Participatiebeleid Gemeente Bernheze 2026
Tekst van het document
Deelnemers benadrukten dat participatie niet gelijkstaat aan ‘je zin krijgen’. Zij gaven aan begrip te hebben voor het maken van afwegingen door de gemeente, mits deze afwegingen inzichtelijk en goed gemotiveerd zijn. Het vroegtijdig betrekken van inwoners wordt gezien als een manier om betere plannen te maken en draagvlak te vergroten, niet als garantie voor overeenstemming. Over overheidsparticipatie (inwonersinitiatieven) Over overheidsparticipatie gaven deelnemers aan dat zij het belangrijk vinden dat de gemeente ruimte biedt aan initiatieven vanuit de samenleving en daarbij actief meedenkt. Tegelijkertijd werd benadrukt dat het eigenaarschap van initiatieven bij inwoners moet blijven en dat de gemeente helder moet zijn over wat zij wel en niet kan betekenen. Deelnemers gaven aan dat ondersteuning gewenst is, bijvoorbeeld in de vorm van meedenken, kennis delen of het helpen navigeren binnen regels en procedures. Daarbij werd ook uitgesproken dat duidelijke spelregels nodig zijn om verwachtingen te managen en om te voorkomen dat initiatieven vastlopen op onduidelijkheid of verschillen in behandeling. Over uitdaagrecht Het uitdaagrecht riep interesse op bij deelnemers, maar ook vragen. Deelnemers zagen het uitdaagrecht als een kans om samenwerking tussen gemeente en samenleving te versterken, mits duidelijk is aan welke voorwaarden moet worden voldaan.
Aandachtspunten die werden genoemd zijn onder meer continuïteit, kwaliteit, financiering en de inzet van vrijwilligers. Deelnemers gaven aan dat het belangrijk is om het uitdaagrecht niet te zien als een instrument om taken ‘over de schutting te gooien’, maar als een vorm van partnerschap waarin afspraken helder worden vastgelegd. De inzichten Deze inzichten zijn systematisch verwerkt in het beleid. In de checklist ‘Wat hebben we wel en niet verwerkt’ is per thema inzichtelijk gemaakt welke input is overgenomen, waar dit terugkomt in het beleid en welke punten (nog) niet of slechts deels zijn verwerkt, met toelichting waarom. De checklist is terug te vinden in bijlage 2. Onderdeel Toelichting Participatiemoment Bijeenkomsten inwoners, ondernemers en dorpsraden Doel Ophalen van ervaringen en wensen rondom participatie Doelgroep Inwoners, ondernemers, dorpsraden Moment Vóór het schrijven van het beleid 33 Werkvorm Dialoogbijeenkomsten Ruimte voor invloed Adviserend: input gebruikt als inhoudelijke basis voor beleid Wat opgehaald Vroeg betrekken, maatwerk, duidelijke communicatie, eigenaarschap Verwerking Systematisch verwerkt; zie checklist in bijlage 2 4.2 De straat op in Bernheze Om ook inwoners te bereiken die minder snel naar een bijeenkomst komen, zijn we letterlijk de straat op gegaan in de week van 12 januari 2026.
Met een banner, stickers en online vragenlijst gingen we de dorpen van Bernheze in. Op markten in verschillende dorpen zijn gesprekken gevoerd en is de korte vragenlijst afgenomen. In totaal spraken we 38 inwoners uit Loosbroek, Heesch, Heeswijk-Dinther, Nistelrode en Vorstenbosch. De meeste gesprekspartners waren tussen de 46 en 65 jaar (39%) of 65+ (34%), 21% was tussen de 31 en 45 jaar en twee respondenten (5%) waren tussen de 18 en 30 jaar. De meerderheid van de gesproken inwoners wil in een vroeg stadium betrokken worden. Ze vinden dat de participatie laagdrempeliger is als de uitleg duidelijk is en meedoen weinig tijd kost. Er moet volgens hen bovendien de mogelijkheid zijn tot persoonlijk contact. Inwoners verwachten vooral meedenkende ondersteuning van de gemeente bij eigen initiatieven. Terugkoppeling blijkt cruciaal: het uitblijven daarvan werkt ontmoedigend. Deze signalen onderstrepen het belang van duidelijke communicatie, maatwerk en zichtbare terugkoppeling en zijn meegenomen in de uitgangspunten en methodiek.
Onderdeel Toelichting Participatiemoment De straat op in Bernheze Doel Bereiken van inwoners die minder snel deelnemen aan bijeenkomsten Doelgroep Inwoners in verschillende kernen Moment Vóór het schrijven van het participatiebeleid Werkvorm Straatgesprekken en korte vragenlijst Ruimte voor invloed Adviserend, signalerend Wat is opgehaald Voorkeur voor vroege betrokkenheid, behoefte aan laagdrempelige vormen, belang van persoonlijke benadering en terugkoppeling Hoe verwerkt in beleid Verwerkt in uitgangspunten over toegankelijkheid, maatwerk, communicatie en terugkoppeling 4.3 Interne werksessie met medewerkers Met medewerkers is een interne werksessie georganiseerd waarin is gereflecteerd op bestaande ervaringen met participatie. Aan de hand van prikkelende stellingen en 34 herkenbare, fictieve casussen gingen ze met elkaar in gesprek over participatie. Centraal stonden vragen als: o Wanneer is participatie geslaagd? o Hoe ga je om met verwachtingen en kaders? o Hoe voorkom je participatie als ‘afvinklijstje’? o Hoe combineer je inclusiviteit met uitvoerbaarheid? Uit de sessie bleek dat er behoefte is aan meer houvast en eenduidigheid, duidelijke keuzes over doel, doelgroep en invloed, en expliciete aandacht voor verwachtingsmanagement en terugkoppeling. Daarnaast blijkt dat er spanningen zijn tussen inclusiviteit en uitvoerbaarheid.
Medewerkers gaven aan dat het heel belangrijk is dat ze een goede methodiek hebben die ze kunnen volgen. Deze input is verwerkt in de uitgangspunten voor participatie, de keuze voor een herkenbare participatiemethodiek en expliciete aandacht voor doelbepaling, kaders en terugkoppeling. Onderdeel Toelichting Participatiemoment Interne werksessie participatie Doel Inzicht krijgen in ervaringen en dilemma’s van medewerkers bij participatie Doelgroep Beleidsmedewerkers en uitvoerende medewerkers Moment Vóór het schrijven van het participatiebeleid Werkvorm Werksessie met dilemma’s, stellingen en casusbesprekingen Ruimte voor invloed Adviserend: input richtinggevend voor uitgangspunten en methodiek Wat opgehaald Behoefte aan houvast, duidelijke kaders, verwachtingsmanagement en terugkoppeling Verwerking Verwerkt in uitgangspunten en gebruikt bij de keuze voor en uitwerking van de methodiek 4.4 Werkgroep Democratische Kwaliteit Op 4 december 2025 is het participatiebeleid besproken in de werkgroep Democratische Kwaliteit, waarin ook leden van het presidium deelnamen. In deze bijeenkomst is gereflecteerd op de wens van inwoners om intensief betrokken te worden bij beleid en besluitvorming en op de rolverdeling tussen gemeente, raad en inwoners.
De werkgroep gaf aan dat het waardevol is om adviezen en signalen van inwoners op te halen, maar dat de gemeenteraad verantwoordelijk blijft voor de uiteindelijke besluitvorming. Daarbij werd het belang van duidelijke kaders en verantwoording achteraf benadrukt: inzichtelijk maken wat wel en niet is meegenomen en waarom. 35 Ook is gesproken over ruimte voor initiatieven van inwoners. De werkgroep onderstreepte dat wettelijke kaders en afspraken noodzakelijk zijn, onder meer vanwege financiële consequenties en inzet van gemeentelijke capaciteit. Tegelijkertijd werd aangegeven dat er tot nu toe relatief weinig bewonersinitiatieven zijn en dat hier niet te terughoudend mee omgegaan hoeft te worden. De input uit deze bijeenkomst is gebruikt als reflectie bij het formuleren van uitgangspunten over betrokkenheid, kaders en verantwoording in het participatiebeleid.
