Notitie ter opiniërende bespreking Ombuigingsproces begroting 2026-2029

\

Ree,strst'enumme.: 80850 / 85027

(,

@r::rr:í

Notitie ter opiniërende bespreking commissie Maatschappij en Bestuur Dstum v6.9ad6.in9

Po.t€í€uillehoudo.

4 Íebtuari 2025 7

Raadsbetrokkenheid ombuigingsproces begroting 2026 - 202812029 wethoudeÍ Rien Wijdeven

Heesch, 14 januari 2025

lnleiding ln het financieel meerjarenperspectieí voor de .iaren 2026 - 2028\2029 dreigen aanzienlijke tekorten. Om een structurele oplossing te vinden voor die dreigende tekorlen is een ombuigingsproces gestart. U hebt u op 30 mei 2024 besloten externe begeleiding in te huren om Bernheze te helpen bij het in beeld brengen van ombuigingen tot een bedrag van 150% van het noodzakelijke ombuigingsbedrag. ln de opdracht hebben wij meegegeven om zo'n 6 mln aan ombuigingen (í50%) te vinden op basis van een meer.iarig tekort van t 4 mln in de kadernota 2025. Een globale inschatting op basis van nu bekende informatie is, dat het structurele tekort in 2028 geen 4 mln, maar t 1,0 mln bedraagt.

2026

2027

2028

-/- 3.700.000

-/- 3.800.000

-/- 3.800.000

-t- 0

-t- 2.270000

-/- 2.'190.000

+/+ 47.000 +/+ 323.000

-/- í.990.000

-/- 1.770.000

-/- 1.820.000 -/- Í.300.000

+/+ 323.000

+i+ 323.000

+/+ 323.000

+/+ 370.000

-/- 1 667 000

-t- 1 .447 .OOO

-/- 977.000

Omschrijving (gepresenteerde saldi)

2025

Kadernota 2025 Beqroting 2025 September circulaire Mutatie 2' Butap 2024 Huidig geprognosticeerdesaldo I = tekort, +\+ = overschot

-/- 984.000

Belangrijke oorzaken voor het lagere tekort dan eerder geschetst zijn: . De aanpassing van de indexen voor lonen en prijzen in de meicirculaire 2024, die zijn verwerkt in de begroting 2025 als mulatie t.o.v. de kadernota 2025. . De uitkomsten van de septembercirculaire 2024 (NTl van 17 oktober 2024) en . Het resultaat van de 23 tussentijdse rapportage (raadsvergadering van 12 decembet 20241. Wij verwachten overigens dat de kadernota 2026-2029 weet een hogeÍ structureel tekort zal laten zien, dan de t 1 miljoen die wij hierboven noemen. We veíwachten dal we rekening moeten houden met verschillende ontwikkelingen die extra middelen vragen. Om er enkele te noemen: signalen van gemeenschappelijke regelingen over gestegen kosten, nog op te stellen uitvoeringsprogramma's bij interne beleidsplannen en programma's, signalen over indexeringen die te laag zijn vastgesteld door het CPB in eerdere voor ons relevante circulaires en bestuurlijke ambities blijkend uit stukken die de afgelopen periode zijn vastgesteld.

We kunnen dus niet alles doen, wat we graag zouden willen doen. De andere kant van de medaille is, dat we ter overbrugging naar een sluitende begroting het surplus in de algemene reserve kunnen aanwenden voor het dekken van de structurele exploitatielasten al vinden we, dat we hier terughoudend mee om moeten gaan. Als de inzet van de algemene reserve leidt tot onvoldoende weerstandscapaciteit en/of als de solvabiliteit onder de 20% daalt, is het namelijk niet meer mogelijk het surplus van de algemene reserve in te zetten ter dekking van structurele exploitatielasten.

