Landgoed Het Geleer_regels_Bijlage 1 Inrichtings- en beheerplan

Inrichting- en beheersplan Landgoed het Geleer Bos- en natuurontwikkeling

Bosgroep Zuid Nederland

Colofon Opdrachtgever:

A. van der Heijden

Titel:

Inrichtings- en beheerplan Landgoed het Geleer

Status:

Definitief

Datum:

Oktober 2021

Auteur(s):

Heleen de Jonge MSc

Foto’s:

Twan van Alphen en Heleen de Jonge

Kaartmateriaal:

Copyright © Basisregistratie Topografie, Dienst voor het kadaster en openbare registers, Apeldoorn

Projectnummer:

21013123

© Coöperatie Bosgroep Zuid Nederland u.a. Huisvenseweg 14 5591 VD HEEZE t (040) 20 66 360 www.bosgroepen.nl

Inhoudsopgave 1

2

3

4

5

6

Inleiding

4

1.1

Aanleiding

4

1.2

Ligging en relatie met omgeving

4

Huidige situatie

6

2.1

Bodem en waterhuishouding

6

2.2

Huidig bos

6

Toekomstige situatie

10

3.1

Streefbeeld

10

3.2

Meerwaarde natuurontwikkeling

11

Inrichtingsmaatregelen

13

4.1

Aanleg nieuwe natuur

13

4.2

Verhogen natuurwaarden huidig bos

16

4.2.1

Omvorming monoculturen grove den en Japanse lariks

16

4.2.2

Versterken natuurwaarden overig bos

17

4.2.3

Verbreden bosrand

18

4.3

Overige maatregelen

19

4.3.1

Laanherstel

19

4.3.2

Poel herstel

20

4.3.3

Dempen sloten

20

Beheermaatregelen

21

5.1

Bos

21

5.2

Bosrand en poelen

21

5.3

Beschermingszone watergang

22

5.4

Lanen

22

5.5

Recreatie en veiligheid

22

Planning inrichtingsmaatregelen

Bijlage 1 Hoogtekaart

Inrichting Landgoed het Geleer Bos- en natuurontwikkeling

23 24

3

1

Inleiding

1.1

Aanleiding

Dit inrichtings- en beheerplan bevat de nadere uitwerking voor een natuurontwikkelingsproject aan de Meerstraat. Het betreft de aanleg en instandhouding van een nieuw te ontwikkelen landgoed Het Geleer ter grootte van ca. 14 ha. Deze oppervlakte bestaat uit de realisering van ca 2,24 ha nieuwe natuur in de vorm van bos op nu nog onbebouwde, hoofdzakelijk agrarische grond en de omvorming van het aangrenzende bestaande productiebos van ca. 11,4 ha naar een natuurbos. Zo ontstaat een openbaar toegankelijk natuurgebied van 13,6 ha met daarnaast een mogelijkheid voor realisering van een nieuwe wooneenheid. De gemeente en provincie hebben aangegeven met deze ontwikkeling in te kunnen stemmen, mits een kwalitatieve en kwantitatieve impuls wordt gegeven aan de natuurwaarden/kwaliteit van het gebied. In deze notitie zijn de voorgestelde inrichtings- en beheer maatregelen voor de voorgestane natuurontwikkeling ten behoeve van de realisering van het landgoed verder uitgewerkt. Het nieuw te ontwikkelen landgoed grenst aan EVZ de Leijgraaf. De voorgestane landgoedontwikkeling biedt mogelijk in de toekomst extra kansen voor een verdere inrichting en versterking van de EVZ langs de Leijgraaf door het waterschap. De eigenaar staat in beginsel niet onwelwillend tegenover eventuele aanvullende maatregelen op zijn landgoed om dit mogelijk te maken.

Dergelijke eventuele aanvullende maatregelen maken echter geen onderdeel uit van onderhavig plan. 1.2

Ligging en relatie met omgeving

Het beoogde Landgoed Het Geleer ligt ten noorden van het dorp Heeswijk-Dinther, op de overgang van de kern naar het buitengebied en de noordelijk gelegen Heeswijkse Bossen. De naam van het landgoed (‘Het Geleer’) verwijst naar een inmiddels verdwenen pad dat in vroeger tijden door het gebied voerde.

Inrichting Landgoed het Geleer Bos- en natuurontwikkeling

4

Afbeelding 1: Ligging en relatie met de omgeving. Het groene deel binnen het plangebied is het bestaande bos. Het grijze deel het nieuwe bos.

De voorgestane ontwikkeling heeft betrekking op de kadastrale percelen gemeente Heeswijk-Dinther E683, E686, E688, E1054, E3240 en E3242. De directe omgeving van het beoogde Landgoed Het Geleer bestaat uit agrarisch gebied (akkerbouw en weilanden). Langs de Meerstraat (westelijk van het plangebied) en de Pater van den Elsenstraat (zuidelijk van het plangebied) zijn verschillende agrarische bedrijven gelegen. De woonkavels van deze boerderijen zijn veelal door opgaande beplanting afgeschermd van het omringende gebied. Her en der verspreid zijn (delen van) perceelgrenzen gemarkeerd door laanbeplanting of houtsingels. De locatie grenst aan de noordzijde aan de beek De Leijgraaf die een functie als Ecologische Verbindingszone (EVZ) vervult. De Leijgraaf is een zijstroom van de Aa, die door de mens is aangelegd ten behoeve van waterafvoer. De watergang “ontspringt” bij Boekel en mondt tussen Heeswijk-Dinther en Middelrode uit in de Aa.

