OER 12 juli

Opdrachtgever: Projectnummer: Datum:

Gemeente Bernheze BEH019-0002 28 juni 2023

Opdrachtgever: Projectnr: Rapportnr: Status: Datum:

Gemeente Bernheze BEH019-0002 28062023-BEH019-0002-RAP-OER-002 Definitief 28 juni 2023

Opsteller: MLAM

T 088 - 33 66 333 F 088 - 33 66 099 E info@kragten.nl

-+C0MLAM+-

Verificatie: JSP

-+R0JSP+-

Validatie: JSP

© 2023 Kragten Niets uit dit rapport mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook zonder voorafgaande toestemming van Kragten. Het is tevens verboden informatie en kennis verwerkt in dit rapport ter beschikking te stellen aan derden of op andere wijze toe te passen dan waaraan in de overeenkomst toestemming wordt verleend.

-+V0JSP+-

3

INHOUDSOPGAVE 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5

Aanleiding .........................................................................................................................................................................12 Doel van de OER................................................................................................................................................................12 Het voortraject...................................................................................................................................................................13 De m.e.r.-procedure ...........................................................................................................................................................13 Leeswijzer.........................................................................................................................................................................14

2.1 2.1.1 2.1.2 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6

Beoordelingskader en beoordelingscriteria .............................................................................................................................15 Beschrijving en uitwerking per beoordelingscriterium ..............................................................................................................17 Beoordelingsmethodiek ......................................................................................................................................................17 De huidige situatie .............................................................................................................................................................18 Algemene beleidskaders .....................................................................................................................................................18 Reeds vastgestelde plannen ................................................................................................................................................20 De referentiesituatie ...........................................................................................................................................................20 De beoordeling van de toekomstverkenningen .......................................................................................................................20

3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6

Ligging van het plangebied .................................................................................................................................................22 Beschrijving drie deelgebieden .............................................................................................................................................22 Toekomstverkenningen .......................................................................................................................................................23 Scenario 1: Innovatief Bernheze ..........................................................................................................................................24 Scenario 2: Coöperatief Bernheze ........................................................................................................................................24 Scenario 3: Duurzaam Bernheze..........................................................................................................................................25

4.1 4.1.1 4.1.2 4.1.3 4.1.4 4.1.5 4.1.6 4.1.7 4.1.8 4.1.9 4.1.10 4.1.11 4.2 4.2.1 4.2.2 4.2.3 4.2.4 4.2.5 4.2.6 4.2.7 4.2.8 4.2.9 4.2.10

Thema: Gezonde leefomgeving............................................................................................................................................28 Geluidbelasting – wegverkeer .............................................................................................................................................28 Geluidbelasting – bedrijvigheid ............................................................................................................................................33 Geurhinder ........................................................................................................................................................................37 Luchtkwaliteit ....................................................................................................................................................................41 Omgevingsveiligheid ..........................................................................................................................................................47 Bodemkwaliteit .................................................................................................................................................................56 Waterkwaliteit – oppervlaktewater

......................................................................................................................................60 Waterkwaliteit – grondwater ..............................................................................................................................................64 Beweegvriendelijkheid ........................................................................................................................................................68 Groenvoorzieningen (openbaar en particulier) .......................................................................................................................76 Afval ................................................................................................................................................................................83 Thema: Leefbare kernen .....................................................................................................................................................87 Woonbehoefte...................................................................................................................................................................87 Kwaliteit bestaand woningaanbod in relatie tot duurzaamheidseisen ........................................................................................92 Inrichting kernrandzones

.....................................................................................................................................................99 Werken – bedrijvigheid ....................................................................................................................................................109 Werken – detailhandel .....................................................................................................................................................114 Mobiliteit – gemotoriseerd verkeer ....................................................................................................................................118 Mobiliteit – langzaam verkeer ..........................................................................................................................................122 Mobiliteit – verkeersveiligheid ...........................................................................................................................................126 Mobiliteit – openbaar vervoer ...........................................................................................................................................130 Mobiliteit – elektrisch vervoer ...........................................................................................................................................133

4

4.2.11 4.2.12 4.2.13 4.3 4.3.1 4.3.2 4.3.3 4.3.4 4.3.5 4.3.6 4.3.7 4.4 4.4.1 4.4.2 4.4.3 4.4.4 4.4.5 4.4.6 4.4.7 4.4.8 4.4.9 4.5 4.5.1 4.5.2 4.5.3

Voorzieningen – onderwijs ...............................................................................................................................................136 Vitaliteit verenigingsleven .................................................................................................................................................143 Positieve gezondheid........................................................................................................................................................151 Thema: klimaatbestendig en (herstel) biodiversiteit .............................................................................................................162 Wateroverlast – lokaal .....................................................................................................................................................162 Waterveiligheid – regionaal ..............................................................................................................................................171 Droogte ..........................................................................................................................................................................176 Hitte

..............................................................................................................................................................................184 Natuur – stedelijk gebied .................................................................................................................................................193 Natuur – landelijk gebied .................................................................................................................................................198 Biodiversiteit ...................................................................................................................................................................205 Thema: Vitale en duurzame landbouw en economie .............................................................................................................215 Toekomstbestendige landbouw: SMART farming ..................................................................................................................215 Toekomstbestendige landbouw: social farming ....................................................................................................................220 Vitaal landschapsbeheer ...................................................................................................................................................225 Vermindering

gezondheidsrisico’s.......................................................................................................................................229 Overige economische functies in het buitengebied ................................................................................................................236 Energietransitie – Wind ....................................................................................................................................................242 Energietransitie – Zon ......................................................................................................................................................246 Energietransitie – Geothermie ...........................................................................................................................................251 Energietransitie – Aquathermie..........................................................................................................................................256 Thema: Kwaliteit landschap en erfgoed ...............................................................................................................................260 Landschappelijke kwaliteit ................................................................................................................................................260 Cultuurhistorie en erfgoed

.................................................................................................................................................269 Archeologie .....................................................................................................................................................................275

5.1 5.2 5.3 5.4 5.5

Werkwijze ......................................................................................................................................................................280 Analyse huidige situatie ....................................................................................................................................................281 Analyse referentiesituatie ..................................................................................................................................................282 Analyse drie toekomstscenario’s ........................................................................................................................................283 Analyse van de ontwerp-omgevingsvisie..............................................................................................................................286

BIJLAGEN

5

6

SAMENVATTING Omgevingsvisie Bernheze De gemeente Bernheze bereidt zich voor op de komst van de Omgevingswet met een gemeentelijke Omgevingsvisie, een belangrijk instrument onder deze wet. Een Omgevingsvisie is een strategische visie voor de lange termijn voor de fysieke leefomgeving. Een integrale visie waarin wordt ingegaan op de samenhang tussen onder andere ruimte, water, milieu, natuur, landschap, verkeer en vervoer, infrastructuur, gezondheid en cultureel erfgoed. Een visie, bovendien, met een verre horizon. Het bevat de koers richting 2040. De Omgevingsvisie is een integrale toekomstvisie voor het grondgebied van de hele gemeente Bernheze. De visie vervangt de huidige structuurvisie en een aantal andere ruimtelijke visies en beleidsdocumenten. De visie zet de hoofdlijnen uit voor het beleid voor de fysieke leefomgeving en daaraan gerelateerd beleid en geeft daarmee richting aan de nadere uitwerking in programma’s, regelgeving (zoals omgevingsplannen en verordeningen), vergunningen en projectbesluiten of omgevingsplanactiviteiten. Om te komen tot een Omgevingsvisie werden tot februari 2022 dromen, ideeën en ambities verzameld. Deze zijn gebundeld in een tussenproduct, te weten het Inspiratiedocument. Vervolgens zijn tot december 2022, samen met alle betrokkenen, drie toekomstscenario’s ontwikkeld, te weten Innovatief Bernheze, Coöperatief Bernheze en Duurzaam Bernheze.

