Notitie ter opiniërende bespreking Programma Groene Gezonde Structuren (GGS)

t

\ @:::".:::

Ree,sr.ar,enummer 102726 I 102727

í

Notitie ter opiniërende bespreking commissie Ruimte en Leefbaarheid oàtunr versade.,.e 7 oktober 2025 Asehdapun! 11 onderweíp Programma Groene Gezonde Structuren (GGS) porteíeu,rehoudèr wethouderMariusTielemans

Heesch, I juli 2025

lnleiding U hebt een Omgevingsvisle vastgesteld waarin het concept Gíoene Gezonde StructuÍen is gelanceerd. Een concept waarin u aangeeft de Bernhezer inwoners een gezonde Ieefomgeving te willen bieden waarin ruimte is voor mens en natuur en waarin men kan ontmoeten, inspannen en ontspannen. Dit krijgt nu uitwerking in het Omgevingsprogram ma Groene Gezonde StructuÍen. Daarin maken we concreter wat we willen bereiken met GGS en wat ervoor nodig is om dat te bereiken.

Het BÍeed Maatschappelijk Beleid (BMB) 2023-2028 stelt zich ten doel dat iedereen in Bernheze kan meedoen, ontspannen, ontwikkelen en samenwerken. Het programma Groene Gezonde Structuren (GGS) sluit hierbil aan. GGS vertaalt deze doelen naar de fysieke leefomgeving door groene, gezonde en inclusieve ruimtes te creèren. Zo zijn GGS en BMB ondersteunend aan elkaar door gezondheid, ontmoeting en participatie in de openbare ruimte te bevorderen. Beiden zetten in op een leefomgeving die uitnodigt tot bewegen, ontmoeten en gezond leven. Omdat gezondheid centraal staat, maken we dit programma samen met onze kennispartner GGD. Dat zij hier positief over zijn blijkt uit hun bericht: "Allereerst willen we jullie complimenteren over deze 1e versie van het uitgebreide programmaplan waarbij duidelik naar voren komt dat gezondheid centraal staat bij de Groene Gezonde Structuren. Naluurlijk staan we als GGD daar positief tegenover. W| blijven graag betrokken en vinden dít een mooi voorbeeld voor andere gemeenten. " ln januari 2025 is er een raadswerkgroepbijeenkomst

geweest waarin het werken met Omgevingsprogramma's werd toegelicht, en specifiek de programma's Volkshuisvesting en GGS. Toen is uitgelegd dat de Omgevingsvisie wordt uitgewerkt in de vorm van Omgevingsprogramma's, Ook is besproken dat programma's door het college worden vastgesteld maar dat de gemeenteraad gaat over het beschikbaar stellen van middelen en het stellen van regels. U bent daarmee sterk bepalend voor de uitvoerbaarheid van het programma. Er werd u een planproces voorgesteld waarbiJ wiJ een 80% versie van het programma met u zouden delen zodat u daar uw mening over kon geven. U hebt toen aangegeven dat u liever eerder in het proces woídt betrokken. Ook hebt u aangegeven dat de term 8o%versie de suggestie wekt dat het voor een groot deel onherroepelijk is en nog slechts voor een klein deel ruimte biedt voor meedenken. Wil bieden die ruimte echter graag.

Daarom leggen wij nu een document aan u voor: Wat we 'concept' noemen Wat een tussenproduct is, wat nog niet af is (inhoud en vorm vereisen nog aanpassing) Wat nog veel ruimte biedt voor bijstelling

. . .

Wij realiseren ons dat dit een groot programma is, met een breed scala aan inspanningen die capaciteit en middelen vergen. Daarbij wilzen wiJ u erop dat de genoemde ambities en inspanningen niet passen binnen de huidige begroting. Met name op het gebied van spelen en bewegen is een knelpunt ontstaan. Het risico bestaat dat als de commissie geen prioriteiten aangeeft, eÍ knelpunten ontstaan op het vlak van capaciteit en financièn. Uw mening helpt ons om een realistisch omgevingsprogramma te maken wat aansluit bij uw wensen en ambities.

o

Het feit dat we u zo vroeg in het planpÍoces betrekken, betekent ook dat nog veel aanpassingen worden gedaan en dat er geen rechten kunnen woÍden ontleend aan het stuk wat nu voorligt. Dit conceptstuk is alleen bedoeld om u inzage te geven in de richting waar wij aan denken en bij de verdere uitwerking uw wensen en bedenkingen mee te laten wegen.

