CONCEPT - Accountantsverslag gemeente Bernheze 13-6-22.pdf
Tekst van het document
ACCOUNTANTSVERSLAG 2021
Gemeente Bernheze
CONCEPT
Aanbiedingsbrief
Aan:
Geachte leden van de raad,
de raad van de gemeente Bernheze T.a.v. mevrouw Kilian, raadsgriffier De Misse 6 5384 BZ HEESCH
Wij hebben de jaarrekening 2021 van de gemeente Bernheze (hierna te noemen ‘gemeente’) gecontroleerd. Zoals afgesproken in onze opdrachtbevestiging d.d. 20 september 2021, ontvangt u hierbij ons accountantsverslag 2021. In dit verslag hebben we de belangrijkste bevindingen en conclusies naar aanleiding van de jaarrekeningcontrole opgenomen.
Tilburg, xx xxx 2022
De jaarrekening van de gemeente geeft een getrouw beeld en de baten, lasten en balansmutaties rechtmatig weer.
Kenmerk: xxx Behandeld door: xxx
Onze bevindingen en aanbevelingen hebben wij afgestemd met de verantwoordelijke wethouder. Een afschrift van dit verslag is toegezonden aan het college van burgemeester en wethouders. Het opstellen en controleren van de jaarrekening vraagt elk jaar weer een aanzienlijke inspanning. Bij deze willen wij alle betrokken medewerkers van de gemeente bedanken voor de constructieve en plezierige samenwerking tijdens de controle, zeker aangezien een deel van de controle wederom op afstand heeft moeten plaatsvinden, wat het niet eenvoudiger maakt. Wij hopen u met dit verslag van dienst te zijn. Vanzelfsprekend zijn wij graag bereid om een nadere toelichting op de inhoud te geven. Hoogachtend, BDO Audit & Assurance B.V. namens deze,
Ter informatie De digitale versie van dit document is vanaf de inhoudsopgave interactief. Aan de hand van de navigatiebalk onderaan de pagina en/of de menustructuur bovenaan de pagina kan door het document genavigeerd worden. VORIGE PAGINA
VOLGENDE PAGINA
INHOUDSOPGAVE
DASHBOARD
drs. D.O. Meeuwissen RA Partner en extern accountant gemeente Bernheze
Inhoudsopgave
1. DASHBOARD
2. UITKOMSTEN JAARREKENINGCONTROLE
4. BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN
BIJLAGEN
3. RESULTAAT & FINANCIËLE POSITIE
4
1. Dashboard
1.1 Dashboard accountantscontrole
1.1 Dashboard accountantscontrole STREKKING CONTROLEVERKLARING
RECHTMATIGHEID
Wij verstrekken bij de jaarrekening een goedkeurende controleverklaring voor getrouwheid en rechtmatigheid.
De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 895.000 respectievelijk € 2.685.000.
Het jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening en bevat geen materiële onjuistheden.
De grondslagen van de jaarrekening zijn aanvaardbaar en het BBV wordt nageleefd.
De WNT is nageleefd.
Wij hebben geen bevindingen ten aanzien van de SiSabijlage.
ONTWIKKELING GREX
5
RESULTAAT 2021
Er is sprake van een overschrijding op één programma en op de heffing VPB. Deze overschrijdingen tellen niet mee voor ons oordeel omtrent begrotingsrechtmatigheid.
Er is geen overschrijding op investeringskredieten.
Er is sprake van onrechtmatigheden in het kader van Europese aanbestedingen bij een softwareleverancier ad € 104.000.
ONTWIKKELING SOCIAAL DOMEIN
De boekwaarde van de grondexploitatie is in 2021 gedaald van € 10,1 mln. naar € 7,8 mln. als gevolg van diverse verkopen.
Voor Jeugdzorg resteert een onzekerheid ten aanzien van Jeugdzorg LTA ad € 150.000.
Onzekerheden in Wmo ad € 462.000 hebben met name betrekking op de informatie ten aanzien van de levering van rolstoelen, scootmobielen en woonvoorziening.
DASHBOARD
JAARREKENING
De opgave van de Jeugdzorg ZIN van gemeente ‘sHertogenbosch is medio mei 2022 beschikbaar gesteld aan uw gemeente. Dit heeft voor de jaarrekening 2021 niet geleid tot omvangrijke aansluitverschillen tussen de administratie en de verantwoording.
Uit de accountantscontrole 2020 bij de SVB blijkt dat, net als vorig jaar, landelijk sprake is van een oordeel met beperking. De onzekerheden inzake pgb jeugd en Wmo bedragen over 2021 € 156.000.
FINANCIËLE POSITIE
Begroting (na wijziging)
Saldo van baten en lasten
4.585V
3.566N
783N
3.662V
3.802V
96V
Mutatie reserves Resultaat
Het resultaat algemene dienst is circa € 3,7 miljoen voordeliger dan begroot. De grootste voordelen betreffen hogere opbrengsten op sociaal domein en algemene dekkingsmiddelen.
UW FINANCIËLE POSITIE VERGELEKEN
De meeste grondexploitaties van de gemeente Bernheze bevinden zich in een vergevorderd stadium, waardoor de resterende onzekerheid in de waardering die afhankelijk is van de nog te maken kosten en nog te realiseren opbrengsten relatief laag is.
In 2021 is voor € 2,3 miljoen aan tussentijdse winst verantwoord. Tevens is voor € 32.000 aan eerder genomen winst teruggenomen en is voor € 93.000 verliesneming verantwoord op een afgesloten project. De verantwoorde tussentijdse winst is met name gerealiseerd op Bergakkers, De Erven en Zwarte Molen.
2021
(x €1.000)
BEVINDINGEN
STRUCTURELE EXPLOITATIERUIMTE 3,0% 2,5%
2,6% 2,2%
2,0% 1,5% 0,8%
1,0% 0,5% 0,0% -0,5%
-0,1% JR2021
2022
gemeente Bernheze
BIJLAGEN
2023
0,1% 2024
2025
GTK2020 minst risicovol > 0%
6
2. Uitkomsten jaarrekeningcontrole
2.1 Corona en impact op de jaarrekeningcontrole 2.2 De jaarrekening is getrouw 2.3 Rechtmatigheid van de jaarrekening 2.4 Duurzaamheid 2.5 Opvang vluchtelingen Oekraïne
2.1 Corona en impact op de jaarrekeningcontrole
COVID-19-impact op boekjaar 2021 Zie hiervoor onze managementletter en de BADO-notitie
7
Inleiding: COVID-19 en de jaarrekening 2022 Tijdens de controle hebben wij aandacht besteed aan de impact van de coronapandemie op de gemeente Bernheze. Hieromtrent hebben wij overleg gevoerd met het management. De coronacrisis heeft beperkte gevolgen voor de operationele activiteiten van de gemeente. Daarbij zijn de financiële gevolgen van de crisis beperkt. In de jaarrekening en de tussentijdse rapportages is door de organisatie gerapporteerd over deze impact voor de gemeente. Ook voor 2022 zal dit naar verwachting nog het geval zijn. Eind februari 2021 is de BADO-notitie met betrekking tot de ‘COVID-19-effecten en -risico's voor decentrale overheden' uitgekomen. In deze notitie is een groot aantal aandachtspunten beschreven voor het opstellen en controleren van de jaarrekening 2020. Deze notitie is ook van toepassing voor de jaarrekening 2021. Wij verwijzen voor deze aandachtspunten, de impact op getrouwheid en rechtmatigheid, de controleaanpak en de specifieke attentiepunten ten aanzien van de posten in de jaarrekening naar deze notitie (zie: notitie-effecten-enrisicos-corona-voor-jaarrekening-2020-decentrale-overheden.pdf (nba.nl)). In deze paragraaf informeren wij u over het proces van onze controle in relatie tot COVID-19 en onze specifieke bevindingen die impact hebben op onze controle, de verslaggeving en/of onze controleverklaring.
Voor een analyse van het resultaat verwijzen wij naar paragraaf 3.1 van dit verslag. De totstandkoming van de jaarrekening en het proces van de controle i.r.t. COVID-19 Naar aanleiding van de controle hebben wij de volgende constateringen: Ook al zijn we het digitale werken al meer dan twee jaar gewend, het blijft bijzonder mooi om te constateren dat het mogelijk is geweest de jaarrekening tijdig op te stellen en te controleren. De samenwerking was, ondanks alle COVID-19-maatregelen, plezierig en constructief. Het proces heeft geen vertraging opgelopen. Vanzelfsprekend zijn wij graag bereid dit proces met u te evalueren.
