Inspiratieboek

Inleiding

Buitenkansen voor het buitengebied van Bernheze

Inspiratieboek bij de beleidsnotitie ‘Buitenkansen’, gemeente Bernheze B u itenka nsen bu i te n g e b i e d Be rnheze

Van Paridon de Groot landschapsarchitecten 1

Buitenkansen voor het buitengebied van Bernheze Inspiratieboek bij de beleidsnotitie ‘Buitenkansen’, gemeente Bernheze Versie 7 april 2025

Van Paridon de Groot landschapsarchitecten B u itenka nsen bu i te n g e b i e d Be rnheze

Inhoud 1. Inleiding p4 2. Deelgebieden p6 3. Kansenwaaier p13 4. Kansen in de deelgebieden p17 Deelgebied 1 Het Agrarisch Hart p18 Deelgebied 2 Het Mixgebied p34 Deelgebied 3 Groene Zone p53 Colofon p63

B u itenka nsen bu i te n g e b i e d Be rnheze

1 . Inleiding

1. Inleiding In 2024 heeft de gemeenteraad de ‘Omgevingsvisie Bernheze 2040’ vastgesteld. Hierin zijn de opgaven, ambities en ontwikkelingsrichtingen voor het buitengebied van de gemeente beschreven. Om tot meer concrete deelgebieden en sturing te komen is vervolgens een nadere ‘Ruimtelijke verkenning’ uitgevoerd. Er is hierin gekeken naar de ruimtelijke opbouw, (historische)ontwikkeling en kenmerken en kwaliteiten van het landschap, met name in relatie tot de ruimtelijke ambities en opgaven die hier op afkomen. Dit leidde tot een indeling in drie deelgebieden met een eigen ontwikkelingsrichting en handelingsperspectief.

Werkwijze De indeling in deelgebieden is gebaseerd op de ‘Ruimtelijke Verkenning’ die in 2024 werd uitgevoerd door Van Paridon x de Groot landschapsarchitecten (VPxDG) in nauwe samenwerking met de gemeente Bernheze en met betrokkenheid van de Provincie Brabant, het Waterschap en de GGD. Doel van deze verkenning was om te komen tot verfijning en concretisering van de Omgevingsvisie. Het inspiratieboek met een nadere uitwerking in deelgebieden en ontwikkelingskansen is door VPxDG in samenwerking met de gemeente gemaakt.

In het voorliggend inspiratieboek zijn de drie deelgebieden concreet op kaart gezet, samen met een overzicht van de ontwikkelingskansen die er in de verschillende gebieden liggen.

Leeswijzer ‘Hoofdstuk 2 Deelgebieden’ geeft een overzicht van de drie deelgebieden met de belangrijkste kenmerken en gebiedopgaven die daar binnen vallen.

Er is hierbij zowel naar de (vrijkomende) erven, als de omliggende agrarische gronden gekeken. Agrarische erven vormen immers een eenheid met de omliggende gronden. Het behouden en een nieuwe invulling geven aan deze relatie biedt andere en meer ontwikkelingsmogelijkheden op (vrijkomende) erven. Hiermee kan tevens concreet invulling worden gegeven aan ambities, opgaven en doelen uit de Omgevingsvisie 2040.

‘Hoofdstuk 3 Kansenwaaier’ laat zien hoe erfontwikkeling gekoppeld kan worden aan de gebiedsopgaven. Het behouden van de relatie tussen erf en grond - en deze een nieuwe invulling geven - staat hierin centraal. ‘Hoofdstuk 4 Kansen in de deelgebieden’ brengt voor de drie deelgebieden de kansen op en rond erven in beeld. Er zijn hier voorbeelden en voorbeelduitwerkingen bijeengebracht.

Het doel van dit inspiratieboek is erfeigenaren en andere initiatiefnemers inzicht te geven in de specifieke ontwikkelingsrichting van de verschillende deelgebieden en de opgaven en ontwikkelingen die hier spelen. Maar vooral kansen in beeld te brengen hoe dit invulling kan krijgen op eigen erf en omliggende gronden.

B u itenka nsen bu i te n g e b i e d Be rnheze

4

1 . Inleiding

...

...

archeologie

cultuurh

istorie

kan sen gr on dg e

ex g te m ron nsi elk dg ev ve eb e eh on ou de de n rij

voedselbos

oo (bio-bgstbo ase s d)

on tw

na ikke tu ur lin g en pad nd

wa nd fiets elpadeen n

za

beheer

uc

...

timmerwerkplaats (bio-based)

ing erk verw ased -b en bio s gewa

Het Ag ra

Duurzaa mi nt en

ge

of ge b

s ie ct

un

kansen voor erfo nwi kke ling F

spec iefie ke wa ard en en

atie

natuur

os en natuur

Werken

‘Mitsen’ Voorwaarden Bijdrage aan maatschappelijke doelen

Voor erf en landschap

Recreatie

Overzicht Samenhang inhoud Omgevingsvisie, indeling in deelgebieden en de opzet van de Kansenwaaier

B u itenka nsen bu i te n g e b i e d Be rnheze

5

n

ed

la

Wonen

jk,

lig

van b

ke l i

en

ik

s gericht op een aantrek

fw on

Milieu

nctie

er

ha

ing

e

sc

erk

logi

...

in

rst

recr eatie

eo

le

ve

urhis torie

ar ch

,k

de

cultu

zorg

nd

op

wandelen fietspaden

ge zo

ht

s-

eke waarden en speciefi of ge bie dsd oe len

ric

ge landmee bo nsch uw ap

vo plu edse kt lb ui os n

kleinschalige diensten

zandpaden

natuurinclusieve landbouw duurzame akkerbou w op de essen

u ng F keli wik on erf or vo

ge

en ns ka

s

ne

ische biolog uw landbo

kansen grondg ebu ik

ie

e Zo

ur

vormen v an lan d

na

ebu

en of ge bie dsd oele n

en

Locatie erf

sch land enten elem

arde

pa

halige kleinsc telijk ach amb igheid bedrijv

aps-

nh

ch ris

t Mixgeb He ie

en

w

aa rd en

F

ct

gr on dg

ro

G

Bos

e ek rg

zo

un

De

ps ha n sc ente landelem

ifi ec

Werken Recreatie

ka ns en

-

sp

g in el kk wi on erf

Wonen

tie ea recr

tu

ur

tu na

urnatu ng eli ikk

atie

educ - ling tuur ke na twik on

rij

de

ou

sieve ten Ex

w

te ruim wat r

bouw and el ev si Hart

elt

rbou

veehouderij

ontw

bio-based gewassen

te uit

akke

voor

r te ate im w ru oor v

fr

ide voge behe ler

h

risc

ra

ag

eitwitn gewasse

we

dbouwproductie

ik bu

bos

Ontsluiting

ve lan

n

en el do ds ie

la nd el scha em en pste n

el be ieerde drijv en

Natuur Landschap

De Groene Zone

atie

dpade

la on nd der bo zo uw ek

onen erfw

Rond de natuur, focus op natuur- en bosontwikkeling met passende functies

nov

zan

Peelrandbreuk & wijstgronden

, in

Water

r voo

Ontsluiting

me

agrarisch

Bodem

sen kan

Landbouw

ro-g

za

ruimte voor water

Kernrandzones Beekdalen Mengzone

Landschap

Landbouw

ag

ur

te ruimnen la or

Natuur

Het Mixgebied

Kleinschalige landschappen, focus op een mix van functies met extensieve landbouw

re

la

te

d

du

vo

Klimaat & biodiversiteit

Kwaliteit landschap & erfgoed

er

n

king er sen rw as ve w itge

Water

Handelingsperspectief Voor intiatiefnemers: wat past hier?

ee

n

aa

eiw

Bodem

Middengebied, focus op intensieve, grootschalige landbouw Ontwikkelingsrichting Waar willen we naartoe met het gebied?

ap

Het Agrarisch Hart

Middengebied, focus op intensieve, grootschalige landbouw

ch

Het Agrarisch Hart

Leefbare kernen

Vitale en duurzame landbouw & economie

Kansenwaaier Voorbeelden & mogelijkheden

ds

Gezonde leefomgeving

Milieu

Deelgebieden Integrale perspectieven

d

Functies (Handelings)perspectieven

uw bo

Omgevingsvisie Vijf thema’s Leidende principes

2 . Deelgebieden

Heesch

2. Deelgebieden Hoofdindeling Op hoofdlijnen zijn er in het buitengebied van de gemeente Bernheze drie deelgebieden, met eigen kenmerken, ontwikkelingsrichting en een handelingsperspectief richting de toekomst. De deelgebieden zijn ontstaan door de kaarten en thema’s uit de Omgevingsvisie samen te voegen en te integreren.

H

et M

ixgebied

bedrijven d Nistelrode

Het Agrarisch Hart Loosbroek

Deelgebieden: - Het Agrarisch Hart - Het Mixgebied - De Groene Zone

De Groene

n Zo

e

Heeswijk Dinther

Vorstenbosch

kernen uitloopgebieden

bossen

historische bebouwing essen

kwelgebieden

zandruggen met historische bebouwing

Het Mixgebied

B u itenka nsen bu i te n g e b i e d Be rnheze

wijstgronden peelrandbreuk

Invloedssfeer Mixgebied (indicatief )

Het Agrarisch Hart

Het Mixgebied

De Groene Zone

6

2 . Deelgebieden

Deelgebied 1 Het Agrarisch Hart Het Agrarisch Hart omvat de voormalige grootschalige heidevelden en broekgebieden in het hart van de gemeente. Dit gebied wordt gekenmerkt door een grote maat, openheid, lange rechte lijnen, lanen en struwelen langs de wegen. In dit gebied zijn veel grote intensieve agrarische bedrijven gevestigd. Richting de toekomst ligt de focus in dit gebied op ontwikkeling van een duurzame, innovatieve, grootschalige voedselen grondstofproductie. Daarbij wordt ingezet op een verschuiving van vleesproductie naar een plantaardige eiwitproductie. Vrijkomende erven bieden hier mogelijkheden voor de inplaatsing van agrarische bedrijven uit de andere deelgebieden. Ook is er ruimte voor niet-agrarische bedrijvigheid, die aansluit op de gewenste ontwikkelingsrichting. Denk bijvoorbeeld aan aan de verwerking van plantaardige eiwit- en biobased-producten. Functies zoals wonen (buiten de bedrijfswoningen), zorg, recreatie en (grotere) bedrijvigheid passen niet in dit gebied.

