Programmabegroting 2026 en meerjarenbegroting 2027-2029

\ í

t

Ree,strar,enummer 109748 I 109749

-.,.ÈH."

Raadsvoorstel oarum v€rsad6.,ne: 30 oktober 2025

Agondapunt

4

onde*orp:

Programmabegroting2026enmeerjarenbegroling20?7-2029

porrer.u,Ièhoudèr: wethouderRienWijdeven Heesch, 9 september 2025

lnleiding Hierbij bieden wij u de Programmabegroting 2026 en de meerjarenbegroting 2027 - 2029 aan Oeze begroting markeert het einde van de huidige bestuursperiode. Ondanks Ílnanciële tegenwind zijn we als ontwikkelgemeente blijven investeren en dit blijven we doen. Hierbij hebben en houden we met name oog voor de leefbaarheid in onze kernen en de kwaliteit van de leeÍomgeving. ln deze bestuursperiode hebben we vele projecten gestart en/of kunnen realiseren met de ondersteuning van uw raad. Denk bijvoorbeeld aan de nieuwbouw van Basisschool Op Weg, Traverse in Heeswilk-Dinther, energietransitie, programma dienstverlening, vergroening van onze dorpskernen, woningbouw, Breed Maatschappelijk Beleid, implementatie van de Omgevingswet. Daarnaast vinden we het belangrijk dat we het sociaal domein op niveau hebben en houden, zodat iedereen kan blijven meedoen in onze gemeenschap en de nodige ondersteunjng ontvangt. Deze begroting is een cruciale stap in de realisatie van onze langetermilnambities. Als Bernheze bouwen we onverminderd aan een veerkrachtige, gezonde en welvarende gemeenschap voor huidige en toekomstige generaties. Onze financiële koers We kregen in deze bestuursperiode tegenwind uit Den Haag, het zogenaamde 'RavijnjaaÍ'. Bernheze heefl echter tijdig maatregelen getroffen waardoor we het ravijnjaar relatief makkelijk kunnen overbruggen.

We hebben onder andere de laatste,aren niet alle Rijksinkomsten volledig ingezet. DaaÍnaast voerden we, onder begeleiding van een extern bureau, een begrotingsscan uit waaÍuit een aantal mogelijke ombuigingen naar voren zijn gekomen. En natuurlijk bliiven we bij elke (tussentijdse) bijstelling van onze begroting de budgetten beooÍdelen op noodzaak en toereikendheid.

Meicirculaire De meicirculaire bood een positiever beeld dan we hadden verwacht. De positieve bijstelling wordt voornamelijk verooízaakt door een bijstelling van het loon- en prijsaccres. Deze bijstelling is echter voor een groot deel benodigd om de begrotingsbudgetten aan te passen met de inflatie. Daarnaast worden de tekorten voor de jeugdzorg voor een periode van twee jaar gedempt. Daarna gaat het Rijk ervan uit dat de maatregelen uit de Hervorm ingagenda hun beoogde effect hebben. Oe VNG plaatst wel serieus vraagtekens bij de haalbaarheid hiervan. Het doorvoeren van de hervorming van de jeugdzorg vergt ingrijpende wijzigingen binnen het jeugdstelsel en bijbehorende wetwijzigingen. Denk bijvoorbeeld aan de inperking van de reikwijdte van de jeugdzorg. De inwerkingtreding van het desbetreÍfende wetsvoorstel is voorzien voor midden 2027 . De VNG acht dit ambitieus

Van Kadërnota naar Begroting We legden u een sluitende Kadernota ter besluitvorming voor. Tijdens de behandeling gaf u met uw bijdragen richting aan de totstandkoming van de begroting. Oaatbij zijn drie moties aangenomen: het streven naar een dementievriendelijke gemeente, het verbreden van het vrijwilligersbeleid met aandacht voor werving, behoud, waardering en ondersteuning van vÍijwilligers en het reguleren van lelieteelt en andere sierteelten. Wij hebben deze moties verwerkt in de begroting en gaan er mee aan de slag in 2026. Na vaststelling van de Kadernota hebben we nog een achttal beleidsintensiveringen voor een bedrag van € 550.750,- opgenomen in de begroting (zie Programmabegroting pagina 164). Dit betreÍfen intensiveringen met voornamelijk een incidenteel karakter (uitsluitend consequenties voor 2026) waardoor dekking uit de reserve mogelijk is. Een drietal beleidsintensivering vragen structurele begrotingsruimte voor een bedrag van € 51.500,- vanaf 2026 waarvan € 30.000,komt te vervallen in 2027. Ondanks de positieve uitkomsten van de meicirculaire blijven de inkomsten van het Ri.ik de komende jaren onzeker. Het Centraal Planbureau (CPB) waarschuM dat de Nederlandse economie trager groeit in 2025 en 2026 dan eerder werd verwacht.