De gevolgen van COVID-19 zijn nader toegelicht in de jaarrekening
DASHBOARD
Impact op verslaggeving Het BBV kent zoals bekend een aantal verplicht voorgeschreven paragrafen. Het staat de gemeente vrij om naast de verplichte paragrafen zelf paragrafen aan de begroting of jaarstukken toe te voegen. COVID-19 is een gebeurtenis die niet slechts aan één programma of taakveld is toe te rekenen. Het heeft betrekking op de gehele gemeente en heeft betrekking op veel programma’s en taakvelden. De gemeente heeft er voor gekozen om per programma toe te lichten welke gevolgen COVID-19 op de gemeente heeft (gehad) en welke maatregelen, activiteiten en werkzaamheden de gemeente heeft genomen. De voornaamste gevolgen met financiële impact betroffen een incidentele vergoeding uit het gemeentefonds voor derving van inkomsten als gevolg van COVID-19 ad € 445.000 en lagere kosten doordat activiteiten niet of met vertraging zijn uitgevoerd.
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.1 Corona en impact op de jaarrekeningcontrole
Geen bevindingen omtrent Tozo-regeling
8
Tozo-regeling De Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandige ondernemers (Tozo) is een van de steunmaatregelen van het kabinet om zelfstandige ondernemers te ondersteunen tijdens de coronacrisis en voorziet in een aanvullende uitkering voor levensonderhoud en in een lening voor bedrijfskapitaal om liquiditeitsproblemen op te vangen. De regeling kent verschillende tranches met verschillende rechtmatigheidsvereisten: Tozo 1: aanvragen tussen 1 maart 2020 tot 1 juni 2020 Tozo 2: aanvragen vanaf 1 juni 2020 tot 1 oktober 2020 Tozo 3: aanvragen vanaf 1 oktober 2020 tot 1 april 2021 Tozo 4: aanvragen vanaf 1 april 2021 tot 1 juli 2021 Tozo 5: aanvragen vanaf 1 juli 2021 tot 1 oktober 2021 Uw gemeente heeft in het kader van de Tozo-regeling een voorschot van het Rijk ontvangen van € 1,8 miljoen over 2021. Via de SiSabijlage bij de jaarrekening legt u verantwoording af aan het Rijk. De bestedingen in het kader van de Tozo-regeling over 2021 bedragen € 685.000 voor levensonderhoud en € 30.000 verstrekking in het kader van bedrijfskapitaal. De gemeente Bernheze is middels een dienstverleningsovereenkomst met de gemeente Meierijstad overeengekomen dat de Participatiewet en daarop gebaseerde regelgeving door gemeente Meierijstad wordt uitgevoerd. De Tozo valt hier ook onder.
De accountantscontrole van de Tozo vindt plaats door de accountant van gemeente Meierijstad aan de hand van de aanwijzingen van het ministerie in de Nota Verwachtingen Accountantscontrole d.d. 31 januari 2022 en de nadere richtlijnen van de Sectorcommissie Decentrale Overheden van de NBA. Uit de controle die door de accountant van gemeente Meierijstad is uitgevoerd zijn geen fouten en onzekerheden gebleken. Wij hebben geen bevindingen omtrent de Tozo-regeling in de SiSa-bijlage. In ons accountantsverslag bij de jaarrekening 2020 hebben wij geadviseerd specifiek aandacht te besteden aan de voorziening dubieuze debiteuren Tozo. Ultimo 2021 bedraagt het saldo van de Tozo-gerelateerde debiteuren € 178.000 (2020: € 171.000). Hiervan is € 51.000 voorzien (2020: nihil). Hiermee is opvolging gegeven aan ons advies en het eventueel resterende risico achten wij niet materieel. M&O-beleid De Tozo-regeling voor gemeente Bernheze wordt uitgevoerd door gemeente Meierijstad. De accountant van gemeente Meierijstad heeft gerapporteerd over het M&O-beleid. In opzet zijn voldoende maatregelen opgenomen om het M&O-risico te mitigeren. Er is een geformaliseerd M&O-beleid aanwezig conform de rechtmatigheidsvoorschriften van VNG, Divosa en het Ministerie van SZW.
De gemeente Meierijstad heeft voor de Tozo de IB-signalen voor TOZO 1 en 2 integraal en voor TOZO 3 tot en met 5 steekproefsgewijs gecontroleerd. Uit de steekproefsgewijze controle op de IB-signalen zijn geen fouten geconstateerd ten aanzien van de rechtmatigheid en de getrouwheid. In het kader van de rechtmatigheidsverantwoording over 2022 verdient het aanbeveling de verbijzonderde interne controles op gebied van rechtmatigheid uit te breiden. Overige coronagerelateerde bevindingen In onze controle hebben wij uitgebreid aandacht besteed aan de impact van het coronavirus op de jaarrekening 2021. Over de belangrijkste gevolgen voor uw interne beheersing hebben wij reeds in onze managementletter d.d. 18 februari 2022 aan u gerapporteerd. De impact van de onder andere de doorbetaling van zorgcontinuïteit zijn voor uw gemeente beperkt van omvang.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.2 De jaarrekening is getrouw De jaarrekening 2021 is getrouw
9
Wij hebben bij de jaarrekening 2021 van de gemeente Bernheze een goedkeurende controleverklaring afgegeven met betrekking tot de getrouwheid. Een goedkeurende verklaring met betrekking tot getrouwheid betekent dat de jaarrekening een getrouw beeld geeft van de grootte en de samenstelling van zowel de baten en lasten over 2021 als van de activa en passiva per 31 december 2021 in overeenstemming met het Besluit begroting en verantwoording Provincies en Gemeenten (BBV). Wij zijn met u overeengekomen dat wij tijdens onze controle geconstateerde afwijkingen boven de € 179.000 rapporteren, alsmede afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn. POST/OMSCHRIJVING VAN DE TOELICHTING (x € 1.000)
FOUTEN
ONZEKERHEDEN
VERWIJZING
Sociaal domein – pgb Jeugdzorg en Wmo
156
§ 4.2
Sociaal domein – Wmo ZIN
462
§ 4.2
Sociaal domein – Jeugdzorg ZIN
150
§ 4.2
Getrouwheid
Totaal Materialiteit (1% voor fouten, 3% voor onzekerheden)
0
768
895
2.685
Performance materialiteit (70% van de materialiteit)
626
Door de gemeenteraad vastgestelde rapporteringstolerantie
179
Wij concluderen dat de resterende niet-verwerkte controleverschillen zowel individueel als gezamenlijk niet materieel zijn voor de jaarrekening als geheel en hebben derhalve een goedkeurende verklaring verstrekt met betrekking tot de getrouwheid.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.3 Rechtmatigheid van de jaarrekening De baten en lasten als ook de balansmutaties in de jaarrekening 2021 zijn in overeenstemming met relevante wet- en regelgeving tot stand gekomen.