B u itenka nsen bu i te n g e b i e d Be rnheze

Wegen met oude lanen

Smalle wegen met lanen en rietbermen

Intensief landbouwgebied

Intensief landbouwgebied

Intensief landbouwgebied

Intensief landbouwgebied

7

2 . Deelgebieden

Deelgebied 2 Het Mixgebied Het mixgebied omvat de dekzandruggen, esgronden en beekdalen. Het zijn kleinschalige landschappen, waar veel mensen in het buitengebied wonen, veelal in directe aansluiting op de kernen. Het zijn landschappen die al eeuwenlang in agrarisch gebruik zijn; met historische boerderijen en hoge cultuurhistorische en aardkundige waarden. In deze gebieden wordt ruimte gezocht voor waterberging, nieuwe woningen en gezonde uitloopgebieden. De ‘Groene Gezonde Cirkels’ rond de kernen maken hier deel vanuit. In de mixgebieden ligt de focus de extensivering van de landbouw, in samenhang met het versterken van de bijzondere waarden en het invulling geven aan de opgaven die hier liggen. Het perspectief is ‘landbouw met buren’. Vrijkomende erven bieden ruimte voor nieuwe woonvormen voor verschillende doelgroepen, (zorg)voorzieningen, recreatie, kleinschalige bedrijvigheid en gemeenschapslandbouw. De gemeente ondersteunt de transitie van bedrijven en/ of de verplaatsing van intensieve bedrijven naar Het Agrarisch Hart.

B u itenka nsen bu i te n g e b i e d Be rnheze

Cultuurhistorisch waardevolle gebieden (De Berkt)

Kleinschalig landschap

Kleinschalig landschap in de dorpsrand

Zandwegen met boerderijen (Ruitersweg)

Kleinschalig landschap in de dorpsrand

Langgevelboerderij (op dekzandrugje)

8

2 . Deelgebieden

Deelgebied 3 De Groene Zone De Groene Zone omvat de grote bestaande natuurgebieden, samen met de gewenste verbinding tussen de natuurkernen van Maashorst, Bedafse duinen, Heeswijkse Bossen en Hooge Heide. De hoofdkoers is gericht op het behouden en versterken bestaande natuurgebieden en het realiseren van een groene verbinding. De verbinding kan invulling krijgen met nieuwe bossen en natuur. Er zijn kansen om dit te combineren met bosbouw, biobasedteelten, natuurinclusieve landbouw, recreatie en wonen. De gemeente ondersteunt de transitie van bedrijven en/of de verplaatsing van intensieve bedrijven vanuit dit deelgebied naar Het Agrarisch Hart.

B u itenka nsen bu i te n g e b i e d Be rnheze

Bestaande natuur (beekdal bij Loo)

Bestaande natuur (beekdal Loo)

Bestaande natuur (beekdal Loo)

Flanken van de natuur (Heeswijkse Bossen)

Erven met recreatieve ontwikkelingen

Bedafse Bergen

9

2 . Deelgebieden

Specifieke waarden en gebiedsopgaven Binnen de drie deelgebieden liggen kleinere deelgebieden met specifieke waarden en/of gebiedsopgaven. Huidige en toekomstige functies (op erf en/of grond) moeten hier rekening mee gehouden en/of invulling aan geven. De naast staande kaart geeft hier een overzicht van de gebiedsopgaven die in de Omgevingsvisie zijn benoemd.

Indeling deelgebieden en gebiedsopgaven

B u itenka nsen bu i te n g e b i e d Be rnheze

10

2 . Deelgebieden

Algemene opgaven en ambities Voor het buitengebied van Bernheze is fijnmazige structuur van zandpaden, beken en waterlopen en groene lijnelementen (lanen, houtwallen en bloemrijke bermen en perceelsranden) zeer waardevol. Als onderdeel van de groene, gezonde leefomgeving worden deze elementen beschermd, hersteld waar mogelijk en met elkaar verbonden. Daarnaast is er een opgave om ruimte te zoeken voor nieuwe lanen langs de plattelandswegen die verbreed gaan worden i.v.m. de toenemende verkeersdruk. Met alle ontwikkelingen moet hier rekening mee worden gehouden.

Voorbeeld zandwegen De zandwegen zijn vanwege de biodiversiteit, cultuurhistorische waarden en recreatieve gebruiksmogelijkheden strikt beschermd. De opgave is de zandpaden beter met elkaar en de natuurgebieden in de omgeving te verbinden. De ecologische en recreatieve waarde neemt daarmee toe.

B u itenka nsen bu i te n g e b i e d Be rnheze

11

2 . Deelgebieden

Toelichting opzet kaarten De deelgebieden zijn samen te stellen op basis van de volgende informatie (GIS-lagen): Het Mixgebied De Mixgebieden bestaan uit een optelsom en stapeling van de volgende gebiedsaanduidingen: 1. Gemengd landelijk gebied -> Instructiekaart Rijk en Provincie Noord-Brabant (p.194 omgevingsvisie) 2. Groene Gezonde Cirkels -> Omgevingsvisie Bernheze: laag uit ‘Gezonde Leefomgeving’: zone rondom kernen ten behoeve van luchtkwaliteit, zoönose, geur en geluidsoverlast. -> Laag uit ‘leefbare kernen’: het versterken van de relatie met de omgeving en zoekgebied voor wonen, natuur, recreatie, groen en klimaat 3. dekzandruggen en duinen -> geomorfologische kaart van Nederland: laag dekzandruggen -> Omgevingsvisie Bernheze: ‘De dekzandruggen kennen een kleinschalige en veelvormige opbouw. Het zijn echte mozaïeklandschappen. We zien hier bebouwing(slinten), bosgebieden en intensief grondgebruik als boomkwekerijen en fruitteelt. Overige landschapselementen die hierbij passen zijn houtwallen, zandpaden, sloten en laanbeplanting. (p.147) Thema ‘Gezonde Leefomgeving’: vanuit elk huis heeft een aansluiting op een netwerk van aantrekkelijke groen-blauwe structuren (p.56) 4.

waardevolle (historische) bebouwing (bebouwing ouder dan 1930, deze laag bevat ondermeer de langgevelboerderijen) beekdalen -> geomorfologische kaart van Nederland: beekdalen -> Omgevingsvisie Bernheze, thema ‘Klimaatbestendig en herstel biodiversiteit’: klimaatadaptief beekdal met natuurontwikkeling, extensieve landbouw en recreatie. -> In het thema ‘Kwaliteit landschap & erfgoed’: Beekdallandschap, ruimte voor waterberging, extensieve activiteiten en bossen op de flanken.

B u itenka nsen bu i te n g e b i e d Be rnheze

5.

6.

7.

8.

essen Oude bouwlanden bij dorpen -> bodemkaart -> status als open ruimte (bron: provincie) cultuurhistorisch waardevolle gebieden -> Instructiekaart Rijk en Provincie Noord-Brabant (p.194) -> Brabant Schakelt (GIS-laag) aardkundig waardevolle gebieden Hier valt een groot deel van de Peelrandbeuk en wijstgronden onder. -> Brabant Schakelt (GIS-laag) Peelrandbreuk en wijstgronden -> Brabant Schakelt (GIS-laag)

Omgevingsvisie Bernheze; de groene pijl uit het thema ‘Klimaatbestendig en (herstel) biodiversiteit’, focus op de bos- en natuurontwikkeling op de dekzandrug tussen de Maashorst en de Heeswijkse bossen en de Hooge Heide 14. groene gezonde structuren -> hoofdwaterlopen (Waterschap) -> hoofdnetwerk zandwegen, peelrandbreuk 15. kleinschalige landschapselementen Houtwallen, zandpaden, bosjes, waterlopen, etc. (uitwerking p.m.) -> Groen blauwe dooradering

De Groene Zone 9. Natuurnetwerk Brabant Het Agrarisch Hart Het Agrarisch Hart is het overig gebied. 10. Invloedssfeer mixgebieden, indicatief 250 meter Een zone die in de invloedssfeer ligt van de mixgebieden. De afstand is nader te bepalen, op basis van mileu-eisen. Indicatief is een zone van 250 meter weergegeven. Gebiedsgerichte opgaven 11. ruimte voor water Dit zijn gebieden waar specifieke wateropgaven liggen (wijstgronden, kwelgebieden) en/of reserveringen voor waterberging -> Instructiekaart Rijk en Provincie Noord-Brabant: regionale waterberging en reservering waterberging (p.194) -> Omgevingsvisie Bernheze: laag uit ‘Klimaatbestendig en herstel biodiversiteit: kwelwatergebieden 12. weidevogels Dit betreft het weidevogelgebied in de Bleeken. Dit gebied is indicatief weergegeven in de Omgevingsvisie Bernheze. 13. bos- en natuurontwikkeling

12

3. ka nsenwa a ier

Deelgebieden Kerngebied Landbouw Innovatieve duurzame landbouwproductie

3. Kansenwaaier Erfeigenaren en agrarische ondernemers denken na over toekomst. De drie deelgebieden bieden ieder eigen ontwikkelingsmogelijkheden. Met de kansenwaaier wordt inzicht geboden in de mogelijke functies waaraan gedacht kan worden. Op hoofdlijnen: - in Het Agrarisch Hart is er ruimte voor de (door) ontwikkeling en inplaatsing op bestaande erven van innovatieve, duurzame, intensieve en grootschalige landbouwbedrijven - in Het mixgebied is er ruimte voor extensieve en natuurinclusieve landbouwbedrijven en functies als wonen, recreatie etc. - In de Groene Zone is er ruimte voor de ontwikkeling van bos en natuur, in combinatie met extensieve en natuurinclusieve landbouwbedrijven recreatie en wonen.