Deze zijn in het rapport ‘Drie toekomstscenario’s voor Bernheze in 2040’ samengevat en gepresenteerd. Onderstaande afbeelding geeft de kern weer per scenario.

Afbeelding 1

Toekomstscenario’s

In vervolg hierop is op basis van consultatie en participatiebijeenkomsten gekomen tot een ontwerpomgevingsvisie. Voor de ontwerp-omgevingsvisie is niet de keuze gemaakt uit één van de drie scenario’s. De ontwerp-omgevingsvisie bestaat uit elementen van de verschillende scenario’s innovatief, coöperatief en duurzaam. De visie stelt kaders voor toekomstige ontwikkelingen. Hierbij kan onder andere worden gedacht aan locaties voor toekomstige woningbouw, infrastructurele ingrepen, bedrijvigheid of energievoorziening of initiatieven voor meer groen en meer ruimte voor water. Mogelijk worden in de Omgevingsvisie activiteiten vastgelegd waarvoor te zijner tijd een eigen m.e.r.- of m.e.r.-beoordeling moet worden uitgevoerd. De Omgevingsvisie is daarom Plan m.e.r.-plichtig. Als onderdeel van deze procedure is een Omgevingseffectrapport (OER) opgesteld.

Omgevingseffectrapportage (OER) In het Omgevingseffectrapport worden, naast milieubelangen, ook aspecten als gezondheid, veiligheid en duurzaamheid integraal in de planvorming meegenomen.

7

Het doel van het OER is dan ook het omgevingsbelang volwaardig en vroegtijdig mee te wegen bij de besluitvorming rondom de ontwerp-omgevingsvisie. Het opstellen van het OER voor Bernheze heeft parallel gelopen aan het opstellen van de omgevingsvisie. Leidend zijn de 43 beoordelingscriteria geweest die in de Notitie Reikwijdte en Detailniveau zijn vastgesteld. De beoordelingscriteria zijn onderverdeeld in de categorieën Gezonde leefomgeving, Leefbare kernen, Klimaatbestendig en (herstel) biodiversiteit, Vitale en duurzame landbouw en economie, Kwaliteit landschap en erfgoed. Dit zijn de vijf vastgestelde thema’s uit de omgevingsvisie. Voor deze beoordelingscriteria is allereerst de huidige situatie en de autonomie ontwikkeling tot 2040 in kaart gebracht. Deze laten zien hoe de leefomgeving van Bernheze er nu en bij ongewijzigd beleid in de toekomst voor staat. De huidige situatie en de autonome ontwikkeling vormen samen de referentiesituatie voor dit OER. De analyse van deze gegevens is terug te vinden in hoofdstuk 5 van dit document. Na het in kaart brengen van de huidige situatie en de referentiesituatie zijn de drie toekomstscenario’s beoordeeld. Per beoordelingscriterium is gekeken of een scenario een (hele) positieve, neutrale of (hele) negatieve impact zou hebben. Op deze wijze is de impact bepaald die de verschillende keuzes op de omgeving hebben.

Ook hiervan zijn de resultaten opgenomen in hoofdstuk 5. De resultaten van de effectbeoordelingen zijn gedeeld met belanghebbenden die deelnamen aan het participatieproces om te komen tot de ontwerp-omgevingsvisie. Zoals aangegeven is deze ontwerpomgevingsvisie is een nieuw geformuleerd scenario en is in die hoedanigheid het voorkeursscenario.

De impact van de ontwerp-omgevingsvisie Ook deze ontwerp-omgevingsvisie is volgens dezelfde methode beoordeeld. De gehele effectbeoordeling is visueel gemaakt in het document Effectbeoordeling dat in bijlage 1 is toegevoegd. Van de afzonderlijke effectbeoordelingen zijn cirkeldiagrammen gemaakt die terug te vinden zijn in bijlage 2. Onderstaand is een aantal bevindingen gebundeld. Positieve effecten op een slechte huidige situatie of referentiesituatie Uit de beoordeling blijkt dat de keuzes die in de Omgevingsvisie worden gemaakt op alle vlakken een positieve of zeer positieve impact hebben. Met andere woorden: door het uitvoeren van de Omgevingsvisie neemt de kwaliteit van de (leef)omgeving toe. Op sommige criteria, zoals bijvoorbeeld regionale waterveiligheid, scoorde de huidige situatie al goed. Daar wordt het iets beter. Maar de grootste winst is te behalen voor de criteria die op dit moment of bij ongewijzigd beleid slecht scoren. Hierbij gaat het bijvoorbeeld om mobiliteit, wateroverlast, droogte etc. In de onderstaande drie tabellen zijn de resultaten weergegeven.

8

De voorgestelde keuzes hebben met name een zeer positieve invloed op 12 beoordelingscriteria die in de huidige- en/of de referentiesituatie als slecht werden beoordeeld. Het betreft

Tabel 1

Grootste effecten van de ontwerp-omgevingsvisie

De beoordelingscriteria oppervlaktewater, woonbehoefte, kwaliteit bestaand woningaanbod en overige economische functies in het buitengebied lieten ook in de referentiesituatie reeds een verbetering zien. De ontwerp-omgevingsvisie draagt bij aan een significante verbetering op de bovenstaande12 beoordelingscriteria. Hierbij is een aantal kanttekeningen gemaakt: -

-

Kwaliteit bestaande woningaanbod: de voorgestelde maatregelen die gericht zijn op duurzaam bouwen dienen ook van toepassing te zijn op renovaties van bestaande panden. Droogte: Het anders omgaan met water in de landbouwtransitie biedt geen garanties voor het meer of minder onttrekken van water. Hier dient specifiek op gestuurd te worden. Ook is de vraag of het realistisch is het waterpeil in de Peelhorst zoveel te verhogen. Maatregelen om hemelwater langer te bewaren kan verdroging in de hand werken als dit hemelwater eerder in de bodem terechtkwam. Daarnaast zorgt water langzaam aan de grond afgeven, lokaal gezien voor verdroging. Hitte: Er dient bij de ontwerp-omgevingsvisie rekening mee gehouden te worden dat stilstaand water weinig verkoelend effect heeft. Water dat vernevelt of stroomt, heeft dat wel.

9

Positieve effecten op een matige referentiesituatie In de referentiesituatie werden 18 beoordelingscriteria als matig beoordeeld. De ontwerp-omgevingsvisie zal ook hierop een positieve tot zeer positieve invloed hebben.

Tabel 2

Positieve effecten op een matige referentiesituatie

10

Positieve effecten op een goede referentiesituatie 14 beoordelingscriteria die in de referentiesituatie reeds goed scoren wordt door de ontwerp-omgevingsvisie verder verbeterd. Het betreffen de beoordelingscriteria:

Tabel 3

Positieve effecten op een goede referentiesituatie

Geconcludeerd kan worden dat de Omgevingsvisie zal leiden tot een verbetering van de leefomgeving en wel op alle aspecten.