Inrichting Landgoed het Geleer Bos- en natuurontwikkeling

5

2

Huidige situatie

2.1

Bodem en waterhuishouding

Het gebied ligt op 8 meter +NAP en bevat geen reliëf. De bodem bestaat uit een laarpodzolgrond in leemarm en zwak lemig fijn zand. De bijbehorende grondwatertrap in het noordelijke deel is Vb; dit betekent een gemiddeld hoogste grondwaterstand (GHG) van 2540 cm beneden het maaiveld en een gemiddeld laagste grondwaterstand (GLG) dieper dan 120 cm beneden het maaiveld. In het zuidelijke deel van het plangebied komt een grondwatertrap III voor. Dit betekent een GHG ondieper dan 40 cm beneden het maaiveld en een GLG van 80-120 cm beneden het maaiveld. Gezien de hogere ligging (kopje) van dit deel van het plangebied zal de grondwaterstand waarschijnlijk iets lager zijn. 2.2

Huidig bos

Het beoogde Landgoed Het Geleer bestaat voor een groot gedeelte (ca. 11,4 ha) uit productiebos, dat in 2005-2006 is aangeplant. Het betreft de noordelijke percelen van het landgoed, grenzend aan De Leijgraaf (zie de groene vlakken van het plangebied in afbeelding 1). Deze percelen waren voordien in agrarisch gebruik als akkerland. Bij de toenmalige aanplant van het nieuwe bos is zoveel mogelijk aangesloten bij een bosvegetatie die hier van nature kan ontstaan. Er zijn soorten aangeplant die horen bij een vochtig berkenzomereikenbos

en

vochtig

wintereiken-beukenbos,

aangevuld

met

niet-inheemse,

productieve soorten.

Afbeelding 2: Voorbeelden van het productiebos (links) en het berken zomereikenbos (rechts)

Aan de randen van de bospercelen is een smalle mantel- en zoomvegetatie met bloem- en vruchtdragende struiksoorten tot ontwikkeling gebracht, om een geleidelijke overgang naar het aangrenzende, agrarische gebied te creëren. Tot slot is een tweetal lanen aangeplant in de bospercelen. Eén laan loopt diagonaal door het middelste bosperceel, de andere laan loopt in noord-zuidrichting aan de westrand van het middelste perceel. Deze laatste laan betrof een bestaande laan van inlandse eiken, die is aangevuld en verlengd. De aangeplante

Inrichting Landgoed het Geleer Bos- en natuurontwikkeling

6

laanbomen zijn echter inmiddels vrijwel volledig overgroeid door de aangrenzende bospercelen. Alleen de al eerder bestaande enkele laan van eiken is nog herkenbaar als laan (zie Afbeelding 3).

Afbeelding 3: Conditie laanobjecten. Links: De oudere eikenlaan is nog goed herkenbaar; Rechts: de nieuw aangeplante lanen zijn niet meer herkenbaar.

De groei en vitaliteit van het bos is goed, maar de natuurwaarde is nog vrij beperkt. Daarnaast is in de essen veel uitval vanwege de essentaksterfte. Het grootste deel van de essen is hieraan bezweken.

Inrichting Landgoed het Geleer Bos- en natuurontwikkeling

7

Afbeelding 4: Huidige situatie - Soortensamenstelling bos

Onder de aangeplante boomlaag komen hier en daar spontaan jonge bomen en struiken op. Deze natuurlijke verjonging bestaat voornamelijk uit gewone esdoorn. Ook vlier en Amerikaanse vogelkers lijken zich op veel plekken te vestigen. Verder komen in mindere mate ook inlandse vogelkers, els, meidoorn, Gelderse roos, ratelpopulier, lijsterbes en hazelaar op. In de kruidlaag hebben zich reeds fluitenkruid en varens gevestigd, evenals pinksterbloemen, bramen en op een enkele plek klimop. De locatie grenst in het noorden aan beek De Leijgraaf die een functie als Ecologische Verbindingszone (EVZ) vervult. De Leijgraaf vormt langs en nabij het plangebied een tamelijk brede watergang met aan weerszijden een grazige oever (onderhoudsstrook). Buiten de onderhoudsstroken is op verschillende plekken opgaande begroeiing, in de vorm van bomenrijen, aanwezig langs de watergang. EVZ De Leijgraaf De EVZ De Leijgraaf vormt een verbinding tussen de Aa en de natuurgebieden Lage Goorsen, Kooldert, Bedaf, Heidsche wal en Heeswijksche Bossen (van oost naar west). Doelsoorten zijn: •

Das

•

Struweelvogels

•

Amfibieën

•

Kleine modderkruiper

•

Drijvende waterweegbree

•

Dagvlinders van droge habitats

Inrichting Landgoed het Geleer Bos- en natuurontwikkeling

8

Bestaande en nieuw aan te leggen landschapselementen rondom de watergang, zoals houtwallen, lanen, struwelen kruidenrijke graslanden en poelen, vormen het fijnmazige raamwerk dat ervoor zorgt dat de EVZ Leijgraaf daadwerkelijk functioneert voor de doelsoorten.

