Programmabegroting 2027 en meerjarenbegroting 2028-2030
Tekst van het document
Registratienummer: | 148638 / 148641 Raadsvoorstel Datum vergadering: | 12 november 2026 Agendapunt: | 4.c Onderwerp: | Programmabegroting 2027 en meerjarenbegroting 2028-2030 Portefeuillehouder: | wethouder Sascha Kraus-Hoogeveen Heesch, 15 september 2026 Inleiding Hierbij bieden wij u de Programmabegroting 2027 en de Meerjarenbegroting 2028-2030 aan. Deze begroting markeert het begin van een nieuwe bestuursperiode, waarin de ambities en uitgangspunten uit de coalitieverklaring ‘Op koers naar de toekomst’ richtinggevend zijn. Het coalitieprogramma werken we uit tot een bestuursprogramma, dat op 12 november aan de raad wordt gepresenteerd en besproken. Wij streven ernaar een ontwikkelgemeente te zijn: een gemeente die vooruitdenkt, kansen benut en bereid is te investeren in een duurzame en aantrekkelijke toekomst. Tegelijkertijd zijn wij ons bewust van de verantwoordelijkheden die daarmee gepaard gaan. Ambities zijn nodig om vooruitgang te realiseren, maar moeten ook haalbaar, uitvoerbaar en financieel verantwoord zijn. Daarom zoeken wij steeds naar een zorgvuldige balans tussen ambitie en realisme. Beleidsarme begroting De voorliggende begroting heeft een beleidsarm karakter en bevat uitsluitend uitgaven die voortvloeien uit wettelijke verplichtingen of die als noodzakelijk (o.a. vervangingsinvesteringen) worden beschouwd.
Op basis hiervan kunnen wij voor 2027 een structureel en reëel sluitende begroting presenteren. Parallel aan deze begroting wordt het Bestuursprogramma opgesteld. Op 4 februari 2027 zullen wij u een begrotingswijziging voorleggen waarin aanvullende beleidsvoornemens voor 2027 worden verwerkt. Deze wijzigingen vormen een aanvulling op de huidige beleidsarme begroting. Daarbij blijft het uitgangspunt onverminderd van kracht dat de begroting structureel en reëel in evenwicht moet blijven. De financiële ruimte voor deze aanvullende beleidsvoornemens zal daarom worden gevonden binnen het beschikbare surplus van de vrij besteedbare reserve, zonder afbreuk te doen aan een financieel gezonde en toekomstbestendige positie van de gemeente. Financiële uitdagingen Wij hebben de ambitie om een ontwikkelgemeente te blijven. In deze bestuursperiode staan daarom diverse omvangrijke projecten op de agenda die aanzienlijke investeringen vergen. Hierbij gaat het onder meer om de ontsluitingswegen in Nistelrode en Heeswijk-Dinther, de herhuisvesting van De Misse 2-4-6, de uitvoering van het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs en de aanleg van het sportpark in Heeswijk-Dinther. De financiële consequenties van de projecten Ontsluitingswegen Nistelrode en Heeswijk- Dinther en de aanleg van het sportpark in Heeswijk-Dinther zijn nog niet opgenomen in de voorliggende begroting.
De hieruit voortvloeiende (afschrijvings-)lasten zullen namelijk pas na 2030 effect hebben op de exploitatie. Tegelijkertijd constateren wij dat de uitgaven binnen het sociaal domein de afgelopen jaren aanzienlijk zijn toegenomen, waardoor een steeds groter beroep wordt gedaan op de - 2 - beschikbare financiële ruimte. Zonder aanvullende maatregelen verwachten wij dat deze kostenontwikkeling zich de komende jaren zal voortzetten. Wij achten het waarom noodzakelijk meer grip te krijgen op de uitgaven binnen het sociaal domein. Om deze ontwikkeling beheersbaar te houden, starten wij het project Grip op het Sociaal Domein, waarmee wij de financiële en inhoudelijke sturing binnen het sociaal domein verder versterken. Met deze aanpak streven wij naar een geleidelijke afvlakking van de kostenontwikkeling, zonder daarbij afbreuk te doen aan de kwaliteit en toegankelijkheid van de ondersteuning voor onze inwoners. Daarnaast blijven de inkomsten uit de algemene uitkering onzeker. De hoogte van deze inkomsten is afhankelijk van landelijke economische ontwikkelingen, wijzigingen in de financieringssystematiek van het gemeentefonds en toekomstige besluiten van het Rijk. Daarnaast kunnen aanpassingen in de verdeling van het gemeentefonds leiden tot afwijkingen ten opzichte van de huidige ramingen. Deze ontwikkelingen stellen ons voor aanzienlijke financiële uitdagingen.