11

1

INLEIDING

1.1

Aanleiding De gemeente Bernheze bereidt zich voor op de komst van de Omgevingswet. Met de invoering van de Omgevingswet wil de overheid regels voor de fysieke leefomgeving vereenvoudigen en samenvoegen. Eén van de instrumenten van deze nieuwe wet is de omgevingsvisie, de vervanger van de structuurvisie. Meer dan de traditionele structuurvisie is de omgevingsvisie een strategische èn integrale visie voor de fysieke leefomgeving waarin wordt ingegaan op de samenhang tussen onder andere ruimte, water, milieu, natuur, landschap, verkeer en vervoer, infrastructuur, gezondheid en cultureel erfgoed. Een visie, bovendien, met een verre horizon. Het bevat de koers richting 2040, ten zij anders vermeld. De omgevingsvisie van de gemeente Bernheze wordt het resultaat van een proces waarin inwoners, ondernemers, partnerorganisaties en overheden (waaronder de gemeente) samen invulling geven aan de identiteit van de gemeente, rekening houdend met wensen, te verwachten opgaven en ontwikkelingen. De omgevingsvisie is een strategische beleidsvisie waarin opgaven en ambities voor de leefomgeving en richtinggevende keuzes op hoofdlijnen voor de lange termijn zijn opgenomen.

Verdere uitwerking van die keuzes vindt in samenwerking met de partnerorganisaties na vaststelling door de gemeenteraad van de omgevingsvisie plaats in instrumenten zoals het omgevingsplan en één of meerdere (thematische) uitvoeringsprogramma’s.

1.2

Doel van de OER De omgevingsvisie beschrijft de hoofdlijnen van het beleid, de ambities en de belangrijkste (ruimtelijke) plannen en ontwikkelingen. Voorliggende omgevingseffectrapportage (OER) biedt inzicht in diverse aspecten zodat alle relevante belangen worden meegewogen en een zorgvuldig besluit over de omgevingsvisie kan worden genomen. De OER beschrijft de kwaliteiten van de leefomgeving, de gevolgen van het beleid op de leefomgeving en of het beleid bijdraagt aan het halen van de gestelde ambities. Door het proces van de OER parallel aan het opstellen van de omgevingsvisie te laten lopen, kunnen toekomstscenario’s zo nodig bijgesteld worden. De OER is gebaseerd op de m.e.r.-procedure (milieueffectrapportage). M.e.r. staat voor ‘milieueffectrapportage’ en is de procedure waarbinnen een MER wordt opgesteld. MER staat voor ‘Milieueffectrapport’ en bevat de resultaten van het onderzoek naar de (milieu)effecten binnen een m.e.r. De toevoeging ‘plan’ (plan MER) wil zeggen dat het om een MER voor een plan gaat, zoals een omgevingsvisie. Deze milieueffectrapportage (MER) wordt door de gemeente Bernheze breed ingestoken en opgeschaald naar een omgevingseffectrapportage (OER) om meer aspecten in beeld te brengen. Naast milieubelangen worden ook gezondheid, veiligheid en duurzaamheid in de OER beschouwd.

De OER sluit daarmee beter aan bij de reikwijdte van de omgevingsvisie dan een MER. Voor de juridische juistheid wordt nog wel gesproken van een m.e.r.-procedure. Niet alleen beschouwingen uit de OER geven richting aan de totstandkoming van de uiteindelijke omgevingsvisie. Ook andere onderwerpen als economische, sociale of politieke overwegingen kunnen een rol spelen. Op deze manier wordt inzichtelijk gemaakt op welke wijze het belang van de fysieke leefomgeving in de besluitvorming over de omgevingsvisie voor Bernheze een rol heeft gespeeld. Uit alle bovenstaande afwegingen volgt dan een voorkeursvariant.

12

1.3

Het voortraject Ter voorbereiding op de omgevingsvisie is in februari 2022 een inspiratiedocument opgesteld. De gemeente Bernheze organiseerde tussen september 2021 en februari 2022 diverse sessies met bewoners, ondernemers en overige belanghebbenden. Ideeën, wensen opgaven, dromen en ambities zijn hierbij verzameld en verwerkt in het inspiratiedocument. Op basis van de gesprekken en het inspiratiedocument zijn drie scenario’s uitgewerkt die zijn verwoord in de Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) die in mei 2022 is verschenen. De NRD beschrijft de afbakening (Reikwijdte), het detailniveau en de methode van aanpak van de omgevingseffectrapportage en is daarmee in feite een inhoudsopgave die aangeeft wat in deze omgevingseffectrapportage onderzocht en behandeld wordt.

1.4

De m.e.r.-procedure Het verschijnen van de Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) markeert de start van de m.e.r.-procedure en beschrijft de manier waarop de OER voor de omgevingsvisie van de gemeente Bernheze wordt uitgevoerd. Tot de inwerkingtreding van de Omgevingswet is de omgevingsvisie een structuurvisie als bedoeld in de Wet ruimtelijke ordening (Wro artikel 2.2). De Wet milieubeheer (artikel 7.2, lid 2 Wm) schrijft voor dat voor een structuurvisie een milieueffectrapportage (MER) uitgevoerd moet worden als het kaderstellend is voor toekomstige m.e.r.-plichtige of m.e.r.-beoordelingsplichtige activiteiten. De verplichting geldt ook als een structuurvisie onderdelen bevat waarvoor op grond van de Wet natuurbescherming met een Passende beoordeling uitgesloten moet worden dat er verstorende effecten in Natura 2000-gebieden optreden (artikel 7.2a, lid 1 Wm). Als een m.e.r.(beoordeling) bij een structuurvisie of omgevingsvisie verplicht is, moet de uitgebreide m.e.r-procedure doorlopen worden. Er wordt dan een milieueffectrapport (MER) opgesteld, dat met de (ontwerp) omgevingsvisie ter inzage gaat en waar de Commissie m.e.r. een advies over moet geven. In de OER zijn op basis van de m.e.r.-procedure de omgevingseffecten van de drie scenario’s op de leefomgeving in beeld gebracht. Die informatie moet gebruikt worden bij de besluitvorming over de omgevingsvisie.

De m.e.r.-procedure is gebaseerd op Europese regelgeving. Het doel van m.e.r. is het bieden van voldoende informatie op basis waarvan de gemeente Bernheze het milieu-/leefomgevingsbelang volwaardig en vroegtijdig in de plan- en besluitvorming over de omgevingsvisie kan betrekken. De m.e.r.-procedure voor de omgevingsvisie verloopt in lijn met de wettelijke vereisten, deze is als volgt: 1 Openbare kennisgeving van het voornemen door bevoegd gezag De m.e.r.-procedure is gestart met een bekendmaking van het voornemen via een openbare kennisgeving (20 mei 2022) en publicatie van de notitie reikwijdte en detailniveau (NRD). Eenieder heeft de mogelijkheid gehad schriftelijk hierop te reageren. De NRD heeft ter visie gelegen vanaf 22 mei 2022. Het indienen van zienswijzen was mogelijk tot 1 augustus 2022. Op de NRD zijn acht zienswijzen binnengekomen 2 Raadplegen betrokken instanties over reikwijdte en detailniveau van de OER en vaststellen ervan Om alle ideeën en voorstellen voor de toekomstige leefomgeving van Bernheze in kaart te brengen, zijn drie interactieve gebiedsbijeenkomsten gehouden. Tijdens deze avonden is gewerkt met verschillende thematafels. Alle ideeën en voorstellen voor een gezonde leefomgeving, leefbare kernen, klimaat en natuur, landbouw en economie, landschap en erfgoed zijn aangehoord en verwerkt in drie toekomstscenario’s voor de omgevingsvisie.