10
Naast de gecorrigeerde en ongecorrigeerde controleverschillen in het kader van de getrouwheid van de jaarrekening zijn de volgende controleverschillen ten aanzien van het aspect rechtmatigheid geconstateerd. Wij zijn met u overeengekomen dat wij tijdens onze controle geconstateerde afwijkingen boven de € 179.000 rapporteren, alsmede afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn. POST/OMSCHRIJVING VAN DE TOELICHTING (x € 1.000)
FOUTEN
ONZEKERHEDEN
VERWIJZING
Sociaal domein – pgb Jeugdzorg en Wmo
156
§ 4.2
Sociaal domein – Wmo ZIN
462
§ 4.2
Sociaal domein – Jeugdzorg ZIN
150
§ 4.2 § 2.3
Rechtmatigheid
Aanbestedingsrechtmatigheid
104
0
Totaal
104
768
Materialiteit (1% voor fouten, 3% voor onzekerheden)
895
2.685
Performance materialiteit (70% van de materialiteit)
626
Door de gemeenteraad vastgestelde rapporteringstolerantie
179
Wij concluderen dat de resterende de controleverschillen zowel individueel als gezamenlijk niet materieel zijn voor de jaarrekening als geheel en hebben derhalve een goedkeurende verklaring verstrekt met betrekking tot de rechtmatigheid. Aanbestedingsrechtmatigheid In het kader van de rechtmatigheidscontrole hebben wij de juiste toepassing van de Europese aanbestedingsrichtlijnen gecontroleerd aan de hand van de zogenaamde inkoopanalyse. Wij hebben deze controle uitgevoerd in overeenstemming met de sdo-notitie, waarbij wij een aantal specifieke key-items hebben geselecteerd (op basis van omvang of bevindingen vorig jaar) en een steekproef hebben uitgevoerd op de restpopulatie. In totaal hebben wij voor een bedrag ad € 104.000 aan onrechtmatigheden geconstateerd in het kader van Europese aanbestedingen en hebben op de applicaties van een softwareleverancier.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.4 Duurzaamheid Gemeenten hebben een belangrijke rol in de keten als het gaat om duurzaamheid
11
Onze visie op uw rol in verduurzaming In 2015 zijn de duurzame ontwikkelingsdoelen (sustainable development goals) van de Verenigde Naties door alle lidstaten van de VN aangenomen. Deze doelen vormen de wereldwijde agenda voor duurzaamheid tot 2030. Zoals ook in meerdere publicaties van de VNG is verwoord, is ieders inzet hierbij nodig en die van gemeenten onmisbaar. In het bijzonder attenderen wij u op de publicatie van de VNG met als titel ‘De global goals in het gemeentelijk beleid – een handreiking voor de Nederlandse gemeenten’. Een publicatie waarin concreet per doel wordt ingegaan op uw mogelijke rol hierin. Mede doordat in 2015 de doelstellingen voor 2030 zijn aangenomen is het onderwerp ‘duurzaamheid’ niet meer weg te denken van bestuurstafels in zowel de publieke als de private sector. Het hoeft weinig betoog dat voor overheden een regierol is weggelegd als het gaat om het uitvoering geven aan ambities, het stimuleren van gedragsverandering in de maatschappij en het financieel steunen van burgers en bedrijven. Als gemeente bent u de verbinding tussen vele partijen binnen en buiten uw gemeente, onder andere ten aanzien van zorg, sociale vangnetten, huisvesting, afvalbeheersing, de waterketen, enz.
Duurzaamheid is al onderdeel van uw beleid
Strategie vormgeven vanuit een aantal
In het kader van het Klimaatakkoord heeft u al het nodige uitgewerkt ten aanzien van klimaatadaptie (doel 13) en de warmte-transitievisie (doel 7). Ook de Regionale Energiestrategieën (RES’en) zijn hieruit gevolgd. Aan een aantal van de andere doelen kunnen tevens lokale initiatieven worden gekoppeld. Het ontbreekt bij veel gemeenten echter aan een integrale strategie op het gebied van duurzaamheid in de breedte met als gevolg onvoldoende vanuit een regierol wordt. Die integrale strategie is noodzakelijk om de juiste afwegingen te maken zodat u een inhoudelijke bijdrage levert aan de duurzaamheidsagenda 2030, maar deze ook kunt vertalen naar financiële impact. Gezien de enorme opgaven die er liggen is uw gemeente een wat ons betreft onmisbare schakel in deze keten. Hoe komt u tot uw strategie? Wij zien duurzaamheid in de breedte als een belangrijk aandachtspunt voor uw gemeente.
We noemen een aantal vragen die kunnen helpen bij het invullen van uw regierol: Wat is uw ambitie ten aanzien van duurzaamheid binnen de gemeente of regio? Hoe ver bent u met uw dialoog met betrokkenen (stakeholder dialoog) om de belangrijkste thema’s voor uw duurzaamheidsstrategie te onderkennen? In hoeverre heeft u duurzaamheid tot speerpunt in uw collegeprogramma opgenomen? Hoe concreet en meetbaar zijn de doelstellingen die u zich gesteld heeft? Kent u de meerjarige impact van uw ambities op uw begroting? Zomaar een aantal wezenlijke basisvragen die noodzakelijkerwijze beantwoord moeten worden om op een gestructureerde en gedegen wijze invulling te kunnen geven aan uw rol. Dit vraagt ook een programmatische aanpak in de organisatie, zowel op inhoud als op aansturing. Een ambitie moet immers vertaald worden naar concrete doelen en kpi’s en de uitvoering moet tenslotte ook gemonitord, bijgestuurd en gerapporteerd worden. Een betrouwbare totstandkoming van deze informatie is daarbij een belangrijke randvoorwaarde, zeker als bij dergelijke informatie mogelijk op termijn ook een controleverklaring verstrekt moet worden zoals in het bedrijfsleven het geval wordt (CSRD). Overigens een aspect dat voor gemeenten nog niet aan de orde is.
Wij merken overigens op dat gemeente Bernheze reeds de eerste stappen heeft gezet ten behoeve van de implementatie binnen de organisatie en heeft in haar jaarverslag een paragraaf opgenomen over de Global Goals. Tevens heeft de gemeente per programma de van toepassing zijnde Global Goals opgenomen in het jaarverslag, waarmee u duidelijk voorop loopt op dit thema.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.6 Duurzaamheid
12
Hoe nu verder? Dit voorjaar zijn de gemeenteraadsverkiezingen geweest. U heeft de taak een nieuw college te vormen met een nieuw 4-jarig collegeprogramma. Wij raden sterk aan hierin expliciet ruimte te scheppen voor het thema duurzaamheid als ‘rode draad’ in het collegeprogramma. Zoals aangegeven heeft gemeente Bernheze reeds de eerste stappen gezet rondom implementatie van de Global Goals. Om u verder te helpen in dat traject, hebben wij onderstaande routekaart ontwikkeld. Hierin zijn achtereenvolgens alle te zetten stappen in dit kader opgenomen. Daarbij is ook aandacht voor de inbedding in de organisatie. Goede voorbeelden van gemeenten die duurzaamheid al expliciet als thema hebben omarmd zijn Nijmegen en Utrecht. Deze gemeenten geven transparant en concreet, elk op eigen wijze, inzicht in de doelstellingen en de realisatie hiervan. Wij gaan graag met u het gesprek aan om u waar nodig te kunnen ondersteunen in dit proces van het bepalen van ambities en strategie, de vertaling naar de organisatie en de monitoring en rapportage hiervan. Gezien het belang van dit thema en onze maatschappelijke rol, hebben wij het bevorderen van verduurzaming en het transparant hierover rapporteren tot een van onze speerpunten gemaakt.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.5 Opvang vluchtelingen Oekraïne
Gemeenten hebben een essentiële rol in de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne
Vergoeding via SPUK
Voorschot van 50% verwachte opvangplekken in de gemeente
Correcte registratie van verstrekkingen en uitvoeringskosten is van belang
DASHBOARD
13
Onze visie op uw rol bij de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne Het conflict in Oekraïne heeft ook gevolgen voor Nederlandse gemeenten. Dat kan gaan om opvang van vluchtelingen door gemeenten en particulieren, ondersteuning van Oekraïners en Russen die momenteel in Nederland verblijven, risico's voor digitale veiligheid en economische sancties voor Russische bedrijven. Wat wij bij gemeente Bernheze en veel andere gemeenten zien is dat voor de opvang van de vluchtelingen veel tijd en capaciteit vraagt van de ambtelijke organisatie. Capaciteit die door de krapte op de arbeidsmarkt, de ontwikkelingen rond Corona en de toenemende taken van gemeente al onder druk stond. Net als bij veel andere gemeente is en wordt actief gezocht naar opvangplekken. Deze beschikbare plekken, maar ook de bezetting van de plekken neemt nog dagelijks toe, het Ministerie van JenV publiceert over deze ontwikkeling. Naast het regelen van de opvangplekken is gemeente Bernheze nog dagelijks bezig met het leefgeld en andere ondersteuning van de vluchtelingen. Specifieke uitkering Zoals het er nu naar uitziet zullen gemeenten gecompenseerd worden middels een specifieke uitkering van het Ministerie van Justitie en Veiligheid. De omvang van de uitkering lijkt als volgt vormgegeven: 1. Gemeenten ontvangen ter bekostiging van de kosten een normbedrag van € 100 per dag per gerealiseerde opvangplek. 2.