Om ook in de toekomst een gezonde financiële positie te behouden en ruimte te creëren voor noodzakelijke investeringen, zien wij ons genoodzaakt de lasten voor inwoners in de komende jaren sterker te laten stijgen dan de inflatie. Hierbij streven wij naar een zorgvuldige afweging tussen het behoud van betaalbaarheid voor onze inwoners, het realiseren van gestelde doelstellingen om de leefbaarheid te behouden of te vergroten en het waarborgen van de financiële duurzaamheid van onze gemeente. Met deze begroting zetten wij een eerste stap richting de toekomst. Een toekomst waarin wij blijven investeren in een aantrekkelijke, veilige en vitale gemeente. Een gemeente die kansen benut, uitdagingen met vertrouwen tegemoet treedt en steeds de belangen van zowel huidige als toekomstige generaties vooropstelt. Voorstel 1. De programmabegroting 2027 vast te stellen en daarmee de budgetten per programma en de geplande investeringen 2027 te autoriseren. 2. De meerjarenbegroting 2028-2030 voor kennisgeving aan te nemen. Argumenten 1.1 Met het vaststellen van de begroting door de gemeenteraad voldoen we aan de wettelijke verplichting van artikel 191 van de gemeentewet. Op grond van de Gemeentewet biedt het college jaarlijks, voorafgaand aan het begrotingsjaar, de begroting voor het komende jaar ter vaststelling aan de gemeenteraad aan.
Met de vaststelling van de begroting bepaalt uw raad zowel de beleidsmatige als financiële kaders waarbinnen het college uitvoering geeft aan zijn taken in 2027. Tegelijkertijd stelt de raad de kaders vast voor zijn controlerende rol. Met de vaststelling van de begroting autoriseert uw raad het college ook om de opgenomen exploitatiebudgetten en investeringskredieten aan te wenden. Hierdoor kan het college binnen de door uw raad vastgestelde kaders uitvoering geven aan de programma’s en de investeringsagenda. Indien gedurende het begrotingsjaar afwijkingen ontstaan in de uitvoering van beleidsvoornemens of in de beschikbare budgetten, wordt uw raad hierover op programmaniveau geïnformeerd via de tussentijdse rapportages. In de Jaarrekening 2027 legt het college vervolgens verantwoording af over de gerealiseerde resultaten en de besteding van de middelen in het begrotingsjaar 2027. 1.2 De begroting 2027 is structureel en reëel in evenwicht. - 3 - Voor de bepaling van de toezichtsvorm door de provincie, repressief of preventief toezicht, wordt uitsluitend gekeken naar de begrotingsschijf 2027. Daarbij geldt dat gemeenten in eerste instantie zelf verantwoordelijk zijn voor een financieel gezond beleid en een zorgvuldig financieel beheer. Om in aanmerking te komen voor repressief toezicht moet de begroting voor 2027 structureel en reëel sluitend zijn.