Extern onderzoek Op basis van uw besluit is begeleiding ingehuurd van Arie Teeuw en JE Consultancy. Deze externe adviseurs zijn aan het werk gegaan, met het maken van een begrotingsscan en het bepalen van zoekpotentieel voor mogelijke ombuigingen. Na een technische (meerjarige) analyse van onze begroting en jaarrekening gemaakt, hebben zij een inhoudelijke analyse gedaan. ln die inhoudelijke analyse is gekeken naar: 1. De taakvelden waar Bernheze het meeste geld aan uitgeeft (vanuit de gedachte, dat waar we veel aan uitgeven, mogelijk ook meer te bezuinigen is); 2. Hoe de gemeente Bernheze zich verhoudt tot een aantal vergelijkbare gemeenten qua structuurkenmerken; 3. De bestuurlijke prioriteiten zoals die blijken op basis van het bestuursprogramma, onze visie(s) en verkiezingsprogramma's en 4. De onderuitputting van de afgelopen jaren. Uw raad is hierover inhoudelijk geïnformeerd via een themabijeenkomst op 1 oktober 2024. Daarna heeft de agendacommissie op 12 december ingestemd met een memo over hoe uw raad betrokken wil zijn bij het ombuigingsproces 2026-2028\2029.

De strekking van het besluit van de agendacommissie is: a) Oe raad (commissie) wil in de gelegenheid zijn Íichting te geven aan college en organisatie met betrekking tot de door te voeren ombuigingen op basis van de bespreking van een opiniërende notitie (NTO) in de commissie Maatschappij en BestuuÍ van 4 feÍuari 2025. b) De uitkomst van de bespreking in de commissie Maatschappii en Bestuur dient het college mee te nemen als opmaat voor de kadernota 2026-2029. Doel van deze notitie is u als raad in de gelegenheid te stellen, richting te geven aan de'ombuF gingsparagraaf in de kadernota 2026-2029.

Toelichting: De conclusie van onze externe adviseurs is, op basis van de technische en inhoudelijke ana-

lyse, dat Bernheze een relatief krappe begíoting kent en relatief weinig uitgeeft, in vergelijking met gemeenten met ongeveer dezelfde structuur kenmerken. Dit gegeven maakt, dat er weinig ruimte is om ombuigingen door te voeren op maatschappelijke voorzieningen, zonder dat dit ingrijpende consequenties heeft. Ook geldt, dat Bernheze relatief weinig inkomsten heeft in de categorie Overige Eigen Middelen. Dit kan aanleiding zijn om de inkomsten te verhogen. De voorstellen voor mogelijke ombuigingen van onze externe adviseur hebben wij besproken op 26 november en 3 december. JE heeft primair vanuit een financieel perspectief gekeken naar de haalbaaÍheid van de voorstellen. Bij onze bespreking hebben wiJ primair gekeken naar de haalbaarheid van de voorstellen vanuit het bestuurlijk wenseli.ike perspectief. De uitkomst van onze bespÍeking vindt u in de tabel hierna en verder toegelicht in de rapportage (bijlage). ln

2

de tabel en in de rapportage zijn de voorstellen gekwalificeerd naar de kleuren: groen, oranje en rood. Wij hebben aan die kleuren de volgende betekenis toegekend: . Groen: Ombuigingsvoorstellen die wij voorstellen om in ieder geval door te voeren, om het nu voorlopig berekende tekort te dekken. Hierbij merken we m.b.t. de groene voorstellen hierna het volgende op. Bij de voorstellen 2 (lnkoop reductie), 5 (Pacht reclamezuilen) en 15 (Kosten DVO sociale zaken) zijn wij afhankelijk van derden t.a.v. het daadwerkelijk kunnen realiseÍen van deze inkomsten. . Oranje: Ombuigingsvoorstellen die wij aan u voor zullen leggen op het moment, dat het tekort bij de kadernota 2026-2029 hoger blijkt te zijn dan nu voorzien of als voor de ambities die aan u voorleggen in de kadernota aanvullende middelen nodig zijn.

.

Rood:

Ombuigingsvoorstellen die doorgevoerd zouden kunnen worden, maar waarvan wij u adviseren om die alleen in te zetten bij een uiterste noodzaak.