Indien bovenstaand normbedrag, voor ingang van de SPUK niet toereikend is voor de kosten van de opvangvoorzieningen, dan kan de gemeente de werkelijke kosten ontvangen. (incl. doorwerkende kosten die hoger zijn dan het normbedrag) 3. Gemeenten ontvangen ter bekostiging van leefgeld van ontheemden bij particulieren een vergoeding van de werkelijke kosten per verstrekking als bedoeld in de Regeling opvang ontheemden Oekraïne. 4. Gemeenten ontvangen ter bekostiging van de kosten, als bedoeld in artikel 2, eerste lid, onderdeel c, een normbedrag voor de werkelijke kosten per verstrekking. 5. Gemeenten ontvangen ter bekostiging van de kosten die gemeenten maken voor het geschikt maken of realiseren van gebouwen voor de opvang van ontheemden de werkelijke kosten. Een voorschot van 50% van de naar verwachting te realiseren opvangplekken zal aan de gemeente worden uitgekeerd. Definitieve afrekening op basis van de verantwoording in de SISA-Bijlage plaatsvinden. Processen, registraties en aanbestedingen De specifieke regeling vraagt verantwoording door de gemeente. Omdat sprake is geweest van spoed vragen wij nadrukkelijk aandacht voor de kwaliteit van registraties en processen zodat uw gemeente straks zonder veel onzekerheden volledige vergoeding ontvangt voor haar inzet. Specifiek vragen we aandacht voor: functiescheiding bij de registratie en controle van het verstrekte leefgeld.
functiescheiding bij de registratie van bestede uren tussentijdse controle dat vergoedingen, waaronder het leefgeld, voor het juiste aantal dagen is verstrekt Als laatste wijzen we op de aanbestedingswetgeving, er is sprake van dwingende spoed bij veel aan de opvang gerelateerde inkopen. Echter, het is essentieel om te monitoren en vast te leggen tot wanneer en voor welke inkopen deze dwingende spoed geldt. Wij adviseren u om, voor zover nog niet gedan, registraties en processen hieromtrent vorm te geven. Wij denken graag mee over registraties en de documentatie rond dwingende spoed.
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.5 Opvang vluchtelingen Oekraïne
EU- aanbesteden en dwingende spoed
14
Aanbestedingen Vanuit de specifieke regeling wordt tevens ingegaan op de aanbestedingswetgeving. Er lijkt sprake van dwingende spoed bij veel aan de opvang gerelateerde inkopen. Echter is het essentieel om te monitoren en vast te leggen tot wanneer en voor welke inkopen deze dwingende spoed geldt. Vluchtelingenopvang Het kabinet heeft zich gecommitteerd aan 75.000 opvangplekken in veiligheidsregio’s door het land heen. De meeste van deze opvangplekken moeten nog worden gerealiseerd. Overheden moeten hiervoor met name vastgoed huren of inzetten, en het vastgoed inrichten ten behoeve van scholing, gezondheidszorg en wonen van vluchtelingen. De huur van vastgoed is niet aanbestedingplichtig. De overige inrichtingen en installaties zijn wel aanbestedingplichtig. Op grond van de uitzondering van dwingende spoed is er een mogelijkheid deze onderhands te gunnen. Het kabinet heeft uitgesproken dat de opvang voor minimaal zes maanden moet worden ingericht. De vluchtelingenopvang is acuut. Wij adviseren zo veel mogelijk gebruik te maken van bestaande (raam)contracten, bijvoorbeeld voor de inhuur van personeel. Mogelijk kunnen die ook worden uitgebreid vanwege deze onvoorziene omstandigheid. Leg dit goed vast in het inkoopdossier en zorg voor een aankondiging op TenderNed. Wanneer geen bestaande infrastructuur aanwezig is moet worden ingekocht of aanbesteed.
In selecte gevallen kan het gerechtvaardigd zijn om opdrachten direct onderhands te gunnen met toepassing van de onderhandelingsprocedure zonder aankondiging vanwege dwingende spoed. Gegeven de omstandigheden is het verdedigbaar om kort durende contracten te sluiten in ieder geval tot november 2022, zonder dat hier sprake is van overtreding van het knipverbod. Vanwege de onzekere situatie verdient het aandacht om bij contractvorming al enige uitloop in de vorm van opties en verlengingen in te bouwen. Als de situatie langer duurt, moet gezocht worden naar een meer stabiele (middel)lange termijn oplossing. Beëindiging overeenkomsten Gazprom De contracten met Russische entiteiten, waaronder Gazprom, moet voor 10 oktober 2022 zijn beëindigd. Overeenkomsten die nog doorlopen na deze datum overtreden de sancties en de Sanctiewet. In dat geval is er sprake van een economisch delict. Overheden moeten de contracten met Gazprom tijdig opzeggen. Het risico op boetes of schadevergoeding voor vroegtijdige beëindiging is aanwezig. Nieuwe procedure inkoop energie en gas Voor de vervolglevering van gas zal een nieuwe aanbestedingsprocedure moeten worden gevolgd. De gehele energiemarkt is in beweging, dit leidt onverhoopt tot hogere prijzen. Vanuit dat perspectief is een overeenkomst met een korte(re) looptijd aan te bevelen.
Leg de motivering van de korte looptijd ook goed vast in het inkoopdossier. De maatregelen zijn op tijd aangekondigd. Vooralsnog kan dan ook gewoon reguliere Europees worden aanbesteed. Voor een beroep op dwingende spoed zien wij momenteel onvoldoende grond. Wij denken graag mee over de documentatie rondom dwingende spoed.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.5 Opvang vluchtelingen Oekraïne
De toelichting gebeurtenissen na balansdatum is voldoende
15
Gebeurtenissen na balansdatum Hoe ingrijpend de economische effecten van deze crisis zullen zijn, is op dit moment nog moeilijk te overzien. De impact op de bedrijfsvoering van de Gemeente zal naar verwachting niet van aanzienlijke betekenis zijn. Rekening moet worden gehouden met (verder) stijgende prijzen, die zich kunnen vertalen in hogere inkoopkosten voor energie, hout, metaal en hulpstoffen. Het conflict heeft ook weerslag op de digitale veiligheid in Nederland. Momenteel lijkt het beeld stabiel maar het dreigingsbeeld kan abrupt veranderen. Verder is in dit verband van belang dat de gemeente geen directe zakelijke relaties onderhoudt met bedrijven in Oekraïne, Rusland en WitRusland. Gemeente Bernheze heeft in de risicoparagraaf geen aandacht voor de oorlog in Oekraïne.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
16
3. Resultaat & financiële positie
3.1 Resultaat 2021 3.2 Dashboard financiële positie 3.3 Ontwikkeling van de financiële positie van de gemeente 3.4 Ons beeld van uw financiële positie
3.1 Resultaat 2021 Resultaat 2021 ten opzichte van de gewijzigde begroting bedraagt € 3,7 miljoen
Belangrijkste afwijkingen in het resultaat algemene dienst 2021
17
Het resultaat algemene dienst van gemeente Bernheze over het jaar 2021 ten opzichte van de gewijzigde begroting bedraagt € 3,7 miljoen voordelig. In het onderstaand overzicht is het resultaat in het kort weergegeven: OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN (x 1.000)
2021
BEGROTING NA WIJZIGINGEN
VERSCHIL
IN %
Saldo van baten en lasten
4.585V
3.566N
8.151V
229%
Onttrekkingen reserves
5.459V
7.150V
1.691N
24%
Dotatie aan reserves
6.242N
3.488N
2.754N
79%
Resultaat
3.802V
96V
3.706
3.860%
Gemeente Bernheze heeft op alle programma’s een voordelig resultaat en op de heffing VPB en mutaties een negatief resultaat behaald. De belangrijkste afwijkingen van de begroting na wijzigingen worden veroorzaakt door onderstaande programma’s: Programma Sociaal domein ad € 2,2 miljoen voordelig als gevolg van hogere baten en lagere lasten. De lagere lasten worden met name veroorzaakt door lagere lasten wijkteams ad € 0,8 miljoen die betrekking hebben op rijksgelden waar tegenover nog geen directe verplichting staat en via een stelpost aan de reserve sociaal domein zijn toegevoegd. Programma Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing ad € 1,1 miljoen voordelig als gevolg van hogere baten doordat de gerealiseerde verkopen hoger zijn dan begroot. Algemene dekkingsmiddelen en overhead samen ad € 1,7 miljoen voordelig als gevolg van hogere opbrengsten uit algemene uitkeringen en lagere lasten overhad. Mutaties reserves ad € 4,4 miljoen nadelig als gevolg van hogere toevoegingen en lagere onttrekkingen.