De grootste oorzaken zijn de internationale onzekerheden, met name door de Amerikaanse handelsoorlog, en oplopende tekorten op de overheidsbegroting. Tegelijkertijd neemt de staatsschuld in rap tempo toe. Dit zal ook zijn weeíslag krijgen op de plannen van het nieuwe kabinet. Daarnaast lopen er nog onderzoeken naar de ontwikkeling van de uitgaven jeugdzorg. Het is onduidelijk oí de uitkomsten van het rapport van de commissie van Ark gaan leiden tot een reele vergoeding van de jeugdzorg. Gezien de onzekerheden en de uitdaging om financieel gezond te blijven handhaven we de voorstellen uit de Kadernota, namelijk: - De inzet van reserves voor incidentele uitgaven. - De inzel van een deel van het surplus van onze reserves om structurele lasten van onze wensen voor de komende vier jaar te dekken. - Het doorvoeren van een beperkt aantal ombuigingen waarbij we niet inboeten op ons voorzieningenniveau, zoals verlenging van afschrijvingstermijnen (financiële techniek). - Uitstel van investeringen, mede gezien de ervaring dat we onze ambities niet altijd kunnen waarmaken. - Een beperkte stijging van de OZB van 57o, naast een corÍectie voor de inflatie van 4%.

Financiële uitdagingen We hebben als Bernheze de ambitie om een ontwikkelgemeente te blijven. Voor de komende bestuursperiode staan er dan ook nog diverse omvangrijke projecten gepland. Hierbij moet u denken aan een de rondwegen Nistelrode en Heeswijk-Dinther, de veÍbouwing van De Misse 24-6, het lntegraal Huisvestingsplan Onderwijs en de aanleg van het sportpark Heeswijk-Dinther. De financièle gevolgen van deze projecten zijn nog niet (volledig) opgenomen in de voorliggende begroting, omdat deze nog niet in kaart zijn gebracht. Op basis van een grove inschatting hebben we het over zo'n 60 tot 80 miljoen, wat al gauw 2,3 miljoen aan benodigde begrotingsruimte (afschrijvingslasten) betekent. Om deze projecten in de toekomst mogelijk te maken stellen wij u voor vanuit de positieve uitkomsten van de meicirculaire een buffer/stelpost Strategische projecten op te nemen van € 480.000,- in 2026 oplopend naar 1,2 miljoen in 2029.

-2-

Sluitende begroting Mel uw ondersteuning in deze bestuursperiode zijn wij erin geslaagd om een sluitende meerjarenbegroting te presenteÍen met een positief saldo voor alle jaren. Dit getuigt van een stabiele en toekomstbestendige financièle huishouding. Daarnaast biedt de begroting ruimte voor aanvullende wensen van uw gemeenteraad en/of de nieuwe gemeenteraad.

Voorstel 1

. De programmabegroting 2020 vast te stellen en daarmee de budgetten per programma

2.

en de geplande investeringen 2026 autoriseren. De meer.iarenbegroting 2027-2029 voot kennisgeving aan te nemen.

Argumenten 1 .1 Met het vaststellen van de begrotíng door de gemeenteraad voldoen we aan de wettelijke verplichting van artikel 191 van de gemeentewet. Op basis van de gemeentewet dient het college vóór de start van het begrotingsjaar de begroting vooÍ het komende jaar aan de gemeenteraad voor te leggen. Met de goedkeuring van de begroting door de gemeenteraad worden de uitvoeringskaders voor het college en de controlerende kaders door de gemeenteraad vastgesteld. Oaarnaast autoriseert uw raad het college voor het aanwenden van de in de begroting opgenomen exploitatiebudgetten inclusief de investeringen. Hierdoor kan het college binnen de vastgestelde kaders de programma's en de investeringsagenda uitvoeren. Mochten er in 2026 atwiy kingen ontstaan in de uitvoering van plannen en/of budgetten, dan brengen wij uw raad hiervan op programmaniveau op de hoogte via tussentijdse rapportage. ln de jaarrekening 2026 legt het college uiteindelijk verantwoording af over het laar 2026. 1.2 De begroting 2026 is structureel en reëel in evenwicht. De begroting 2026 sluit met een positief saldo van € 240.561,-. Voor de bepaling van het toezicht voor 2026 woÍdt uitsluitend de jaarschijf 2026 beoordeeld. Uitgangspunt is dat de gemeente zelf verantwoordelijk is voor een gezond financieel beleid en beheer.