Invloedssfeer mixgebieden (250 m. indicadief)

Mixgebieden Extensieve vormen van landbouw in een kleinschalig landschap

bedrijven die stoppen en woningen, recreatie, .. willen ontwikkelen ...

bedrijven die willen groeien

Kernrandzones (Groene Gezonde Omgeving) Dekzandruggen / hogere gebieden met meeste bebouwing kernen Essen/ oude bouwlanden uitloopgebieden bij de dorpen bossen

historische bebouwing Cultuurhistorisch waardevolle gebieden essen Peelrandbreuk met wijstverschijnselen Aardkundig waardevolle gebieden

Het Mixgebied

wijstgrondenBeekdalen

kwelgebieden

zandruggen met historische bebouwing

peelrandbreuk Kerngebied Natuur Focus op extensieve landbouw met bos- en natuurontwikkeling Invloedssfeer Mixgebied (indicatief )

Het Agrarisch Hart

Het Mixgebied Natuur Netwerk Nederland (NNN)

Perspectief Het Agrarisch Hart Ruimte voor ontwikkeling en inplaatsing van duurzame intensieve landbouwbedrijven, mits ze bijdragen aan de gebiedsdoelen

Perspectief Gebiedsgerichte opgaven Het Mixgebied Transitie naar extensieve, Ruimte voor water natuurinclusieve landbouw, Reserving waterberging (prov), wijstgronden, ruimte voor wonen, recreatie, .. drinkwaterwinning mits ze bijdragen aan de Bescherming weidevogels gebiedsdoelen

De Groene Zone

Perspectief De Groene Zone Ruimte voor de ontwikkeling van bos en natuur, in combinatie met extensieve, natuurinclusieve landbouw, recreatie en wonen

Bos- en natuurontwikkeling Beschermen en herstellen zandpaden, houtwallen en bloemrijke perceelsgrenzen

(NB In de invloedssfeer van Het Mixgebied en Groene Zone is er in Het Agrarisch Hart (vanwege mogelijke milieuhinder) zijn er beperkingen aan groei van bestaande bedrijven. De Groene Gezonde Cirkels kunnen daarbij met uitbreidingen van de bebouwde kom opschuiven.)

Op erven ruimte voor

kernen duurzame intensieve landbouwbedrijven (ontwikkelling en inplaatsing van) bossen uitloopgebieden historische bebouwing extensieve, natuurinclusieve bedrijven, wonen, recreatie, etc. (transitie naar ..)

essen

mogelijke beperkingen bestaande bedrijven

wijstgronden kwelgebieden

peelrandbreuk Overige aanduidingen Kernen Uitbreidingslocaties wonen / werken Wonen in het buitengebied

Kerngebied landbouw

B u itenka nsen bu i te n g e b i e d Be rnheze

Invloedssfeer Mixgebied (indicatief)

Mixgebieden

Kerngebied natuur

13

3. ka nsenwa a ier

Relatie tussen erf - grond behouden en nieuwe invulling geven Kenmerk van erven is dat ze verbonden zijn met de omliggende gronden; ze vormen een ruimtelijk en functioneel onderdeel van het agrarisch cultuurlandschap Als er een agrarisch bedrijf stopt worden grond en erf echter vaak van elkaar los gemaakt: de grond wordt verkocht of verpacht aan de andere boer; het erf wordt een woon-, werkof recreatie-erf. Uit de ruimtelijke verkenning komt naar voren dat ‘het losknippen van de grond’ nu vaak leidt tot een verdere intensivering van het agrarisch grondgebruik. Er gaan bijvoorbeeld bollen of aardbeien geteeld worden. Dit proces leidt tot steeds hoger wordende grondprijzen. Hoge grondprijzen bemoeilijken het halen van doelen en ambities uit de Omgevingsvisie, zoals een transitie naar een meer extensieve, natuurinclusieve landbouw, ruimte voor waterberging, natuur, en landschapselementen en een schone, gezonde leefomgeving.

Autonoom proces Als agrarische bedrijven stoppen worden erf en grond los vaak van elkaar doorontwikkeld

Om de ambities uit de Omgevingsvisie te kunnen realiseren is wenselijk om met ontwikkkeling van (vrijkomende) erven de verbinding tussen erf en grond te behouden en/of nieuwe invulling te geven. De gemeente ondersteunt en moedigt initiatiefnemers aan volgens het principe van ‘voor wat hoort wat’, die met hun erftransitie gelijktijdig maatschappelijke gebiedsdoelen op en rond het erf realiseren. Met andere woorden; er zijn meer mogelijkheden op het erf wanneer de omgeving er op vooruit gaat. Ambitie Buitenkans Relatie tussen erf - grond behouden en nieuwe invulling geven

B u itenka nsen bu i te n g e b i e d Be rnheze

14

-x

3. ka nsenwa a ier

Overzicht kansen voor het invulling geven aan Verkenning afwaardering grond gebiedsdoelen (grond) Van gangbaar en intensief grondgebruik naar extensief, natuurinclusief grondgebruik Gangbaar intensief, gericht op productie

Gangbaar intensief grasland

Extensieve landbouw

Gangbaar akker/tuinbouw

Strokenteelt

(2,3 - 3 GVE) (270 - 350 ton N/ha)

(2 GVE/ha) (230 ton N/ha) - Hoog productief grasland - Geeft op schaal van NL invulling aan doelstellingen voor ammoniak en ‘waterkwaliteit-fosfaatevenwicht’

Exentensief, gericht op natuur & biodiversiteit

Kruidenrijk grasland

(1,6-1,5 GVE/ha) (170 ton N/ha) - Productief grasland - Volgt uit vervallen van de derogatie - Geeft op schaal van NL invulling aan CO2-doel lb - Komt overheen met biologisch bedrijf

Strokenteelt - biologisch

Half-natuurlijk grasland, boerenweide (1 GVE/ha) (100 ton N/ha) - Matig productief grasland - Geeft invulling aan doel voedselzekerheid op schaal NL - Komt overeen met biologisch-dynamisch

Gemeenschaps-tuinbouw

Soortenrijk grasland

(0,5 GVE/ha) (50 ton N/ha) - Laag productief grasland - Minder grassen, meer kruiden - Agrarisch natuurbeheer

Historische akkerbouw

aanna

Schrale hooilanden

woontitel - € 125.00

(0 ton N/ha) - Natuurbeheer

woontitel - € 125.00

Natuurakkkers

woontitel - € 125.00 gangbarelandbouwgrond

Agro-forestry

Productiebos / biobased teelten

aanplant bomen

aanplant bomen

Voedselbos

Houtsingels

Natuurbos

Inrichtingskosten

B u itenka nsen bu i te n g e b i e d Be rnheze

aanleg wallen

aanplant bomen, struiken, vaste planten

afgraven gond

15

3. ka nsenwa a ier

...

timmer ts werkplaa ) ed (bio-bas

g rkin we ver based bio assen gew

...

Het Ag ra

voedselbos

oo (bio gstbo s -ba sed )

on tw

n ikk atu eli ur ng

...

ex g te m ron nsi el dg ev kv e e ee bo ho nd ud en er ij

archeologie

cultu urhis torie

nd pa de n

za

wa n fiet delspa en den

urbe heer

ve

rst

natu

of ge b

kan sen gr on dg e

ati e ed uc

te

la re

ge

Duurzaa mi nt en

of ge b

spec iefie ke wa ard en en

kan sen gr on dg e

te la re ge

s ie kansen voor erfo nwi kke ling F

un

ct d

uw bo

Het Ag ra

ap

Duurzaa mi nt en

ch

s

en

ds

ie

d

ct

nd

un

ezo

fw on

c

spec iefie ke wa ard en en

, g

er

ns

ds

ch

ap

kansen voor erfo nwi kke ling F

s gericht op een aantrek

ie

ei

kans en geb ie grond

nctie

ie

ke l i jk

rec rea t

log

,k l

van b

...