De gemeente heeft deze sessies georganiseerd in samenwerking met Waterschap Aa en Maas, Actief Burgerschap, Dorpsraad Nistelrode, Kerncommissie & KBG Loosbroek en Dorpsraad Vorstenbosch. 3 Opstellen OER Vervolgens is de OER opgesteld. De OER beschrijft de kwaliteiten van de leefomgeving nu en bij de autonome ontwikkeling, de effecten van de drie toekomstscenario’s op de leefomgeving en in welke mate het nieuwe beleid bijdraagt aan het behalen van de ambities van de omgevingsvisie.

13

4 Ter inzage leggen OER en ontwerp omgevingsvisie De OER wordt samen met de ontwerp-omgevingsvisie zes weken ter inzage gelegd. Eenieder heeft in deze zes weken de gelegenheid zienswijzen in te dienen. De Commissie m.e.r. toetst in deze periode de kwaliteit van de OER en beoordeelt of de juiste informatie aanwezig is om een besluit over de omgevingsvisie te kunnen nemen. 5 Besluit en vervolg De omgevingsvisie en de OER worden vastgesteld door het bevoegd gezag, de gemeenteraad van de gemeente Bernheze.

1.5

Leeswijzer De OER bestaat uit vijf hoofdstukken. Hoofdstuk 2 geeft uitleg over de toegepaste methodiek. Hoofdstuk 3 gaat in op het plangebied en de drie toekomstscenario’s. Hoofdstuk 4 behandelt alle beoordelingscriteria en de effecten op de drie toekomstscenario’s. Hoofdstuk 5 laat een analyse zien van de beoordelingen.

14

2

METHODIEK EN BELEIDSKADERS In dit hoofdstuk is uitgelegd op welke wijze de OER tot stand is gekomen. Daarnaast is een overzicht opgenomen van de huidige algemene wet- en regelgeving die van toepassing is op de gemeente Bernheze en die invloed heeft op de omgevingsvisie. Specifiek beleid en regelgeving die uitsluitend van toepassing is op één of meerdere aspecten of alleen betrekking heeft op de regio of gemeente wordt in het volgende hoofdstuk per beoordelingscriterium behandeld.

2.1

Beoordelingskader en beoordelingscriteria De OER beschrijft de impact van voorgenomen ontwikkelingen op de omgeving. In de Notitie Reikwijdte en Detailniveau is een voorstel opgenomen voor het beoordelingskader. Daar zijn zienswijzen op gekomen die hebben geleid tot aanpassing van het voorstel. Het aangepaste beoordelingskader is in tabel 1 opgenomen en wordt in deze OER gebruikt voor de effectbeschrijvingen en effectbeoordelingen van de drie toekomstscenario’s voor het planvoornemen. Tabel 4

Beoordelingskader

Thema Gezonde leefomgeving

Criterium

Wijze van beoordelen

Geluidsbelasting wegverkeer Geluidsbelasting bedrijvigheid

Aantal woningen en mensen binnen geluid belast oppervlak door toedoen van wegverkeer Aantal woningen binnen geluid belast oppervlak door toedoen van bedrijfsmatige activiteiten Mate waarin achtergrondwaarde wordt beïnvloed, passend binnen aanwezige geurverordening en gebiedsvisiekaart, aantal geurgehinderden

Geurhinder

Luchtkwaliteit

Omgevingsveiligheid

Bodemkwaliteit

Waterkwaliteit oppervlaktewater Waterkwaliteit grondwater

Beweegvriendelijkheid

Leefbare kernen

Mate waarin aan wettelijke normen PM10, PM2.5 en Nox/ NH3 wordt voldaan en hoeveel mensen bloot worden gesteld aan te hoge concentraties Beschrijving op basis van de aanwezige risico’s / Beschrijving van de impact op aanwezige inwoners binnen de mogelijke risicogebieden Mate waarin bestaande knelpunten worden opgelost en de bodemkwaliteit, d.m.v. Vergroten kansen bodemleven en minder gebruik van pesticiden, verbetert. De mate waarin de KRW normen worden gehaald. Mate waarin bestaande knelpunten worden opgelost en de waterkwaliteit bijvoorbeeld d.m.v. aanwezigheid waterplanten en minder pesticiden, verbetert Mate waarin bestaande knelpunten worden opgelost en de waterkwaliteit, d.m.v.. aanwezigheid waterplanten en minder pesticiden, verbetert Aantal (openbare) beweegvoorzieningen & aandeel van sporten beweegactiviteiten Indien mogelijk aangevuld met wat niet openbaar/semiopenbaar toegankelijk is. Kilometers wandel- en fietspaden.

Groenvoorzieningen (zowel openbaar en particulier groen)

Omvang, toegankelijkheid en inrichting (kwaliteit) van het areaal

Afval

Vermindering van afval en mate van hergebruik (circulaire economie)

Woonbehoefte

Woningaanbod per kern in overeenstemming met behoefte

Kwaliteit bestaand woningaanbod Inrichting kernrandzones

Mate waarin het woningaanbod voldoet aan de duurzaamheidseisen (biobased bouwen, energie, CO2-uitstoot, stikstofuitstoot, klimaatadaptief en natuurinclusief) Verhouding tussen inbreiding binnen de bestaande kern versus uitbreidingen in de kernrandzones

15

Werken – bedrijvigheid (niet agrarisch) Werken - detailhandel Mobiliteit – gemotoriseerd verkeer

Mate waarin omwonenden hinder ondervinden door gemotoriseerd verkeer

Mobiliteit – langzaam verkeer

Kwalitatieve beschrijving van mogelijkheden voor / gewenste aanpassingen aan langzaam en recreatief verkeersroutes

Mobiliteit verkeersveiligheid

Mate van verkeersrisico’s en de daar bijhorende knelpunten

Mobiliteit – openbaar vervoer

Kwalitatieve beschrijving van gewenste aanpassingen aan OVverbindingen per kern en mogelijkheden aanvullingen deelmobiliteit

Mobiliteit – elektrisch vervoer

Aantal openbare laadpalen in de gemeente

Voorzieningen – onderwijs

Aantal onderwijs- en kinderopvang-voorzieningen per kern

Vitaliteit verenigingsleven Positieve gezondheid Klimaatbestendig en biodiversiteit

Wateroverlast - lokaal

Waterveiligheid – regionaal Droogte

Mate waarin de voorzieningen van de verenigingen toegankelijk en bereikbaar zijn voor inwoners De mate waarin mensen hun leven als betekenisvol ervaren en beschikbaarheid van gezond voedsel. (aspecten die niet in één van de andere criteria staan) Mate waarin bijgedragen wordt aan ruimte voor extra waterberging of afvoercapaciteit (inclusief vergroten infiltratiemogelijkheden en specifieke technische voorzieningen) Mate waarin bijgedragen wordt aan ruimte voor extra waterberging of afvoercapaciteit (inclusief vergroten infiltratiemogelijkheden en specifieke technische voorzieningen (dijken, stuwen, kades, etc) Mate waarin meer en langer water wordt vastgehouden en minder water wordt onttrokken

Hitte

Mate van afname hittestress (temperatuur in graden Celsius)