Het resultaat 2021 wijkt ongeveer 4,1% af van de totale begrote lasten (na wijziging). Op basis van onze ervaringsnorm bij decentrale overheden is een afwijking van 2-3% inherent aan een complex begrotingsproces.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
3.2 Dashboard financiële positie
NETTO SCHULDQUOTE
18
BELASTINGCAPACITEIT
SOLVABILITEIT 50
90
105
95
130
27,6% 220
-100
< 90%
39,8%
20
90-130%
0
> 130%
(GECORRIGEERDE) SCHULDQUOTE
< 20%
98,5% 100
20-50%
> 50%
50
150
< 95%
95-105%
> 105%
STRUCTURELE EXPLOITATIERUIMTE
GRONDEXPLOITATIE
0
90
35 130
24,4% -100
< 90%
DASHBOARD
220
90-130%
8,8%
20
> 130%
JAARREKENING
100
0
< 20%
FINANCIËLE POSITIE
2,2%
20-35%
> 35%
BEVINDINGEN
5
-5
< 0%
BIJLAGEN
0%
> 0%
3.3 Ontwikkeling van de financiële positie van de gemeente
19
RATIO WEERSTANDSVERMOGEN
1,70 1,60 1,50 1,40
1,58
1,56
1,4
1,4
1,4
1,4 gemeente Bernheze
1,30
Na vrijval o.b.v. financiële verordening
1,20 1,10 1,00 JR2021
2022
2023
2024
STRUCTURELE EXPLOITATIERUIMTE
4,0% 3,5% 3,0% 2,5% 2,0% 1,5% 1,0% 0,5% 0,0% -0,5%
3,8% 2,6%
2,2%
gem. NL* gemeente Bernheze
0,8% -0,1% JR2021
2022
2023
0,1% 2024
2025
* De bron voor de gemiddelden NL betreft het gemiddelde over 2020 voor gemeenten in de categorie 25.000 – 50.000. Data gebaseerd op www.waarstaatjegemeente.nl.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
3.4 Ons beeld van uw financiële positie
Kengetallen moeten in relatie tot elkaar worden bezien
20
Onze rol in relatie tot het weerstandsvermogen en financiële kengetallen De analyse van het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen is een onderdeel van het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Vanuit onze controlerende rol dienen wij vast te stellen of het jaarverslag (en dus deze paragraaf) niet strijdig is met de jaarrekening en geen materiële onjuistheden bevat. De kengetallen moeten altijd in relatie tot elkaar worden bezien. Uit de combinatie van de kengetallen kan een beeld worden gemaakt van de financiële positie van de gemeente Bernheze. Daarbij kan ook inzichtelijk worden gemaakt wat de oorzaak is van een sterke of zwakke financiële positie. De financiële kengetallen geven, met de inherente beperkingen hierbij, inzicht in (de ontwikkeling van) uw financiële positie, mede in relatie tot de landelijke benchmark.
Signaleringswaarden GTK 2020 als referentiewaarden
Signaleringswaarden volgens het Gemeenschappelijk Financieel Toezichtkader 2020 (GTK 2020) Vanuit hun taak als financieel toezichthouder hebben de twaalf provincies een gemeenschappelijk financieel toezichtkader opgesteld dat vanaf begrotingsjaar 2021 geldt. In het GTK 2020 zijn signaleringswaarden opgenomen voor de financiële kengetallen zoals opgenomen in het jaarverslag van de gemeente. Wij hebben deze signaleringswaarden als referentie gebruikt bij ons beeld van uw financiële positie.
Uw financiële positie is voldoende
Weerstandsvermogen gemeente is voldoende In de paragraaf weerstandsvermogen heeft het college een overzicht opgenomen van de weerstandscapaciteit. De weerstandscapaciteit bedraagt volgens deze paragraaf € 10,8 miljoen. In de nota reserves en voorzieningen staat de streefratio van gemeente Bernheze (voldoende, tussen 1,0 en 1,4) opgenomen. Op basis van de nota reserves en voorzieningen is per 31 december 2021 € 1,2 miljoen aan algemene weerstandsreserve vrijgevallen ten gunste van de algemene reserve vrij besteedbaar. In het weerstandsvermogen ultimo 2021 is geen bedrag meegeteld van vrij aanwendbare bestemmingsreserves. In geval van calamiteiten is het mogelijk om een deel van deze reserves een andere aanwending te geven. In de paragraaf weerstandsvermogen zijn de relevante risico’s benoemd. De gemeente Bernheze heeft op basis van interne berekeningen het totale bedrag aan risico’s waaraan de organisatie is blootgesteld bepaald op € 6,8 miljoen. Het weerstandsvermogen van de gemeente Bernheze is volgens het GTK 2020 met 1,4 voldoende te noemen. Gemeente Bernheze heeft de risico’s ingeschaald op basis van kans * impact en de risico’s geclassificeerd van laag naar hoog. Mede in combinatie met de risicomatrix in het intern controleplan achten wij dat de risicobeheersing van gemeente Bernheze toereikend is.
Uw weerstandsvermogen is voldoende
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
3.4 Ons beeld van uw financiële positie
De gemeente kan aan haar langetermijnverplichtingen voldoen. Ontwikkeling solvabiliteit is een aandachtspunt en wordt beïnvloed door de financiering van Heesch-West
21
Solvabiliteit en netto schuldquote De solvabiliteit bedraagt ultimo 2021 39,8% (2020: 36,2%). Voor de solvabiliteit geldt dat hoe hoger dit percentage is, hoe beter de gemeente in staat is om haar verplichtingen op lange termijn te voldoen. De netto schuldquote bedraagt 27,6% (2020: 37,4%). De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie en de hoogte van de investeringen uit het nabije verleden. De solvabiliteit van gemeente Bernheze is als neutraal te kwalificeren volgens het gemeenschappelijk financieel toezichtkader (GTK 2020) en de netto schuldquote als minst risicovol. Beide ratio’s laten op basis van de begroting tot en met 2025 een positieve ontwikkeling zien. Gemeente Bernheze heeft voor de grondexploitatie Heesch-West een financiering afgesloten. Deze financiering is zichtbaar in de jaarrekening van gemeente Bernheze, maar de boekwaarde van de gronden zijn nog opgenomen bij de gemeenschappelijke regeling Heesch-West. In de jaarrekening van Gemeente Bernheze is een voorziening gevormd voor het aandeel in de gemeenschappelijke regeling. Wanneer de Gemeenschappelijke Regeling de boekwaarde overneemt van de gemeente Bernheze heeft dit een positief effect op de solvabiliteitsratio en netto schuldquote. Ratio grondexploitatie Voor de ratio grondexploitatie geldt dat hoe lager deze is, hoe beter.
De ratio grondexploitatie van de gemeente is laag doordat de grondpositie (de waarde van de grond) ten opzichte van de totale baten laag is. De ratio grondexploitatie < 20% is het minst risicovol te noemen volgens het GTK 2020.
De ontwikkeling van de structurele exploitatieruimte blijft een aandachtspunt
DASHBOARD
Structurele exploitatieruimte De structurele exploitatieruimte van de gemeente Bernheze ligt op basis van de begroting 2022 – 2025 de komende jaren rond 0% en is in 2023 negatief. De structurele exploitatieruimte geeft de verhouding tussen de structurele baten en lasten in verhouding met de totale baten weer.
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
22
4. Belangrijkste bevindingen
4.1 Interne beheersing en rechtmatigheidsverantwoording 4.2 Sociaal domein uitgelicht 4.3 Ontwikkeling grondexploitaties 4.4 BBV, WNT en SiSa 4.5 Begrotingsrechtmatigheid
4.1 Interne beheersing en rechtmatigheidsverantwoording
Nog aandachtspunten in de interne beheersing. Onze controle is vooral gegevensgericht. Zie ook managementletter 2021.