Onderdeel Toelichting Participatiemoment Werkgroep Democratische Kwaliteit/presidium Datum 4 december 2025 Doel Reflecteren op intensieve betrokkenheid van inwoners, kaders, besluitvorming en bewonersinitiatieven Doelgroep Leden werkgroep Democratische Kwaliteit en presidium Moment Vóór het schrijven van het participatiebeleid Werkvorm Gesprek en reflectie aan de hand van vragen Ruimte voor invloed Verkennend en adviserend Wat is opgehaald Afweging tussen intensieve betrokkenheid en rol van de raad, belang van duidelijke kaders, noodzaak van verantwoording achteraf, aandacht voor spelregels bij bewonersinitiatieven Hoe verwerkt in beleid Gebruikt bij het formuleren van uitgangspunten, rollen en verantwoording in het participatiebeleid 5. Fase 2 – Toetsende fase: participatie na het schrijven van het beleid 5.1 Beleidsproeverij Na het opstellen van de eerste versie van het participatiebeleid is op 11 februari 2026 een beleidsproeverij georganiseerd voor inwoners, ondernemers en dorpsraden. De uitnodiging voor de proeverij is gedeeld op de socials, de website, in de Mooi Bernheze krant en via de dorpsraden. Ook kregen de deelnemers van de eerste bijeenkomsten een persoonlijke uitnodiging. Deelnemers In totaal namen 19 personen deel aan de bijeenkomst.
De groep bestond uit een mix van ‘gewone’ inwoners, leden van dorps- en wijkraden, vertegenwoordigers van adviesorganen zoals het IPG en de Adviesraad Sociaal Domein en vier raads- of burgerleden. Daarmee was een breed spectrum aan perspectieven uit de Bernhezese samenleving vertegenwoordigd. De beleidsproeverij De beleidsproeverij bestond uit drie rondes waarin telkens een onderdeel van het concept participatiebeleid centraal stond: 36 1. Uitgangspunten & beloften – het fundament van het beleid. 2. Rollen, participatievormen & invloed – de samenwerking tussen inwoners en gemeente. 3. Proces & verwachtingen – de vier stappen van de Bernhezer participatiemethodiek. Aan de hand van werkbladen, opdrachten en gesprekken gaven deelnemers feedback op herkenbaarheid, volledigheid, scherpte en toepasbaarheid van de voorgestelde beleidsonderdelen. De beleidsproeverij leverde niet alleen algemene herkenning op, maar ook gerichte feedback op specifieke onderdelen van het participatiebeleid. Deze feedback geeft inzicht in waar het beleid aansluit bij verwachtingen en waar verdere verduidelijking of aanscherping nodig is. Uitgangspunten en beloften De vijf beloften en zeven uitgangspunten werden in de kern herkend.
Deelnemers vroegen vooral om meer concretisering: wat betekenen deze uitgangspunten in de praktijk en wat mogen inwoners hiervan verwachten? Met name begrippen als ‘iedereen’, ‘transparant’ en ‘betrouwbaar’ riepen vragen op. Deze opmerkingen hebben geleid tot aangescherpte formuleringen en een meer praktische uitwerking van de uitgangspunten in het beleid. Rollen, participatievormen en invloed De drie participatievormen (inwonersparticipatie, overheidsparticipatie en uitdaagrecht) werden als herkenbaar ervaren, maar deelnemers gaven aan dat de gebruikte terminologie voor inwoners verwarrend kan zijn. Daarnaast was er behoefte aan duidelijkheid over rollen, wederkerigheid en wat inwoners concreet van de gemeente mogen verwachten. Ook bij de niveaus van invloed werd aangegeven dat deze helpen om verwachtingen te verduidelijken, mits vooraf duidelijk is welk niveau wanneer wordt toegepast en waarom. Deze feedback is verwerkt door teksten te verduidelijken en consistentere begrippen te hanteren. Proces, methodiek en verwachtingen De Bernhezer participatiemethodiek werd in de basis herkend. Deelnemers gaven aan dat de stappen logisch zijn, maar vroegen om aanvullende uitleg over hoe deze stappen in de praktijk worden toegepast. Met name bij terugkoppeling, afwegingen en evaluatie werd gevraagd om meer houvast.
Deze input heeft geleid tot een explicietere beschrijving van de stappen, inclusief aandacht voor evalueren en leren. Algemene reflectie Tot slot werd in de beleidsproeverij benoemd dat de hoeveelheid informatie in korte tijd voor sommige deelnemers intensief was. Deze reflectie wordt meegenomen bij toekomstige participatiemomenten, door informatie waar mogelijk te faseren en vooraf beter te duiden wat deelnemers kunnen verwachten. Een overzicht van de resultaten is terug te vinden in bijlage 3. De verwerking van alle opmerkingen en suggesties is vastgelegd in de bijbehorende checklist, die terug te 37 vinden is in bijlage 4. Per punt is daarin inzichtelijk gemaakt wat is aangepast, wat is toegelicht en wat bewust niet is gewijzigd, inclusief motivatie. Onderdeel Toelichting Participatiemoment Beleidsproeverij Doel Toetsen herkenbaarheid en begrijpelijkheid conceptbeleid Doelgroep Inwoners, ondernemers, dorpsraden Moment Na eerste versie participatiebeleid Werkvorm Beleidsproeverij per thema Ruimte voor invloed Adviserend Wat opgehaald Verduidelijkingsvragen, tekstsuggesties, uitvoerbaarheid Verwerking Teksten aangescherpt; keuzes gemotiveerd vastgelegd 5.2 Werksessie participatiemethodiek met medewerkers Tot slot is een werksessie georganiseerd waarin specifiek is ingezoomd op de Bernhezer participatiemethodiek.
Hierin is besproken hoe medewerkers de stappen ervaren, waar behoefte is aan ondersteuning en hoe leren en evalueren een plek krijgen. Deze sessie heeft geleid tot aanscherpingen in de methodiek en tot expliciete aandacht voor evaluatie en leren. Onderdeel Toelichting Participatiemoment Werksessie participatiemethodiek Doel Toetsen van toepasbaarheid van de Bernhezer participatiemethodiek Doelgroep Medewerkers Moment Na eerste versie beleid Werkvorm Interne werksessie Ruimte voor invloed Adviserend Wat is opgehaald Behoefte aan ondersteuning, duidelijkheid over rollen, leren en evalueren Hoe verwerkt in beleid Methodiek aangescherpt en expliciete aandacht voor evaluatie 38 6. Afrondende fase – reageren op conceptparticipatiebeleid en conceptparticipatieverordening Van 21 mei tot en met 21 juni 2026 lagen het conceptparticipatiebeleid en de conceptparticipatieverordening ter inzage. In deze periode zijn zes reacties ontvangen. De reacties zijn zorgvuldig beoordeeld en, waar passend, verwerkt in het participatiebeleid, de participatieverordening of de verdere uitwerking daarvan. Een nadere toelichting op de ontvangen reacties en de wijze waarop daarmee is omgegaan, is opgenomen in bijlage 5.