Indien hiervan geen sprake is, kan alsnog repressief toezicht worden toegepast wanneer de laatste jaarschijf van de meerjarenraming (2030) structureel en reëel sluitend is De provincie houdt als financieel toezichthouder toezicht op de begroting en is alert op besluiten met financiële gevolgen die het begrotingsevenwicht kunnen beïnvloeden. De beoordeling vindt plaats aan de hand van het wettelijke criterium van een structureel en reëel begrotingsevenwicht. Aangezien de begroting voor 2027 sluit met een positief saldo van € 12.330 en daarmee structureel en reëel in evenwicht is, gaan wij ervan uit dat de gemeente voor het begrotingsjaar 2027 in aanmerking komt voor repressief toezicht1. Tabel 1. Overzicht begrotingssaldi 2027 2028 2029 2030 Begrotingssaldi - 12.330 1.672.864 2.854.240 3.065.628 Overschot Tekort Tekort Tekort Op 4 februari 2027 zullen wij u nog een begrotingswijziging voorleggen waarin aanvullende beleidsvoornemens voor 2027 worden verwerkt. Deze wijzigingen vormen een aanvulling op de huidige beleidsarme begroting. Daarbij blijft het uitgangspunt onverminderd van kracht dat de begroting structureel en reëel in evenwicht moet blijven.
De financiële ruimte voor deze aanvullende beleidsvoornemens zal daarom worden gevonden binnen het beschikbare surplus van de vrij besteedbare reserve, zonder afbreuk te doen aan een financieel gezonde en toekomstbestendige positie van de gemeente. 1.3 Zonder een aanvullende verhoging van de lastendruk is er onvoldoende financiële ruimte om de ambities en investeringen uit het Bestuursprogramma op een verantwoorde wijze te realiseren. Voor de onroerendezaakbelasting houden wij rekening met een tariefstijging van 2,7% ter compensatie van de inflatie. Aanvullend stellen wij een verhoging van 10% voor woningen en 8% voor niet-woningen. Ook na deze verhoging blijven de OZB-lasten onder het gemiddelde niveau van de regiogemeenten. Voor bedrijven hebben wij de tariefaanpassing gematigd, zodat deze beter aansluit bij het niveau van omliggende gemeenten. Deze extra aanpassingen achten wij verantwoord en noodzakelijk om voldoende financiële ruimte te creëren voor de investeringsopgaven en tegelijkertijd een structureel gezonde en toekomstbestendige financiële positie te behouden. Zelfs zonder beleidsvoornemens voortkomend uit het bestuursprogramma ligt er een financiële opgave.
Daarnaast kan een OZB-verhoging niet meer worden meegenomen in de begrotingswijzing die wij u op 4 februari 2027 ter besluitvorming voorleggen, omdat de gemeenteraad de OZB-tarieven uiterlijk vóór 1 januari moet vaststellen. 1 Repressief toezicht is de normale vorm van financieel toezicht door de provincie. Dit betekent dat de gemeente haar begroting en begrotingswijzigingen in principe zelfstandig kan vaststellen en uitvoeren, zonder voorafgaande goedkeuring van de provincie. De provincie houdt wel toezicht, maar achteraf en op hoofdlijnen Om inzicht te bieden in de effecten van de voorgestelde tariefaanpassingen, is in onderstaande tabel de ontwikkeling van de gemiddelde lastendruk ten opzichte van belastingjaar 2026 weergegeven. 2026 | 2027 | Wijziging t.o.v.
2026 (1) | (2) | (2) Bedrag | Bedrag | % Woningen | Eigenaar | 627,83 | 691,66 | 10,17% Gebruiker | 289,78 | 292,83 | 1,05% Eigenaar en | 917,61 | 984,49 | 7,29% gebruiker Niet- | Eigenaar | 1.746,51 | 1.915,12 | 9,65% woningen | Gebruiker | 1.294,55 | 1.433,07 | 10,70% Eigenaar en | 3.041,06 | 3.348,19 | 10,10% gebruiker Op basis van de voorgestelde tariefontwikkelingen voor OZB, Afvalstoffenheffing en Rioolheffing is de verwachting dat de woonlasten voor eigenaar/ bewoner meerpersoonshuishouden in gemeente Bernheze zich als volgt ontwikkelen: in euro’s | OZB | AFVAL | RIOOL | Totaal Woonlasten 2026 Nederland | 470 | 381 | 245 | 1.095 (bron Coelo) Woonlasten 2026 Bernheze | 480 | 286 | 249 | 1.015 (bron Coelo) Woonlasten 2027 (berekend / verwacht o.b.v. de | 541 | 293 | 262 | 1.096 gehanteerde uitgangspunten 2027) 2.1 Met de vaststelling van de begroting autoriseert de gemeenteraad het college uitsluitend voor het doen van uitgaven binnen het begrotingsjaar. Op grond van de Gemeentewet biedt het college een begroting aan voor het komende begrotingsjaar en een meerjarenraming voor minimaal de drie daaropvolgende jaren. De budgetautorisatie van de gemeenteraad heeft uitsluitend betrekking op het begrotingsjaar 2027. Met de vaststelling van de begroting 2027 autoriseert uw raad het college tot het doen van de daarin opgenomen uitgaven en investeringen.