In het kader van de realisering van de EVZ zijn in het bosgebied, tegen de Leijgraaf in een eerder stadium reeds een poel en een paaiplaats voor vissen aangelegd. Deze paaiplaats staat in open verbinding met De Leijgraaf. Daarnaast is ook een gedeelte van de EVZ De Leijgraaf gerealiseerd ter hoogte van de Koffiestraat, oostelijk van het plangebied. Het bos is toegankelijk voor wandelaars op de aanwezige paden.

Inrichting Landgoed het Geleer Bos- en natuurontwikkeling

9

3

Toekomstige situatie

3.1

Streefbeeld

Ter versterking van het bestaande bosgebied zal het bos aan de zuid- en westzijde worden uitgebreid door realisering van ca. 2,4 ha nieuw bos, aangrenzend aan het bestaande bos (kadastrale percelen E3240 en E3242). Daarnaast zal het bestaande bos, waarvan de huidige natuurwaarde nog beperkt is, natuurlijker en structuurrijker ingericht worden. Het bestaande bos zal (geleidelijk) worden omgevormd van een gelijkjarig bos naar een gevarieerd natuurbos met verschillende leeftijdsfasen en gevarieerde structuren, waarbij onder meer inheemse soorten worden ingebracht ten koste van niet-inheemse productieve soorten. Bij de soortkeuze voor aanplant van bomen en struiken wordt aangesloten bij de van nature hier te verwachten vegetatie. De productiefunctie van het bestaande bos zal komen te vervallen.

Afbeelding 5: Streefbeeld met beoogde ontwikkeling

Aan de hand van de in het hoofdstuk 2.2 reeds beschreven spontaan opkomende soorten en de vitaliteit en groei van de aangeplante bomen is te concluderen dat de grond iets rijker is dan in eerste instantie verwacht werd. Daarom zullen bij de omvorming van het huidige bos en de aanleg van het nieuwe bos soorten worden aangeplant die horen bij voedselrijke eikenbeukenbossen, maar nu nog ontbreken. Dit betreft de associatie van het abelen-iepenbos voor de laaggelegen vochtigere delen en de associatie van het eiken-haagbeukenbos voor de wat hogere delen (zie ook de hoogtekaart in Bijlage 1).

Inrichting Landgoed het Geleer Bos- en natuurontwikkeling

10

Afbeelding 6: Vegetatie doeltypenkaart

In de Index Natuur en Landschap scharen we de groeiplaats onder het natuurbeheertype N14.03 Haagbeuken- en essenbos. Er wordt gezorgd voor een robuuste, geleidelijke overgang van bos naar omringend agrarisch gebied. Hiertoe wordt een ruimere zone met mantel- en zoomvegetatie aangebracht. Bloemen vruchtdragende soorten in deze overgangszone vormen een grote meerwaarde voor onder andere vogels en insecten (denk aan bijen en vlinders). De beoogde bosontwikkeling moet leiden tot een natuurbos dat geschikt is als leefgebied voor veel verschillende soorten, zoals de das, wielewaal, ijsvogel, kramsvogel, en op termijn bosanemoon, bosbingelkruid en daslook. De lanen vormen een verankering van het landgoed met zijn omgeving. De lanen worden een herkenbaar onderdeel in het landgoed. De entree van het landgoed (aan de Meerstraat) krijgt een meer parkachtig, open karakter, met een met struiken omzoomde poel, enkele (reeds volwassen) solitair opgegroeide bomen en een onderliggende struiklaag waarvan gedurende een zo groot mogelijk deel van het jaar soorten in bloei staan. 3.2

Meerwaarde natuurontwikkeling

Met de voorgenomen maatregelen, zoals nader uitgewerkt in hoofdstuk 4, worden zowel de natuur-, landschaps- als recreatieve waarden van het gebied verhoogd. De voorgenomen aanplant van nieuw bos, samen met het omvormen van het bestaande bos, heeft een grote meerwaarde voor de natuur en biodiversiteit. Door het verrijken van het bos

Inrichting Landgoed het Geleer Bos- en natuurontwikkeling

11

met boom- en struiksoorten (o.a. bloeiend en besdragend) en het vergroten van de structuur komt voedsel, beschutting en leefgebied beschikbaar voor een grote verscheidenheid aan soorten zoogdieren, vogels en insecten. Deze meerwaarde wordt vergroot door de ligging tegen de ecologische verbindingszone (EVZ) langs de Leijgraaf, waardoor het gebied ook als een ecologische stapsteen in deze verbinding fungeert. Naast ecologische meerwaarde, brengt de inrichting ook klimaatgerichte meerwaarde met zich mee. Door de aanleg van nieuw bos wordt extra CO2 vastgelegd. Het bos zorgt voor een betere bodemontwikkeling waardoor de bodem meer water kan vasthouden in natte tijden. Bovendien heeft de aanleg van een natuurlijk landgoed naast een positieve invloed op natuur en klimaat tevens een meerwaarde voor recreanten en stimuleert het een eenheid in het landschap door een verbinding te leggen tussen Heeswijk-Dinther en de Heeswijkse bossen. Zoals al eerder aangegeven biedt de voorgestane landgoedontwikkeling mogelijk in de toekomst extra kansen voor een verdere inrichting en versterking van de EVZ langs de Leijgraaf door het waterschap. De eigenaar staat in beginsel niet onwelwillend tegenover eventuele aanvullende maatregelen op zijn landgoed om dit mogelijk te maken. Dergelijke eventuele aanvullende maatregelen maken echter geen onderdeel uit van onderhavig plan.