23
Interne beheersing en onze aanpak voor 2022 Als onderdeel van de jaarrekeningcontrole hebben wij een interim-controle uitgevoerd. De bevindingen naar aanleiding van deze controle hebben wij opgenomen in onze managementletter d.d. 18 februari 2022. Samenvattend hebben wij geconstateerd dat er bij uw gemeente, net als bij veel andere gemeenten, nog aandachtspunten resteren. Dit betekent niet dat uw gemeente niet in control is, maar wel dat het in control zijn voor ons niet toetsbaar blijkt uit controlesporen in de processen en systemen. Derhalve konden wij het afgelopen jaar voor onze controle (nog) niet steunen op uw interne beheersing en hebben wij de jaarrekening voornamelijk achteraf en gegevensgericht gecontroleerd (middels deelwaarnemingen, cijferbeoordelingen, steekproeven, etc.). Fraude De komende jaren zal er vanuit de accountantscontrole nog nadrukkelijker aandacht worden gegeven aan fraudepreventie. Onze beroepsorganisatie, de NBA, heeft inmiddels de ‘best practicemaatregelen fraude(risico)beheersing voor bestuurders en toezichthouders’ het tweede concept ter consultatie bij belangenorganisaties uitgebracht. In deze notitie komt nadrukkelijk de rol van bestuurders en toezichthoudende organen, zoals de gemeenteraad, bij het voorkomen en detecteren van fraude aan de orde.
Door de nadruk te leggen op het voorkomen van fraude, kunnen de gelegenheden die tot fraude leiden, afnemen. Dit vraagt om actief toezicht op risico’s en beheersmaatregelen ter voorkoming van fraude. Ook de accountant heeft hierin een belangrijke rol. De landelijke pilots waar in de controleverklaring 2020 van de accountant uitgebreider wordt gerapporteerd over het thema fraude (o.a. Gemeente Breda) hebben bijgedragen aan de best practices. De best practices van de NBA zijn erop gericht het fraudebewustzijn en de frauderisicobeheersing te vergroten. In onze managementletter hebben wij reeds aandacht gevraagd voor dit onderwerp. Graag gaan wij met u in overleg over het vergroten van de actieve rol van de auditcommissie ten aanzien van frauderisicobeheersing. Bijvoorbeeld door jaarlijks één of meerdere onderkende frauderisico’s (en indien van toepassing de interne beheersingsmaatregelen die zijn genomen om deze frauderisico’s te mitigeren) nader te laten onderzoeken door de interne controleafdeling, een accountant of een gespecialiseerde (fraude)onderzoeker.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.1 Interne beheersing en rechtmatigheidsverantwoording
Invoering rechtmatigheidsverantwoording 2022
24
Update Invoering rechtmatigheidsverantwoording door het college met ingang van 2022 In onze eerdere rapportages zijn wij uitgebreid ingegaan op de ontwikkeling van de rechtmatigheidscontrole door de externe accountant naar de rechtmatigheidsverantwoording door het college. De commissie BBV heeft in december 2020 de concept notitie rechtmatigheidsverantwoording met de nadere spelregels voor de rechtmatigheidsverantwoording ter consultatie openbaar gemaakt en heeft augustus 2021 de kadernota rechtmatigheid 2022 gepubliceerd. Naar verwachting vindt in 2022 de wetsbehandeling in de Tweede Kamer plaats. Daarna volgen nog de nodige aanpassingen van wetgeving en notities vanuit onder ander het NBA. Desalniettemin is de verwachting vooralsnog dat de rechtmatigheidsverantwoording per boekjaar 2022 wordt ingevoerd. De invoering van de rechtmatigheidsverantwoording heeft gevolgen voor de (interne) beheersing van de organisatie en ook de rol van de accountant verandert hierdoor. Wij verwachten dat dit voor de meeste gemeenten een uitdaging is, maar naar onze mening ook een kans voor uw organisatie en interne beheersing.
Wanneer de rechtmatigheidsverantwoording met terugwerkende kracht wordt ingevoerd, wordt de gemeente met ingang van verslagjaar 2022 immers zelf verantwoordelijk voor de rechtmatigheidsverantwoording en moet het college een (onderbouwde) mededeling doen omtrent de naleving van de rechtmatigheid. De wetswijziging is niet alleen een technische verandering, maar ook een cultuurverandering die effect heeft op de bedrijfsvoering van de organisatie.
Stand van zaken binnen uw gemeente
DASHBOARD
Stand van zaken binnen uw gemeente In onze managementletter d.d. 18 februari 2022 hebben wij u geïnformeerd over de stand van zaken van de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording bij gemeente Bernheze. Ten tijde van de jaarrekeningcontrole hebben wij de organisatie gesproken over de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording.
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.2 Sociaal domein uitgelicht
Totale lasten sociaal domein € 17,3 miljoen
25
Sociaal domein De lasten van gemeente Bernheze met betrekking tot het sociaal domein bedragen over 2021 circa € 17,3 miljoen: ONDERDEEL (* € 1 miljoen)
2021
2020
Jeugdzorg ZIN
€ 6,3
€ 6,0
Wmo ZIN
€ 5,3
€ 4,7
Pgb
€ 0,6
€ 0,8
Participatiewet
€ 4,4
€ 4,2
Tozo
€ 0,7
€ 2,0
Totaal
€ 17,3
€ 17,6
De Jeugdzorg van gemeente Bernheze is voor de regio centraal belegd bij ‘s-Hertogenbosch en de Participatiewet inclusief Tozo is uitbesteed aan gemeente Meierijstad. De lasten pgb en Tozo zijn voor gemeente Bernheze niet materieel. Op basis van de interne processen bij gemeente Bernheze en het zekerheidspercentage dat gemeente Bernheze hierdoor verkrijgt, zijn de onzekerheden voor pgb geraamd op circa € 150.000 (2020: € 196.000).
Resterende onzekerheid Wmo ZIN circa € 462.000
Wmo ZIN De productieomvang van Wmo ZIN bij zorginstellingen bedraagt in 2020 circa € 4,3 miljoen (2020: € 3,8 miljoen). Op basis van de processen bij de gemeente omtrent het toekennen van beschikkingen, het opvragen van productieverantwoording met controleverklaringen op basis van het landelijk protocol, het uitvoeren van jaarlijkse cliëntervaringsonderzoeken en het bijhouden van een klachtenregistratie verkrijgt de gemeente zekerheid dat de zorg is geleverd. Tevens hebben de cliëntervaringsonderzoeken en het bijhouden van een klachtenregistratie het doel om de kwaliteit van de zorg te verbeteren. Uitgaande van de interne beheersing op het proces van beschikkingen tot en met betalingen bij uw gemeente, de ervaringen uit voorgaande jaren, de ontvangen controleverklaringen en productieverklaringen ramen wij het bedrag van deze resterende onzekerheid in totaliteit op € 462.000 van de € 4,3 miljoen (2020: € 451.000).
Resterende onzekerheid Jeugdzorg circa € 150.000
Jeugdzorg ZIN De gemeente ‘s-Hertogenbosch ontvangt voor alle deelnemende gemeenten van alle zorgaanbieders de productieverantwoordingen en controleverklaringen en gemeente Bernheze ontvangt van de accountant van gemeente ‘s-Hertogenbosch een rapportage met betrekking tot de lasten jeugdzorg en de uitkomsten uit de controle. De opgave van de Jeugdzorg ZIN van gemeente ‘s-Hertogenbosch is medio mei 2022 beschikbaar gesteld aan uw gemeente. Hierdoor heeft uw gemeente geruime tijd weinig zicht gehad op de definitieve kosten voor de Jeugdzorg ZIN. Op basis van de ontvangen rapportage concluderen wij dat er voldoende zekerheid is omtrent de levering van de zorg. Er resteert echter nog een onzekerheid met betrekking tot de prestatielevering Jeugdzorg LTA. Uitgaande van de interne beheersing op het proces van beschikkingen tot en met betalingen bij uw gemeente ramen wij het bedrag van de resterende onzekerheid in totaliteit op circa € 150.000 van de € 6,3 miljoen (2020: € 175.000).
