Programmabegroting 2024-2027

Registratienummer

44301 / 44302

Raadsvoorstel Datum vergadering Agendapunt Onderwerp

Portefeuillehouder

9 november 2023 4 Programmabegroting 2024-2027 wethouder Rien Wijdeven

Heesch, 19 september 2023

Inleiding Hierbij bieden wij u de Programmabegroting 2024 en de meerjarenbegroting 2025-2027 aan. In het voorjaar ontving uw raad de kadernota 2024-2027 Deze liet voor alle jaren een fors te­ kort zien. Daarmee zijn we aan de slag gegaan waarbij de uitdaging was uw raad in ieder geval voor het jaar 2024 een structureel en reëel sluitende begroting aan te bieden. Dit is gelukt door o.a. technische ingrepen zoals brutering van investeringen, de inzet van de onderuitputting van het BTW-compensatiefonds, ingrepen op de bestaande begroting en door een aantal ambities door te schuiven naar 2025. Daarnaast bracht de meicirculaire van het gemeentefonds nog wat financiële begrotingsruimte.

Het meerjarenperspectief 2025-2027 laat echter voor alle jaren een fors tekort zien. Het presen­ teren van een niet-sluitend meerjarenperspectief 2025-2027 past eigenlijk niet in de uitgangs­ punten voor het financieel beleid wat onze gemeente nastreeft. We vinden dit echter onder de huidige omstandigheden een verantwoorde keuze, vooral omdat de gesprekken met het inmid­ dels demissionaire kabinet nog niet zijn afgerond. Het onnodig in gang zetten van (onomkeer­ bare) bezuinigingen vinden we om dezelfde reden onwenselijk. Door de gevolgen van de keu­ zes van het kabinet te laten zien, geven we een helder signaal af aan het demissionaire kabinet en de Tweede Kamer: de gemeentelijke financiën zijn momenteel onvoldoende voor het uitvoe­ ren van het huidige takenpakket. Voorstel 1. De programmabegroting 2024 vaststellen en daarmee de budgetten per programma en de geplande investeringen 2024 autoriseren 2. De meerjarenraming 2025-2027 voor kennisgeving aannemen.

Argumenten 1.1 Met het vaststellen van de begroting door de gemeenteraad wordt voldaan aan de wettelijke verplichting van artikel 191 van de gemeentewet. Op grond van de gemeentewet biedt het college voor het begin van het begrotingsjaar de be­ groting voor het komende jaar aan de gemeenteraad aan. Met de vaststelling van de begroting door de gemeenteraad worden voor het college de uitvoeringskaders vastgesteld en voor de gemeenteraad de controlerende kaders. Tevens autoriseert uw raad het college voor het aan­ wenden van de in de begroting opgenomen exploitatiebudgetten inclusief de investeringen. Hierdoor stelt uw raad het college in staat om binnen de gegeven kaders uitvoering te geven aan de programma's en de investermgsagenda. Over afwijkingen van de uitvoering van de plannen en de budgetten zullen wij uw raad gedurende het begrotingsjaar 2024 op programmaniveau via de tussentijdse rapportages informeren. In de jaarrekening 2024 legt het college ten­ slotte de eindverantwoording over het jaar 2024 af.

1.2 De begroting 2024 is structureel en reëel in evenwicht. De begroting 2024 sluit met een positief saldo van € 387 652,-. Voor de bepaling van het toe­ zicht voor 2024 wordt uitsluitend de jaarschijf 2024 beoordeelt. Uitgangspunt is dat de ge­ meente zelf verantwoordelijk is voor een gezond financieel beleid en beheer. De provincie is als toezichthouder alert en reageert op beslissingen met financiële consequenties die het begro­ tingsevenwicht kunnen aantasten. De beoordeling van de begroting vindt plaats aan de hand van het toezichtscriterium ‘structureel en reëel begrotingsevenwicht’. De begroting is structureel in evenwicht als structurele lasten in de begroting zijn gedekt door structurele baten. Dat geldt per jaarschijf. Het structureel begrotingssaldo wordt bepaald door het begrotingssaldo te zuiveren van incidentele lasten en baten Deze zuivering leidt niet tot een andere begrotingsresultaat 2024. We gaan er dan ook vanuit dat we repressief toezicht krijgen voor het begrotingsjaar 2024. Tabel 1. Overzicht jaarlasten beleidsintensiveringen en taakstellingen bestaande begroting

Jaarlasten beleidsintensiveringen Waarvan ten laste van reserves Taakstellingen bestaande begroting