Inrichting Landgoed het Geleer Bos- en natuurontwikkeling

12

4

Inrichtingsmaatregelen

4.1

Aanleg nieuwe natuur

De nieuw aan te leggen natuur (in de vorm van bos) van in totaal 2,24 ha is onder te verdelen in 3 eenheden, zie ook navolgende afbeeldingen 7 en 8: 1. Het voorste deel van het perceel aan de Meerstraat (omvang ca 0,4 ha), tevens de entree van het toekomstig landgoed, op dit moment in extensief gebruik. Het betreft een afwisseling van groepjes struweel/bomen, open plekken, een poel en opslag; 2. Het achterste deel van het perceel aan de Meerstraat (ca. 0,5 ha). Dit is momenteel in gebruik als reguliere landbouwgrond. 3. Het meest zuidelijke perceel waar tevens de beoogde bouwkavel voor de realisering van een nieuwe wooneenheid is voorzien. Dit perceel is momenteel ook nog in regulier agrarisch gebruik. Het hier aan te leggen bos zal aan de noordzijde aan het bestaande bos grenzen.

Afbeelding 7: Situering van de nieuwe bosaanleg.

De uitgangssituatie van het eerste deel is zeer gunstig omdat hier al enkele volwassen bomen staan van verschillende soorten, waaronder linde, paardenkastanje, en eik. Ook is er al struweel aanwezig van o.a. veldesdoorn en wilg, alsmede een poel omgeven door wilgstruweel en knotwilg. Hier wordt gestreefd naar een gemengde, uitbundig bloeiende struweelvegetatie, met soorten uit het verbond van sleedoorn en eenstijlige meidoorn, en enkele opgaande bomen, als zachte overgang van het open landschap ten westen naar het landgoedbos in het oosten. Dit wordt aangevuld met een bomenrij van bijvoorbeeld haagbeuk en linde langs het pad aan de campingzijde om het gevoel van een landgoed bij de entree te versterken. De aanplant vindt plaats als 2-jarig bosplantsoen. Bij de lanen wordt geplant met laanbomen in de maat 12/14.

Inrichting Landgoed het Geleer Bos- en natuurontwikkeling

13

In dit deel is het inplanten van struikvormers en enkele lage boomsoorten voldoende, vanwege de al aanwezige volwassen bomen. Geschikte soorten hier zijn bijvoorbeeld meidoorn, mispel, wilde appel, hazelaar, zoete kers, rode kornoelje en kardinaalsmuts. Hier hoeft niet vlakdekkend worden ingeplant, omdat spontane bosontwikkeling zal volgen op het uitblijven van maaien. Wel zal er een nacontrole moeten plaatsvinden om te checken of deze spontane ontwikkeling inderdaad en in voldoende mate plaatsvindt, om eventueel alsnog aan te planten als ontwikkeling uitblijft. Maatregel

Hoeveelheid

Soort

Aanplant struiken

25 stuks

Meidoorn

Aanplant struiken

25 stuks

Hazelaar

Aanplant struiken

40 stuks

Rode kornoelje

Aanplant struiken

40 stuks

Kardinaalsmuts

Aanplant lage bomen

35 stuks

Mispel

Aanplant lage bomen

35 stuks

Wilde appel

Aanplant lage bomen

35 stuks

Zoete kers

Het tweede deel van de entree zal meer een echt boskarakter hebben, omdat het in de toekomst aan drie

kanten

grenst

aan

bos

en

dus

Ziektes in iep en es In het kader van de inrichting van

geen

Landgoed het Geleer worden bostypen

overgangsfunctie heeft voor het landschap. Hier zal

aangeplant die hier van nature voor

vlakdekkend worden aangeplant met een mengsel

zouden komen. In deze bostypen horen

van boom en struikvormers in een verhouding van 2:1. Gezien het beoogde vegetatietype van eikenhaagbeukenbos zijn geschikte boomsoorten hier: haagbeuk, winterlinde, gewone es, gewone esdoorn, beuk, zoete kers en zomereik. De boomsoorten zullen in groepen van 25 worden geplant, de struiksoorten in groepen van 5 of 10. Geschikte

ook de gewone es en de gladde iep thuis. Vanwege de iepenziekte en de essentaksterfte is het belangrijk om zowel gladde iep als gewone es in individuele

menging

en

slechts

in

beperkte mate aan te planten. Hierdoor blijft de verspreiding van beide ziektes beperkt en heeft een eventuele uitbraak

struiksoorten zijn: gewone vlier, hazelaar, wilde

weinig impact op het bossysteem als

lijsterbes, aalbes, sporkehout en rode kornoelje.

geheel.