Onderdeel Toelichting Participatiemoment Ter inzagelegging Doel Inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties, dorpsraden en andere betrokkenen de gelegenheid geven te reageren op het conceptparticipatiebeleid en de conceptparticipatieverordening Doelgroep Inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties, dorpsraden, medewerkers en andere betrokkenen Moment Na oplevering van het conceptparticipatiebeleid en conceptparticipatieverordening Werkvorm Ter inzagelegging met mogelijkheid tot het indienen van schriftelijke reacties Ruimte voor invloed Adviserend Wat opgehaald Reacties op de inhoud, leesbaarheid, toepasbaarheid en uitvoering van het participatiebeleid en de participatieverordening Verwerking Reacties beoordeeld en waar passend verwerkt in het participatiebeleid, de participatieverordening of de verdere uitwerking daarvan. Per reactie is vastgelegd wat ermee is gedaan en waarom. 39 7. Wat heeft het participatieproces opgeleverd? Het participatieproces heeft geleid tot duidelijke uitgangspunten voor participatie, een herkenbare en toepasbare participatiemethodiek, expliciete aandacht voor inclusiviteit, maatwerk en terugkoppeling, heldere rollen voor gemeente, inwoners, dorpsraden en initiatiefnemers, en een beleid dat zichtbaar is gebaseerd op opgehaalde ervaringen en wensen.
Daarnaast is met de checklists inzichtelijk gemaakt wat wel is verwerkt, wat deels is verwerkt en wat (nog) niet is opgenomen, met onderbouwing. De checklists vindt u in de bijlage van het verslag. 7.1 Wat niet (volledig) is verwerkt en waarom Uit de participatie met inwoners, ondernemers en dorpsraden kwam een breed en consistent beeld naar voren van wat participatie in Bernheze zou moeten zijn. Het overgrote deel van deze input is verwerkt in het participatiebeleid en de bijbehorende methodiek. Tegelijkertijd zijn er enkele aandachtspunten die niet of slechts deels zijn opgenomen in het participatiebeleid. Deze keuzes zijn bewust gemaakt en worden hieronder toegelicht. Bereik van specifieke doelgroepen Deelnemers gaven aan dat het bereiken van specifieke groepen, zoals inwoners met taalbarrières, laaggeletterden, jongeren en ouderen, extra aandacht vraagt. Dit aandachtspunt is in het participatiebeleid benoemd onder het uitgangspunt van inclusieve en toegankelijke participatie. Er zijn echter geen concrete doelgroepstrategieën of vaste werkwijzen per doelgroep opgenomen in het participatiebeleid. Hiervoor is bewust gekozen, omdat dit onderwerp breder is dan participatie alleen en raakt aan gemeentelijke communicatie, dienstverlening en inclusiebeleid.
Het vastleggen van specifieke aanpakken per doelgroep past daarom beter in een bredere communicatie- of inclusievisie dan in het participatiebeleid zelf. Van praten naar doen/actiegerichtheid Inwoners gaven aan dat participatie volgens hen meer zou moeten leiden tot concrete actie en zichtbare resultaten, en minder zou moeten blijven hangen in praten. Dit signaal is herkend en deels verwerkt in de praktische insteek van het participatiebeleid, onder andere via de participatieladder en de aandacht voor overheidsparticipatie en inwonersinitiatieven. Er is echter niet gekozen voor het opnemen van een expliciet principe of norm die participatie altijd koppelt aan directe actie of uitvoering. De reden hiervoor is dat participatie verschillende doelen kan dienen, zoals het ophalen van perspectieven, het verbeteren van plannen, het vergroten van begrip of het afwegen van belangen. Niet elk 40 participatietraject leidt direct tot uitvoering of zichtbare actie, en het beleid wil ruimte laten voor deze variatie. Toegankelijke communicatie Tijdens de terinzagelegging is aandacht gevraagd voor de leesbaarheid en toegankelijkheid van het participatiebeleid. Suggesties zoals samenvattingen, visualisaties en begrijpelijke toelichtingen worden meegenomen in de verdere uitwerking.
Deze punten zijn niet verwerkt in het beleidsdocument zelf, omdat het participatiebeleid vooral de uitgangspunten, rollen en werkwijze beschrijft. Bij de uitvoering van het beleid wordt wel ingezet op toegankelijke communicatie, zodat inwoners gemakkelijk kunnen begrijpen wat zij van participatie in Bernheze mogen verwachten. 7.2 Samenvattend De punten die niet of slechts deels zijn verwerkt, zijn niet buiten beschouwing gelaten, maar bewust afgebakend. Het participatiebeleid richt zich op het bieden van duidelijke uitgangspunten, rollen en een herkenbare werkwijze voor participatie. Voor thema’s die organisatiebreed zijn of verder reiken dan participatie alleen, zoals doelgroepgerichte communicatie, toegankelijkheid van informatie of uitvoeringskeuzes, is gekozen deze niet vast te leggen in het beleid zelf, maar mee te nemen in de verdere uitwerking en uitvoering. Met deze afwegingen is het participatiebeleid zowel helder als uitvoerbaar gehouden. De verschillende participatiemomenten, inclusief de terinzagelegging van het conceptparticipatiebeleid en de conceptparticipatieverordening, hebben geleid tot aanscherpingen en verduidelijkingen in het beleid. Tegelijk zijn de belangrijkste signalen uit het participatieproces herkenbaar gebleven in de gekozen richting en uitwerking. 8.
Afronding Met dit participatieverslag laten we zien dat participatie niet alleen heeft plaatsgevonden, maar ook zichtbaar is verwerkt in het participatiebeleid. Het verslag draagt bij aan transparantie, verantwoording en vertrouwen, en vormt tegelijk een basis om participatie in de toekomst te blijven verbeteren. 41 Bijlagen participatieverslag Bijlage 1 – Terugkoppeling 10 november en 1 december Hallo betrokken Bernhezenaren, Op 10 november spraken inwoners, ondernemers en dorpsraadleden uit Loosbroek, Vorstenbosch en Heeswijk-Dinther in CC Servaes over participatie in de gemeente Bernheze. Raads- en burgerleden waren aanwezig om toe te horen en vragen te stellen. Tijdens de avond hebben we ervaringen gedeeld, ideeën besproken en wensen uitgesproken over hoe participatie vorm kan krijgen. Via deze weg willen we jullie nogmaals hartelijk bedanken voor de avond. Jullie openheid, kritische vragen en creatieve ideeën droegen bij aan een waardevolle avond. Hieronder lees je wat we samen hebben opgehaald en hoe we samen verder gaan. Top 5 inzichten uit de avond 1. Vroeg betrekken: Jullie vinden het belangrijk om al in een vroeg stadium mee te denken over plannen en beleid. Daarbij willen jullie weten waar jullie inbreng echt verschil kan maken. Duidelijke kaders helpen om verwachtingen te managen en zorgen ervoor dat duidelijk is waar wel en niet over meegedacht kan worden. 2.
Maatwerk: Er is behoefte aan een aanpak die past bij het onderwerp en de situatie. Niet elk thema vraagt om dezelfde manier van participatie. Soms is het goed om een brede groep inwoners te betrekken, soms werkt een kleinere, gerichte aanpak beter. Flexibiliteit is hierbij belangrijk. 3. Meer manieren om mee te doen: Participatie moet voor iedereen toegankelijk zijn. Dit betekent dat er verschillende, laagdrempelige en persoonlijke manieren moeten zijn om mee te doen. Zo kan iedereen op een manier die bij hem of haar past betrokken raken. 4. Respect & vertrouwen: Samen verantwoordelijkheid dragen staat centraal. Inwoners en gemeente moeten elkaar serieus nemen en respecteren. Vertrouwen in elkaar is belangrijk om samen tot goede plannen en besluiten te komen. 5. Heldere communicatie: Goede communicatie is essentieel. Jullie willen graag weten waar ruimte is om mee te denken en waarom bepaalde keuzes worden gemaakt. Duidelijke uitleg en terugkoppeling zorgen ervoor dat mensen zich betrokken blijven voelen. Kernwoorden uit de sessie: Invloed • Meedoen • Samen • Luisteren • Maatwerk • Laagdrempelig • Respect • Vertrouwen • Lef Wat jullie verder zeiden Over burgerparticipatie Burgerparticipatie gaat over het actief betrekken van inwoners bij het beleid, plannen en projecten van de gemeente. 42 Samen aan de slag Bij dit onderwerp ging het vooral over samen doen en eigenaarschap.