Natuur – Stedelijk gebied

Toename van het areaal groen en de mate waarin kwalitatief (ecologisch) groen wordt gerealiseerd - Toename areaal bos/natuur - Bijdragen aan versterking Natuurnetwerk Brabant (NNB) - Mate waarin kwalitatief (ecologisch) groen wordt gerealiseerd De mate van verhoging van soortenrijkdom en het creëren van verbindingen door andere inrichting of beheer. De mate waarin door vermindering van drukfactoren als stikstofdepositie, lichthinder - donkerte en verdroging de biodiversiteit in natuur en bos toe neemt. Mate waarin nieuwe vormen van landbouw plaatsvinden (biobased, circulair, high tech, mate van afname van gezondheidsrisico’s t.a.v kwaliteit voedsel en beperken schadelijke effecten, etc.) Mate waarin sociale geïntegreerde vormen van landbouw plaatsvinden (streekproducten, recreatie- en zorgboerderijen, voedselbossen etc.) Mate waarin landbouw bijdraagt aan het beheer van het buitengebied (biodiversiteit, beperken uitstoot nitraten, landschapselementen natuurvriendelijke sloot- en perceelsranden)

Natuur – Landelijk gebied

Biodiversiteit

Vitale en duurzame landbouw en economie

Kwalitatieve beschrijving en gewenst economisch profiel (typologie bedrijvigheid) en beschikbare en bereikbare ruimte voor bedrijvigheid Aantal metrages detailhandel met voldoende en toegankelijke ruimte voor winkelvoorzieningen en een kwalitatieve beschrijving

Toekomstbestendige landbouw: SMART farming Toekomstbestendige landbouw: social farming

Vitaal landschapsbeheer Vermindering gezondheidsrisico’s Overige economische functies in het buitengebied Energietransitie – Wind Energietransitie – Zon

De mate waarin risico’s afnemen (Q-koorts, vogelgriep etc.) Mate waarin ruimte/omstandigheden wordt geboden aan nieuwe economische dragers of bestaande knelpunten worden opgelost Uitsluitingslocaties ongeschikte gebieden o.b.v. afstanden tot kernen en natuurgebieden. Aantal windmolens Locatie en omvang op daken en in potentie geschikte gebieden o.b.v. landschap en natuur

16

Energietransitie – Geothermie Energietransitie – Aquathermie Kwaliteit landschap en erfgoed

Landschappelijke kwaliteit Cultuurhistorie en erfgoed Archeologie

2.1.1

Locatie en omvang in potentie geschikte gebieden o.b.v. bodem en landschap Locatie en omvang in potentie geschikte gebieden o.b.v. bodem en landschap Mate waarin bestaande landschappelijke structuren en elementen worden behouden, benut of versterkt Mate waarin bestaande waarden worden behouden, benut of versterkt Mate waarin archeologische waarden behouden en benut worden

Beschrijving en uitwerking per beoordelingscriterium Voor de effectbeschrijving en -beoordeling in deze OER wordt per beoordelingscriterium de volgende opbouw gehanteerd: 1 2 3 4 5 6

De beschrijving van de gebruikte informatiebronnen en de gehanteerde schaallat om te komen tot een beoordeling van het criterium. De beschrijving van de huidige situatie aan de hand van beschikbare informatie en de beoordeling van de huidige situatie. Specifiek beleid, regelgeving en ruimtelijke plannen die het beoordelingscriterium hoe dan ook gaan beïnvloeden als er verder geen overige ontwikkelingen plaatsvinden. De beschrijving van trends en ontwikkelingen die het criterium kunnen beïnvloeden. De beoordeling van de referentiesituatie (de toekomstige situatie gebaseerd op de huidige situatie, het beleid en de autonome ontwikkelingen). De beoordeling van de drie toekomstscenario’s per beoordelingscriterium.

De drie toekomstscenario’s, te weten Innovatief Bernheze, Coöperatief Bernheze en Duurzaam Bernheze worden in hoofdstuk 3 toegelicht.

2.1.2

Beoordelingsmethodiek De beoordeling van een criterium wordt gebaseerd op a.

Beschikbare informatie en de status daarvan. Dit betreft op hoog abstractieniveau: - Kwantitatieve informatie: Deze informatie is het meest objectief. Het betreft cijfermatige informatie uit rekenmodellen of meetgegevens. - Kwalitatieve informatie: De informatie is gebaseerd op woorden en niet op cijfers. Het betreft informatie over motivaties, gedachten en verwachtingen van mensen. - Expert-judgement: Dit is een oordeel van een expert. Er is naar gestreefd de beoordeling zoveel mogelijk op basis van kwantitatieve informatie te baseren. Daar waar deze informatie niet beschikbaar was, is teruggevallen op kwalitatieve informatie of bij gebrek daaraan op expert-judgement.

b.

Beschikbare referentiewaarden zijn bijvoorbeeld wettelijke normen (grenswaarden Wet milieubeheer) en gezondheidskundige advieswaarden van de World Health Organisation (WHO). Deze informatie wordt aan het begin van de behandeling van ieder beoordelingscriterium als volgt vermeld:

Beoordelingscriterium Gebruikte informatie en status Beschikbare referentiewaarden

17

De resultaten van de beoordeling van een beoordelingscriterium worden weergegeven met drie kwaliteitsniveaus: groen, oranje of rood. Groen: er is sprake van een overwegend goede kwaliteit, er zijn geen overschrijdingen van wettelijke of beleidsnormen, knelpunten of anderszins. Oranje: er is sprake van normoverschrijding of knelpunten, de kwaliteit zit tussen groen en rood in. Rood:

er is sprake van overwegend slechte kwaliteit, er zijn overschrijdingen van normen of knelpunten.

Kwaliteitsniveau Goed Matig

Slecht

2.2

De huidige situatie De huidige situatie per beoordelingscriterium bevat een bundeling, samenvatting en analyse van bestaand materiaal en wordt beschreven aan de hand van cijfers en kaartbeelden. Tezamen geeft het een beeld hoe de leefomgeving van Bernheze er nu voor staat.

2.3

Algemene beleidskaders In deze paragraaf wordt aandacht besteed aan het vigerend beleidskader dat voor deze OER van belang is. In de eerste tabel is een samenvatting gegeven van het internationaal beleid en in de tweede tabel van het nationale beleid. Tabel 5 Beleid

Samenvatting van het ter zake doende internationale beleid Korte omschrijving

Invloed op het plangebied

Habitatrichtlijn (HR)

Bescherming van gebieden die van belang zijn voor het voortbestaan van bepaalde leefomstandigheden voor flora en fauna.

Mogelijk. Binnen de gemeente Bernheze bevindt zich geen gebied waarop de Habitatrichtlijn van toepassing is. Het dichtstbijzijnde gebied ligt op circa 13 kilometer afstand. Kans op beïnvloeding nader onderzoeken in natuurtoets.

Vogelrichtlijn (VR)

Bescherming van gebieden die een bijzondere status hebben voor de instandhouding van (bepaalde) groepen vogels.

Mogelijk. Binnen de gemeente Bernheze bevindt zich geen gebied waarop de Vogelrichtlijn van toepassing is. Het dichtstbijzijnde gebied ligt op circa 13 kilometer afstand. Kans op beïnvloeding nader onderzoeken in natuurtoets.

Natura 2000

Europees netwerk van beschermde gebieden, Vogel- en Habitatrichtlijngebieden maken automatisch onderdeel uit van Natura 2000

Mogelijk. In natuurtoets onderzoeken of negatieve effecten op instandhoudingsdoelen van nabijgelegen Natura 2000- gebieden kunnen worden uitgesloten.

18

Kaderrichtlijn Water (KRW)

Europese richtlijn gericht op het verbeteren van de kwaliteit van de watersystemen. Hierbij gaat het met name om vermindering van lozingen, duurzaam watergebruik en het terugdringen van grondwaterverontreiniging.