Maatregel

Hoeveelheid

Soort

Aanplant bomen

225 stuks

Haagbeuk

Aanplant bomen

225 stuks

Winterlinde

Aanplant bomen

225 stuks

Zoete kers

Aanplant bomen

150 stuks

Zomereik

Aanplant bomen

75 stuks

Gewone es

Aanplant bomen

150 stuks

Beuk

Aanplant bomen

100 stuks

Gewone esdoorn

Aanplant struiken

75 stuks

Gewone vlier

Aanplant struiken

95 stuks

Hazelaar

Aanplant struiken

90 stuks

Wilde lijsterbes

Aanplant struiken

105 stuks

Aalbes

Aanplant struiken

105 stuks

Sporkehout

Aanplant struiken

105 stuks

Rode kornoelje

Inrichting Landgoed het Geleer Bos- en natuurontwikkeling

14

Langs het nieuw aan te leggen bosperceel rondom de toekomstige bouwkavel (nummer 3 op afbeelding 7) zal de bosrand extra breed worden ingezet, zodat hiermee een zachte overgang in het landschap ontstaat. De oppervlakte hiervan zal ca. 0,4 ha bedragen. Ook hier geldt dat de breedte van de bosrand door middel van een golvende rand zal variëren tussen de 10 en 20 meter en dat de buitenste ±5 meter van de bosrand gevormd zal worden door een zoomvegetatie. Geschikte struiksoorten voor de bosrand zijn: gewone vlier, wilde appel, Gelderse roos, meidoorn, sleedoorn, gewone vogelkers, hazelaar, sporkehout, rode kornoelje, hondsroos en egelantier. De overige 0,9 ha van dit nieuw aan te leggen bosperceel zal vergelijkbaar worden ingericht met nummer 2. Ook hier zal vlakdekkend worden aangeplant met een mengsel van boom en struikvormers in een verhouding van 2:1. Met als geschikte boomsoorten: haagbeuk, winterlinde, gewone es, gewone esdoorn, beuk, zoete kers en zomereik; en als geschikte struiksoorten: gewone vlier, hazelaar, wilde lijsterbes, aalbes, sporkehout en rode kornoelje. De boomsoorten zullen wederom in groepen van 25 worden geplant, de struiksoorten in groepen van 5 of 10. Maatregel

Hoeveelheid

Soort

Aanplant struiken bosrand

75 stuks

Gewone vlier

Aanplant struiken bosrand

110 stuks

Wilde appel

Aanplant struiken bosrand

75 stuks

Gelderse roos

Aanplant struiken bosrand

75 stuks

Meidoorn

Aanplant struiken bosrand

100 stuks

Sleedoorn

Aanplant struiken bosrand

75 stuks

Gewone vogelkers

Aanplant struiken bosrand

75 stuks

Hazelaar

Aanplant struiken bosrand

75 stuks

Sporkehout

Aanplant struiken bosrand

75 stuks

Rode kornoelje

Aanplant struiken bosrand

100 stuks

Hondsroos

Aanplant struiken bosrand

80 stuks

Egelantier

Aanplant bomen

250 stuks

Haagbeuk

Aanplant bomen

250 stuks

Winterlinde

Aanplant bomen

250 stuks

Zoete kers

Aanplant bomen

150 stuks

Zomereik

Aanplant bomen

150 stuks

Gewone es

Aanplant bomen

250 stuks

Beuk

Aanplant bomen

50 stuks

Gewone esdoorn

Aanplant struiken

75 stuks

Gewone vlier

Aanplant struiken

75 stuks

Hazelaar

Aanplant struiken

150 stuks

Wilde lijsterbes

Aanplant struiken

150 stuks

Aalbes

Aanplant struiken

110 stuks

Sporkehout

Aanplant struiken

110 stuks

Rode kornoelje

Inrichting Landgoed het Geleer Bos- en natuurontwikkeling

15

Afbeelding 8: Uitwerking bosaanleg 4.2

Verhogen natuurwaarden huidig bos

Om de natuurwaarden van het bestaande bos te verhogen zal het bestaand productiebos fasegewijs worden omgevormd tot een natuurlijker en structuurrijker

bos. Deze

omvormingsmaatregelen zijn onder te verdelen in een drietal maatregelpakketten op basis van de huidige situatie. Deze drie pakketten worden in de hierna volgende alinea’s verder uitgewerkt. De aanplant vindt plaats als 2-jarig bosplantsoen. Bij de lanen wordt geplant met laanbomen in de maat 12/14. 4.2.1 Omvorming monoculturen grove den en Japanse lariks