u ng F keli wik on erf or vo

ing

eo

his tor ie

n

erk

ar ch

uur

ik

en of ge bie dsd oele n

de

vo pl eds uk e tu lbo in s

cult

la

rst

op

-

zorg

ig

ve

ht

ge lan mee db nsc ou ha w ps

wande l- en fietspa den

kleinschalige diensten

ha l

de

ric

zandpaden

ve natuurinclusie landbouw duurza m akkerb e ouw op de essen

eke waarden en speciefi

op

ge

he gisc biolo ouw b land

erk

ing

van b

os en natuur

n

ht

la

ric

ig

ge

al

s

ch

ie

s

en ns ka

zo ns

ct

ie

ne

lige scha klein htelijk ac amb igheid jv bedri

psscha land nten e elem

of ge b i e dsd oe len

ge

ei

F

un

en of ge bie dsd oele n

ct

ebu

e Zo

rij

kansen grondg ebu ik

jk, kl

aa rd en

w

g in el kk wi on erf

e ek

ik

un

gr on dg

en

ur

r- ling tuu ke na twik on

de

u ho

ie

cat

edu

en

ard

pa

vormen v an lan d

ke l i nd ,

ebu

aa rd en

w

4

rg zo

F

3

s gericht op een aantrek

eke waarden en speciefi of ge bie dsd oe len

ne

2

kansen grondg ebu ik

na

e Zo

vormen v an lan d

1

Locatie erf

t Mixgeb He ie

en

ifi ec

r voo

sp

sen kan

gr on dg

ur

en

sieve ten Ex

G

Bos

De tu

ka ns en

ro

ar ch H t ris

nctie

bouw and el ev si

e ek

u ng F keli wik on erf or vo

ik bu

g in el kk wi on erf

en ns ka

en el do ds ie

rec

tu

Locatie erf

t Mixgeb He ie

ur

na

du

tie rea

ka ns en

ro

G

n

e,

ifi ec

cties un ff er doelen ds bruik ge ee

m za

sap n ch te ds en lan elem

sp

n

productie

r voo

aa

sen kan

e

rd

i

landbouw

ur

tu na

uur nat ling e ikk ntw

o

en

te ruim r wate voor

De

bos

onen erfw

tieve

Bos

4 Kansen op erfniveau -> Kansen voor functies die aansluiten op het grondgebruik en dit kunnen versterken.

va nno

veehouderij

ar ch H t ris

sieve ten Ex

ouw

sch

ruimte voor water

r te ate im w ru oor v

w dbou lan ve e si

lt

akk erb

agrari

3 Zijn er specifieke waarden en/of gebiedsdoelen? Voorbeelden van mogelijke deelopgaven/waarden.

bio-based gewassen

ee itt

evo g beh eleer

ik bu u fr

we id

ag

eitwit sen gewas

la nd el sch em a en pste n

h

isc

r ra

en

roge l be ieerd dri jve e n

len oe sd d ie

pad

la on nd de bo rz uw oe k

productie

uw bo

e

d zan

2 Welke hoofdkoers betekent dit voor de landbouw? Welke kansen biedt dit voor het grondgebruik?

ag

am

landbouw

tieve

e mt rui nen la or vo

1 Locatie van het erf/bedrijf In welk deelgebied ligt het erf/bedrijf?

d

n

rz

ova

g kin er sen rw as ve ew itg

Opzet, van binnen naar buiten

er

ee

n aa

u du

n , in

eiw

Kansenwaaier De kansenwaaier brengt voor de verschillende deelgebieden mogelijke kansrijke functies in beeld. Op de (vrijkomende) erven zijn vooral functies kansrijk die goed aansluiten op het grondgebruik en de gebiedsdoelen versterken. De waaier kan in een vervolgfase verder worden uitgewerkt, bijvoorbeeld in een kaart- of spelvorm.

os en natuur

B u itenka nsen bu i te n g e b i e d Be rnheze

16

Erf

Erf

Grond

Erf

vrachtverkeer trekker

4. Ka nsen in de d ri e d e e l g e b i e d e n

Grond

Grond

Erf

Grond

Grond Opgave Extensivering Bufferstroken, graslandnormen ‘On thekernen way to planetproof’, deel bloemrijke graslanden, .. → Nodig: meer grond onder de bedrijven uitloopgebieden bossen

zandruggen met historische bebouwing

e situatie gebonde) melkveehouderij

Erf

Grond

Grond

Erf

Grond

Erf

zandruggen met historische bebouwing

uitloopgebieden

Huidige situatie (Grondgebonde) melkveeho

bossen

historische bebouwing essen

Grond

4. Kansen in de deelgebieden

Erf

kernen

zandruggen met historische bebouwing

historische bebouwing essen

Erf

zand met h

zandruggen met historische bebouwing

wijstgronden Erf

Grond

Grond

Erf Mixgebieden

Invloedssfeer Mixgebied (indicatief)

wijstgronden

peelrandbreuk

Grond

Kerngebied landbouw

Invloedssfeer Grond Mixgebied (indicatief)

Erf

Mixgebieden

Invloedssfeer Mixgebied (indicatief)

Kerngebied natuur

Mixgebieden

Kerngebied landbouw Invloedssfeer

wijstgron

M Invloedssfeer peelrandbreuk Kerngebied landbouw Mixgebied Erf (indicatief)

peelrandbreuk Mixgebieden

Mixgebieden

Mixgebieden

Kerngebied Kerngebied landbouw natuur

M

Mixgebied (indicatief)

kernen zandruggen met historische bebouwing

uitloopgebieden

bossen

historische bebouwing essen

Grond

Invloedssfeer Mixgebied (indicatief)

Erf

Grond

Erf

Grond

Erf

Grond

Erf

Erf

Erf

Mixgebieden

Grond

Erf

Erf

Grond

Mixgebieden

Grond

Erf

Grond

Erf

Grond

Grond

Erf

Erf

peelrandbreuk

Kerngebied landbouw

Grond

Grond

wijstgronden

Erf

Grond

Erf Grond

Erf

Erf

Erf

GrondGrond

Erf

Erf

Grond

Grond

Grond

Erf

Grond

Erf

Grond

Grond

Erf

Erf

Grond

Erf

Grond

Erf

Erf

Grond

Erf

Erf

Erf

Erf

Grond

Grond

Erf Erf

Kanskaart 1.2 Teelt van Erf bio-based grondstoffen en bouwmaterialen

Kanskaart 1.1 Grondgebonden veehouderij, met weidevogels en waterberging

Grond

Kanskaart 1.3 Duurzame tuin-en Grond met akkerbouw strokenteelt

Grond

Kanskaart 1.4 Teelt van eiwitrijke Erf gewassen Erf

Kanskaart 1.5 Agrarisch verwante Grond zoals bedrijven, Grond paardenhouderij

Kanskaart 1.6 Verwerking van Erf plantaardige eiwitten op Erf Erf Grond (vrijkomende) erven

Grond

Erf

Kanskaart 1.7 Verwerking van bioGrond based grondstoffen Grond Erf en bouwmaterialen op (vrijkomende) erven

Grond

Erf

Grond

Erf

Grond

Grond

Erf

Erf

Erf

Kanskaart 2.1 Extensieve, natuurinclusieve en biologische melkveehouderij

Grond

Erf Erf

Erf

Grond

Erf

Grond

Erf

Grond

Grond

Erf

Grond

Erf

Grond

Erf

Grond

Erf

Erf

Grond

Erf

Grond

Erf

Erf

Grond

Erf

Grond

Grond

Grond

Erf

Erf Erf

Grond

Erf

Erf

Grond

Erf

Grond

Grond

Erf

Erf

Grond

Kanskaart 3.1 Natuurinclusieve bosbouw en biobasedteelten

B u itenka nsen bu i te n g e b i e d Be rnheze

Kanskaart 2.7 Nieuwe werkplekken op vrijkomende erven

Grond

Erf

Erf

Grond

Grond

Erf

Kanskaart 3.2 Voedselbossen

Grond

Erf

Grond

Grond

Erf

Erf

Erf

Erf

GrondErf

Gron

Grond

Grond

Erf

Grond

Erf

Grond Grond

Erf Grond

Erf

Grond

Grond

Grond

Grond

Erf

Erf

Erf

Grond

Erf

Grond

Grond

Erf

Erf

Erf

Grond

Kanskaart 2.6 Kansen voor nieuwe voorzieningen en ontmoetingsplekken op vrijkomende erven

Grond

Erf

Grond

Erf

Erf

Erf

Grond

Grond

Erf

Grond

Kanskaart 2.5 Bijzonder woonmlieus, zoals een woon-zorgerf

Grond

Grond

Erf Erf

Grond

Grond

Kanskaart 2.4 Nieuwe woonvormen op vrijkomende erven

Grond

Erf

Grond

Grond

Grond

Erf

Erf

Grond

Erf

Grond

Erf Erf

Grond

Erf

Grond

Erf

Erf

Grond

Erf

Grond

Erf

Erf

Grond

Grond

Kanskaart 2.3 Gemeenschapslandbouw

Erf Erf

Grond

Erf

Erf Grond

Erf

Kanskaart 2.2 Extensieve, natuurinclusieve en biologische akkerbouw (op de essen)

Erf

Grond

Erf

vrachtverkeer trekker

Erf

Erf

Grond

Grond

Erf

Grond

Erf

Grond

Grond

Grond

Grond

Erf

Grond

Grond

Erf

Grond

Erf

Kanskaart 1.9 Duurzame intensieve veehouderij Grond Erf Grond

Kanskaart 1.8 Andere eiwitteelten (zoals insectenteelt) ErfGrond Erf in vrijkomende erfbebouwing

Grond

Grond

Erf Erf

Erf

Grond

Erf

Grond

Kerngebied natuur

Grond

Erf

Grond

Erf

Grond

Erf

Kanskaart 3.3 Extensieve natuur- en landschapscamping

Grond

Erf

Grond

Erf

Erf Grond

Grond

Grond

Erf

Erf

Grond

Grond

Erf

Kanskaart 3.4 Wonen in en met de natuur

17

Inleiding

Deelgebied 1

Het Agrarisch Hart Impressie kansen voor een hart met duurzame veehouderij, akkerbouw met strokenteelt, eitwasgewassen en biodiversiteit

B u itenka nsen bu i te n g e b i e d Be rnheze

18

D eelgebied 1 / Het Ag rari s c h Hart

Deelgebied Het Agrarisch Hart Het Agrarisch Hart omvat de voormalige grootschalige heidevelden en broekgebieden in het hart van de gemeente. Het gebied wordt gekenmerkt door een grote maat, openheid, lange rechte lijnen, lanen en struwelen langs de wegen. In dit gebied zijn veel grote intensieve agrarische bedrijven gevestigd.