DASHBOARD
Tevens zijn beperkte aansluitverschillen geconstateerd bij de controle van Jeugdzorg en Wmo die kleiner zijn dan onze rapporteringstolerantie. JAARREKENING FINANCIËLE POSITIE BEVINDINGEN BIJLAGEN
4.3 Ontwikkeling grondexploitaties
Actualisatie grexen
26
Actualisatie en bijstelling grondexploitaties Eén van de grotere balansposten betreft de voorraad onderhanden projecten (grondexploitaties). Gemeente Bernheze heeft verschillende omvangrijke grondexploitaties. De balanspositie bedraagt per ultimo 2021 € 7,8 miljoen (ultimo 2020 € 10,1 miljoen). Door de invloed van de parameters (zoals kostenstijgingen, fasering, stijgende verkoopprijzen, rente-effecten), die bepalend zijn voor de in de toekomst te realiseren opbrengsten, hebben wij bij onze controle de grondexploitaties diepgaand gecontroleerd. Tijdens de controle zijn de uitgangspunten gechallenged. De grondexploitaties zijn met deze uitgangspunten per 31 december 2021 geactualiseerd. Tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd en of er mogelijk een verliesvoorziening moet worden getroffen. Op lopende grondexploitaties is geen sprake van een verliesvoorziening. In 2021 zijn geen omvangrijke nieuwe grondexploitaties gestart. Voor het project Heesch-West neemt de gemeente Bernheze samen met de gemeenten Oss en ‘s-Hertogenbosch deel in de gemeenschappelijke regeling. Op grond van de prognoses van de gemeenschappelijke regeling heeft gemeente Bernheze een voorziening ad € 5,2 miljoen gevormd (ultimo 2020: € 5,2 miljoen).
Er hebben in de vooruitzichten geen wijzigingen plaatsgevonden ten aanzien van deze grondexploitatie ten opzichte van vorig jaar.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.3 Ontwikkeling grondexploitaties
Redelijkheid belangrijkste schattingselementen vastgesteld
27
Winstneming Het voorzichtigheidsbeginsel leidt ertoe dat realisatie van winst moet worden uitgesteld tot daarover voldoende zekerheid bestaat. Dit betekent echter niet dat pas winst moet worden genomen bij het afsluiten van het grondexploitatiecomplex. In de notitie Grondexploitatie is opgenomen dat voor winstneming de Percentage of Completion (POC) methode geldt: voor zover gronden zijn verkocht en opbrengsten zijn gerealiseerd dient tussentijds naar rato van de voortgang van de grondexploitaties winst te worden genomen. Hiervoor moet het resultaat op de grondexploitatie wel op betrouwbare wijze kunnen worden ingeschat. Dit is mogelijk wanneer het waarschijnlijk is dat de economische voordelen die aan het project zijn verbonden naar de gemeente zullen toevloeien. Indien aan de volgende voorwaarden is voldaan, bestaat er voldoende zekerheid om winst te kunnen nemen: 1. Het resultaat op de grondexploitatie kan betrouwbaar worden ingeschat; én 2. De grond (of het deelperceel) moet zijn verkocht; én 3. De kosten zijn gerealiseerd (winst wordt naar rato van de realisatie gerealiseerd).
ONTWIKKELING NETTO BOEKWAARDE GRONDEXPLOITATIES 2021–2020 (x € 1 miljoen) 12,0
10,1 10,0
In 2021 is in totaal voor € 2,3 miljoen aan tussentijdse winst verantwoord. De in 2021 verantwoorde tussentijdse winst ziet met name toe op Bergakkers (€ 1,2 miljoen), De Erven (€ 0,4 miljoen) en Zwarte Molen (€ 0,2 miljoen). Er is zeer beperkt sprake van terugname van eerdere winstneming en verliesneming op een afgesloten project (respectievelijk € 32.000 om € 93.000, 2020 nihil). Een uitsplitsing van de bouwgronden in exploitatie naar soort project is in nevenstaand schema weergegeven. Er is sprake van één grondexploitatie bedrijventerrein (Retsel II); de overige grondexploitaties betreffen woningbouw. De status per project is toegelicht in de paragraaf grondbeleid in de jaarrekening.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
8,8 7,8
8,0 6,7 6,0
4,0
2,0 1,1
0,0
BIE - woningbouw
1,3
BIE - bedrijventerreinen
2021
BIJLAGEN
2020
Totaal
4.3 Ontwikkeling grondexploitaties
28
Woningbouwplannen € 6,7 miljoen De meeste grondexploitaties van de gemeente Bernheze bevinden zich in een vergevorderd stadium. Hierdoor is de resterende onzekerheid ten aanzien van nog te maken kosten en nog te realiseren opbrengsten relatief laag. De verwachte opbrengsten zijn door gemeente Bernheze onderbouwd middels taxatierapporten. Tevens zijn alle grondprijzen in 2021 onderbouwd middels taxaties. Het grootste deel van de boekwaarde komt voor rekening van bouwgrondexploitatie De Erven ad € 5,3 miljoen. In 2021 is binnen dit project voor € 0,4 miljoen aan tussentijdse winst verantwoord op basis van de POC-methode. Voor dit project zijn zowel de kosten voor circa 70% gerealiseerd en de opbrengsten voor circa de helft gerealiseerd. Tevens is het verwachte resultaat op dit project met € 0,2 miljoen toegenomen ten opzichte van de exploitatieberekening ultimo 2020. Op de meeste projecten heeft een bijstelling van het resultaat plaatsgevonden. Industrieterreinen € 1,1 miljoen Gemeente Bernheze heeft één grondexploitatie bedrijventerreinen. Dit betreft Retsel II. In 2021 is er een kavel gesplitst waardoor de te verkopen kavels toenemen. Naar verwachting worden de resterende kavels in 2022 verkocht. Op dit project wordt een positief resultaat verwacht van € 0,1 miljoen.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.4 BBV, WNT en SiSa
29
BBV wordt nageleefd
Bevindingen ten aanzien van naleving van de wettelijke verslaggevingsregels (BBV) Wij hebben vastgesteld dat gemeente Bernheze de wettelijke verslagleggingsregels (BBV) heeft nageleefd.
WNT-verantwoording voldoet aan de vereisten
Naleving van de (publicatieverplichtingen) WNT De Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) is met ingang van 2013 van toepassing en vervangt tegelijkertijd de Wopt (Wet openbaarmaking uit publieke middelen gefinancierde topinkomens). Doelstelling van de wet is te verhinderen dat instellingen in de publieke en semipublieke sectoren rechtens in staat zijn bovenmatige bezoldigingen toe te kennen. Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. De algemene bezoldiging voor een topfunctionaris mag voor 2020 niet meer bedragen dan € 209.000 per jaar. De externe accountant is belast met de controle op de naleving van de WNT door de instelling. Overschrijding van de bezoldigingsnorm wordt aangemerkt als een onverschuldigde betaling, die door de topfunctionaris terugbetaald moet worden aan de instelling. Gebeurt dit niet, dan is BDO als accountant wettelijk verplicht om bij het ministerie melding te doen van deze onverschuldigde betaling. Wij hebben tevens een meldingsplicht indien u geen of onjuiste gegevens heeft gepubliceerd in de jaarrekening. Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2021 van de gemeente Bernheze niet strijdig zijn met de WNT en dat de jaarrekening 2021 van de gemeente Bernheze voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT.