Een deel van het huidige bos bestaat uit monoculturen grove den en Japanse lariks (zie afbeelding 4). Deze bospercelen zijn op dit moment de wat donkerdere plekken van het bos. Door lichtere en donkerdere vakken af te wisselen in het gebied wordt de natuurwaarde verhoogt. In deze 2,1 ha aan donkerdere percelen zullen schaduwsoorten onder de huidige boomlaag worden aangeplant om de diversiteit in soorten en leeftijden te vergroten. Er wordt gekozen voor een werkwijze die het inmiddels ontstane bosklimaat in stand laat. Grootschalige maatregelen, zoals kaalkap gaan ten koste van het bosklimaat en doen afbreuk aan de bosontwikkeling van de afgelopen 15 jaar. Om te voorzien in de lichtbehoefte van de jonge aanplant zal een deel van de bomen dan ook worden geringd. De soorten die worden gekozen voor aanplant hangen af van de ligging van de percelen (zie de vegetatiedoeltypekaart in afbeelding 6). In de hoger gelegen percelen zullen schaduwsoorten worden

Inrichting Landgoed het Geleer Bos- en natuurontwikkeling

16

ingebracht die horen bij een eiken-haagbeukenbos, zoals haagbeuk, linde, zoete kers, wilde lijsterbes, sporkehout, aalbes en hulst. In de lager gelegen percelen zullen schaduwsoorten worden ingebracht die horen bij een abelen-iepenbos, zoals gewone esdoorn, beuk, gewone vogelkers, gewone vlier en aalbes. De soorten zullen worden aangeplant in groepjes van 25 voor de boomsoorten en 5 voor de struiksoorten.

Maatregel

Hoeveelheid

Soort

Ringen voor licht

75-100 stuks

-

Aanplant bomen

100 stuks

Haagbeuk

Aanplant bomen

100 stuks

Winterlinde

Aanplant bomen

100 stuks

Zoete kers

Aanplant bomen

75 stuks

beuk

Aanplant bomen

50 stuks

Gewone esdoorn

Aanplant struiken

20 stuks

Aalbes

Aanplant struiken

10 stuks

Wilde lijsterbes

Aanplant struiken

20 stuks

Sporkehout

Aanplant struiken

10 stuks

Gewone vogelkers

Aanplant struiken

10 stuks

Gewone vlier

Aanplant struiken

10 stuks

Hulst

4.2.2 Versterken natuurwaarden overig bos

In de overige delen van het bos, met een oppervlakte van 6,6 ha waar nu een menging van 2 of 3 loofboomsoorten staat, is door de grotere lichtbeschikbaarheid al wat spontane ontwikkeling van boom en struiksoorten. Ook hier wordt de omvorming geleidelijk ingezet dat het bosklimaat wordt behouden. Door bomen in de boomlaag te ringen kan de lichtbeschikbaarheid verder worden vergroot, waardoor deze spontaan opgekomen soorten de kans krijgen om zich verder te ontwikkelen, hiermee de structuur en variatie van het bos verder vergrotend. Ook hier zullen nieuwe soorten worden ingebracht om deze ontwikkeling te versnellen. Dit zal met name gebeuren op plekken waar de spontane ontwikkeling ontbreekt of weinig gevarieerd is in soortensamenstelling en in de opstanden met essen. De soorten die hierbij worden ingebracht zijn onder anderen dezelfde als gebruikt zullen worden voor

de omvorming

van

de

monoculturen

naaldbomen, met

daarnaast

nog

als

lichtboomsoorten: gewone es, zomereik, gladde iep, zwarte els, eenstijlige meidoorn en wilde kardinaalsmuts. Soorten die al in de boomlaag aanwezig zijn (in veel gevallen zomereik) hoeven niet meer geplant te worden. De soorten zullen worden aangeplant in groepjes van 25 voor de boomsoorten en 5 voor de struiksoorten. Maatregel

Hoeveelheid*

Soort

Ringen voor licht

100-125 stuks

-

Aanplant bomen

100 stuks

Haagbeuk

Aanplant bomen

100 stuks

Winterlinde

Aanplant bomen

125 stuks

Zoete kers

Aanplant bomen

75 stuks

beuk

Inrichting Landgoed het Geleer Bos- en natuurontwikkeling

17

Aanplant bomen

75 stuks

Gewone esdoorn

Aanplant bomen

25 stuks

Gewone es

Aanplant bomen

25 stuks

Gladde iep

Aanplant bomen

75 stuks

Zomereik

Aanplant bomen

125 stuks

Zwarte els

Aanplant struiken

35 stuks

Aalbes

Aanplant struiken

25 stuks

Wilde lijsterbes

Aanplant struiken

35 stuks

Sporkehout

Aanplant struiken

25 stuks

Gewone vogelkers

Aanplant struiken

15 stuks

Hulst

Aanplant struiken

25 stuks

Eenstijlige meidoorn

Aanplant struiken

35 stuks

Wilde kardinaalsmuts

4.2.3 Verbreden bosrand

Langs de randen van het landgoed zal de bosrand worden verbreed om een geleidelijke overgang in het landschap te maken. De verbreding van de bosranden vindt plaats op de plekken waar het bos grenst aan open weiland of akkerland. Een bosrand bestaat voornamelijk uit struiksoorten, met enkele opgaande bomen. De breedte van de bosrand zal door middel van een golvende rand variëren tussen de 10 en 20 meter en heeft een oppervlakte van ongeveer 2,1 ha. De buitenste ±5 meter van de bosrand wordt gevormd door een zoomvegetatie, hier worden struiken en bomen zoveel mogelijk afgezet om een kruidenrijke zone te ontwikkelen. De breedte van deze zoom mag ook variëren om een meer natuurlijke aanblik te geven. Het overige deel van de bosrand, de mantel, wordt gerealiseerd door het kappen danwel ringen van bomen en het in groepjes van 5 of 10 inbrengen van extra struiksoorten met veel natuurwaarde, zoals vruchtdragende struiken. Vlier is bijvoorbeeld een geliefde voedselbron en beschutting voor de das. Andere geschikte soorten zijn: wilde appel, Gelderse roos, meidoorn, sleedoorn, gewone vogelkers, hazelaar, sporkehout, rode kornoelje, hondsroos en egelantier. Maatregel