Jullie gaven aan dat jullie niet alleen willen praten, maar samen willen werken aan concrete resultaten. “De gemeente: dat zijn wij!” “Niet lullen maar poetsen!” Vroeg erbij, maar wel met richting Jullie gaven aan dat jullie graag vanaf het begin mee willen denken, maar dat het wel duidelijk moet zijn waar jullie inbreng verschil maakt. “Als je vroeg begint, zorg dan wel goed voor kader. Waar is ruimte, waar niet.” “Betrek ons eerder. Er worden twee opties voorgelegd die helemaal niet interessant zijn, terwijl er echt meer zijn.” Maatwerk en variatie Niet elke aanpak vraagt om dezelfde aanpak en er is behoefte aan verschillende, laagdrempelige vormen van participatie. “Het voelt soms alsof er afgevinkt moet worden. Dit gevoel moet eraf!” “De gemeente moet andere manieren aanbieden, niet per se meer.” “Spreek mensen ook eens meer aan als ze aan de balie komen bijvoorbeeld.” Duidelijke communicatie Goede communicatie en terugkoppeling zijn belangrijk om inwoners betrokken te houden. “Zorg dat inwoners ook goed gevoed zijn met info, zodat ze ook echt kunnen meepraten.” Over overheidsparticipatie (inwonersinitiatieven) Overheidsparticipatie betekent dat inwoners zelf initiatieven nemen, waarbij de gemeente een ondersteunende of faciliterende rol heeft.
Ruimte voor ideeën Jullie vinden het belangrijk dat er ruimte is om met ideeën te komen, zonder dat alles direct vastligt in regels. Samen met de gemeente kan dan gekeken worden wat mogelijk is en hoe het initiatief het beste uitgevoerd kan worden. “De gemeente moet zeggen: Kom maar en zeg wat het idee is, daarna kijken we hoe we met de regels om kunnen gaan.” “Af en toe mogen we ook best buiten de lijntjes kleuren en denken.” Over uitdaagrecht Het uitdaagrecht houdt in dat inwoners of maatschappelijke partijen taken van de gemeente kunnen overnemen als ze denken het beter, slimmer of goedkoper te kunnen. 43 Onbekendheid en drempels Jullie hadden vooral vragen over hoe het precies werkt, welke taken het betreft en wat de voorwaarden zijn. Ook gaven jullie aan dat het uitdaagrecht duidelijk en aantrekkelijk moet worden uitgelegd. Onbekendheid met de regels, financiële zaken en de duur van een taak werden genoemd als mogelijke drempels. Jullie willen graag vooraf weten waar je aan toe bent voordat je een taak van de gemeente overneemt. “Het uitdaagrecht moet vooral goed uitgelegd worden. Wanneer kan het, wat zijn de kaders en maak het aantrekkelijk.” Het vervolg Aan het einde van de avond gingen we in gesprek over hoe de opbrengsten van de avond worden teruggekoppeld. Jullie gaven aan dat jullie graag een vervolg zien.
We spraken af dat wij daar met een voorstel voor zouden komen. “Niet alleen terugkoppeling, maar ook motiveringsdocument.” Wat vinden jullie? We hebben ons best gedaan om de inzichten uit de avond zo goed mogelijk samen te vatten. Maar we horen graag wat jullie vinden. Dus heb je vragen, suggesties of wil je gewoon eens verder praten? Dan horen we dat graag. Nogmaals dank voor je betrokkenheid, je ideeën en je energie. We hopen je snel weer te ontmoeten. In de mail bij dit verslag vinden jullie ons voorstel voor de volgende stap. Met hartelijke groet, Team Participatie Bernheze Terugkoppeling bijeenkomst 1 december Hallo betrokken Bernhezenaren, Op 1 december spraken inwoners, ondernemers en dorpsraadleden uit Heesch en Nistelrode in Nesterlé over participatie in de gemeente Bernheze. Raads- en burgerleden waren aanwezig om toe te horen en vragen te stellen. Tijdens de avond hebben we ervaringen gedeeld, ideeën besproken en wensen uitgesproken over hoe participatie vorm kan krijgen. Via deze weg willen we jullie nogmaals hartelijk bedanken voor de avond. Jullie openheid, kritische vragen en creatieve ideeën droegen bij aan een waardevolle avond. Hieronder lees je wat we samen hebben opgehaald en hoe we samen verder gaan. Top 5 inzichten uit de avond 1. Vroeg betrekken: Het juiste moment kiezen om inwoners te betrekken blijft lastig.
Vroeg meedenken is waardevol, maar het is belangrijk vooraf duidelijk te 44 maken waarover inwoners kunnen meepraten en wat al vaststaat. Duidelijke kaders zijn nodig, maar er moet ook ruimte zijn voor verschillende meningen. 2. Draagvlak & evenwicht: Het gaat om het vinden van balans tussen alle perspectieven. Iedereen moet de kans krijgen om mee te denken, zodat plannen breed gedragen worden. Niet alleen het aantal deelnemers telt, maar ook de kwaliteit van de plannen en het luisteren naar verschillende geluiden. 3. Maatwerk: De aanpak hangt af van het onderwerp en de situatie. Soms werkt een standaardaanpak, maar vaak is maatwerk nodig, zeker bij gevoelige onderwerpen. Flexibiliteit is belangrijk om aan te sluiten bij de mensen en het moment. 4. Communicatie & toegankelijkheid: Duidelijke en begrijpelijke communicatie is belangrijk. Gebruik verschillende kanalen, zodat ook mensen die minder digitaal vaardig zijn bereikt worden. Door te laten zien wat er met de inbreng gebeurt, worden meer mensen gemotiveerd om mee te doen. 5. Eigenaarschap & wederkerigheid: Inwoners willen meedenken over wat ze zelf kunnen doen en waar de gemeente nodig is. Samen verantwoordelijkheid nemen en open samenwerken zorgt voor goede plannen en duidelijkheid voor iedereen.
Kernwoorden uit de sessie: Meedoen • Deelnemen • Onderdeel zijn van • Samen • Samenwerken • Verbinden • Luisteren • Initiëren • Wederzijds respect • Kennis delen • Eigenaarschap Wat jullie verder zeiden Over burgerparticipatie Burgerparticipatie gaat over het actief betrekken van inwoners bij het beleid, plannen en projecten van de gemeente. Iedereen doet mee Tijdens de avond werd duidelijk dat draagvlak ontstaat door het horen van verschillende meningen en perspectieven. Niet alleen de meest aanwezigen of luidsten bepalen het resultaat; iedereen moet de kans krijgen om mee te doen. Het activeren van inwoners en het opbouwen van vertrouwen zijn belangrijk, zodat plannen breed gedragen worden en iedereen zich betrokken voelt. “Iedere stem is een stem.” “Het gaat om een goed evenwicht, waarbij je alle perspectieven hoort.” Vroeg betrokken, duidelijke afspraken Jullie gaven aan dat het prettig is om al vroeg betrokken te worden bij plannen en besluiten. Zo kunnen wensen en ideeën direct meegenomen worden. Tegelijkertijd is het belangrijk dat vooraf duidelijk is waarover meegedacht kan worden en wat de spelregels zijn. Goede afspraken en heldere kaders zorgen ervoor dat iedereen weet waar ruimte is voor invloed.