De provincie is als toezichthouder alert en reageert op beslissingen met financiöle consequenties die het begrotingsevenwicht kunnen aantasten. De beoordeling van de begroting vindt plaats aan de hand van het toezichtscriterium'structureel en reèel begrotingsevenwicht'. De begroting is structureel in evenwicht en we gaan er dan ook vanuit dat we repressieí toezicht krijgen voor het begrotingsjaar 2026.

Tabel 1. Overzicht begrotingssaldi

2026 Begrotingssaldi

240.541 Overschot

2027 269.546 Overschot

2024

2029

250.325 Overschot

770.543 Overschot

1.3 De lastendrukaanpassing hebben we beperkt. Voor de onroerende zaakbelasting houden we rekening met een tariefsaanpassing ter hoogte van de inflatie van 4%. Daarnaast stellen we een extra aanpassing voor van 57o. (hiermee wijken we af van het ombuigingsrapport van JE Consultancy waarin een extra aanpassing van '10% woÍdt voorgesteld). We vinden de extra aanpassing van 5% acceptabel gezien de uitdaging om ook voor de toekomst een stabiele en toekomstbestendige Íinanciële huishouding te blijven houden.

-3-

ln onderstaande tabel hebben we de ontvvikkeling van de gemiddelde lastendruk weeÍgegeven ten opzichte van het belastingjaat 2025.

Tab€l I

2025

2025

Ín€t incÈ

excl. incÈ

dsÍ ol€ bruggave afYal in 2025

Wijziging

Wijziging

dar̀le ts.

t.o.v. 2025 (incl. iÍrci-

ruggav€ aíval in 2025

dentel€ ts, ruggavo aÍ-

to.v. 2025 (6rcl. lncid€ntslo tè. ruggavÉ af-

Yal2O25l

vat 2O25l

(3)

(4)

(5)

Bedrag

./o

(Í) Bodrag Woningen

l2l BodÍag

2026

Eigenaar

596,47

596.47

653,53

9,57yo

9,570/,

Gebruiker

258,90

274.90

289,69

't 1 ,890/0

3,870k

855,37

87 5.37

943.22

10,27%

7,750À

.613,34

'1.774,64

10,00%

10,00%

Eigenaar en

gebruiker

.613,34

Niet-

Eigenaar

1

woningen

Gebruiker

1.197,64

1.197,64

1.326,19

10,73%

10,730k

2.810,98

2.810,98

3.100,83

10,3',to/o

10,310k

Eigenaar en

gebruiker

1

Toelichting op tabel 1: ln 2025 is door de gemeenteraad besloten tot een incidentele teruggave van € 20,- op het vastrecht afual. ln kolom (4) is de gemiddelde lastendrukontwikkeling in beeld gebracht rekening houdende met deze incidentele teruggave in 2025 en de motie betreffende de luierinzameling. We hebben voor de beeldvorming een extra kolom toegevoegd. ln kolom 5 houden we geen rekening met de incidente teÍuggave in 2025. ln onderstaande tabel hebben we de gemiddelde woonlastenstijging in beeld gebracht op jaarbasis:

Tabel2

Woningen

Gemiddelde woonlast€Íl-

G€midd€kb woonla§lerF §diring in 6uÍo's Lo.v. 2025 inclusieÍ incidentole bruggEve

§ibing t.o.v. 2025 waaíbij de

atval2025

geèlimineeÍd

(in euro's)

(in 6uÍo's)

Eigenaar

57

57

Gebruiker

31

11

Eigenaar en

88

68

incidsntele teruggEvs aliral is

gebruiker Niet-

EigenaaÍ

16't

161

woningen

Gebruiker

129

129

Eigenaar en gebruiker

290

290

4

1.4 Ombuiging toeristenbelasting naar het landelijk gemiddelde tarief verwerkt in de begroting ln de begroting die nu voor ligt hebben we het voorstel uit de Kadernota om het tarief toeristen-

belasting aan te passen van € 1,40 (huidig tarief) naar het gemiddeld landelijk tarieí van €2,34 overgenomen. Deze aanpassing is gebaseerd op de Rapportage ombuigingen. Dit rapport is besproken in de commissie Maatschappij en Bestuur van 4lebÍuati 2025.