Hoeveelheid*

Soort

Kappen/ringen bomen

1,6 ha

-

Afzetten bomen en struiken zoom

0,45 ha

-

Aanplant struiken

100 stuks

Gewone vlier

Aanplant struiken

130 stuks

Wilde appel

Aanplant struiken

110 stuks

Gelderse roos

Aanplant struiken

110 stuks

Meidoorn

Aanplant struiken

130 stuks

Sleedoorn

Aanplant struiken

110 stuks

Gewone vogelkers

Aanplant struiken

110 stuks

Hazelaar

Aanplant struiken

125 stuks

Sporkehout

Aanplant struiken

125 stuks

Rode kornoelje

Aanplant struiken

125 stuks

Hondsroos

Aanplant struiken

125 stuks

Egelantier

Inrichting Landgoed het Geleer Bos- en natuurontwikkeling

18

Afbeelding 9: Uitwerking bosomvorming

4.3

Overige maatregelen

4.3.1 Laanherstel

Bij de aanleg van het huidige bosgebied zijn er 2 lanen aangelegd in het bos. Het bosplantsoen heeft het destijds gewonnen in concurrentie van de laanaanplant. Hierdoor zijn de lanen (met uitzondering van de al oudere eikenrij) niet meer herkenbaar en is de groei en vitaliteit van de laanbomen zeer matig. Vanwege de onlosmakelijke verbondenheid van landgoederen en lanen is het de bedoeling om het laanbeeld van deze achtergebleven lanen te herstellen. Hiervoor worden in eerste instantie de bestaande laanbomen vrijgezet door in de aangrenzende bospercelen bomen te kappen. Ringen is hier geen optie uit veiligheidsoverweging, omdat de bomen te dicht bij het pad staan. Als de laanbomen (qua vorm en vitaliteit) nog van voldoende kwaliteit zijn om op de vrijstelling te reageren qua groei, hoeft er verder niet te worden ingegrepen. Daar waar deze kwaliteit te laag is om uiteindelijk het laankarakter terug te krijgen met de huidige bomen kunnen bomen tussen de laan uit worden gehaald en worden ingeboet met nieuwe exemplaren van vergelijkbare grootte. Maatregel

Hoeveelheid

Soort

Dunnen aangrenzende bospercelen

4750 m2

-

Aanplant laanbomen

65 stuks

Haagbeuk

Aanplant laanbomen

65 stuks

Winterlinde

Inrichting Landgoed het Geleer Bos- en natuurontwikkeling

19

4.3.2 Poel herstel

De poel die in het voorste deel van de beoogde entree ligt is momenteel helemaal overgroeid met struikvormige wilgen en elzen, waardoor het water vol ligt met strooisel en geen zuurstof en licht krijgt. De poel heeft een oppervlakte van ongeveer 260 m2. Herstel van deze poel bestaat uit het afzetten van de overgroeide struiken en het uitbaggeren van de poel, waarbij de sliblaag wordt verwijderd en afgevoerd. Aan de zuidzijde van de poel wordt alle houtige begroeiing verwijderd om zoninval te maximaliseren. Zo kan de poel een geschikte voortplantingsplaats vormen voor amfibieën, juffers en libellen. 4.3.3 Dempen sloten

Vanwege de verwachte klimaatsverandering en weersextremen (droog en nat), is hydrologisch herstel aan te bevelen. Dit kan door de vochtvoorziening van het gebied te verbeteren en gebiedseigen water zo lang mogelijk vast te houden in plaats van af te voeren. Hiervoor worden de sloten die geen afwaterende functie voor de omgeving hebben verondiept of waar mogelijk gedempt. Dit zal nog nader met de buren en het waterschap worden afgestemd. Een betere vochtvoorziening verhoogt de kans dat het bos zich ontwikkeld in de richting van vegetatietypes die van nature voorkomen langs rivieren en beken.