Geen bevindingen SiSa-bijlage
SiSa-bijlage Wij hebben de in de SiSa-bijlage van de jaarrekening genoemde specifieke uitkeringen gecontroleerd met inachtneming van de Nota verwachting accountantscontrole SiSa 2021. Op grond van ons onderzoek hebben wij bij uw specifieke uitkeringen geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd die de voor SiSa geldende rapporteringstolerantie overschrijden. Zie tevens bijlage B. Wij zien een landelijke trend dat Ministeries steeds vaker een Specifieke regeling kiezen voor het verstrekken van subsidies aan decentrale overheden. Het aantal SISA- regeling, ook voor uw gemeente, zijn daardoor exponentieel toegenomen. Dit geeft een hoge druk op de organisatie binnen gemeente Bernheze, andere gemeenten en decentrale overheden en de accountantskantoren.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.5 Begrotingsrechtmatigheid
Overschrijding lasten
30
Lastenoverschrijdingen in het kader van begrotingsrechtmatigheid In totaal heeft uw gemeente circa € 90,0 miljoen aan lasten begroot na wijziging, tegenover circa € 83,6 miljoen aan werkelijke lasten in 2020. Dit is in totaal een onderschrijding van 6,4 miljoen (7,1%). Aan baten had uw gemeente een bedrag van € 86,5 miljoen begroot na wijziging, tegenover € 88,2 miljoen aan werkelijke baten in 2021. In totaal gaat het om een hogere realisatie van baten van 1,7 miljoen (2,0%). Naast het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten kent een gemeente ook het gerealiseerde resultaat algemene dienst. Dit is het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemmingen. Deze bestemmingen bestaan uit in de loop van het jaar gedane onttrekkingen uit reserves minus de tussentijdse stortingen in reserves. De stortingen in dan wel onttrekkingen aan reserves vinden plaats op basis van door u genomen besluiten. In 2021 is er per saldo circa € 0,8 miljoen aan de reserves toegevoegd zodat het gerealiseerde resultaat algemene dienst € 3,8 miljoen positief bedraagt. De gemeenteraad autoriseert de begroting en stelt de kaders voor het college vast. Het college is verantwoordelijk voor de uitvoering van het beleid binnen de gestelde begroting. Begrotingsafwijkingen dienen tijdig gesignaleerde en gerapporteerd te worden aan de gemeenteraad.
Bij begrotingsoverschrijdingen die niet gedurende het jaar zijn voorgelegd aan de gemeenteraad is formeel sprake van een onrechtmatigheid. Echter hoeven deze overschrijdingen niet altijd te worden meegewogen in het accountantsoordeel bijvoorbeeld indien de overschrijdingen geheel of grotendeels worden gecompenseerd door direct gerelateerd opbrengsten of overschrijdingen bij open-einde regelingen. In de toelichting op het overzicht van baten en lasten zijn de begrotingsoverschrijdingen nader weergegeven en geanalyseerd. Controle begrotingsrechtmatigheid Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2021, hebben wij de begrotingsrechtmatigheid gecontroleerd. De toe te passen normen voor dit begrotingscriterium zijn gebaseerd op artikelen 189, 190 en 191 van de Gemeentewet en moeten door de raad nader worden ingevuld en geconcretiseerd. Dit gebeurt door middel van de begroting en via de verordening op het financieel beheer ex artikel 212 van de Gemeentewet. Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota Rechtmatigheid van de Commissie BBV. Belangrijk hierbij is dat het overschrijden van de begroting altijd onrechtmatig is, maar niet in alle gevallen hoeft te worden meegewogen in het accountantsoordeel.
In het kader van de begrotingsrechtmatigheid moet gekeken worden naar de lastenoverschrijdingen per programma. Zie hierna voor een overzicht van de lastenoverschrijdingen per programma en de overschrijdingen van investeringskredieten.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.5 Begrotingsrechtmatigheid
Geen begrotingsonrechtmatigheden die meetellen voor ons oordeel
31
Zoals blijkt uit de figuur op voorgaande pagina is op twee programma’s een begrotingsoverschrijding op de lasten te constateren. Deze zijn in te delen in de onderstaande categorieën zoals opgenomen in de Kadernota Rechtmatigheid van de Commissie BBV. ONRECHTMATIG LASTENOVERSCHRIJDING PROGRAMMA
BEGROTINGSAFWIJKING
1. Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing (totaal € 275.000)
Dit programma ziet toe op onder andere de grondexploitaties. Tegenover de hogere lasten op grondexploitaties, met name niet-bedrijventerreinen, staan tevens hogere opbrengsten. Deze overschrijding telt niet mee voor ons oordeel.
2. Heffing VPB (totaal € 37.000)
Overschrijding is het gevolg van een hoger resultaat op VPB-belaste activiteiten dan begroot. Dit kon niet tijdig worden voorzien en deze overschrijding telt niet mee in ons oordeel.
TELT NIET MEE IN OORDEEL
TELT WEL MEE IN OORDEEL
Wij verwijzen voor een inhoudelijke en meer specifieke analyse van de begrotingsafwijkingen naar de analyse begrotingsafwijkingen, zoals opgenomen in de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening 2021 (hoofdstuk 3.1). Geen overschrijding op afgesloten kredieten
DASHBOARD
Tevens is sprake van een overschrijding ad € 35.000 op één van de drie (deel)kredieten I-Qua, zoals is toegelicht in de jaarrekening. Deze (deel)kredieten in samenhang blijven onder de geraamde investering en zijn niet onrechtmatig.
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
32
Bijlagen
A
Onze controle
B
Bevindingen SiSa-bijlagen
33
A. Onze controle
A. Onze controle
34
Doel en object van de controle Het doel van de controle is het geven van een onafhankelijk oordeel of de financiële overzichten van de gemeente Bernheze, in alle van materieel belang zijnde opzichten, zijn opgesteld in overeenstemming met het BBV. Opdracht en controleaanpak Wij hebben de jaarrekening gecontroleerd conform de Nederlandse controlestandaarden en de met u gemaakte afspraken in de opdrachtbevestiging van 20 september 2021. Tevens beoordeelden wij de verenigbaarheid van de andere informatie, inclusief de overige gegevens en het bestuursverslag met de jaarrekening en of deze geen materiële afwijkingen bevatten op basis van onze kennis en ons begrip, verkregen vanuit de jaarrekeningcontrole of anderszins. Voor een accountantscontrole gelden inherente beperkingen, die zijn uiteengezet in de opdrachtbevestiging. Voor een uitgebreide beschrijving van onze aanpak verwijzen wij naar onze opdrachtbevestiging d.d. 20 september 2021 met kenmerk ‘StH/DMe/NvE/CWi/1049939/2105567’. Materialiteit Afwijkingen kunnen ontstaan als gevolg van fouten of fraude en zijn materieel indien redelijkerwijs kan worden verwacht dat deze, afzonderlijk of gezamenlijk, van invloed kunnen zijn op de economische beslissingen die gebruikers op basis van deze jaarrekening nemen.
De materialiteit beïnvloedt de aard, timing en omvang van onze controlewerkzaamheden en de evaluatie van het effect van onderkende afwijkingen op ons oordeel. Bij onze controlewerkzaamheden hebben wij als uitgangspunt de door de raad vastgestelde toleranties gehanteerd. De raad heeft ons daarbij opgedragen om bij onze oordeelsvorming en rapportering uit te gaan van de hierna vermelde goedkeurings- en rapporteringstolerantie. Op basis van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (BADO) en onze professionele oordeelsvorming hebben wij de materialiteit voor de jaarrekening als geheel bepaald op € 895.000. Wij houden ook rekening met afwijkingen en/of mogelijke afwijkingen die naar onze mening voor de gebruikers van de jaarrekening om kwalitatieve redenen materieel zijn. Wij zijn met u overeengekomen dat wij tijdens onze controle geconstateerde afwijkingen boven de € 179.000 rapporteren, alsmede afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn. Onze controle richt zich tevens op de getrouwheid en rechtmatigheid van de informatie in de WNT-verantwoording en de SiSa-bijlage van de jaarrekening. Voor de WNT en SiSa gelden specifiek voorgeschreven rapporteringstoleranties die veelal lager zijn dan uw rapporteringstolerantie. Wij passen deze voorgeschreven WNT- en SiSa-toleranties eveneens op correcte wijze toe.
Onafhankelijkheid Nederlands recht en overige beroepsregels, zoals de Verordening inzake de onafhankelijkheid van accountants bij assurance-opdrachten (ViO), vereisen dat wij onafhankelijk zijn ten opzichte van onze controlecliënten. Wij zijn van mening dat door ons is voldaan aan deze eisen. Wij hebben de overige dienstverlening naast de controle van de jaarrekening beoordeeld aan de hand van onze beroepsregels en hebben geconcludeerd dat het type dienstverlening en de vergoeding onze onafhankelijkheid niet beïnvloeden. Wij zijn onafhankelijk van de gemeente Bernheze zoals vereist in de Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta), de Verordening inzake de onafhankelijkheid van accountants bij assurance-opdrachten (ViO) en andere voor de opdracht relevante onafhankelijkheidsregels in Nederland. Verder hebben wij voldaan aan de Verordening gedrags- en beroepsregels accountants (VGBA).