Heesch

Er zijn binnen dit gebied een aantal specifieke waarden en/of gebiedsdoelen: - Reservering waterbergingsgebieden - Kwelgebieden, natte laagtes in het landschap - Weidevogelgebied - Drinkwatergebied - Kleinschalige landschapselementen (Houtwallen, zandpaden, ..) - Invulling van de Groene Gezonde structuren - Behoud lanen/groen structuren langs de wegen

Nistelrode

Loosbroek

Heeswijk Dinther

B u itenka nsen bu i te n g e b i e d Be rnheze

Vorstenbosch

19

D eelgebied 1 / Het Ag rari s c h Hart

Hoofdkoers De focus ligt hier op de ontwikkeling van een duurzame, innovatieve, grootschalige voedselen grondstofproductie. Om een duurzaam landbouwsysteem te bouwen, met een zo klein mogelijk landgebruik, is een transitie naar minder dierlijke eiwitten en meer plantaardige eiwitten een kansrijke ontwikkeling. Er is ruimte voor het experimenteren met eiwitgewassen, precisie-landbouw en biobasedteelten, die passen bij het hogere grondwater en het ecologisch functioneren van het gebied. Deze materialen (ruimte voor verwerking materialen, toepassing in (lokale) bouw.

B u itenka nsen bu i te n g e b i e d Be rnheze

Landbouw & weidevogelbeheer

Plantaardige eiwitproductie

Lupine als voorbeeld van een eiwitrijk gewas

Precisie-landbouw (Agrorobotica)

Hennep als vezelgewas (biobased bouwmateriaal)

Teelt bio-based producten voor de lokale woningbouw 20

(1-2 ha)

→ Nodig: meer grond onder de bedrijven

naarmits, andere boer Woningen, passend bij doelgroep - Max omvang woningen - 1of 2 persoonshuishoudens) - Verhaal over zorg/ voorzieningen passend bij netwerk... - Maximum op auto’s - (1 auto per woning, deelauto’s, - aansluiting op wandel/fietsroutes .. erfbeplantigen -...

Huidige situatie (Grondgebonde) melkveehouderij

naar andere boer

D eelgebied 1 / Het Ag rari s c h Hart

Opgave Extensivering Bufferstroken, graslandnormen ‘On the way to planetproof’, deel bloemrijke graslanden, .. → Nodig: meer grond onder de bedrijven

Erf

Grond

Grond

Erf

Erf

Exentensieve landbouw/ bos/natuur/water (bijdrage aan gebiedsdoelen)

Structuren Erf - zandpad

(stel 0,5ha/w, 2 tot 6ha)

Grond

zandruggen - houtwal met historische bebouwing

Erf

- laan

verpachten

Erf

Grond

Erf

Grond

Grond

Grond

bossen

historische bebouwing essen

Mixgebieden Invloedssfeer Mixgebied (indicatief) naar andere boer

Woningen, mits, passend bij doelgroep - Max omvang woningen - 1of 2 persoonshuishoudens) - Verhaal over zorg/ voorzieningen passend bij netwerk... - Maximum op auto’s - (1 auto per woning, deelauto’s, - aansluiting op wandel/fietsroutes .. erfbeplantigen -...

Huidige situatie Opgave Extensivering (Grondgebonde) melkveehouderij Bufferstroken, graslandnormen ‘On the way to planetproof’, deel bloemrijke graslanden, .. → Nodig: meer grond onder de bedrijven

Erf

Grond

Grond Erf

kernen uitloopgebieden

Grond

Grond

Erf

Grond

Erf

Erf

Grond

Erf

Kerngebied landbouw

Mixgebieden

Erf

Erf Grond

Erf

Grond

Erf

Kanskaart 1.3 Kanskaart 1.2Opgave Extensivering Bufferstroken, graslandnormen Teelt van Duurzame tuin‘On the way to planetproof’, deel bloemrijke graslanden, .. → Nodig: meer grond onder de bedrijven bio-based grondstoffen en akkerbouw met en bouwmaterialen strokenteelt

Erf

Kerngebied natuur

Erf

Grond

GrondGrond

Erf

Grond

Erf

Kanskaart 1.1 Grondgebonden veehouderij, met weidevogels en waterberging

wijstgronden peelrandbreuk

Huidige situatie (Grondgebonde) melkveehouderij Grond

Kanskaart 1.4 zandruggen met historische bebouwing Teelt van eiwitrijke Huidige situatie gewassen (Grondgebonde) melkveehouderij

zandruggen met historische bebouwing

wijstgro

peelrandbreu

Grond

Grond

Mixgebieden

Kerngebied landbouw Invloedssfeer Erf Mixgebied (indicatief)

Grond

Erf

Grond

GrondErf

Invloedssfeer Grond Mixgebied (indicatief)

Erf

Erf

Grond

Grond

Erf

Grond

Grond

Erf

Grond

ond

Kanskaart 1.5 Agrarisch verwante bedrijven, zoals paardenhouderij Grond

Kanskaart 1.6 Verwerking van plantaardige eiwitten op (vrijkomende) erven Erf

B u itenka nsen bu i te n g e b i e d Be rnheze

Grond

Erf

Grond

Erf

Erf

Erf

vrachtverkeer trekker

-gem. x ha grond -gem. x m2 bebouwing

Erf

Grond

Huidige situatie -agrarisch bedrijf

Grond

Erf

Grond

Grond

vrachtverkeer trekker

Woon/werk/leeferf (1-2 ha)

Huidige situatie (Grondgebonde) melkveehouderij

Erf

-nieuwe functies op het erf Erf (boer zelf, bedrijfsverzamelgebouw, nieuwe woningen)

bewoners

Functies zoals wonen (buiten de bedrijfswoningen), zorg, kinderdagverblijf, recreatie, horeca en (grotere) bedrijvigheid passen niet in dit gebied.

Erf

Grond

naar andere boer

Woningen, mits, passend bij doelgroep Grond - Max omvang woningen - 1of 2 persoonshuishoudens) - Verhaal over zorg/ voorzieningen passend bij netwerk... - Maximum op auto’s - (1 auto per woning, deelauto’s, - aansluiting op wandel/fietsroutes .. erfbeplantigen -...

Vrijkomende erven bieden hier mogelijkheden voor de inplaatsing van agrarische bedrijven uit de andere deelgebieden. Erf

Erf

Grond

Erf

Grond

Grond

-grond wordt verpacht/verkocht (aan hoogste bieder, als nieuw inkomen /pensioen)

Kansrijke functies Op de erven is ruimte voor verduurzaming van de landbouw, De transitie naar eiwitgewassen wordt aangemoedigd. Kansrijk zijn bedrijven die hier invulling aan willen geven. Ook is er ruimte voor niet-agrarische bedrijvigheid, die aansluit op de gewenste ontwikkelingsrichting. Denk bijvoorbeeld aan aan de verwerking van plantaardige eiwit- en biobasedproducten.

ndnormen tproof’, deel bloemrijke graslanden, .. onder de bedrijven

- laan

verpachten

Woon/werk/leeferf (1-2 ha)

Erf

Erf

Erf bewoners

Kanskaart 1.8 Andere eiwitteelten (zoals insectenteelt) in vrijkomende erfbebouwing

Kanskaart 1.7 Verwerking van biobased grondstoffen en bouwmaterialen op (vrijkomende) erven Grond

Erf

Grond

Kanskaart 1.9 Duurzame intensieve veehouderij

Erf

Grond

21

Mixgebieden

M Grond

ond

ond

D eelgebied 1 / Het Ag rari s c h Hart

zandruggen met historische b

Kanskaart 1.1 (Erf en grond)

Kansen voor omschakelen naar duurzame grondgebonden veehouderij, met weidevogels en waterberging In Het Agrarische Hart zijn een aantal lage delen (kwelgebieden) die gereserveerd zijn als waterbergingsgebied. Hier moet er rekening mee worden gehouden dat in er in natte perioden tijdelijk water op het land kan staan. Deze gebieden lenen zich goed grasland met grondgebonden veehouderij. Dit is ook het geval in het weidevogelgebied Grond Erf De Bleeken. Omschakeling naar extensieve natuurinclusieve melkveehouderij is hier kansrijk.

Invloedssfeer Mixgebied (indicatief)

Kruidenrijke graslanden met natuurlijke oevers Erf

Grond

Erf - ruimte voor vrijloopstallen (potstallen) t.b.v. ruwe mest - ca 1,5 ha bouwblok Grond - duurzaam grasland - gebruik gericht op weidevogelbeheer (hogere peilen, bloemrijke grasladen, plas-dras situaties, ruwe mest) - natuurlijke, biodiverse oevers langs sloten - kansrijk in de open, lagere, nattere delen van het landschap

Het voeren van kruidenrijk gras

Open vrijloopstal

B u itenka nsen bu i te n g e b i e d Be rnheze

22

Mixgebie

D eelgebied 1 / Het Ag rari s c h Hart

Kanskaart 1.2 (Erf en grond)

Erf

Grond

Kansen voor de teelt van bio-based grondstoffen en bouwmaterialen In de meest natte delen van het landschap zijn er kansen voor de ontwikkeling van nieuwe natte teelten, bijvoorbeeld als veevoer of als grondstof voor biobased materialen. Grond Erf

In de Peel worden nu bijvoorbeeld lisdodden geteeld. Deze planten groeien goed op natte grond en er isolatiemateriaal van worden gemaakt. Perfect voor het bouwen met biologische materialen.