1.188 160 -186 660 -471.440

2025 5.110 570 -2.748 070 -471 440

4.475.100 -1.925.770 -471 440

2027 3.408960 -816.390 -471.440

1 840.482 Tekort

2026 3.595.705 Tekort

3 960 762 Tekort

Tabel 2. Overzicht begrotingssaldi

Begrotingssaldi

387.652 Overschot

Toelichting op tabellen: De jaren 2025 tot en met 2027 laten het werkelijke financiële tekort zien (tabel 2) met de in de voorliggende begroting opgenomen financiële gevolgen van onze ambities (tabel 1) en de regu­ liere taken. Als er vanuit rijkswege via het gemeentefonds niet tijdig een financiële bijstelling plaatsvindt, dan ligt er een uitdaging om de volgende begrotingen structureel sluitend te presen­ teren

Om een structurele sluitende begroting te kunnen aanbieden hebben we ook een aantal taak­ stellingen opgenomen op de bestaande begroting. Ook doen we een dringend beroep op uw gemeenteraad om op een zelfde manier naar uw raadsbudget te kijken. We hebben in dat ka­ der een besparing opgenomen van € 20 000,- waarover wij van uw raad specifiek een uitspraak vragen waar u binnen uw raadsbudget die besparing zou kunnen realiseren. Wij willen met el­ kaar hierover de discussie aangaan. 1.3 Met vaststelling van de programmabegroting 2024 worden de exploitatiebudgetten 2024 en de investeringsagenda 2024 geautoriseerd. In de programmabegroting 2024 is het nieuwe beleid verwerkt. Dit draagt bij aan de overzichte­ lijkheid en past bovendien bij datgene wat het feitelijk is: een voorstel van het college voor de begroting Het is aan uw raad om daar in het bestuurlijke traject mee in te stemmen, dan wel tot amendering over te gaan.

In de overzichten bij ieder programma onder het kopje Beleidsintensiveringen 2024-2027 is een totaaloverzicht opgenomen van de nieuwe investeringen en/of hogere exploitatie-uitgaven.

-2-

Onder het kopje “ Ombuigingen bestaande begroting" zijn de taakstellingen op de bestaande begroting opgenomen 1.4 De lastendrukaanpassing hebben we beperkt voor woningen tot gemiddeld 6% en voor nietwoningen tot 4,4%. Voor de onroerende zaakbelasting houden we rekening met een tariefsaanpassing ter hoogte van de inflatie van 6,2% (inclusief een inhaalmdex van 1,9%). Daarnaast hebben we in 2023 een eenmalige teruggave gedaan van € 20,- uit de afvalreserve. Dit leidt tot een forse totale las­ tendrukaanpassing voor voornamelijk gebruikers van woningen van 21%.

Om deze lastendrukstijging te matigen stellen we het volgende voor: • Voor woningen compenseren we de inhaalindex van 1,9% door een eenmalige generieke teruggave van € 12,- in 2024. • De gemiddelde kosten voor afvalinzameling stijgen met bijna 10% (dit is € 25,- inclusief de teruggave over 2023) vanwege o.m. bovenmatige stijgingen van personeelskosten en door­ berekening van brandstofprijzen Daarom vinden we het reëel om ook in 2024 een bedrag van € 20,- terug te geven aan onze inwoners op het afvaltarief. • De trendmatige aanpassing zou voor de bedrijven ook leiden tot een aanpassing van de las­ tendruk van 6,2%. Gezien de economische ontwikkelingen willen we ook onze ondernemers ontzien. We stellen u daarom voor de trendmatige aanpassing van 1,9% voor 2024 voor be­ drijven niet door te voeren en de tarieven aan te passen met 4,3%. In onderstaande tabel hebben we de ontwikkeling van de gemiddelde lastendruk weergegeven ten opzichte van het belastingjaar 2023 bij de diverse opties. Overzicht ontwikkeling

2023

gemiddelde lokale las­

bedrag

tendruk

2024

2024

2024

Wijziging

Wijziging

to.v. 2023 (%) I to.v. 2023

bedrag

bedrag

incl. terug­

incl.

excl.

