2025. Op grond van de gemeentewet biedt het college een begroting aan voor het komende begrotingsjaar en een meerjarenraming voor minimaal de drie daaropvolgende jaÍen. ln het kader van de budgetautorisatie wordt het college slechts geautoriseerd tot het doen van uitgaven voor het komende jaar en wordt door de gemeenteraad uitsluitend de begroting 2025 vastgesteld. De meeÍJarenraming woÍdt voor kennisgeving aangenomen.

Risico's Se pte mbercircul aire ge mee ntefond s 2024

De uitkomsten van de septembercirculaire zijn niet in de programmabegroting 2025 en de

meerjarenraming 2026-2028 verwerkt. Zoals gebruikelijk zullen wij uw Íaad zo spoedig mogelijk na het ontvangen van deze circulaire informeren over de uitkomsten. De financiéle effecten van

3

de septembercirculaire verweÍken we in de eerste tussentijdse rapporlage 2025 en in het meerjarenperspectief 2026-2029. S pe c if ie ke u it ke r i nge n

De veÍgoeding voor de uitvoering taken die door het rijk bij gemeenten worden neergelegd, vindt steeds vaker plaats door middel van specifieke uitkeringen, de zgn. SPUK'S. Deze SPUK's zijn vaak niet vooÍzien en worden gedurende een uitvoeringsjaar beschikbaar gesteld. Aan deze SPUK'S is altijd een (beperkte) bestedingstermijn verbonden waardoor dit extra niet voorzienbare inzet van formatie vraagt. Dit heeft ook gevolgen op de uitvoering van onze lokale projecten. Die kunnen hierdoor namelijk onder dÍuk komen te staan.

Koston en d6kking De exploitatiesaldi laten voor alle jaren een negatief saldo zien met uitzondering van het jaar 2025. Het jaar 2025 stelt uw gemeenteraad vast. De jaren 2026 tot en met 2028 neemt u voor kennisgeving aan. Onze vermogenspositie is solide. We beschikken peÍ 1-'l -2025 over een risicoreserve van € 5,2 miljoen en een vrij besteedbare reserve van € 23 miljoen.

Communicatie Na besluitvoÍming in het college zal actief gecommuniceerd worden met de inwoners Vorvolg De vastgestelde programmabegroting versturen we aan het college van Gedeputeerde Staten van Noord-Brabant en het Centraal Bureau voor Statistiek (CBS).

Bijlage(n): De bijlage(n) zijn digitaal beschikbaar. o Programmabegroting 2025 en meerjaÍenÍaming 2026-2028

rgemeester en wethouders,

Peggy Hurkmans secretaris

l\4ark d

4