QA gebiedsvisie De Maashorst september 2023

Q&A (concept) Gebiedsvisie natuurgebied De Maashorst Over welk gebied gaat de Gebiedsvisie? De Gebiedsvisie gaat over het natuurgebied De Maashorst, inclusief Herperduin en Hooge Vorssel, en de levendige schil hieromheen. De Maashorst ligt tussen Oss, Heesch, Nistelrode, Uden, Zeeland en Schaijk. We onderscheiden drie verschillende zones: de natuurkern, natuurschil en de levendige schil. Het natuurgebied bestaat uit de natuurkern en de natuurschil. De levendige schil is een overgangsgebied rondom De Maashorst, zonder harde grens. Wat zijn de natuurkern, natuurschil en levendige schil? Het natuurgebied bestaat uit de natuurkern en de natuurschil. De natuurkern is het hart van het natuurgebied. Hier ligt de nadruk op rust en stilte. De natuurschil ligt rondom de natuurkern. In de natuurschil zijn meer mogelijkheden voor recreatie dan in de natuurkern. De levendige schil is een overgangsgebied rondom De Maashorst, zonder harde grens. Dit is het gebied tussen de dorpen/steden en het natuurgebied. Hier streven we naar een balans tussen wonen, landbouw, natuur en recreatie. Waar gaat de Gebiedsvisie over? De gemeenten Bernheze, Maashorst en Oss, Staatsbosbeheer en waterschap Aa en Maas streven samen naar een gezamenlijk eindbeeld in 2050: een natuurgebied waarin natuurlijke processen leidend zijn. De visie geeft op hoofdlijnen richting aan de ontwikkelingen in het gebied.

Wat is een visie? Wel Beeld voor 2050 Wat je waar wel en niet wilt ontwikkelen (zonering) Type routes: doorgaand, toegankelijk Gezamenlijke oplossingen

Niet Beeld over 5 jaar Locatie hek, paaltje, bankje, prullenbak Hobbels in het Slingerpad Individuele beleving

Hoe we het toekomstbeeld vervolgens gaan realiseren, wordt uitgewerkt in het Inrichtings- en beheerplan. Dit plan wordt elke 6 jaar geactualiseerd. Op die manier kunnen we de kennis en ervaring die we opdoen en nieuwe ontwikkelingen meenemen en onze koers bijsturen als dat nodig is. Mag ik straks nog in de natuurkern komen? Ja, recreëren op wegen en paden blijft mogelijk. Dit vergroot de voorspelbaarheid voor de dieren in het gebied en dat vermindert de verstoring. Uiteraard is het wel toegestaan om van de wegen en paden af te wijken om afstand te bewaren tot de grote grazers. Mountainbikers, ruiters en menners kunnen ook nog steeds gebruik maken van de wegen en paden in de natuurkern. De bewegwijzerde (drukke) routes van mountainbikers, ruiters en menners verdwijnen in de zuidelijke Maashorst wél uit de natuurkern. Kunnen er nog evenementen en activiteiten worden georganiseerd in De Maashorst? Ja, maar er worden wel kaders en regels opgesteld in een Activiteiten- en evenementenplan. Evenementen worden niet meer toegestaan in de natuurkern. We streven ernaar het Activiteiten- en evenementenplan in het eerste kwartaal van 2024 vast te stellen. Lopen er straks overal grote grazers? Nee. Vanaf 2035 willen we geleidelijk aan de begrazing uitbreiden naar de natuurschil. Maar dit doen we alleen als er meer recreatiemogelijkheden in de levendige schil zijn gekomen. Ook moet uit 1/3

monitoring blijken dat mens en dier goed samengaan. Rondom de recreatieve poorten en entrees blijft een gebied van ongeveer 500 meter vrij van begrazing door de drie grote grazers. Begrazing door een kudde schapen is daar bijvoorbeeld wel mogelijk. Wat gaat er gebeuren met de wisenten? De wisenten lopen nu in een afgeschermd gebied met taurossen en Exmoorpony’s. Het is de bedoeling dat in de zuidelijke Maashorst in 2035 de wisenten in het hele begrazingsgebied lopen. Er komen geen wisenten in Herperduin en Hooge Vorssel. De uitbreiding vindt niet in één keer plaats. Het gebied waarin de wisenten lopen breiden we langzaam uit. Elke stap in het proces wordt goed gemonitord en geëvalueerd. Dit is zowel voor de recreanten in het gebied als de dieren zelf van groot belang. Wat is procesnatuur? Het streven voor De Maashorst is procesnatuur. Procesnatuur betekent dat de natuur zich ontwikkelt door natuurlijke processen. Daarbij schept de mens de optimale voorwaarden en de natuur bepaalt zelf de ontwikkeling. Natuurlijke processen kunnen hun gang gaan en er vindt weinig of geen onderhoud plaats. Dode bomen blijven bijvoorbeeld liggen en vergaan in het gebied. Dit biedt een voedingsbron of woonplaats voor andere soorten. De rol van beheerder wordt steeds verder overgenomen door begrazing. Blijft landbouw mogelijk in de natuurkern? Nee.