OpiniëÍende vragen aan de commissie 1. Wat is uw eerste indruk van het programma? Het conceptprogramma Groene Gezonde Structuren vindt u in de billagen. Dit is nog niet af, behoeft nog aanvulling en bijstelling. Dit programma geeft invulling aan een uitgebreid uitgeschreven wensbeeld in de Omgevingsvisie (zie pagina's 56-63). Oesondanks valt eí bij de uitwerking nog veel te interpreteren. Wij horen graag van de commissie of het voorliggende programma wat u betÍeft voldoende invulling geeft aan de visie. En wat u ons wilt meegeven voor de verdere uitwerking van het stuk.

2. Welke ambitie heeft u ten aanzien van gezondheidsbescherming (hittestress, rookvrie

o

zones, e.d.) ln de Omgevingsvisie staat: 'ln de groene gezonde structuur staat gezondheid voorop. Dat betekent dat we straatafual gescheiden inzamelen en dat overlast (bijvoorbeeld harde muziek) of roken niet past. Dat laatste vinden we ook belangrijk omdat we hel landelijke doel dat in 2040 geen enkel kind meer rookt, steunen.' ln het programma GGS staat nu dat we willen insteken op het rookvrij maken van plekken waar kinderen komen. Samen met GGD willen we een realistisch stappenplan maken om samen met andere partijen tot een goede uitwerking te komen. (Welke plekken? Verboden oÍ stimulering? Wie doet wat?) Een ander voorbeeld is bescherming tegen hittestress. ln de Omgevingsvisie wordt kImaatadaptieve inrichting vaak genoemd en met name hitte wordt genoemd in relatie tot mensgezondheid. Koelteplekken op passende afstanden van elke woning worden in de visie al genoemd, alsook groene klimaatstraten waar inwoners verkoeling kunnen vinden. ln het programma GGS is dit verder uitgewerkt in onderwerpen als watertappunten, beschaduwing van langzaamverkeersgebruikers (wandelaars en fietsers) en voorkeurspositionering van woningen Wil vragen u of u dergelijke maatregelen passend vindt in relatie tot de Omgevingsvisie

2

3. Welke ambities heeft u ten aanzien van bescherming van kwetsbare waarden? Een omgevingsprogramma geeft aan hoe we onze leefomgeving willen benutten én hoe we waarden beschermen. Beschermen van waarden vergt doorgaans dat we regels stellen in het Omgevingsplan. De raad is het bevoegd gezag voor het vaststellen van het Omgevingsplan. Daarom horen we graag welke ambitie u heeft ten aanzien van bescherming. Hieronder volgt een voorbeeld over houtwallenbescherming ter illustratie en inspiratie. Voorbeeld houtwallen ln onze Omgevingsvisie benoemen we dat houtwallen belangrijk zijn voor de biodiversiteit, de cultuurhistorie en het karakteÍ van ons buitengebied. Vanuit het rilk wordt sterker gestuurd op het hebben van voldoende groenblauwe dooradering van het buitengebied, waar houtwallen een belangÍijke drager van zijn. Oe provincie beschermt houtopstanden vanaf een omvang van 10 are (1000 m2). Zij heeft daarvoor een meld- en herplantplicht ingesteld. De gemeente kan ervoor kiezen om de kleinere houtopstanden te beschermen. Bijvoorbeeld door een meld- of vergunningplicht op te nemen in haar omgevingsplan.

o Wel beschermen / regels in omgevingsplan

Voordelen

Nadelen

De gemeente kan houtwallen behoeden voor ongewenste kap Aan een vergunning kan een herplantplicht worden gekop-