Afbeelding 10: Overige maatregelen

Inrichting Landgoed het Geleer Bos- en natuurontwikkeling

20

5

Beheermaatregelen

5.1

Bos

Het beheer van het gehele bosgebied, zal bestaan uit een aantal verschillende maatregelen. Ten eerste zal er nazorg komen voor de verjonging, 2 jaar na de aanplant. Bij een nacontrole wordt geconstateerd of het nodig is om overwoekerende planten als bramen of varens te maaien om de verjonging kans te geven om erbovenuit te groeien. Op plekken waar sterfte hoger is dan 30% wordt ingeboet met nieuw plantsoen. De bosontwikkeling zal worden gestimuleerd door het maken van extra licht/openen van het kronendak door middel van ringen of dunnen zonder houtoogst. Ten tweede zullen bomen die bijzondere waarde hebben of kunnen ontwikkelen worden geselecteerd als habitatboom. Waar nodig zullen deze bomen met enige regelmaat worden vrijgesteld om de vitaliteit van deze habitatbomen te waarborgen. Het bos zal hiernaast elke 5 jaar geïnventariseerd worden om te kijken of er nog meer maatregelen nodig zijn om de natuurwaarde van het gebied te waarborgen en of er kansen zijn om deze verder te ontwikkelen. Belangrijke focuspunten hierbij zijn vitaliteit en soortenmenging. Maatregel

Hoeveelheid

Frequentie

Nazorg verjonging

-

2 jaar na aanplant

Inboet aanplant (bij sterfte >30%)

-

2 jaar na aanplant

Stimuleren spontane

5% van opp.

Elke 5 jaar

5 per ha

Elke 10 jaar

bosontwikkeling Selecteren/vrijstellen habitatbomen 5.2

Bosrand en poelen

Snelgroeiende struiken en eventuele opgaande bomen in de bosrand zullen gefaseerd worden afgezet om het struweelkarakter te behouden. Wanneer de structuur te open wordt verminderd namelijk de beschuttingsgelegenheid die een struweelvegetatie biedt voor verscheidene soorten. Ook rondom de poelen zullen de struiken regelmatig worden afgezet om dichtgroeien te voorkomen. Met name de zuidzijde van de poelen dient vrij te zijn van struiken en bomen in verband met zoninval. De zoom van de bosrand in het gehele bos zal regelmatig gemaaid worden om de beoogde kruidenrijke vegetatie te behouden. Het maaibeheer van de zoom en poelen gebeurt gefaseerd zodat ook hier verschillende ontwikkelingsstadia naast elkaar bestaan. Dit zorgt voor een grotere verscheidenheid aan habitatten, waar verschillende soorten geschikt leef- en voortplantingsgebied kunnen vinden. De poelen worden om de 5 jaar voor de helft gebaggerd om voldoende open water te behouden. Maatregel

Hoeveelheid

Frequentie

Afzetten snelgroeiende struiken en

10% van opp.

Elk jaar

Maaien kruidenrijke vegetatie

20% van opp.

Elk jaar

Baggeren poelen

50 % van opp.

Elke 5 jaar

bomen

Inrichting Landgoed het Geleer Bos- en natuurontwikkeling

21

5.3

Beschermingszone watergang

Langs de twee A-watergangen (de Leijgraaf en 1 sloot haaks daarop) die langs en door het Landgoed lopen zal een zone van 5 meter vrijgehouden worden van takken en opslag, zodat het Waterschap voldoende in staat is om onderhoud uit te voeren aan deze watergangen.

5.4

Maatregel

Hoeveelheid

Frequentie

Vrijmaken beschermingszone

4000 m2

Elke 5 jaar

Lanen

De lanen zullen wanneer nodig worden vrijgesteld van ondergroei en naburige concurrerende bomen om een goede, recht opgaande groei, een goede vitaliteit en een duidelijk laanbeeld te waarborgen. De bomen worden bij noodzaak gesnoeid.

5.5

Maatregel

Hoeveelheid

Frequentie

Vrijstellen en snoeien laanbomen

1260 m

Elke 5 jaar

Recreatie en veiligheid

Langs de wandelpaden zullen overhangende lage takken en overgroeiende planten worden verwijderd, alsmede overhangende dode takken en binnen boomlengte van het pad staande dode en gevaarlijke bomen. Maatregel

Hoeveelheid

Frequentie

Vrijmaken paden

2300 m

Elke 2 jaar

Boomveiligheidscontrole

2300 m

Elke 5 jaar

Inrichting Landgoed het Geleer Bos- en natuurontwikkeling

22

6

Planning inrichtingsmaatregelen 2022*

2023

2024

2025

Aanwijzen plantplekken en ringen/vellen

Aanplant op aangewezen plantplekken en

Nazorg aanplant en

voor verhoging lichtbeschikbaarheid

onder scherm

eventuele inboet

2026

2027

- Bosomvorming monocultuur naald - Bosontwikkeling overig bos Aanplant voor bosaanleg

Nazorg aanplant en eventuele inboet

- Afzetten vegetatie rond poelen - Uitbaggeren poel bij entree - Dempen sloten Aanleg bosrand

Nazorg aanplant en

- Kappen/ringen bomen

eventuele inboet

- Afzetten houtige vegetatie zoom - Aanplant struiksoorten Kappen bomen voor laanherstel

Evt. kappen

Nazorg

Nazorg laanbomen

achtergebleven

laanbomen

en eventuele inboet

laanbomen; aanplant/inboet nieuwe laanbomen *Jaartallen onder voorbehoud van bestemmingswijziging vóór medio 2022

Inrichting Landgoed het Geleer Bos- en natuurontwikkeling

23

Bijlage 1 Hoogtekaart

Inrichting Landgoed het Geleer Bos- en natuurontwikkeling

24

bosgroepen.nl

Inrichting Landgoed het Geleer Bos- en natuurontwikkeling

25