De meerjarenraming 2028-2030 wordt voor kennisgeving aangenomen en dient als financieel perspectief voor de komende jaren. Risico’s Septembercirculaire gemeentefonds 2026 Op Prinsjesdag publiceert het Rijk de septembercirculaire 2026. De financiële effecten van deze circulaire kunnen vanwege het tijdstip van publicatie niet meer worden verwerkt in de begroting 2027 en het meerjarenperspectief 2028-2030. Wij informeren uw gemeenteraad tijdig door - 4 - - 5 - middel van een notitie ter informatie over de uitkomsten van deze circulaire zodat u deze uitkomsten ter overweging kunt meenemen bij de behandeling van de begroting. De financiële effecten van de septembercirculaire zullen worden verwerkt in de begrotingswijziging, de eerste tussentijdse rapportage van 2027 en worden tevens betrokken bij de actualisatie van het meerjarenperspectief 2028-2031. Gevolgen netcongestie heeft gevolgen op het resultaat van het gemeentelijk grondbedrijf De netcongestie zet de resultaten uit het gemeentelijk grondbedrijf onder druk doordat het elektriciteitsnet op veel plekken vol zit. Hierdoor lopen projecten vertraging op of worden tijdelijk stilgezet. Hierdoor wordt de grondexploitatie van afzonderlijke projecten later afgesloten en worden de verwachte resultaten negatief beïnvloedt. Dit heeft gevolgen voor de jaarlijkse resultaten uit het grondbedrijf.
De exacte gevolgen voor onze gemeente zijn nog niet bekend. Kosten en dekking Alleen voor het begrotingsjaar 2027 wordt een positief exploitatiesaldo geraamd. Omdat de toetsing door de toezichthouder zich richt op het jaar 2027, voldoet de begroting aan de vereiste van repressief toezicht. De jaren 2028 tot en met 2030 maken onderdeel uit van de meerjarenraming en worden door uw raad voor kennisgeving aangenomen De gemeente gaat 2027 in met een weerstandsreserve van € 6,5 miljoen en een vrij besteedbare reserve van € 27,9 miljoen. Deze reserves onderstrepen dat de gemeente beschikt over een financieel gezonde en weerbare vermogenspositie. Deze gunstige uitgangspositie vraagt echter om een realistische blik vooruit. Om onze ambities te verwezenlijken, zal de komende jaren een aanzienlijk deel van de beschikbare reserves moeten worden ingezet. Hierdoor is de verwachting dat de huidige reservepositie geleidelijk zal afnemen. Vervolg Na vaststelling van de programmabegroting 2027-2030 in het college publiceren we de begroting op de website van de gemeente. Ook plaatsen we een artikel in de Mooi Bernhezer krant. Voor inwoners/stakeholders is het mogelijk in te spreken bij de commissievergaderingen van 15 oktober en 29 oktober.
Indien u voorafgaande aan de raadsvergadering technische vragen heeft of aanvullende informatie wenst, verzoeken wij u om dat uiterlijk maandag 5 oktober 2026 om 12.00 uur per email (griffie@bernheze.org) bij de griffier in te dienen. De vastgestelde programmabegroting versturen we aan het college van Gedeputeerde Staten van Noord-Brabant en het Centraal Bureau voor Statistiek (CBS). Bijlage(n): • Programmabegroting 2027 en meerjarenraming 2028-2030 - 6 - Burgemeester en wethouders, Martin van Vliet secretaris Mark de Man burgemeester