Het afhandelen van meldingen of vergunningen kost tijd Het handhaven op kap zonder vergunning of melding kost tijd. Regels kunnen door inwoners worden ervaren als belemmerend.

peld. Het is een middel om te sturen

op doelstellingen. Niet beschermen / geen regels

Er is geen regeldruk voor de inwoners. Het bespaart administratieve last voor de gemeente.

o

Houtwallen kunnen zonder enige belemmering worden gekapt. Geen handhaving mogelijk. De gemeente investeerl middels subsidies veel in nieuwe houtwallen omwille van hun hoge waarden. Dat oude houtwallen zonder restrictie kunnen worden gekapt is daaraan tegenstrijdig.

Dit voorbeeld is ter illustratie maar veel voor- en nadelen zijn ook van toepassing op andere waarden. We vragen u om uw mening over het stellen van regels ten aanzien van waarden.

4. Welk scenario t.a.v. spelen en bewegen heeft uw voorkeur? Een belangrijke drager onder de Groene Gezonde Structuren is het BOSS-plan wat als uitwerking bij het programma is gevoegd. BOSS staat voor Bewegen, Ontmoeten, Spelen en Sporten in de openbare ruimte en richt zich op alle leeftijdsgroepen. U vindt dit stuk in de bijlagen. Belangrijke conclusie uit de inventarisatie is dal Bernheze Íelatief veel speelplekken heeft en dat het overgrote deel van de toestellen financieel is aÍgeschreven. Door jarenlang intensief onderhoud hebben we deze toestellen in stand kunnen houden. Ze zijn echter wel versleten en de speelwaarde van veel plekken is beperkt. Naarmate een toestel veroudert, kost dit meer

-3-

onderhoud. Dat zien we terug in onze begroting. We steken meer geld in jaarlijks onderhoud (heel, netjes en veilig houden) dan in renovatie/vervanging (vernieuwen en aanbod in lijn brengen met vraag). . Renovatie/vervanging: €52.000,-o Jaarlijks onderhoud: € 116.000,-ln het stuk wordt een concept uitgewerkt met kernplekken, buurtplekken en steunplekken om tot een goede spÍeiding van plekken te komen. Daarnaast geeft het stuk aan hoe die plekken worden ingericht om ook te voldoen aan de GGS-doelen t.a.v. klimaatadaptatie, inclusiviteit, biodiversiteit enzovoorts. ln 14 jaar kunnen we 'op niveau' zijn. fu ziin drie scenario's uitgewerkt. De kosten zijn daarbij gebaseerd op een totaalaanpak: ln één buurt worden meerdere plekken in samenhang aangepakt. De speelplekken die worden aangepakt krijgen niet alleen andere toestellen, maaí waar nodig ook nieuw groen, aangepaste paden enzovoorts. Juist die totaalaanpak maakt dit concept zo'n wezenlijke bouwsteen van de GGS.

o

Scènario 1: Minder toestellen dan huidige situatie, maar goede spreiding. Achterstallige vervanging geheel oplost in omvorming over '14 jaar. Voordelen - Eerlijke verdeling met uitdagende grote plekken om te spelen, sporten, bewegen en ontmoeten - Waar de afstand tot de buurtplek te groot is, of een speelbarÍiere de buurt doorkruist zijn er kleine extra steunplekken - Plekken in nevenstructuur mogen door bewoners worden ingericht en aangepast op buurfwensen - VooÍziet in uitdagende speelruimte voor iedereen en gelijke kinderrechten; voor alle doelgroepen aanbod en uitdaging geborgd - Voldoet aan Boss-concept: goede spreiding en passend aanbod - Onderhoudskosten nemen een heel klein beetje af - Er kunnen jongerenontmoetingsvoorzieningen worden gerealiseerd Nadelen

o

-

Kleine kans op onvrede bij bewoners door omvorming van plekken tot informele plek (63), maar goed uit te leggen wanneer door middel van een buurtaanpak tegelijk de uit dagende gÍote buurtplekken worden opgepakt Omvorming tot Boss-plekken voor alle doelgroepen vraagt om een bredere integrale benadering binnen de organisatie qua samenwerking en budgetten. EÍ zi)n extra middelen nodig voor renovatie/vervanging

Kosten Zie tabel volgende pagina. Renovatiekosten nemen toe. Onderhoudskosten nemen af.