(%>

incl.

gave €12.-

gave €12,-

teruggave

teruggave

incl.

teruggave

en

en bedrij-

€12.-

€12,-

teruggave

€12,-

bedrijven

ven

en bedrijven

en bedrijven

€12.-

en bedrijven

6.2%

4.3%

4,3%

6,2%

en bedrijven

4,3%

4,3%

en een terug­

gave van € 20

gave van € 20 afval

afval Eigenaar

Gebruiker

535.21

to.v. 2023 (%)

bedrag

excl. terug-

en een terug­

Woningen

Wijziging

568 39

568.39

568.39

6,20%

6,20%

6.20% 5.66%

212,00

256.00

244.00

224.00

20.75%

15,09%

747.21

824.39

812.39

792.39

10.33%

8,72%

6.05%

1 413.82

1 501.47

1.477.79

1 477.79

6,20%

4.53%

4,53%

1 002.59

1.064,75

1 045,70

1 045.70

6.20%

4.30%

4.30%

2 416.41

2 566.22

2 523.50

2 523,50

6.20%

4,43%

4.43%

Eigenaar en gebruiker

Niet-

Eigenaar

woningen Gebruiker Eigenaar en

gebruiker

In de raad van 7 juli 2022 is door uw raad een motie aangenomen om in de verordening toeris­ tenbelasting de vrijstelling voor minicampings te schrappen. In het raadsvoorstel 'Belasting- en legesverordening gemeente Bernheze 2023’ van 15 december 2022 informeerden wij u dat we de motie gaan uitvoeren met ingang van het belastingjaar 2024. Hiermee heeft de doelgroep de gelegenheid gehad om hun gasten te informeren.

-3-

2.1 De gemeenteraad autoriseert het college slechts voor het doen van uitgaven voor het ko­ mende begrotingsjaar 2024. Op grond van de gemeentewet biedt het college een begroting aan voor het komende begro­ tingsjaar en een meerjarenraming voor minimaal de drie daaropvolgende jaren. In het kader van de budgetautorisatie wordt het college slechts geautoriseerd tot het doen van uitgaven voor het komende jaar en wordt door de gemeenteraad uitsluitend de begroting 2024 vastgesteld. De meerjarenraming wordt voor kennisgeving aangenomen.

Risico’s Septembercirculaire gemeentefonds 2023 De septembercirculaire is niet in de programmabegroting 2024 en de meerjarenraming 20252027 verwerkt. Zoals gebruikelijk zullen wij uw raad zo spoedig mogelijk na het ontvangen van deze circulaire informeren over de uitkomsten. De financiële effecten van de septembercircu­ laire verwerken we in de eerste tussentijdse rapportage 2024 en in het meerjarenperspectief 2025-2028 Demissionair kabinet en nieuw kabinet Het kabinet Rutte-IV heeft op vrijdag 7 juli 2023 zijn ontslag ingediend en is nu demissionair. Hierdoor wordt besluitvorming rondom een aantal onderwerpen ‘controversieel' verklaard: het demissionaire kabinet laat deze dossiers liggen voor het nieuwe kabinet. Hierdoor verkeren we als gemeenten op een aantal dossiers ook langer in onzekerheid. Om de overheidsfinanciën te verbeteren is er een ombuigingenlijst gepubliceerd met mogelijke maatregelen. Deze is ook gemaakt ter ondersteuning van het opstellen van de verkiezingspro­ gramma's. De ombuigingslijst is een ambtelijk product van het ministerie van Financiën. In deze ombuigingslijst is voor 3 miljard aan mogelijke ombuigingen op het gemeentefonds opgenomen. Eén van de genoemde maatregelen is het terugdraaien van de 1,1 miljard die voor 2026 en 2027 is toegevoegd.

Specifieke uitkeringen De vergoeding voor de uitvoering taken die door het rijk bij gemeenten worden neergelegd, vindt steeds vaker plaats door middel van specifieke uitkeringen, de zgn. SPUK's. Deze SPUK's zijn vaak niet voorzien en worden gedurende een uitvoeringsjaar beschikbaar gesteld. Aan deze SPUK's is altijd een (beperkte) bestedingstermijn verbonden waardoor dit extra niet voor­ zienbare inzet van formatie vraagt. Dit heeft ook gevolgen op de uitvoering van onze lokale pro­ jecten. Die kunnen hierdoor namelijk onder druk komen te staan. Kosten en dekking De exploitatiesaldi laten voor alle jaren een negatief saldo zien met uitzondering van het jaar 2024. Het jaar 2024 stelt uw gemeenteraad vast. De jaren 2025 tot en met 2027 neemt u voor kennisgeving aan. Onze vermogenspositie is solide We beschikken per 1-1-2024 over een risicoreserve van € 5,2 miljoen en een vrij besteedbare reserve van € 23.2 miljoen

Vervolg De vastgestelde programmabegroting versturen we aan het college van Gedeputeerde Staten van Noord-Brabant en het Centraal Bureau voor Statistiek (CBS).

Bijlage(n):

De bijlage(n) zijn digitaal beschikbaar.

-4-

Programmabegroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027

rgemeester en wethouders,

/

Pèggy Hurkmans secretaris

'Antoine Walraven waarnemend burgemeester

-5-