Nadere duiding van hoe wij zijn gekomen tot de verschillende categoÍieën voorstellen. Onze inschatting bij de kleuren is: ! Groen: Voorstellen van financieel technische aard of die geen of een weinig maatschappelijke impact hebben en die niet oí nauwelijks impact hebben op (de wendbaarheid van) onze bedrijÍsvoering. > Oranie: Voorstellen met (enige) maatschappelijke impact of met impact op (de wendbaaíheid van) onze bedrijfsvoering. i Rood: Voorstellen met: een aanzienlijke mate van maatschappelijke impact of een grote mate van impact op (de wendbaarheid van) onze bedrijfsvoering. Daarnaast ook voorstellen waarvan uw raad eerder heeft aangegeven die niet te willen honoreren of waarover de besluitvorming is voorbehouden aan een nieuwe toekomstige coalitie. Nr

Taak- Omschrijving

Type

veld

Definitieve indeling

Prijspeil 2025

GROEN

I

0.3

Vastgoed I Afschrijvingslasten gemeentelijk vastgoed van 40 aaaÍ 50 jaat

Lasten

gíoen

350.000

2

0.4

Lasten

groen

50.000

3

0.61

lnkoop I Reductie met 0,5 fte (inleen via BIZOB) OzB I Structurele verhoging Eigenaren wo-

Baten

groen

272.000

BedrijÍscontactfunctionaris ten laste brengen van ozb-niet woningen (ongeveer 3% verhoging)

Baten

groen

100.000

Pachtinkomsten I Grote reclamezuilen langs

Baten

groen

90.000

ningen o.b.v. de benchnmark € 8,50/inwoner (ongeveer 5%)

4

0.62

5

0.64

snelweg (reclamebelasting) 6

1.2

Kostendekkendheid vergunningen (B en Cevenementen, bijv. solexrace)

Baten

groen

20.000

7

2.1

Afschrijvingslasten reconstructies wegen van 30 naar 40 jaar

Lasten

groen

80.000

3

Taak- Omschrijving

Nr

Type

veld

DeÍinitieve indeling

Priispeil 2025

3,4

B en C evenementen - toeristenbelasting -

Baten

groen

17.500

9

3.4

alleen inwoners buiten onze gemeenten Toeristenbelasting naar landelijk gemiddelde

Baten

groen

135.000

10

5.3

Lasten

groen

45.000

Lasten

groen

65.000

Lasten

groen

15.000

Baten

groen

105.000

Baten

9roen

81.000

Lasten

groen

150.000

8

(regio wel gemiddeld)

íí

5.7

12

5.7

Afschaffen van lntemationale subsidies Diverse kleinere maatregelen - prullenbakken verwijderen Diverse kleinere maatregelen - wadi's en sloten minder maaien

13

7.2

Toerekenen van kosten voor vegen van de wegen (100%) naar de rioolhefÍing

14

8.3

15

6.3

Leges o.b.v. omgevingswet I ondezoeken of we hÍst 2 naar een kostendekkend tarief kunnen brengen. Kosten DVO sociale zaken o.b.v. handreiki

overheidstarieven

I

Subtotaal

1.575.500

Oíanie 16

0.4

Flexibele schil elimineren (3 fre) - 96raamd

Lasten

oranle

300.000

Baten

oranle

272.000

voor jaarschijf 2026 OZB I Structurele veóoging Eigenaar woningen o.b.v. de benchnmark € 8,50/inwoner

17

0.61

18

0.64

Hondenbelasting

Baten

oranje

80.000

19

4.3

oranJe

170.000

5.7

Onderuitputting subsidie Kinderopvang Diverse kleinere maatregelen - randvoozie-

Lasten

20

Lasten

oranje

20.000

Lasten

oranle

(ongeveer 5%)

ningen speeltoestellen (bijv.. bankjes) 5.7

21

Buurtprojecten

f

67.000 90!t.000

I

ROOD 22

0.1

23

0.1

24

0.4

College B&W I Reductie van aantal wethouders C1) GÍiÍÍe I Reductie formatie van de griffie (J-

Lasten

rood

100.000

Lasten

rood

50.000

Lasten

rood

700.000

0,5 fre) Flexibele schil elimineren (7 fte) - (opgenomen in begroting 2025) 25

0.61

OZB I Structurele verhoging Eigenaar woningen naar de benchnmafu 2017 e 17Ínwoner (ongeveer 10%)

Baten

rood

544.000

26

0.63

Baten

rood

300.000

27

4.3

lntroductie betaald parkeren Afschaffen projectsubsidie Lokaal onderwijs-

Lasten

rood

42.OO0

Verhoging huurtarieven sport

Lasten

rood

100.000

Kosten voor lokale omroep (hogere subsidie

Lasten

rood

55.000

beleid (kunstcultuurondeMiis op school) 2A

5.2

29

5.6

dan landelijk)