Scenario 2: Totaal aantal toestellen blijft gelijk aan huidige situatie. Achterstallige vervanging geheel oplost in omvorming ovet 14 jaaÍ.

4

Voordelen

-

Eerli.ike verdeling met uitdagend grote plekken om te spelen, sporten, bewegen en ont-

moeten Waar de afstand tot de buurtplek te groot is, oí een speelbarriere de buurt doorkruist zijn er extra steunplekken Plekken in nevenstructuur mogen door bewoners worden ingericht en aangepast op buurtwensen Voorziet in uitdagende speelruimte voor iedereen en geli.ike kinderrechten; voor alle doelgroepen aanbod en uitdaging geborgd Voldoet aan BOSS-concept: goede spreiding en ruim aanbod Er kunnen jongerenontmoetingsvoorzieningenworden gerealiseerd

Nadelen

-

o

-

Kleine kans op onvrede bij bewoners door omvorming van plekken tot inÍormele plek (63); maar goed uit te leggen wanner door middel van een buurtaanpak tegelijk de uitdagende grote buurtplekken worden opgepakt; Omvorming tot Boss-plekken voor alle doelgroepen vraagt om een bredere integrale benadering binnen de organisatie qua samenwerking en budgetten Onderhoudskosten nemen toe EÍ ziin extra middelen nodig voor renovatie/vervanging

Kosten Renovatiekosten nemen toe Onderhoudskosten nemen toe Zie tabel hieronder

Scenario 3:

o

Dit is het scenario waarbij we de (achterstalligheids-)problemen van de huidige situatie oplossen maar niet werken aan verbeteringen. Nog maar 1/3 van het aantal toestellen ten opzichte van de huidige situatie. Achterstallige vervanging grotendeels opgelost binnen 14 jaar, omdal enkel wordt geïnvesteerd in buurtplekken en aÍgekeurde oude toestellen zullen verdwijnen op overige plekken; er zullen ad hoc veel speelplekken verdwijnen. Voordelen - lnventariswaarde in lijn met huidige budget - Geen aanpassingen nodig binnen organisatie - Onderhoudskosten nemen af Nadelen

-

-

Grote kans op onvrede bij bewoners door karig ingerichte plekken en ad hoc verdwijnen van veel plekken ('l í 9) Weinig geld om iets te doen met wensen van bewoners

Achterblijvendelegespeelplekken Veel tijd kwijt aan bewoners te woord staan en brandjes blussen Voorziet niet in uitdagende speelruimte voor iedereen en gelijke kinderrechten; doordat steunplekken ook verdwijnen en er geen budget is voor informele plekken is het aanbod voor met name de kwetsbare doelgroepen (jonge kinderen, senioren) te laag Voldoet niet aan het Boss-concept: alleen buurtplekken, met een minimaal budget voor die buurtplek

Er kunnen geen jongerenontmoetingsplekken worden gerealiseerd Er is alleen geld om informele plekken van toestellen le ontdoen, maar niet om een andere invulling aan die plek te geven Kosten Renovatiekosten nemen toe Onderhoudskosten nemen toe Hieronder vindt u het overzicht met jaarlijkse kosten van de drie scenario's. ln de kadernota is €150.000,- opgenomen voor renovatie van GGS-speelplekken. Dit blijkt onvoldoende voor alle scenario's.

o

Renovatle toestetlen, ondeÍgronden, 8Íoen en verhaídlng ln speeltulnen

ScenaÍlo 1

Jaartiikse kosten renovatier'veívanging, inct. VAT, ont werp en participatie Beschrkbaar budget Íenovatie/vervanging Tekort renovatie/veÍvangi ng