“Aan de voorkant kun je veel beter ophalen wat men belangrijk vindt.” “Maak goede afspraken (kaders) vooraf, als je dat goed doet kun je veel bereiken.” 45 Bereik en begrijpelijkheid Tijdens de bijeenkomst werd besproken dat niet alle inwoners nu goed worden bereikt. Taalbarrières en digitale vaardigheden spelen hierbij een rol. Jullie gaven aan dat duidelijke en eenvoudige taal belangrijk is, zodat iedereen begrijpt waar het over gaat. Door verschillende manieren van communiceren te gebruiken, kunnen meer mensen meedoen en zich betrokken voelen. “Participatie is ook moeilijk woord – wees duidelijk in je taal.” “Niet iedereen is bereikt (ongeletterdheid).” Eigenaarschap en toegankelijkheid Jullie gaven aan graag verantwoordelijkheid te nemen voor je eigen rol en bijdrage. Actief meedenken en samen met de gemeente werken aan plannen voor het dorp wordt gewaardeerd. De gemeente wordt als toegankelijk ervaren, waardoor het makkelijk is om contact te leggen en samen oplossingen te vinden. “Eigenaarschap (inwoners hebben ook verantwoordelijkheid).” “Wij ervaren gemeente als toegankelijk.” Over Overheidsparticipatie (inwonersinitiatieven) Overheidsparticipatie betekent dat inwoners zelf initiatieven nemen, waarbij de gemeente een ondersteunende of faciliterende rol heeft.
Samen aan zet Alleen samen – inwoners en gemeente – kunnen we initiatieven laten groeien en tot een goed resultaat brengen. Samen verantwoordelijkheid nemen en openstaan voor nieuwe ideeën vormen de basis voor succes. De gemeente luistert actief en biedt ruimte aan vernieuwende voorstellen. “Initiatieven zijn altijd in samenwerking met gemeente – dan dus zelfde eisen.” “De raad moet altijd openstaan voor nieuwe ideeën.” Iedereen kan bijdragen Iedereen die door een initiatief wordt geraakt, moet mee kunnen denken en doen. De gemeente helpt actief mee bij het opzetten en uitvoeren van initiatieven. Zodat iedereen op een manier die bij hen past kan bijdragen. Zo maken we samen plannen die breed gedragen worden en zorgen we voor meer betrokkenheid in Bernheze. “Wel belangrijk dat iedereen die het raakt betrokken wordt en een inbreng kunnen leveren.” “Gemeente moet actief helpen bij opzetten en uitvoeren van initiatieven.” Over uitdaagrecht Het uitdaagrecht houdt in dat inwoners of maatschappelijke partijen taken van de gemeente kunnen overnemen als ze denken het beter, slimmer of goedkoper te kunnen. Tijdens de bijeenkomst bleek dat hier interesse voor is. Het is wel belangrijk dat er duidelijke afspraken zijn en dat de gemeente helpt met bijvoorbeeld geld, middelen en 46 goede voorbeelden.
Er zijn ook aandachtspunten, zoals regels, het zorgen voor continuïteit en het voorkomen dat taken te versnipperd raken. Het is belangrijk om samen te kijken we hoe we deze uitdagingen kunnen oplossen, zodat initiatieven echt kunnen slagen. “Ja absoluut staan we hiervoor open.” “Ondersteuning projectmatig van gemeente – middelen, geld, vervoer, goede voorbeelden!” “Kan het ook juist niet versnipperen waardoor we schaalvoordeel verliezen.” Wat vinden jullie? We hebben ons best gedaan om de inzichten uit de avond zo goed mogelijk samen te vatten. Maar we horen graag wat jullie vinden. Dus heb je vragen, suggesties of wil je gewoon eens verder praten? Dan horen we dat graag. Nogmaals dank voor je betrokkenheid, je ideeën en je energie. We hopen je snel weer te ontmoeten. In de mail bij dit verslag vinden jullie ons voorstel voor de volgende stap. Met hartelijke groet, Team Participatie Bernheze 47 Bijlage 2 – Checklist Participatiebeleid Bernheze Overzicht van inwonersinput en verwerking in het Participatiebeleid (Bernheze-stijl). Thema Inwonersinput Verwerkt in beleid? Waar in beleid? Wat niet / onvoldoende verwerkt is Vroeg betrekken + kaders Wens om aan de voorkant betrokken te worden en duidelijkheid waar invloed ligt. Ja Uitgangspunten (3.3); Methodiek stap 1 & 2. Maatwerk & variatie Behoefte aan verschillende manieren van meedoen; geen afvinklijstje.
Ja Uitgangspunten (3.3); Participatiladder; Methodiek. Toegankelijkheid Duidelijke taal, alternatieve vormen, meerdere ingangen. Ja Inclusiviteit & toegankelijkheid (3.3); Methodiek, stap 1. Communicatie & terugkoppeling Heldere uitleg, motivering, zichtbaar maken wat met input gebeurt. Ja Uitgangspunten (3.3); Methodiek, stap 3; Motiveringsplicht. Respect & gelijkwaardigheid Samenwerking, elkaar serieus nemen, veilige setting. Ja Uitgangspunten (3.3); Hoofdstuk 4. Draagvlak & perspectieven Niet alleen luidste stemmen; evenwichtig ophalen. Ja Inclusiviteit (3.3); Methodiek stap 1 & 3. Eigenaarschap Inwoners willen mede-eigenaar zijn. Ja Hoofdstuk 4; Overheidsparticipati e. Initiatieven (overheidsparticipatie) Gemeente moet positief meebewegen. Ja Hoofdstuk 4.2.2. Uitdaagrecht Meer duidelijkheid over voorwaarden en drempels. Ja Hoofdstuk 4.2.3. Bereik specifieke groepen Taalbarrières, laaggeletterdheid, jongeren/ouderen. Deels Inclusiviteit (3.3); Methodiek stap 1. Geen concrete doelgroepstrategieën; geen afspraken over eenvoudige taal. Dit geldt breder dan het participatiebeleid en hoort thuis in de communicatievisie. Actiegerichtheid Meer nadruk op doen i.p.v. praten. Deels Participatieladder; Overheids- participatie. Geen expliciet principe 'van praten naar doen'. Wel verwerkt in de praktische insteek van de participatie.
48 Bijlage 3 – Verslag Beleidsproeverij Participatie Op 11 februari 2026 organiseerde de gemeente Bernheze een beleidsproeverij over het nieuwe participatiebeleid. Tijdens deze bijeenkomst gingen inwoners, adviesorganen en de gemeente met elkaar in gesprek over de eerste versie van het beleid. Het doel van de proeverij was om te toetsen of de voorgestelde uitgangspunten, rollen en werkwijzen aansluiten bij wat eerder in het participatietraject is opgehaald. In totaal namen 19 personen deel aan de bijeenkomst. De groep bestond uit een mix van ‘gewone’ inwoners, leden van dorps- en wijkraden, vertegenwoordigers van adviesorganen zoals het IPG en de Adviesraad Sociaal Domein en vier raads- of burgerleden. Daarmee was een breed spectrum aan perspectieven uit de Bernhezese samenleving vertegenwoordigd. De proeverij bestond uit drie rondes waarin telkens een onderdeel van het concept- participatiebeleid centraal stond: 1. Uitgangspunten & beloften – het fundament van het beleid. 2. Rollen, participatievormen & invloed – de samenwerking tussen inwoners en gemeente. 3. Proces & verwachtingen – de vier stappen van de Bernhezer participatiemethodiek. Aan de hand van werkbladen, opdrachten en gesprekken gaven deelnemers feedback op herkenbaarheid, volledigheid, scherpte en toepasbaarheid van de voorgestelde beleidsonderdelen.