Erf

Grond

Teelt en oogst hennep

Erf - opslag en verwerking producten - inpassing erf met houtwallen, boomsingels, water, etc. - versterken biodiversiteit rond het erf - wandelpad langs erfgrenzen en (bredere) waterlopen Grond - lagere delen van het landschap (buiten het weidevogelgebied) - natte teelten - natuurlijke, biodiverse oevers langs sloten

Teelt en oogst lisdodden

Kleinschalige verwerking op (vrijkomend)erf

B u itenka nsen bu i te n g e b i e d Be rnheze

23

D eelgebied 1 / Het Ag rari s c h Hart

Kanskaart 1.3 (Erf en grond)

Kansen voor duurzame tuin-en akkerbouw met strokenteelt Kansrijk is een transitie naar duurzame tuin- en akkerbouw, met minder inputs (mest, bestrijdingsmiddelen). Dit kan bijvoorbeeld met een principe als strokenteelt, waarbij verschillende Grond Erf teelten met elkaar gecombineerd en afgewisseld worden. Doordat er afwisseling is in gewassoorten, kunnen ziekten en plagen zich bovendien minder snel verspreiden, waardoor er minder gewasbeschermende middelen nodig zijn. Teelten kunnen worden gecombineerd met bloemrijke stroken en groenbemesters. Doordat bij strokenteelt meerdere gewassen tegelijkertijd geteeld worden, ontstaat bovendien een robuuster systeem voor de boer. Wanneer een gewas minder presteert, kan dit door andere gewassen gecompenseerd worden en is er dus minder risico op een slechte opbrengst.

Strokenteelt Erf

Grond

Erf

Grond

Erf - ruimte voor tuin- en akkerbouwbedrijf - ca 1,5 ha bouwblok Grond - strokentteelt - biodiverse stroken langs de sloten en tussen de gewassen Strokenteelt

Goede combinaties van gewassen zijn bijvoorbeeld uien met wortelen en tarwe met erwten. Hoge akkerbouwschuur (Onix Architecten)

B u itenka nsen bu i te n g e b i e d Be rnheze

24

D eelgebied 1 / Het Ag rari s c h Hart

Kanskaart 1.4 (Erf en grond)

Kansen voor de teelt van eiwitrijke gewassen Om een duurzaam landbouwsysteem te bouwen, met een zo klein mogelijk landgebruik, is een transitie naar minder dierlijke eiwitten en meer plantaardige eiwitten een kansrijke ontwikkeling. Dat betekent dat we vaker planten zoals bonen, erwten Grond van enErflupine gaan eten in plaats vlees, zuivel en andere dierlijke producten. De overheid streeft naar een verhouding van 60% plantaardig en 40% dierlijk. Eiwitgewassen behoren tot de vlinderbloemigen, een groep planten die stikstof bindt in de grond. Boeren hoeven bij een volgende teelt geen of veel minder kunstmest te gebruiken. Dit heeft een positieve invloed op het klimaat. Van een klein oppervlak kunnen hiermee veel mensen duurzaam gezond gevoed worden.

Teelt lupine Erf

Grond

Erf

Grond

Erf - ruimte voor tuin- en akkerbouwbedrijf - ca 1,5 ha bouwblok Grond - teelt eiwitrijke gewassen (bonen, soya, lupine) - biodiverse stroken langs de sloten en tussen de gewassen Oogst soya

Akkerbouwschuur

B u itenka nsen bu i te n g e b i e d Be rnheze

25

D eelgebied 1 / Het Ag rari s c h Hart

Kanskaart 1.5 (Erf en grond)

Kansen voor agrarisch verwante bedrijven, zoals paardenhouderij Op vrijkomende bedrijven zijn er in Agrarisch Hart kansen voor agrarisch verwante bedrijven, zoals een manege paardenhouderij of paardenpension. Erf

Grond

Paardenhouderij

Erf

Grond

Erf - ombouw stallen Grond - duurzaam grasland - inpassen met hagen en houtwallen - natuurlijke, biodiverse oevers langs sloten Pensionstal

Paard en landschap

B u itenka nsen bu i te n g e b i e d Be rnheze

26

D eelgebied 1 / Het Ag rari s c h Hart Erf

Grond

Kanskaart 1.6 (Erf)

Kansen voor verwerking van plantaardige eiwitten op (vrijkomende) erven

Erf

Vrijkomende erven bieden mogelijkheden voor de kleinschalige fabrieksmatige verwerking van eiwitrijke gewassen uit de omgeving. Grond verwerkt Soja kan bijvoorbeeld worden tot zuivelproducten. Hiervoor is kleinschalige industriële verwerkingsmogelijkheid nodig. Deze kan ingepast worden op bestaande erven.

Soja van eigen bodem

Erf - ombouw stallen of nieuwbouw - maximale bouwvlak 5.000 m2 - goede erfinpassing

Kleinschalige industriele verwerking plantaardige eitwitten tot zuivel

B u itenka nsen bu i te n g e b i e d Be rnheze

27

D eelgebied 1 / Het Ag rari s c h Hart Erf

Grond

Kanskaart 1.7 (Erf)

Kansen voor verwerking van biobased grondstoffen en bouwmaterialen op (vrijkomende) erven De ambitie is dat Bernheze in 2050 100% circulair is, conform het landelijke beleid. Nieuwe gebouwen worden bij voorkeur gebouwd met gebiedseigen (lokale) en biobased materialen. Vrijkomende erven in het Agrarisch Hart zijn kansrijk voor de verwerking van de biobased-gewassen uit dit gebied, tot grondstoffen, bouwmaterialen of gehele bouwsystemen. Schuren en stallen kunnen hiervoor worden omgebouwd tot kleinschalige timmerfabrieken. Kansrijk is de opzet van productie en verwerking in korte ketens, die maximaal gericht zijn op de behoefte in Bernheze en de directe regio.

Kleinschalige timmerfabriek

Erf - ombouw stallen of nieuwbouw - opslag en (kleinschalige) verwerking producten - ambachtelijke bedrijvigheid - maximale bouwvlak 5.000 m2 - goede erfinpassing

Biobased bouwsystemen

Lokale biobased woningen

B u itenka nsen bu i te n g e b i e d Be rnheze

28

D eelgebied 1 / Het Ag rari s c h Hart

Kanskaart 1.8 (Erf)

Kansen voor andere eiwitteelten (zoals insectenteelt) in vrijkomende erfbebouwing Stallen en schuren op vrijkomende erven bieden kansen voor de ontwikkeling van alternatieve eiwitproducten. Insecten kunnen ook een alternatieve eiwitbron bieden. Insecten worden gevoed met afvalstromen die voor andere landbouwdieren niet geschikt zijn; ze hebben een gunstige voerconversie en kunnen in meerdere lagen geteeld worden (ruimte-efficiënt). Ze gebruiken daarbij weinig water en hebben een CO2-uitstoot die vergelijkbaar is met plantaardige producten.

Verwerking insecten

Erf - ombouw stallen of nieuwbouw - opslag en (kleinschalige) verwerking producten - ambachtelijke bedrijvigheid - maximale bouwvlak 5.000 m2 - goede erfinpassing

Teelt insecten

Insecten als vervanger van vleesproducten

B u itenka nsen bu i te n g e b i e d Be rnheze

29

D eelgebied 1 / Het Ag rari s c h Hart

Erf

Kanskaart 1.9 (Erf)

Grond

Kansen voor duurzame intensieve veehouderij Onder voorwaarden van omschakeling naar een duurzame, diervriendelijke veehouderij zijn er mogelijkheden voor de ontwikkeling en/of uitbreiding van intensieve veehouderijbedrijven. Moderne diervriendelijke bedrijfsystemen

Ten behoeve van dierwelzijn kunnen bedrijven hiervoor een groter bouwblok krijgen (tot 2,5 ha). Bijvoorbeeld om dieren voldoende ruimte te geven om essentiële natuurlijke gedragingen te vertonen en zijn behoeften te vervullen, om stallen op brandveilige afstand van elkaar te plaatsen. Deze ruimte kan ook benut worden voor installaties die nodig zijn voor de verduurzaming van het bedrijf.

Erf

Op vrijkomende erven kunnen veehouderijbedrijven uit het Mixgebieden in HetGrond Agrarisch Hart ingeplaatst worden.

Erf - verbetering stallen, meer ruimte voor de dieren, brandveilge afstand - maximaal bouwblok 2,5 ha - goede erfinpassing

Grond

Erf

Kipster-stal

Erf

Grond

Diervriendelijke duurzaam intensieve veehouderij (Familie varken)

B u itenka nsen bu i te n g e b i e d Be rnheze

30

D eelgebied 1 / Het Ag rari s c h Hart

Voorbeeld 1 Transitie vrijkomend erf tot niet-agrarisch bedrijf (basisinspanning) De stallen van een vrijkomend intensief veehouderijbedrijf in Het Agrarisch Hart bieden mogelijkheden voor niet-agrarische functies, zoals de verwerking biobased grondstoffen of plantaardige eiwitten, een timmerfabriekje of werkplaats. De ‘basisinspanning’ richt zich op een goede landschappelijke inpassing van het totale erf waar de ontwikkeling plaatsvindt. De gemeente stelt hiervoor voorwaarden aan de omvang van het bouwblok, gebruik/sloop stallen, nieuwbouw, aantal bedrijfseenheden en de landschappelijke inpassing van het erf. Daarnaast behoren wettelijke verplichtingen bijvoorbeeld vanuit waterhuishouding en milieu tot de basisinspanning. Ruimtelijk kan het gaan om: - slopen en weghalen van overtollige bebouwing en verharding - de omvang, situering en vormgeving van (nieuwe) erfbebouwing - de omgang met erfgoed (indien van toepassing) - landschappelijke erfinpassing (voortuin, groene singel rondom) - heldere indeling voor-achter (parkeren en logistiek achterop het erf) - één erfontsluiting, gemeenschappelijke erfindeling

agrarisch bouwvlak 1,15 hagrarisch bouwvlak 1,15 ha stallen ca 5.000m2

sloop stallen

sloop stallen

bouwvlak max 0,5 ha

bouwvlak max 0,5 ha

transformatie stallen

transformatie stallen

stallen ca 5.000m2 aanplant bossingel langs waterloop

aanplant bossingel langs waterloop

tuin- en landschapszone tuin- en landschapszone

waterloop met bossingel waterloop (BNN) met bossingel (BNN)

Voorbeeld huidig erf - bouwblok ruim 1 ha - stallen 5.000 m2

Voorbeeld ontwikkeling tot een nietagrarische bedrijvigheid Het erfbebouwing wordt verkleind, er komt tuin aan de voorkant van het erf (rondom het huis), waarmee de leefkwaliteit toeneemt. Overtollige verharding wordt verwijderd en er komt één erfentree. Het erf krijgt een groen erfinpassing, waarmee ook de beplantingsstrook langs de waterloop wordt hersteld.