Dit is verwerkt in het beoordelingscriterium waterkwaliteit oppervlaktewater.

Verdrag van Malta

Europees verdrag ter behoud van het archeologisch bodemarchief. Dit is vertaald naar landelijk en gemeentelijk beleid (Wet op de archeologische monumentenzorg).

Dit is verwerkt in het beoordelingscriterium Archeologie.

Tabel 6 Beleid

Samenvatting van het ter zake doende nationaal beleid Korte omschrijving

Besluit algemene regels ruimtelijke ordening, (Barro)

Invloed op het plangebied

In het Barro stelt het Rijk regels ter bescherming van de nationale ruimtelijke belangen zoals benoemd in de SVIR. Er zijn onder meer regels opgenomen ter bescherming van hoofdvaarwegen, erfgoed en hoofdwegen. Regels ten aanzien van hoofdwegen zijn uitgewerkt in de Regeling algemene regels ruimtelijke ordening (Rarro).

Ja. Vanuit het westen is naar het noorden van het plangebied een 500 meter brede reserveringszone aanwezig voor toekomstige buisleidingen.

Regels algemene regeling ruimtelijke ordening (Rarro)

De Rarro geeft uitwerking aan enkele bepalingen in het Besluit algemene regels ruimtelijke ordening (Barro). Het Barro voorziet in de juridische borging van het nationaal ruimtelijk beleid.

Ja, een groot deel van de gemeente Bernheze ligt binnen het radarverstoringsgebied van radarstation Volkel. Daarnaast bevindt zich binnen de gemeentegrens een brede reserveringszone voor toekomstige buisleidingen.

Structuurvisie Buisleidingen 20122035

De Structuurvisie Buisleidingen is een visie van het Rijk waarmee het Rijk voor de komende 20 tot 30 jaar ruimte wil reserveren in Nederland voor toekomstige buisleidingen voor gevaarlijke stoffen. Het gaat daarbij om ondergrondse buisleidingen voor het transport van aardgas, olieproducten en chemicaliën, die provinciegrens- en vaak ook landgrensoverschrijdend zijn.

Ja. Vanuit het westen is naar het noorden van het plangebied een 500 meter brede reserveringszone aanwezig voor toekomstige buisleidingen, zie ook Barro.

Nationale Omgevingsvisie (NOVI)

De NOVI is vooruitlopend op de omgevingswet die op 1 januari 2024 in werking gaat treden, vastgesteld. De NOVI is één integrale visie, waarin het duurzaam toekomstperspectief voor de leefomgeving in Nederland tot 2050 staat omschreven. In de NOVI benoemt het Rijk 21 nationale belangen voor het omgevingsbeleid, waarbij de maatschappelijke opgaven en de rol van het Rijk in het uitvoeren van deze opgaven staan omschreven.

De scenario’s zijn geen belemmering voor het nationaal belang inzake de diverse milieuaspecten die beschreven zijn in de NOVI. Bovendien wordt bij de planvorming rekening gehouden met deze milieuaspecten.

Na de inwerkingtreding van de Omgevingswet wordt het Barro vervangen door het Bkl (Besluit kwaliteit leefomgeving).

19

2.4

Reeds vastgestelde plannen In het beschouwen van de diverse beoordelingscriteria dient naast de (inter)nationale wet- en regelgeving rekening gehouden te worden met reeds goedgekeurde of in voorbereiding zijnde plannen die van invloed zijn op de beoordelingscriteria. Onderstaand een overzicht: 1

Regionaal bedrijventerrein Heesch West

Regionaal Bedrijventerrein Heesch West wordt ontwikkeld aan de zuidzijde van de A59 tussen 's-Hertogenbosch, Heesch en Oss. Het gebied was een gemengd buitengebied, gekenmerkt door een agrarisch karakter met een groot aantal agrarische bedrijven, bijbehorende woonfuncties en lokale infrastructuur. Heesch West gaat ruimte bieden aan middelgrote tot zeer grootschalige bedrijven. 2

Zonnepark Heesch West

De Gemeenschappelijke Regeling Heesch West ontwikkelt een zonnepark aan de Achterste Groes te Bernheze. Het zonnepark gaat fungeren als een bufferzone tussen de woonkernen van Bernheze en het nieuw te realiseren bedrijventerrein. Het zonnepark omvat circa 10 hectare waarvan 3,3 hectare zal worden benut voor 6 MW aan zonnepanelen. Hiermee kunnen op jaarbasis ongeveer 1.700 huishoudens van zonne-energie worden voorzien. 3

Uitbreiding bedrijventerrein Retsel, Heeswijk Dinther

Het bedrijventerrein Retsel te Heeswijk-Dinther wordt verder uitgebreid en aan nieuwe ontwikkelingen wordt een kans gegeven. De uitbreiding is gepland in de oksel van de Retselseweg en de Dodenhoeksestraat ten noordoosten van het bestaande bedrijventerrein Retsel.

2.5

De referentiesituatie De referentiesituatie is een optelsom van de huidige situatie en de autonome ontwikkelingen beschreven voor de beoordelingscriteria zoals opgenomen in het beoordelingskader (paragraaf 1, tabel 1), met een doorkijk naar 2040. Het is opgesteld op basis van de best beschikbare actuele informatie, data en toekomstprognoses. Het laat zien hoe de leefomgeving in Bernheze er nu en bij ongewijzigd beleid in de toekomst voor staat. De huidige situatie en de autonome ontwikkeling vormen samen de referentiesituatie voor deze OER en daarmee het vertrekpunt om het voorgenomen beleid, de drie scenario’s, mee te vergelijken. Zo ontstaat een beeld van de te verwachten impact van het nieuwe beleid. Ook de resultaten van de beoordeling van de huidige situatie en autonome ontwikkeling worden weergegeven Beoordeling criterium Goed

Referentiesituatie

Matig

Hier en daar kunnen knelpunten of risico’s voorkomen Er zijn gemeentebreed overwegend knelpunten

Slecht

2.6

Er zijn gemeentebreed overwegend geen sprake van knelpunten

De beoordeling van de toekomstverkenningen De volgende stap is de beoordeling van de drie toekomstscenario’s, zoals beschreven in paragraaf 3.3, met als doel de verkenningen te beoordelen ten opzichte van de referentiesituatie om zo de impact op de leefomgeving inzichtelijk te maken. Hierbij worden de beoordelingscriteria uit paragraaf 2.1 gehanteerd met betrekking tot de thema’s gezonde leefomgeving, leefbare kernen, klimaatbestendig en biodiversiteit, vitale en duurzame landbouw en economie, kwaliteit landbouw en erfgoed. Als laatste is de ontwerp-omgevingsvisie beoordeeld, zijn het voorkeursscenario.

20

De beoordeling bestaat uit twee stappen. Als eerste wordt door middel van vijf kleuren in combinatie met de tekens -- / - / = / + / ++ per beoordelingscriterium aangegeven in welke mate het betreffende toekomstperspectief een positieve of negatieve verandering teweegbrengt ten opzichte van de referentiesituatie. Een neutraal effect wordt weergegeven met het teken = . Hiermee zijn de verschillen tussen de toekomstperspectieven op een hoog detailniveau inzichtelijk gemaakt. In hoofdstuk 5 volgt een analyse van de beoordelingen in hoofdstuk 4. Hierbij worden alle effecten inzichtelijk gemaakt voor de huidige situatie, de referentiesituatie en per toekomstscenario. Op basis van expert judgement zijn de aspecten met belangrijke significante gevolgen zwaarder meegewogen. Onderstaande tabel visualiseert de wijze waarop de beoordeling wordt weergegeven. In bijlage 1 is een overzicht toegevoegd van de beoordeling van alle criteria en scenario’s.