De Maashorst maakt deel uit van het Natuurnetwerk Brabant. De provincie wil dit natuurnetwerk in 2027 hebben gerealiseerd. Het streven is dan ook om de agrarische gronden in de natuurkern te verwerven en om te vormen naar natuur. De verwerving vindt plaats op vrijwillige basis. Hoe gaan jullie de levendige schil ontwikkelen? De ontwikkeling van de levendige schil is een langdurig proces, waar alle belanghebbenden in het gebied bij worden betrokken. Als gemeenten maken we ontwikkelingen mogelijk via omgevingsplannen, zoals nevenactiviteiten voor agrarische bedrijven. Op gronden in eigendom van de gemeente kunnen we bijvoorbeeld natuur, fiets- en wandelpaden ontwikkelen. Maar we nodigen andere eigenaren in het gebied ook uit om met initiatieven te komen. Die initiatieven moeten dan wel een positief effect hebben op het milieu en het bodem- en watersysteem. Wordt grondwateronttrekking verboden? Nee. In de Gebiedsvisie wordt het belang van het herstellen van het natuurlijke watersysteem en het zo lang mogelijk vasthouden van water in het gebied benadrukt. Hiervoor worden verschillende maatregelen genomen. Sommige op de korte termijn, andere op lange termijn. Het beleid van het waterschap is hierbij leidend. Wanneer de natuurkern compleet als natuurgebied is ingericht, kan de waterhuishouding worden aangepast naar de doelen van de natuur.

Tot dat moment zoeken wij samen met de aanwezige landbouwbedrijven naar manieren om zoveel mogelijk water vast te houden en verdroging tegen te gaan. Is begrazing als beheervorm niet duurder dan natuurbeheer door mensen? Er is gekeken naar de kostenverschillen tussen actief, maar extensief beheer door mensen, passend binnen het “proceslandschap” dat we nastreven versus beheer door begrazing. Actief beheer is globaal berekend meer dan 1,5 maal zo duur dan de inzet van grote grazers. Los daarvan gaat het ook om biodiversiteit, natuurlijkheid, procesnatuur en landschapsvorming: grote grazers bieden op die thema’s meer dan menselijk beheer. Mensen kunnen natuurlijke systemen hooguit nabootsen, maar wanneer de natuur (lees: grazers) dit doet wordt de kwaliteit hoger. Waarom worden er geen andere grazers ingezet? 2/3

Tot en met 2015 zijn er in De Maashorst Schotse hooglanders geweest. Dat bleek geen goede optie omdat zij vaak verkoeling zoeken in poelen en daar dan de hele dag in blijven. Dat gaat aantoonbaar ten koste van de biodiversiteit in de poelen en de waterkwaliteit. Ook grazen ze dan een stuk minder. Schapen in het hele gebied zijn ook geen optie, omdat zij de vlaktes te kaal grazen. Dat gaat ten koste van de biodiversiteit die juist nodig is voor de procesnatuur. Ook zijn schapen kwetsbaar als prooidier en is er veel meer begeleiding, toezicht en zorg nodig bij dit soort begrazing, waardoor dit veel duurder is. Schapen begeleid inzetten voor de begrazing van deelgebieden zoals bijvoorbeeld De Hooge Vorssel is wel mogelijk. De combi van de tauros, wisent en pony is heel bewust gekozen, omdat ze een ander graasbeeld hebben en elkaar aanvullen in begrazing. De wisent doet veel beheer in het bos en de tauros is nodig voor het beheer van de vlakten, omdat de wisenten veel in het bos zitten. De pony graast de vlaktes kort. Er wordt al aan deze vorm van natuurbeheer (met deze grazers) gebouwd sinds 2016. Het was en is een gefundeerde keuze, waarbij constant begrazingsexperts betrokken zijn en blijven. Waarom worden de dreven niet uitgerasterd? Uitrasteren kan uiteraard wel, maar het is zeker niet wenselijk. Er worden zo barrières gecreëerd voor soorten om over te steken.

Dit past niet in de visie van procesnatuur. Ook kun je juist door uitrastering concentraties van dieren krijgen die bijvoorbeeld een corridor blokkeren, waardoor er niemand meer langs kan. Zo ontstaan bottlenecks, die het ‘gevaarlijker’ maken voor bezoekers om te passeren.

3/3