In de naast staande tekeningen is een mogelijke basisinspanning verkend.

B u itenka nsen bu i te n g e b i e d Be rnheze

31

D eelgebied 1 / Het Ag rari s c h Hart

Voorbeeld 2 Doorgroei en verduurzaming bestaand intensief veebedrijf. (Aanvullende kwaliteitsprestatie) Voor grotere ontwikkelingen (en eventueel functies die niet direct passen) is een robuustere landschappelijke inpassing vereist. De invulling van de aanvullende kwaliteitsprestatie is maatwerk. Bij een aanvullende kwaliteitsprestatie kan gedacht worden aan: - extensivering van omliggende landbouwgronden, bijvoorbeeld ten behoeve van weidevogels - ruimte voor (tijdelijke) waterberging - de realisering van delen van het Natuur Netwerk Brabant of een ecologische verbindingszone - het toevoegen, versterken of herstellen van landschapselementen - aanleggen van zandpaden en/of wandelroutes (over het erf en door het landschap) - het bieden van extensieve recreatieve stallen mogelijkheden (Groene sloop Gezonde Structuren, snelfietsroutes) max 0,5 ha - bossingel reservering groenstrookbouwvlak of aanleg boomweiden/ aanplant langs waterloop transformatie stallen notengaarden langs de wegen (t.b.v. verbreding weg en gedeeltelijk kappen van de laan, indien tuin- en landschapszone nodig) In de naast staande tekeningen zijn mogelijke aanvullende kwaliteitsprestaties verkend.

B u itenka nsen bu i te n g e b i e d Be rnheze

snelfietsroute door het landschap

robuuste inpassing (buiten bouwvlak) natuurzone & zandpad agrarisch bouwvlak 2,5 ha

notengaarde

Voorbeeld grotere ontwikkeling met - maximaal bouwblok van 2,5 ha - herstel van de natuurzone langs de waterloop (NNN) - herstel schouwpad langs waterloop (als doorgaande zandpad/wandelpad) - (reservering voor) nieuwe laan, groenstrook of notengaarde langs de weg wanneer deze verbreed moet worden - grond/ruimte voor aanleg nieuwe snelfietsroute (los van de doorgaande wegen)

32

D eelgebied 1 / Het Ag rari s c h Hart

Uit de Omgevingsvisie Handelingsperspectief Het Agrarisch Hart - Ruimte voor innovaties en experiment, mits deze bijdragen aan maatschappelijke doelen. Grondgebruik - De landbouw past zich aan aan hogere (grond) waterpeilen. In natte tijden kan er tijdelijk water op de graslanden staan. - De grondwaterpeilen worden in het middengebied hoger (20 cm om te beginnen, kan later hoger worden). - Het grondgebruik is niet/minder afhankelijk is van beregening en grondwaterpompen. - Ruimte voor teeltondersteunende voorzieningen, mits de kwaliteit van de leefomgeving netto verbeterd. Specifieke waarden en gebiedsdoelen - Versterken van het (grond)watersysteem. - Versterken kenmerken van het dekzandlandschap - Beschermen van bestaande archeologische, cultuurhistorische en landschappelijke elementen - Strikte bescherming van de zandwegen. Verdwenen en/of doorlopende zandwegen worden verbonden met natuurgebieden in de omgeving. - Herstellen verdwenen houtwallen - Alle percelen krijgen bloemrijke akkerranden en/of natuurlijke oevers langs de sloten - Herstellen historische waterlopen en beken Erven - Agrarische bedrijven kunnen een een groter bouwblok krijgen (max 2,5 ha) om stallen op brandveilige afstand van elkaar te plaatsen of installaties voor verduurzaming te plaatsen. - Er worden geen nieuwe bedrijfslocaties ontwikkeld. B u itenka nsen bu i te n g e b i e d Be rnheze

- Leegstand moet worden voorkomen. Leegstaande stallen krijgen een nieuwe functie of worden afgebroken. - Op bestaande, vrijkomende erven is ruimte voor de inplaatsing van agrarische ondernemers uit de kleinschalige landschaps- en kernrandzones. - Op vrijkomende erven zijn er kansen voor functies die samenhangen met de ontwikkelingsrichting van dit gebied (verwerking van plantaardige eiwit-, biobasedproducten, kleine werkplaatsen voor de lokale - biobased-bouw) - De focus ligt in dit deelgebied op intensieve grootschalige landbouw, functies zoals wonen (buiten de bedrijfswoningen), zorg, recreatie en (grotere) bedrijvigheid passen hier niet bij.

1.2 Weidevogelgebied - De Bleeken is een weidevogelgebied. Het biedt ruimte voor weidevogels, trekvogels en dassen.

Milieu - Duurzame, toekomstbestendige ontwikkeling - Grootverbruikers zetten circulaire drinkwatersystemen op om (op termijn) minder afhankelijk te zijn van drinkwater - Toewerken naar waterkwaliteitsnormen uit de Kader Richtlijn Water.

Handelingsperspectief - Het grondwater moet schoon zijn, mede voor de drinkwaterwinning. - In het drinkwatergebied geldt aanvullend het voorzorgprincipe. Dat houdt in dat we geen enkele activiteit toestaan, die de drinkwaterwinning in gevaar kan brengen.

Handelingsperspectief t.a.v. specifieke waarden en/of gebiedsdoelen

1.4 Kleinschalige landschapselementen (Houtwallen, zandpaden, ..)

1.1 Lage, nattere delen van het landschap - Reservering waterbergingsgebieden - Kwelgebieden

1.5 Groene gezonde structuren

Handelingsperspectief - Met grondgebruik rekening houden met mogelijke waterbergingen in de hiervoor geserveerde gebieden. - Rekening mee houden dat in er in natte perioden in de lage delen van het landschap tijdelijk water op het land (graslanden) kan staan. - Kwelgebieden worden zo ingericht dat de natuur wordt versterkt.

Handelingsperspectief - We beschermen en herstellen de biodiversiteit met het oog op ‘een gunstige staat van instandhouding van soorten’ conform de Omgevingswet, de provinciale verordening en de Vogel- en habitatrichtlijn. - Indien er schade ontstaat voor de landbouw volgen we de richtlijnen van de provincie en BIJ12 . 1.3 Drinkwatergebied - Ruime omgeving van de Bleeken

1.6 Lanen Reserveren ruimte voor behoud / verbreding / versterking van een aantal dragende laanstucturen door het buitengebied

33

Inleiding

Impressie kansen nieuwe woonmilieus op vrijkomende erven samen met het invulling geven aan gebiedsdoelen

Deelgebied 2

Het Mixgebied: kleinschalige landschaps- en kernrandzones B u itenka nsen bu i te n g e b i e d Be rnheze

34

D eelgebied 2 / Het Mi xg e b i e d

Deelgebied Mixgebieden (Groene Gezonde Cirkels en kleinschalige landschappen) Het mixgebied omvat de dekzandruggen, esgronden en beekdalen. Het zijn kleinschalige landschappen, waar veel mensen in het buitengebied wonen, veelal in directe aansluiting op de kernen. Het zijn landschappen die al eeuwenlang in agrarisch gebruik zijn; met historische boerderijen en hoge cultuurhistorische en aardkundige waarden. In deze gebieden wordt ruimte gezocht voor waterberging, nieuwe woningen en gezonde uitloopgebieden. De ‘Groene Gezonde Cirkels’ rond de kernen maken hier deel vanuit. Er zijn binnen dit gebied een aantal specifieke waarden en/of gebiedsdoelen: - Kernrandzones (Groene Gezonde Omgeving) - Dekzandruggen - Open essen - Cultuurhistorisch waardevolle gebieden - Aardkundig waardevolle gebieden - Peelrandbreuk en wijstverschijnselen - Beekdalen - Kwelgebieden, natte laagtes in het landschap, reservering waterbergingsgebieden - Kleinschalige landschapselementen (Houtwallen, zandpaden, ..) - Invulling van de Groene Gezonde structuren - Behoud lanen/groen structuren langs de wegen

B u itenka nsen bu i te n g e b i e d Be rnheze

Heesch

Nistelrode

Loosbroek

Vorstenbosch

Heeswijk Dinther

35

D eelgebied 2 / Het Mi xg e b i e d

Hoofdkoers In Het Mixgebied ligt de focus de extensivering van de landbouw, in samenhang met het versterken van de bijzondere waarden en het invulling geven aan de opgaven die hier liggen. Het perspectief is ‘landbouw met buren’.