21

3

PLANGEBIED EN TOEKOMSTSCENARIO’S

3.1

Ligging van het plangebied De gemeente Bernheze is gelegen in het noordoosten van de provincie Noord-Brabant tussen Veghel, Uden, Oss en 's-Hertogenbosch. Het gebied heeft een oppervlakte van 90,38 km². De gemeente is in 1994 ontstaan na een gemeentelijke herindeling waarbij Heesch, Nistelrode en Heeswijk-Dinther zijn samengevoegd. De gemeente telt 5 officiële kernen, te weten Heesch, Heeswijk-Dinther, Loosbroek, Nistelrode en Vorstenbosch. In totaal wonen er 31.715 mensen.

Afbeelding 2

3.2

Gemeentegrens Bernheze

Beschrijving drie deelgebieden Binnen de gemeente Bernheze zijn drie verschillende landschapstypen te onderscheiden, te weten 1) De Peelhorst Het hooggelegen gebied ligt in het noordoosten van de gemeente en biedt ruimte aan bossen, heides, wijstgronden en een kleinschalig landschap. 2) De Dekzandgronden Deze bestaan uit de open vlakten van de dekzandvlakte en de dekzandruggen met bebouwingslinten, zandwegen, houtwallen en bosgebieden. Dit landschapstype bevindt zich in het midden van de gemeente. 3) Het Beekdal Het beekdallandschap van de Aa en de Leijgraaf in het zuiden van de gemeente heeft een halfopen, kleinschalig en dynamisch karakter. In de omgevingsvisie wordt rekening gehouden met de verschillende karakters van deze gebieden om ruimte te geven aan de ontwikkeling van ideeën op locaties die zich daar voor lenen zodat een gebiedsgerichte Omgevingsvisie ontstaat.

22

Afbeelding 3

3.3

Gebiedsindeling

Toekomstverkenningen In de OER worden de effecten van de verschillende toekomstscenario’s voor de gemeente Bernheze beschreven en beoordeeld. De drie scenario’s zijn zodanig gekozen dat deze qua omgevingseffecten naar verwachting de ‘hoeken van het speelveld’ beschrijven. Het beschrijven van uitersten in deze scenario’s maakt het uitvoeren van botsproeven mogelijk om de omgevingseffecten inzichtelijk te krijgen. Het inzicht in deze omgevingseffecten biedt vervolgens handvatten om goede afwegingen te maken bij het opstellen van de uiteindelijke omgevingsvisie. De drie scenario’s zijn in een iteratief participatieproces opgesteld. Ze betreffen geen gemeentelijk beleid en bieden ruimte aan initiatieven van derden. Doelstelling was om scenario’s te beschrijven en te toetsen aan hun omgevingseffecten. De uiteindelijke omgevingsvisie wordt naar verwachting een combinatie van afzonderlijke bouwstenen uit deze scenario’s. Het is dus niet op voorhand de bedoeling een van deze scenario’s voor de hele gemeente te kiezen. Op basis van de gebiedskenmerken en de gehaalde informatie die is weergegeven in het inspiratiedocument zijn drie denklijnen uitgewerkt: Innovatief-, Coöperatief-, en Duurzaam Bernheze. Deze scenario’s verschillen in hun karakter, maar ook in thema’s die op de voorgrond staan, de schaal en bijvoorbeeld hoe wordt omgaan met de kernen.

In afbeelding 3 is samengevat wat de belangrijkste kenmerken van de drie scenario’s zijn:

Afbeelding 4

Toekomstscenario’s 23

In de volgende paragrafen worden de scenario’s verder toegelicht.

3.4

Scenario 1: Innovatief Bernheze • • • • • • • •

• •

• •

• • •

3.5

Focus op transitie van de landbouw. Bernheze vervult koploper en voorbeeldfunctie voor wijze waarop transitie vorm krijgt. Agrariërs worden ondersteund naar een andere vorm van landbouw. Grootschalige voedselproductie (zowel in middengebied als op Heesch West) voor zowel Bernheze zelf als voor de regio blijft mogelijk dankzij innovaties. Innovaties die we inzetten moeten leiden tot een schonere en circulaire wereld. Minder afhankelijk van vee en meer aandacht voor gezondheid. Intensieve samenwerking met opleidingsinstituten (zoals de HAS, Wageningen University, en TU/e). Focus op inbreiden binnen de bestaande kernen, door middel van het toepassen van innovatieve en compactere bouwmethodes en concepten en het toevoegen van een extra bouwlaag (m.u.v. Loosbroek). Leefbaarheid in de kernen vinden we het aller belangrijkst. De dorpskernen voorzien we van de dagelijkse basisvoorzieningen en we zetten in op mobiliteitshubs, parkeren onder de grond en snelheidsbeperkende maatregelen. Daarnaast optimaliseren we de (slimme) fiets- en wandelstructuren in en nabij de kernen. Verbetering van het infrastructurele netwerk in het middengebied om verkeer zo snel mogelijk af te wikkelen richting de snelwegen A50/A59. Naast sterke infrastructurele verbinding ook intensievere samenwerking (regionaal economische profilering food regio) met Veghel en op termijn ook met Venlo.

Mede om innovatieve bedrijven van buiten de regio aan te trekken. Vanwege grootschalige landbouwmogelijkheden in middengebied, worden hier ruimere milieunormen toegestaan. Energietransitie landt vooral in het buitengebied en is een nieuw verdienmodel voor agrariërs. Meer grootschalige energieopwekking (zowel windenergie, zonne-energie en aquathermiek) dan voor eigen energiebehoefte nodig is, om bijdrage te leveren aan behoefte uit de regio. In de Peelhorst en het beekdallandschap is enkel ruimte voor kleinschalige innovatieve landbouwconcepten die verspreid over deze gebieden zijn gelegen. Versterking verbinding tussen de Maashorst en Kasteel Heeswijk om dit gebied ook regionaal als een recreatief/ toeristische verbinding op de kaart te zetten. In het beekdal zijn door de aanwezigheid van water kansen voor ontwikkelingen op gebied van energieproductie. Innovaties op het gebied van aquathermie, waterkracht of waterstof kunnen hier langs de beken landen, mits dit past bij de landschappelijke context en het karakter van het gebied.

Scenario 2: Coöperatief Bernheze • • • • •

• • •

Focus op zelfvoorzienend zijn voor haalbare producten waarvan de realisatie in het Nederlandse klimaat mogelijk is. Voorzien in eigen behoefte en daarop aanpassen van de schaal van productie. We produceren voor de lokale markt en putten onze eigen omgeving niet uit en vervuilen we ook niet. De focus op de lokale schaal vraagt om goede verbindingen tussen de kernen onderling. De verbinding naar de regio is zoals die nu is ook richting de toekomst voldoende. Ook voor andere concepten geldt dat we het op zo’n manier kunnen doen, zodat dit vooral goed is voor eigen inwoners en omgeving. Daartoe zijn goede mogelijkheden vanuit de coöperatiegedachte en het meer delen in plaats van bezitten. Erfgoed zetten we in om samenwerken en coöperatieve werkvormen een onderkomen te geven. Het heeft een belangrijke functie in de vorming van de gezamenlijke identiteit. Het buitengebied kan niet zonder de kernen en andersom en dat vraagt om aantrekkelijke groene en gezonde verbindingen. De kernrandzones kunnen in de letterlijke verbinding van stad en land een belangrijke rol spelen door mensen uit de kernen uit te nodigen in deze groene ruimte te bewegen en te sporten.