2.1 De gemeenteraad autoriseert het college slechts voor het doen van uitgaven voor het komende begrotingsjaar 2026. Op grond van de gemeentewet biedt het college een begroting aan voor het komende begrotingsjaar en een meerjarenraming voor minimaal de drie daaropvolgende jaren. In het kader van de budgetautorisatie wordt het college slechts geautoriseerd tot het doen van uitgaven voor het komende jaar en wordt door de gemeenteraad uitsluitend de begroting 2026 vastgesteld. De meerjarenraming wordt voor kennisgeving aangenomen.

Risico's Septembercircul a ire ge mee ntefond s 202 5 De uitkomsten van de septembercirculaire zijn niet in de programmabegroting 2026 en de meerjarenraming 2027 -2029 yerwetkt. Zoals gebruikelijk informeren wij uw raad zo spoedig mogelijk na het ontvangen van deze circulaire over de uitkomsten. De financiële effecten van de septembercirculaire verwerken we in de eerste tussentijdse rapportage 2026 en in het meerjarenperspectieÍ 2027 -2030. Specifie ke u itkeringen ( SP U K's) Oe vergoeding voor de uiwoering van taken die door het rijk bij gemeenten worden neergelegd,

vindt meestal plaats door middel van specifieke uitkeringen, de zogenaamde. SPUK's. Deze SPUK's zijn vaak niet voorzien en worden gedurende een uitvoeringsjaar beschikbaar gesteld. Aan deze SPUK's is altijd een (beperkte) bestedingstermi.ln verbonden waardoor dit extra niet voorzienbare inzet van íormatie vraagt. Dit heeft ook gevolgen op de uitvoering van onze lokale projecten. Die kunnen hierdoor namelijk onder druk komen te staan. Daarnaast heeft het kabinet een korting op de SPUK's opgenomen in de ri.iksbegroting van '10% met als reden dat een groot deel van de SPUK'S overgeheveld zouden worden naar het Gemeentefonds. Dit zou tot een administratieve lastenverlichting leiden voor gemeenten. lnmiddels is duidelijk geworden dat het overgrote deel van de SPUK'S niet overgeheveld worden naar het gemeentefonds. Het Rijk heeft de 10% korting echter wel in de begroting verwerkt en het risico bestaat dat de 10% korting gehandhaafd blijft voor de SPUK'S. Vooí de eerste SPuK-regeling (Brede SPUK (Gezond en Actieí Leven Akkoord=GALA)) is in juli 2025 een wijzigingsregeling gepubliceerd in de Staatscourant met een 10% budgetkorting.

Kosten en dekking De exploitatiesaldi laten voor alle jaren een positief saldo zien. Het jaar 2026 stelt uw gemeenteraad vast. Oe jaÍen 2027 tot en met 2029 neemt u voor kennisgeving aan. Onze vermogenspositie is solide. We beschikken pet 1-1-2026 over een risicoÍeserve van € 6,5 milloen en een vrij besteedbare reserve van € 29 miljoen.

Vorvolg Na vaststelling van de programmabegroting 2026-2029 in het college publiceren we de begroting op de website van de gemeente. Ook plaatsen we een artikel in de Mooi Eernhezer krant.

5

Voor inwoners/stakeholders is het mogelijk in te spreken bij de commissievergaderingen van 30 september en 7 oktober.

lndien u vooraÍgaande aan de raadsvergadering technische vragen heeft of aanvullende infor matie wenst, verzoeken wij u om dat uiterlijk maandag 22 september 2025 om 12.00 uur per email (qriffie@bern heze.orq) bij de gÍiÍÍler in te dienen. De vastgestelde programmabegroting versturen we aan het college van Gedeputeerde Staten van Noord-Brabant en het Centraal Bureau voor Statistiek (CBS).

Bijlage(n): Programmabegroting 2026 en meerjarenÍaming 2027 -2029

Burgemeester en wethoudeÍs, 1,

I

Hurkmans secretaris

Mark b

6