De opbrengsten uit de sessie worden waar mogelijk verwerkt in de volgende versie van het beleid. Natuurlijk laten we weten welke onderdelen worden aangepast en waarom. Hieronder vindt u per ronde de resultaten op hoofdlijnen. De vijf beloften De vijf beloften worden in grote lijnen herkend, maar deelnemers vragen om meer duidelijkheid en concreetheid. Bij belofte 1 gaat het om wie precies onder ‘iedereen’ valt en hoe minder zichtbare inwoners worden bereikt. Bij belofte 2 en 3 geven deelnemers aan dat helderheid en betrouwbaarheid vooral zichtbaar moeten worden gemaakt in de praktijk. Belofte 4 roept de meeste vragen op: de betekenis en toepasbaarheid van transparantie moeten concreter worden. Bij belofte 5 is behoefte aan uitleg over hoe dienstverlening eenvoudiger wordt en hoe verschillen in kennis tussen inwoners en professionals worden verkleind. In het geheel vragen deelnemers om een meer praktische vertaling van de beloften, zodat duidelijk wordt wat inwoners hiervan in de uitvoering mogen verwachten. 49 De zeven uitgangspunten De opmerkingen laten zien dat de uitgangspunten in de kern worden herkend, maar dat verschillende teksten duidelijker en consistenter kunnen worden verwoord: o Bij uitgangspunt 1 (Maatwerk en duidelijke afspraken) is behoefte aan helderheid over wie bepaalt en hoe maatwerk zich verhoudt tot vaste stappen.
o Uitgangspunt 2 (Inclusief en toegankelijk) vraagt om scherpere formuleringen over wie wordt bedoeld en op welke manieren inwoners kunnen worden betrokken. o Bij uitgangspunt 3 (Transparant communiceren en in gesprek blijven) willen deelnemers concreet weten hoelang je in gesprek blijft, waar je op toetst en hoe iedereen wordt bereikt. o Bij uitgangspunt 4 (Offline en online combineren) mag het echte gesprek nadrukkelijker vooropstaan en is er aandacht nodig voor praktische situaties zoals nee-nee-stickers. o Uitgangspunt 5 (Kwaliteit bewaken en overbelasting voorkomen): Deelnemers benoemen vooral dat er aandacht moet zijn voor de kennisachterstand tussen inwoners en ambtenaren en hoe die kan worden verkleind. Zij vragen om duidelijkheid over hoe inwoners hierbij worden ondersteund, zodat iedereen goed kan meedoen. o Bij uitgangspunt 6 (Respect en gelijkwaardigheid) speelt de vraag wie wordt bedoeld met iedereen en hoe het algemeen belang vooraf inzichtelijk wordt afgewogen. o Uitgangspunt 7 (Samen leren en verbeteren) vraagt om concreter plannen van reflectie en duidelijkheid over de rol van inwoners in het leren. Tot slot geven deelnemers aan dat kortere en eenvoudiger teksten helpen om de uitgangspunten toegankelijker te maken.
De drie participatievormen De opmerkingen laten zien dat de drie participatievormen in de basis herkenbaar zijn, maar dat verschillende omschrijvingen duidelijker en consistenter kunnen worden geformuleerd. Bij inwonersparticipatie gaat het om een kleine tekstuele aanscherping. Bij overheidsparticipatie is vooral behoefte aan preciezere formuleringen, zoals het aanpassen van gebruikte termen en duidelijk maken welke vormen van ondersteuning inwoners mogen verwachten. Bij het uitdaagrecht willen deelnemers meer helderheid over wie precies wordt bedoeld met inwoners of organisaties, wat er gebeurt wanneer een voorstel gelijkwaardig is in plaats van beter, en of en hoe de gemeente initiatieven stimuleert. Tot slot wordt genoemd dat de termen zelf voor inwoners verwarrend kunnen zijn, ook al worden ze wel herkend. De niveaus van invloed De niveaus van invloed worden in de basis herkend en als nuttig ervaren om vooraf duidelijkheid te geven over de mogelijke rol van inwoners. De opmerkingen laten zien 50 dat enkele formuleringen in de omschrijvingen kunnen worden aangescherpt, zoals het weglaten van overbodige zinsneden bij ‘informeren’ en het toevoegen van terugkoppeling bij ‘mening vragen’. Bij ‘advies vragen’ geven deelnemers aan dat inwoners ook in staat moeten worden gesteld om een advies te kunnen geven, eventueel met ondersteuning.
Daarnaast ontstaat behoefte aan helderheid over het gebruik van de niveaus: inwoners willen weten welk niveau op welk moment wordt toegepast en waarom. Er is ook de suggestie voor een mogelijk zesde niveau, zoals een referendum of beslissen. Over het geheel genomen worden de niveaus als helder gezien, maar blijft de vraag hoe deze in de praktijk worden gebruikt en uitgelegd. De rollen van inwoners De opmerkingen laten zien dat de rollen van inwoners herkenbaar zijn, maar dat verschillende onderdelen duidelijker kunnen worden beschreven. Bij niet-georganiseerde inwoners geven deelnemers aan dat zij de term niet-georganiseerde inwoners niet passend vinden. Zij stellen voor om te spreken over individuele inwoners. Daarbij vragen zij hoe deze inwoners goed bereikt kunnen worden en hoe zij kunnen bijdragen aan een volledig beeld van wat er in Bernheze leeft. Bij initiatiefnemers geven de deelnemers aan dat de verwijzing naar de Omgevingswet als beperkend kan voelen. Voor dorpsraden en belangenvertegenwoordigers vragen deelnemers om meer aandacht voor wederkerigheid en om formuleringen die beter aansluiten bij hun praktijk, zoals het vervangen van vertegenwoordigen door behartigen en het weglaten van rollen die zij niet kunnen vervullen (helpen inwoners inzicht te krijgen in besluitvorming).
Bij adviesgroepen en panels wordt voorgesteld om expliciet te benoemen dat zij zowel gevraagd als ongevraagd adviseren, hun adviezen transparant worden gecommuniceerd, en dat het IPG wordt toegevoegd. In de reflecties geven deelnemers aan dat de uitwerking herkenbaar is, maar dat regelmatige evaluatie en terugkoppeling gewenst zijn. Daarnaast leven vragen over wie verantwoordelijk is voor de uitvoering van het participatiebeleid, hoe tot een evenwichtige afweging wordt gekomen en waar inwoners terechtkunnen met vragen. Overheidsparticipatie De opmerkingen laten zien dat inwoners de bedoeling van overheidsparticipatie herkennen, maar dat verschillende onderdelen concreter en duidelijker kunnen worden geformuleerd. Deelnemers stellen voor om de term overheidsparticipatie te vervangen door gemeenteparticipatie, omdat dat beter aansluit bij de praktijk. Bij wat initiatiefnemers mogen verwachten, willen zij meer duidelijkheid over de ondersteuning die de gemeente biedt, zoals budget, kennis, handvatten en wie de coördinatie op zich neemt. Ook wordt gevraagd om heldere besluitvorming, bijvoorbeeld door aan te geven of een initiatief een ja, ja mits of nee krijgt. Bij de eisen voor initiatieven ontstaat de vraag of het woord eisen niet drempelverhogend werkt.
Deelnemers wijzen op inconsistent taalgebruik rondom initiatiefnemers, vragen om verduidelijking van termen zoals maatschappelijke meerwaarde en nadelig, en plaatsen opmerkingen bij hoe deze punten worden toegepast in verschillende situaties. 51 Bij de beschrijving van de rollen die de gemeente kan innemen vragen deelnemers om enkele formuleringen te verduidelijken en beter te laten aansluiten bij de rol van initiatiefnemers. Ook benoemen zij dat sommige rollen gevoelig kunnen liggen, bijvoorbeeld wanneer de gemeente een sturende rol heeft terwijl het eigenaarschap bij inwoners blijft. Daarnaast worden enkele tekstsuggesties gedaan om de beschrijvingen begrijpelijker te maken. Tot slot geven deelnemers aan dat de huidige omschrijving nog onvoldoende duidelijk maakt waar inwoners precies op kunnen rekenen. Zij vragen om inzicht in de criteria waaraan een initiatief moet voldoen en een helder proces dat uitlegt hoe de gemeente tot een besluit komt. Het uitdaagrecht De opmerkingen laten zien dat het uitdaagrecht in de basis wordt herkend, maar dat verschillende onderdelen concreter en duidelijker kunnen worden uitgewerkt. Deelnemers merken op dat in het hele beleidsstuk verschillende termen worden gebruikt (zoals inwoners, samenleving en iedereen) en dat het helpt om hierin één lijn te kiezen.