24

•

• • • •

•

3.6

Zowel in de kernen als in het buitengebied zijn mogelijkheden om zorgconcepten meer ruimte te geven. Deze zorgconcepten bieden Loosbroek en Vorstenbosch de mogelijkheid uit te breiden. De andere kernen groeien niet in grootte. We zorgen voor elkaar in communities waar inwoners, vanuit het oogpunt van positieve gezondheid, elkaar kunnen ontmoeten, elkaar kennen en de mogelijkheid hebben om samen gezond te leven en actief te zijn. Het (basis)voorzieningen aanbod is op orde, is duurzaam en voorziet onszelf van de eerste behoeften in de kernen. Met het oog op bouwen voor de lokale behoefte, realiseren we een meer diverser woningaanbod en stimuleren we coöperatief wonen. Het bosgebied van de Maashorst worden uitgebreid. Het gebied rond de Maashorst wordt ingericht vanuit de natuur, waarbij biodiversiteit voorop staat. Ten zuidoosten van Nistelrode richting Kasteel Heeswijk ligt de focus meer op voedsel(bossen). In het beekdallandschap en de Peelhorstregio is de focus op kleinschalige agrarische concepten en het herstel van biodiversiteit.

Scenario 3: Duurzaam Bernheze • •

•

• •

•

•

De focus in het toekomstscenario Duurzaam Bernheze ligt echt op het inspelen op het (veranderende) klimaat. Om in te spelen op het veranderende klimaat is een radicale omslag in de waterhuishouding noodzakelijk. Dat is het uitgangspunt in dit scenario. Wat betekent dat de inrichting een gevolg is van deze radicale omslag. Uitgangspunt bij die radicale omslag is dat geprobeerd wordt zoveel mogelijk water vast te houden (dit helpt in tijden van droogte), water dat niet kan worden vasthouden, infiltreert zoveel mogelijk in de bodem (om het grondwater aan te vullen), het overige water wordt zoveel mogelijk vertraagd afgevoerd (dit biedt kansen voor het verhogen van de biodiversiteit), tegelijkertijd wordt het gebied zo ingericht dat bij grote pieken ook voldoende water afgevoerd kan worden. Het (extra) vasthouden van water gebeurt met retentiegebieden langs de beken, het ‘parkeren’ van water in het middengebied onder andere uit het stedelijk gebied van Veghel en overstort vanuit de beek, het extra vernatten van de wijstgronden en het bergen van water op daken en (onder) (snel)wegen. Ook wordt de drinkwaterproductie gestopt. In de kernen wordt water geïnfiltreerd door parkeerplekken op te heffen en deze tot groengebieden in te richten, zodat het water de bodem in kan.

Er wordt ingezet op decentrale waterzuivering, het water dat uit deze decentrale zuiveringen komt, infiltreert lokaal in de bodem. Het vertragen van de afvoer van de beken wordt gerealiseerd door deze meanderend en met natuurvriendelijke oevers in te richten. Daarnaast wordt minder water afgevoerd door meer water vast te houden en te infiltreren. Ook op andere plekken kan minder water door de beek worden gelaten. Het afvoeren van water via de beek blijft (zeker bij pieken) noodzakelijk. Het veranderende klimaat maakt een dynamisch watersysteem noodzakelijk. Waterbeheer wordt het nieuwe verdienmodel van de huidige grondgebruikers en beheerders van het landschap, waaronder met name de agrariërs. Bij deze radicale omslag in de waterhuishouding speelt de Peelrandbreuk een rol van betekenis. Deze wordt ingezet als hydrologische buffer tussen de Peelhorst en de dekzandgronden. De breuk wordt beter beleefbaar en recreatief aantrekkelijk gemaakt. Naast het watersysteem zelf wordt de inrichting zoveel mogelijk aangepast aan het veranderende klimaat. Dit betekent bijvoorbeeld dat de naaldbomen in de Maashorst zoveel mogelijk vervangen worden door (inheemse) loofbossen (die minder water onttrekken). Daarnaast is zowel vanuit klimaat als vanuit duurzaamheid een noodzaak om meer ruimte te bieden aan bos.

Bos dat CO 2 uit de lucht vangt en opslaat en gebruikt kan worden voor duurzaam bouwmateriaal. Een andere aanpassing in de inrichting is dat de teelt het peil volgt. Dit betekent dat niet uitgegaan wordt van landbouw die afhankelijk is van beregenen en grondwaterpompen. Dat betekent mogelijk dat naar soorten gegaan wordt die niet voor voedselproductie zijn maar als grondstof dienen in de bouw, denk bijvoorbeeld aan Lisdodden in het beekdal of Vlas, Miscanthus en Hennep in het middengebied.

25

•

•

• •

In het middengebied is het daarnaast noodzakelijk om vanuit klimaat, recreatief en biodiversiteitsherstel oogpunt meer landschapselementen terug te brengen, zoals houtwallen en bloemrijke akkerranden. Dit is mede omdat Bernheze gezien wordt als de groene long tussen Den Bosch, Oss en Veghel. In het middengebied wordt ruimte geboden voor kleinschalige (duurzame) woonlocaties, om de bijzondere landschappen aan de randen van de kernen te beschermen en beschikbaar te houden in het kader van klimaatadaptatie en recreatie. In de bouw van onze woningen maken we een verduurzamingsslag: energieneutraal, circulair en natuurinclusief. Om het klimaat, het bos en de natuur een betere kans te geven, wordt gewerkt met mobiliteitshubs waarbij uitgaan wordt van zelfrijdende duurzame voertuigen die parkeren buiten deze hubs overbodig maken, voor recreatief langzaam verkeer en (snel)fiets verkeer worden aparte routes aangelegd en wordt onderzocht of de snelweg nabij de Maashorst kan worden ondertunneld.

26

4

UITWERKING BEOORDELINGSCRITERIA In dit hoofdstuk worden de beoordelingscriteria behandeld conform de beschreven methodiek in hoofdstuk 2. De huidige situatie wordt beschreven aan de hand van cijfers en kaartbeelden. In de tekst en de kaarten worden de kritische indicatoren zoveel mogelijk in beeld gebracht die gebruikt kunnen worden als graadmeter voor de kwaliteit van de leefomgeving. Deze indicatoren zijn eventueel in de omgevingsvisie te gebruiken om streefwaarden en omgevingswaarden te bepalen en zijn bruikbaar voor de monitoring van de omgevingsvisie. Voor ieder beoordelingscriterium is gekeken naar nationale en internationale wetgeving, specifiek beleid en reeds geaccordeerde ruimtelijke plannen die van invloed zijn en dus mede vorm geven aan de autonome situatie. Hiervan wordt melding gemaakt zodat herleidbaar is waarop de beoordeling gebaseerd is. Per beoordelingscriterium wordt een beschrijving gegeven van de trends en ontwikkelingen die een rol spelen. Dat kunnen ontwikkelingen ‘binnen’ het thema zijn, maar ook de gevolgen van factoren die niet direct tot het thema behoren. Zo heeft klimaatverandering grote invloed op water, groen en gezondheid en zijn demografische ontwikkelingen bepalend voor de woningbouwopgave, economische indicatoren en benodigde voorzieningen.