B u itenka nsen bu i te n g e b i e d Be rnheze

Natuurinclusief grondgebruik

Zandwegen en wandelpaden (groene gezonde structuren)

Gemeenschapslandbouw

Erfwonen

Ruimte voor water

Nieuwe functies in historisch waardevolle bebouwing

36

D eelgebied 2 / Het Mi xg e b i e d Erf

Grond

Kansrijke functies Vrijkomende erven bieden ruimte voor nieuwe woonvormen voor verschillende doelgroepen, (zorg) voorzieningen, recreatie, kleinschalige bedrijvigheid en gemeenschapslandbouw. De gemeente ondersteunt de transitie van bedrijven en/of de verplaatsing van intensieve bedrijven naar Het Agrarisch Hart. Erf

Grond

Erf

Erf

Grond

Erf

Erf

Erf

Grond

Grond

Erf

Grond

Grond

Grond

Erf

Grond

Erf Erf

Erf

Grond

Erf

Grond

Grond

B u itenka nsen bu i te n g e b i e d Be rnheze

Erf

Erf

Erf

Grond

Erf

Grond

Erf

Grond

Erf Grond

Erf

Grond

Erf

Grond

Grond

Erf

Grond

Grond

Erf

Erf

Erf Grond

Grond

Grond

Kanskaart 2.6 Kansen voor nieuwe voorzieningen en ontmoetingsplekken op vrijkomende erven

Erf Erf

Grond

Erf

Grond

Erf

Kanskaart 2.3 Gemeenschapslandbouw

Grond

Kanskaart 2.5 Bijzonder woonmlieus, zoals een woon-zorgerf

Grond

Grond

Grond

Erf

Grond Grond

Erf

Erf

Grond

Erf

Erf

Grond

Grond

Kanskaart 2.4 Nieuwe woonvormen op vrijkomende erven

Erf

Erf

Grond

Erf

Erf

vrachtverkeer trekker

Grond

Grond

Grond

Erf

Kanskaart 2.2 Extensieve, natuurinclusieve en biologische akkerbouw (op de essen)

Erf

Erf

Grond

Erf

Erf

Kanskaart 2.1 Extensieve, natuurinclusieve en biologische melkveehouderij

Grond

Erf

Erf

Grond

Erf

Erf

Grond

Grond

Erf

Erf

Grond

Kanskaart 2.7 Nieuwe werkplekken op vrijkomende erven

Grond Grond

Grond

Erf

Erf

GrondErf

37

Erf

Grond

D eelgebied 2 / Het Mi xg e b i e d

Kanskaart 2.1 (Erf en grond)

Kansen voor extensieve, natuurinclusieve en biologische melkveehouderij (in de beekdalen en nattere, lagere delen van het landschap)

Melkveehouderij in een kleinschalig landschap

Erf Grond In Koeien horen bij het landschap. Het Mixgebied, in de beekdalen en lagere nattere delen, zijn er wenselijk een grondgebonden natuurinclusieve melkveehouderij te stimuleren, met koeien in de wei, als beheerder van het kleinschalige landschap. De beekdalen waren van oudsher zeer kleinschalig, met vele beplantingen langs de sloten. Het is van waarde om dit te herstellen.

Erf

Erf

Erf

Grond

Erf - ruimte voor vrijloopstallen (potstallen) t.b.v. ruwe mest - ca 1,5 ha bouwblok Grond - blijvende, bloemrijke graslanden - kansrijk in de lagere, nattere delen van het landschap Het voeren van kruidenrijk gras

Grond

Grond

Erf

Grond

Erf

Grond

Erf

Grond

Kruidenrijke randen

B u itenka nsen bu i te n g e b i e d Be rnheze

38

Inleiding D eelgebied 2 / Het Mi xg e b i e d

Voorbeeld: kansen voor extensieve, natuurinclusieve en biologische melkveehouderij In de Mixgebieden ligt de focus de extensivering van de landbouw. Voor de beekdalen en natte laagten is behoud en versterking van een grondgebonden, extensieve, natuurinclusieve melkveehouderij kansrijk. De naaststaande tekening laat zien hoe dit er ruimtelijk uit zou kunnen gaan zien. Een ontwikkeling als deze is een ‘maatwerkoplossing’ waarin gebiedsdoelen en belangen van de boer in balans worden gebracht. Het bedrijf zal ten opzichte van het huidige bedrijfsmodel inkomsten verloren zien gaan, maar kan ook vergoedingen (voor water-en natuurmaatregelen) en nieuwe inkomstenbronnen (hogere melkprijs, vergoedingen voor groen-blauwe diensten, verhuur appartementen, etc.) tegemoet zien. Kosten en baten moeten in in balans worden gebracht. Ruimtelijke verkenning - De beek krijgt ruimte om weer te meanderen. Hierdoor kan er meer water in het gebied worden vastgehouden en zullen hogere gronden minder verdrogen. - Het grondgebruik is extensiever geworden, langs de beek liggen natuurlijke zones. De verschillen tussen hoog en droog, laag en nat zijn weer zichtbaar in het grondgebruik. - Langs historische kavelgrenzen zijn nieuwe landschappelijke beplantingen aangebracht. Dit zijn ook voederbomen voor de koeien. De biodiversiteit is sterk toegenomen.

- Op het erf is een nieuwe vrijloopstal gebouwd, met een bezoekersgedeelte, terras en verkooppunt voor verse melk. Aanvullend zijn er op het erf een aantal recreatieappartementen toegevoegd, met uitzicht over het landschap. De recreatie maakt echt onderdeel uit van de nieuwe erfopzet. - Het gebied is toegankelijk via struinpaden langs de beek en door het land, naar de dorpsrand.

B u itenka nsen bu i te n g e b i e d Be rnheze

Huidige situatie

Kans

39

Erf

Grond

Erf

Grond

Erf

Grond

Erf

D eelgebied 2 / Het Mi xg e b i e d

Kanskaart 2.2 (Erf en grond)

Kansen voor extensieve, natuurinclusieve en biologische akkerbouw (op de essen) De dorpen van Bernheze zijn overwegend ontstaan aan akkergronden, die werden aangelegd hoger gelegen dekzandgronden. Vanuit de omgevingsvisie ligt er ambitie om oude en nieuwe landbouw samen te brengen op historische plekken om zo de geschiedenis van de landbouw te laten zien. Gelegen binnen de Groene Gezonde Cirkels lenen de oude akkers (oude bouwlanden) zich hier bij uitstek voor.

Erf

Grond

Historische graanteelt op akker

Erf - akkerbouwerf

Erf

Grond - akkerbouw - strokenteelt - oude gewassen - akkerkruiden - bloemrijke randen Grond - zandpaden

Erf

Grond

Erf

Vlas

Zandpad over de es

B u itenka nsen bu i te n g e b i e d Be rnheze

40

rf

D eelgebied 2 / Het Mi xg e b i e d

Kanskaart 2.3 (Erf en grond)

Kansen voor gemeenschapslandbouw In de Groene Gezonde Cirkels en kleinschalige landschappen van het Mixgebied zijn er kansen voor ‘gemeenschapslandbouw’. Dit is een vorm van samenwerking tussen burgers en landbouwers. Erf Grond Burgers betalen jaarlijks een bijdrage om de productiekosten van het landbouwbedrijf te kunnen dekken. In ruil krijgen ze een deel van de opbrengst. Soms werken zo ook meer op het bedrijf of helpen ze mee oogsten en verkopen. Er zijn verschillende bestaande concepten waarop aangehaakt kan worden, zoals Heerenboeren of Land van Ons.

Erf

Grond

Erf

Collectieve tuinbouw

Grond

Erf - akkerbouw- of gemengd erf - ontvangstfunctie - verkooppunt - fietsenstallingen - bedrijfswoning Grond - akker- en tuinbouw - biologisch, natuurinclusief of biologisch-dynamisch - gemengd bedrijf, mengvormen van landbouw (bijvoorbeeld Grond Erf fruitbomen met kippen) - publieke wandelpaden, goede (fiets)verbindingen met de dorpsrand

Gemeenschapslandbouw biedt kansen om de relaties tussen boeren en burgers te versterken, voor de ontwikkeling van groene uitloopgebieden in de dorpsranden. Het is een mileuvriendelijke landbouw, zowel door de manier van telen als door de manier van verkoop en distrubutie. Het is vorm van landbouw die sterk gericht is op de lokale gemeenschap

Herenboerderij

Korte ketens Grond

B u itenka nsen bu i te n g e b i e d Be rnheze

Erf

Grond

Erf

Grond

Erf

41

D eelgebied 2 / Het Mi xg e b i e d

Kanskaart 2.4 (Erf)

Kansen voor nieuwe woonvormen op vrijkomende erven In de Mixgebieden zijn er kansen voor de ontwikkeling van nieuwe kleinschalige woonvormen. De vrijkomende erven bieden hier mogelijkheden voor. Wanneer stallen gesloopt worden mogen er (onder voorwaarden) woningen voor teruggebouwd worden. De voorkeur gaat hierbij uit naar kleinere wooneenheden, aansluitend op de gemeentelijke woonagenda. Langgevelboerderijen mogen gesplitst worden in meerdere wooneenheden. Behoud en zorgvuldige omgang met het erfgoed, staat voorop.

Meerdere woningen op een erf, goed ingepast

E

Erf - behoud erfgoed en (historisch) waardevolle bebouwing - sloop overtollige stallen en schuren - nieuwbouw kleinere wooneenheden, in schuurachtige volumes - opzet gezamenlijk erf, met een entree, parkeerschuur of parkeren achterop - goede erfinpassing

Kans is met meerdere woningen een gedeeld erf rond gemeenschappelijke functies en waarden te ontwikkelen.