Bij de voorwaarden voor het indienen van een uitdaging is behoefte aan meer duidelijkheid: moet aan alle punten worden voldaan, wanneer is er sprake van steun, wat verstaan we onder maatschappelijke waarde en wanneer is iets schadelijk voor anderen? Ook wordt gevraagd naar de rol van kosten en of particuliere initiatiefnemers zonder rechtsvorm worden uitgesloten. Bij het onderdeel leren en ontwikkelen geven deelnemers aan dat het belangrijk is om duidelijk te maken van wie wordt geleerd, voorbeelden te geven en overbodige woorden zoals in principe weg te laten. Er is daarnaast behoefte aan inspiratie van andere gemeenten. Tot slot zijn er aanvullende vragen over de plek van het uitdaagrecht binnen het participatiekader, zoals of het een vorm van overheidsparticipatie is en wat het onderscheid is tussen de korte en lange termijn. De Bernhezer participatiemethodiek De opmerkingen laten zien dat deelnemers veel van de tips per stap herkennen, maar dat er volgens hen op verschillende punten aanvullingen of verduidelijkingen nodig zijn om het geheel compleet te maken. Bij stap 1 (verkennen en plan van aanpak) herkennen zij de genoemde aandachtspunten, maar noemen zij aanvullingen zoals het samen verkennen met de omgeving, het delen van bestaande kennis en de vraag hoe een divers bereik in de praktijk wordt georganiseerd.
Bij stap 2 (participatieontwerp) sluiten de tips aan, maar geven deelnemers aan dat rollen duidelijker mogen worden gespecificeerd en dat niet alles als nieuwe tip hoeft te worden benoemd als het te vanzelfsprekend is. Bij stap 3 (realisatie en terugkoppeling) worden de tips herkend, maar vragen deelnemers om aan te vullen hoe evenwichtige inbreng daadwerkelijk wordt bereikt en hoe afwegingen worden gemaakt. Ook noemen zij dat onafhankelijke experts soms welkom zijn. Bij stap 4 (evalueren en leren) sluiten de genoemde tips grotendeels aan, maar vragen deelnemers om toe te voegen dat inwoners de evaluatie actief moeten ontvangen en dat de tip over echte dialoog in feite voor alle stappen geldt. 52 Daarnaast worden enkele algemene opmerkingen genoemd, zoals het risico dat inwoners participatie kunnen verwarren met hun zin krijgen, de vraag hoe het proces in de praktijk werkt en wie verantwoordelijk is. Ook noemen deelnemers het belang van een plan-do-check-act-benadering om systematisch te leren van projecten. De reacties laten zien dat de tips in de basis worden herkend, maar dat bewoners op verschillende punten aanvullende suggesties hebben om de methodiek vollediger, duidelijker en praktischer te maken. Over de beleidsproeverij De reacties op de beleidsproeverij liepen uiteen.
Drie groepen gaven aan dat zij het prettig en leuk vonden om op deze manier mee te kijken met het beleid. Zij waarderen de vorm en vonden het zinvol om actief mee te denken. Eén van deze groepen benoemde wel dat het veel informatie was om in korte tijd te verwerken. Zij deden als tip om te werken met een opzet waarbij elke groep één onderdeel verdiept en de opbrengsten daarna samen worden gedeeld. Een andere groep vond de bijeenkomst minder prettig. Zij gaven aan dat de hoeveelheid informatie in korte tijd te groot was en dat het fijner was geweest om vooraf al iets te lezen, zodat zij zich konden voorbereiden en hun gedachten konden ordenen. 53 Bijlage 4 – Samenvattende reactie op de beleidsproeverij Tijdens de beleidsproeverij hebben inwoners, adviesorganen en andere betrokkenen uitgebreid meegedacht over het concept-participatiebeleid. We zijn blij met deze betrokkenheid en hebben alle opmerkingen zorgvuldig gelezen en besproken. Hieronder laten we zien hoe we met de inbreng zijn omgegaan. Zo hopen we duidelijk te maken dat suggesties serieus zijn genomen, ook als ze niet altijd letterlijk zijn overgenomen.In de tabel hieronder leest u per onderwerp wat we hebben aangepast of verwerkt, en welke punten we bewust niet hebben vastgelegd of vooral hebben toegelicht.
Onderwerp Wat hebben we aangepast of verwerkt? Wat hebben we bewust niet vastgelegd of vooral toegelicht? Beloften en uitgangspunten De teksten zijn op meerdere plekken verduidelijkt en consistenter gemaakt. We hebben concreter beschreven wat de gemeentelijke beloften betekenen voor participatie, bijvoorbeeld als het gaat om inclusie, duidelijkheid, transparantie en terugkoppeling. De beloften zelf zijn niet gewijzigd, omdat dit bestaande gemeentelijke beloften zijn die voor alles gelden wat de gemeente doet. Vragen hierover zijn vooral beantwoord door betere uitleg in het beleid. Inclusie en toegankelijkheid We hebben het taalgebruik aangepast en duidelijker gemaakt dat er verschillende manieren zijn om mee te doen. Ook is explicieter benoemd dat we bestaande kennis delen, zodat meedoen voor meer mensen mogelijk wordt. Suggesties die participatie verplicht of normerend zouden maken, zijn niet overgenomen. We willen participatie uitnodigend houden en ruimte laten voor eigen keuzes. Transparantie en terugkoppeling We hebben aangescherpt dat de gemeente vooraf duidelijk is over het proces en de ruimte voor invloed, en dat altijd wordt teruggekoppeld wat met de inbreng is gedaan. Er zijn geen vaste regels opgenomen over hoe lang gesprekken duren of hoe vaak contact is. Dit verschilt per onderwerp en per traject.
Participatievormen en rollen De omschrijvingen van participatievormen en rollen zijn verduidelijkt en beter op elkaar afgestemd, zodat inwoners en initiatiefnemers beter weten waar zij aan toe zijn. Niet alle voorgestelde rollen of details zijn vastgelegd, om te voorkomen dat het beleid te uitvoerend wordt en te weinig ruimte laat voor maatwerk. Uitdaagrecht De voorwaarden en toelichting zijn verduidelijkt, zodat beter te begrijpen is wanneer een uitdaging mogelijk is en welke afwegingen de gemeente daarbij maakt. Er is geen vast onderscheid gemaakt tussen korte en lange termijn. In plaats daarvan kijkt de gemeente per uitdaging naar de impact, haalbaarheid en borging. Bernhezer participatiemethodiek De vier stappen van de participatiemethodiek zijn op enkele punten aangescherpt en aangevuld op basis van de inbreng, bijvoorbeeld bij het samen verkennen en bij evalueren en leren. Niet alle suggesties zijn als vaste werkwijze opgenomen. Sommige punten vroegen vooral om uitleg over hoe de gemeente in de praktijk werkt.