4

Nr. Taak- Omschrijving

Type

veld 30

5.7

Definitieve indeling

Prijspeil 202s

Lasten

rood

7.000

Minimabeleid (120% naar 100%) - bedrag is aannam€

Lasten

rood

100.000

Eigen bijdrage WMO (150% naar 100%) -

Lasten

Íood

100.000

Diverse kleinere maalregelen - boomÍeestdag

31

6.3

32

6.71

I I

bed

ts aanname

Subtotaal Totaal

I

2.098.000 4.582.500

Kanttekeningen bij de rapportage: Hoofdstuk 6 ln dit hooÍdstuk geven onze externe adviseurs enkele adviezen, die feitelijk los staan van het oplossen van het tekort in meerjarenperspectieí. Die opmerkingen onder de punten 6.'l t\m 6.3 nemen wij op dit moment voor kennisgeving aan. Wel reageren wij inhoudelijk op de inhoud van pa,agtaaÍ 6.4. ln deze paragraaf staat het advies om te overwegen om onze systematiek van begroten te wijzigen van lopende prijzen naar constante pÍijzen. Wij geven geen invulling geven aan dit advies, omdat wij eraan hechten loon- en prijsstijgingen direct in de verschillende budgetten te vertalen. Doorrekening in lopende prijzen geeft namelijk een reèler meer.jarenperspectief.

Hoofdstuk 7 ln paragraaÍ paragtaaÍ 7.1 (Uw jaafiekeningresultaten) staat, dat 'er sinds 2019 sprake lijkt te zijn van een toenemende overschotten op de jaarrekeningen en forse onderuitputting van de structurele exploitatiebudgetten'. Daar waar het gaat om overschotten op de jaarrekeningen van de afgelopen jaren zijn wij van mening, dat we die adequaat toelichten in elke iaarrekening. Het overgrote deel van de overschotten die wij over de afgelopen jaren hebben gerapporteerd heefl een incidenteel karakter (niet eerder aangekondigde bijdragen van het rijk of winsten uit grondexploitatie). Daar waar dit advies stelt, dat er sprake is van een forse (structurele) onderuitputting op exploitatiebudgetten, staat verderop, dat 'daar waar ruimte aanwezig is of er mogelijkheid tot bezuiniging is, deze is verwerkt in de voorstellen in deze rapportage'. De bezuinigingsvooístellen die door onze externe adviseurs zijn gedaan impliceren, dat er maar in beperkte mate sprake is van (structurele) onderuitputting op structurele exploitatiebudgetten. ln parcgÍaaí 7.2wordt opgemerkt, dat onze investeringsplanning te ambitieus gepland is. Op dit moment nemen wij die opmerking voor kennisgeving aan. ln paagÍaal 7 .3 (uw vermogenspositie) is een advies opgenomen om een aantal bestemmingsreserves op te heffen.

Wij geven daar geen invulling aan, omdat u in de raadsvergadering van 12 decembeÍ 2024 de nota reserves en voorzieningen hebt vastgesteld. ln deze nota hebt u een besluil genomen over de vraag welke reserves te handhaven of op te heffen. Onderdeel daarvan is dat we een dotatie aan de reserve personele aangelegenheden (die JE noemt) beeindigen. Onze vragen aan u zijn

1. Kan uw commissie zich vinden in de door het college voorgestelde kwalificatie van de ombuigingsvoorstellen?

?. Zo niet, kunt u aangeven welke voorstellen naar uw mening thuishoren in een andere kleurcategorie, dan voorgesteld door het college

Vervolg Wij stellen ons voor, dat u zich als Íracties voorbereidt op de hierboven gestelde vragen, met als leidraad de in deze notitie opgenomen tabel en de toelichting daarop vanuit de rapportage (bijlage). Met name de onderdelen, waar u als fractie van opvatting veÍschilt met het college, zouden dan naar ons idee onderwerp van gespÍek zijn tijdens de commissiebehandeling van 4 februari. Als u zich als commissie hebt uitgesproken, zullen wij uw suggesties meenemen in het raadsvoorstel voor de kadernota 2026-?029.

Bijlagen:

. .

Rapportage Arie Teeuw/JE Consultancy

Vergelijking Bernheze andere gemeenten

B

meester en wethouders,

y Hurkmans S

Mark d Burge

6