OndeÍhoud toestetten en ondergÍonden Onderhoudskosten per jaar

ScenaÍlo 3

€ 659.101,27 € 52.000,00

€ 820.985,88

eu2.34Íi,75

€ 52.000,00

e -607 .707,27

0-768.985,88

€ 52.000,00 € -290.346,15

Scenarlo 1 € 115.000,00 € 116.000,00 € 1.000,00

Beschikbaar budget onderhoud Tekort / bezuiniging onderhoudskosten

Scenarlo 2

Scenario 3 € 55.000,00 € 12L5.000,00 c 116.000,00 e 116.000,00 € 29.000,00 e 61.000,00

ScenaÍlo 2

Wij vragen u een uitspÍaak te doen oveÍ deze drie scenario's

5. Bent u van mening dat de kosten die gemoeid zijn met dit programma, in verhouding

o

staan tot de ambities en doelen die de gemeente wil bereiken? En zo niet: bij welke onderdelen zou prioriteil moeten liggen? ln de bijlagen vindt u een conceptuitvoeringsagenda waarin ook de kosten voor dit programma zichtbaar worden. Een uatvoeringsagenda met kostenindicatie gebruiken we op meerdeÍe manieren: - Het maakt dat we onze projecten, middelen en capaciteit kunnen programmeren - Als een subsidieregeling wordt opengesteld helpt het om een concreet projectenoverzicht te hebben waar we uit kunnen putten - Het vormt input vooÍ de P&C-cyclus waarmee we middelen bij de gemeenteraad aanvragen Na vaststelling van het programma door het college en de definitieve uitvoeringsagenda, wordt de gemeenteraad gevraagd om de middelen beschikbaar te slellen voor uitvoering van dit programma. Wij vragen u nu niet om de middelen al beschikbaar te stellen, maar uw mening te geven of u een dergelijke budgetvraag reëel vindt gelet op de ambities en doelstellingen.

6

6. Bent u, gelet op de inhoud van het programma GGS, bereíd om het vigerende beleid in te trekken? En zo níet; welke aanpassingen verlangt u in het programma waardoor u

daartoe wel bereid bent? Met de komst van de Omgevingswet gaan beleidsplannen over in omgevingsprogramma's. Veel vigerend beleid is ongewijzigd overgenomen in programma GGS. Wat goed werkt, hoeft immers niet herzien te worden. Op enkele onderdelen is wel nieuw of gewijzigd beleid geformuleerd. Dit komt voort uit nieuwe inzichten, veranderde wetgeving of andere actualiteiten. ln de biilagen vindt u een was-wordt-lijst die laat zien hoe vigerend beleid zich verhoudt tot dit nieuwe programma. Met de invoering van de Omgevingswet is het college bevoegd om programma's vast te stellen. Het is echter aan de raad om te zijner tijd het vigerende beleid in te trekken omdat zij dat eerder heefl vastgesteld. Wij vragen u daarom of u, gelet op de inhoud van dit conceptprogramma, bereid zou zijn het oude beleid in te trekken? En zo niet; welke aanpassingen verlangt u in het programma waardooÍ u daartoe wel bereid bent?

a

Vervolg De resultaten van de opiniërende bespreking worden meegenomen in de verdere uitwerking van programma GGS. Op 11 november stelt het college het programma vast, met als voorwaarde dat inwerkingtreding plaatsvindt op het moment dat de gemeenteraad de oude beleidsstukken intrekt.

Wij informeren u over dit collegebesluit en vragen u om het oude beleid in te trekken (commissie 9 december, raadsvergadering'18 december) Wij verzoeken u op dat moment ook om een aantal financiële middelen vrij te geven uit de reserves Via de reguliere P&C-cyclus wordt u gevÍaagd om de overige benodigde middelen beschikbaar te stellen Juridische regels die voortvloeien uit dit programma worden opgenomen in het Omgevingsplan. Het Omgevingsplan wordt ter vaststelling aan de gemeenteraad voorgelegd.

o

Bijlage(n):

. . . .

Programma Groene Gezonde Structuren -concept 1 juli 2025 Uitvoeringsagenda - concept Was-wordt-lijst (oud beleid ) programma) BOSS-plan

Bqrgemeester en wethouders,

L-

Peggy Hurkmans secretaris

Mark b

7