54 Een deel van de input vroeg vooral om verduidelijking Ten slotte waren er vragen en opmerkingen die minder gingen over aanpassen van de tekst en meer over uitleg: hoe zorgen we voor evenwichtige inbreng, hoe komt een afweging tot stand, wat betekent transparantie in de praktijk en waar kunnen inwoners terecht met vragen? Deze punten zijn benut om explicieter toe te lichten hoe de gemeente participatie toepast, welke afwegingen daarbij worden gemaakt en welke rol participatie daarin speelt. In het beleid is daarom op meerdere plekken verduidelijking toegevoegd, bijvoorbeeld over terugkoppeling, het wegen van belangen en de verantwoordelijkheid van de gemeente. Met deze aanpak is het participatiebeleid aangescherpt op inhoud en duidelijkheid, terwijl het zijn karakter als richtinggevend en lerend kader behoudt. 55 Bijlage 5 – Reacties op ter inzagelegging en de verwerking daarvan Van 21 mei tot en met 21 juni 2026 lagen het conceptparticipatiebeleid en de conceptparticipatieverordening ter inzage. In deze periode zijn inwoners, dorpsraden en andere betrokkenen uitgenodigd om te reageren op de stukken. In totaal zijn zes reacties ontvangen. Het gaat om reacties van een inwoner, twee maatschappelijke organisaties, een belangenorganisatie (met twee inhoudelijke punten) en een dorpsraad. Alle reacties zijn zorgvuldig beoordeeld.
Per reactie is gekeken of deze leidt tot aanpassing van het participatiebeleid, de participatieverordening of de verdere uitwerking daarvan. Daarbij is steeds afgewogen of de reactie past binnen de gemaakte uitgangspunten en keuzes, zoals duidelijkheid vooraf, een heldere rolverdeling en ruimte voor maatwerk. In onderstaande tabel is per reactie weergegeven wat de kern van de reactie is, wat ermee is gedaan en waarom. Kern van de reactie Besluit Concrete wijziging Motivatie De indiener geeft aan dat informatie over plannen en projecten niet altijd goed vindbaar is en dat termijnen soms al lopen voordat hij op de hoogte is. Ook wordt aangegeven dat de communicatie en opvolging vanuit de gemeente als onvoldoende wordt ervaren, wat invloed heeft op het vertrouwen. Niet overgenom en Geen wijziging in beleid of verordening In het beleid is al opgenomen dat inwoners tijdig worden geïnformeerd en dat vooraf duidelijk is wanneer en hoe zij kunnen reageren en welke invloed zij hebben. Deze reactie onderstreept het belang van deze uitgangspunten, maar vraagt vooral om verbetering in de uitvoering en communicatie in de praktijk. De organisatie geeft aan dat het beleid inhoudelijk sterk is, maar dat de omvang en het taalgebruik de toegankelijkheid voor inwoners kunnen beperken. Daarbij wordt voorgesteld om te werken met eenvoudiger taal, samenvattingen en visuele middelen.
Niet overgenom en (in beleidsdoc ument) Na vaststelling van het beleid wordt een toegankelijke vertaalslag gemaakt, bijvoorbeeld in de vorm van samenvattingen, visuele weergaven (zoals praatplaten) en begrijpelijke toelichtingen voor inwoners. Het beleidsdocument moet juridisch en inhoudelijk zorgvuldig en volledig zijn. Voor een brede doelgroep worden de belangrijkste uitgangspunten na vaststelling vertaald naar toegankelijke communicatie. De reactie wordt daarmee inhoudelijk opgevolgd, maar leidt niet tot aanpassing van het beleidsdocument zelf. Er wordt aangegeven dat dorpsraden in een vroegtijdig stadium betrokken moeten Overge- nomen In het beleid (de participatiemethodiek) is opgenomen dat bij de Door dorpsraden eerder te betrekken ontstaat een beter 56 worden bij plannen, zodat zij hun rol richting inwoners en gemeente goed kunnen vervullen. start van een traject relevante lokale partijen, waaronder dorpsraden, vroegtijdig in beeld worden gebracht en betrokken bij plannen en projecten. beeld van wat er leeft in de kernen en kunnen zij hun brugfunctie beter vervullen. Dit draagt bij aan een zorgvuldige voorbereiding en een duidelijkere rolverdeling. Er wordt voorgesteld om dorpsraden ook in een vroeg stadium te betrekken bij initiatieven in het kader van het uitdaagrecht.
Overge- nomen In het beleid is benoemd dat initiatiefnemers relevante partijen, zoals dorpsraden, en de directe omgeving betrekken bij hun initiatief. Er is bewust geen verplichting opgenomen. Het is belangrijk dat initiatieven aansluiten bij de omgeving en dat relevante partijen worden betrokken. Door dit expliciet te benoemen, wordt dit verduidelijkt. Tegelijkertijd willen we voorkomen dat initiatiefnemers worden beperkt in de manier waarop zij hun initiatief vormgeven. Het eigenaarschap en de verantwoordelijkheid voor het initiatief blijven daarom bij de initiatiefnemer. Er wordt gewezen op een inconsistente formulering van het begrip “algemeen belang” op verschillende plekken in het document en het advies is om dit gelijk te trekken. Overgenom en De formuleringen in het beleidsdocument zijn op elkaar afgestemd, zodat het gebruik van het begrip “algemeen belang” consistent is. Dit zorgt voor een duidelijke en eenduidige tekst en voorkomt verwarring, zonder dat de inhoud van het beleid verandert. De dorpsraad geeft aan zich zorgen te maken over het risico dat vooral negatieve geluiden worden gehoord, terwijl een stille meerderheid minder zichtbaar is. Daarnaast wordt gevraagd naar de doorlooptijd van processen en de mate waarin participatie passend is ten opzichte van de inzet van expertise.
Niet overgenom en Geen wijziging in beleid of verordening In het beleid is al opgenomen dat wordt ingezet op het bereiken van een brede en diverse groep inwoners, waaronder groepen die minder snel participeren. Ook is vastgelegd dat participatie per vraagstuk wordt afgestemd en dat expertise waar nodig leidend is. De reactie sluit hierop aan en wordt herkend, maar geeft vooral aandachtspunten voor de toepassing in de praktijk. Deze nemen we mee in de uitvoering en evaluatie van participatieprocessen. 57 Bijlage 2 Participatieladder 58 1. Informeren Het eerste niveau gaat over het proactief en duidelijk informeren van inwoners. Informatie wordt begrijpelijk gedeeld, zodat inwoners kunnen volgen wat er speelt en vragen of zorgen kunnen uiten. “Ik wil weten wat er gaat gebeuren in mijn buurt, zodat ik kan inschatten wat dat voor mij betekent.” 2. Mening vragen Wanneer de gemeente wil peilen wat inwoners denken, wordt actief gevraagd om feedback. Deze input wordt meegenomen in de besluitvorming, waardoor keuzes beter aansluiten bij de wensen van de samenleving en bij vormgeving van plannen. “Het voelt goed dat mijn mening gehoord wordt, mijn idee doet ertoe.” 3. Advies vragen Soms is er behoefte aan diepere inbreng. Dan nodigt de gemeente inwoners uit om inhoudelijk advies te geven. Hun kennis en ervaring helpen plannen te verbeteren.
We leggen vervolgens uit hoe het advies wordt meegenomen, of waarom er eventueel van wordt afgeweken. “Onze ervaring telt; wij kennen onze buurt door en door en weten wat er nodig is.” 4. Co-produceren Bij sommige projecten werken inwoners en gemeente samen aan oplossingen vanaf de planvormingsfase. In dit niveau zijn inwoners niet enkel adviseurs, maar actieve bouwers van de plannen. “Samen co-produceren helpt ons plannen maken die echt aansluiten.” 5. Meebeslissen Bij beslissingen over het eindresultaat kunnen inwoners directe invloed uitoefenen op keuzes. Het is duidelijk welke ruimte zij hebben en hoe hun stem wordt meegenomen. “Wanneer je echt mee mag beslissen, zie je dat je inbreng terugkomt in het eindresultaat.”