bijlage 5 jaarverslag 2020 Kasteel Heeswijk

Vertrouwelijk

Stichting Kasteel Heeswijk Jaarverslag over 20201

Het jaar 2020 is een jaar vol verrassingen gebleken. Na een intensieve reorganisatie in de vier voorgaande jaren, inclusief de integratie van de vrijwilligersvereniging en het overnemen van het horecabedrijf, begonnen we 2020 met hoge verwachtingen. De stijgende lijn van bezoeken en algemene vooruitgang dachten we te kunnen voortzetten. Het liep echter anders. Op 11 maart sloot het kasteel voor bezoek vanwege de Corona-pandemie. Vanaf 1 juni gingen we volgens strakke protocollen weer open. De dagelijkse routines en het programma waren grondig gewijzigd. Een tweede en derde lockdown gooiden vanaf november weer roet in het eten. Hieronder een overzicht van de gang van zaken in ‘Coronajaar’ 2020.

1. Identiteit en toerisme Kasteel Heeswijk geldt als icoon in Brabant, een topmonument dat alle typische kenmerken van een kasteel heeft: een waterburcht in een historisch landschap. In en rondom het kasteel organiseerden we publieksevenementen in de weekends. Bijna het gehele publieksprogramma verviel, ook de groepsbezoeken en de reguliere rondleidingen. We beperkten ons tot individuele bezoeken. Desalniettemin bleek onze branding; identiteit en onze marketing als Kasteel van Brabant een troef in het toerisme. De Nederlander die zich vanaf juni als toerist op het eigen land richtte, wist ons kasteel goed te vinden. In de zomervakantie scoorden we bijna dubbele aantallen bezoeken, waarvan bijzonder veel uit de directe omgeving. Na de vakantie zette deze trend zich door. Het wegvallen van bezoek in maart t/m mei, november en december, de buitenlandse toeristen, groepsbezoeken en evenementen werd echter onvoldoende gecompenseerd. In 2020 ontvingen we 23.795 bezoeken, tegenover 35.400 in 2019. Een daling van 33%. Ter vergelijking: bij alle kasteelmusea in Nederland daalde het aantal bezoekers in 2020 met gemiddeld 66%. Trokken de kasteelmusea in 2019 ruim 2.5 miljoen bezoekers, in 2020 waren dit er 836.345.2 De – nieuwe - eigen horeca droeg een belangrijke steen bij. De koerswijziging van ‘trouwkasteel’ naar uitspanning/Natuurpoort werkte positief uit.

Brasserie “Bij de barones” was direct onderdeel van onze identiteit als Kasteel van Brabant. Het karakter van een uitspanning, gekoppeld via Brabantse Natuurpoorten aan het fraaie omringende fiets- en wandelgebied, bleek een schot in de roos. Een 1

Voorlopige versie d.d. 26 april 2021, voorafgaand aan de accountantsverklaring

2 Persbericht Stichting Kastelen Buitenplaatsen Landgoederen 1 april 2021

1

Vertrouwelijk vlotte bediening en een ‘kasteelwaardig’ aanbod van consumpties leverden een goede bijdrage aan het toerisme op het kasteel. Een snel georganiseerde serie openluchtconcerten met lichte muziek, “In the Garden” getiteld, in samenwerking met een evenementenbureau uit Veghel, bracht grote aantallen jong en nieuw publiek uit de regio op het kasteel. Met ‘De Heerlijkheid Heeswijk-Dinther’, een collegiale samenwerking van kasteel, molen, abdij en museumboerderij, konden we door Corona niet veel bereiken. Alleen de gezamenlijke promotiekaart werd vanaf maart op de locaties uitgedeeld. Vanwege de uitval van vrijwilligers konden we geen gezamenlijke activiteiten organiseren. We hopen op een beter 2021.

2. Innovatie De Corona zette aan tot een aantal vernieuwingen. Veelal waren dit verplichte regelingen, landelijk opgelegd aan musea en horeca. De acceptatie was daarom hoog. Veel gasten maakten vlot gebruik van hun mobiele telefoon om de digitale regelingen te volgen. •

Online reserveren in tijdslots: vanaf juni moest iedere bezoeker zijn bezoek reserveren via de website. In het museum konden per half uur 20 entrees worden geboekt. Het nadeel van de beperking bleek een voordeel voor de spreiding over de dag, en daarmee de garantie van een rustig bezoek. Ook in de horeca gaf deze spreiding een overzichtelijke bedrijfsvoering.

•

Vaste route door het kasteel: om opstoppingen te voorkomen volgden de gasten een voorgeschreven route. De vrijwilligers die normaliter rondleidingen gaven, richtten zich nu op het stewardship. Uiteraard misten we allemaal de rondleidingen en we hopen dat het weer spoedig mogelijk wordt om deze te geven.

•

Booqy: om de gasten de weg te wijzen ontvingen zij een uitvouwblad, met een toelichting op hun route door het kasteel. Ook zaten in dit blad coupons voor de horeca en het worden van Vriend van het Kasteel.

•

QR-scan Butleroo: op de tafels in de horeca kon de gast met zijn telefoon een QR-code scannen. Hiermee kon men online direct consumpties bestellen en betalen. Het merendeel van de gasten kon hiermee werken en dit versnelde en vergemakkelijkte het werk van de bediening en de keuken.

•

Digitaal betalen: betalen met contant geld was niet toegestaan, zowel in de winkel als bij de kassa als in de horeca. De pinbetalingen gingen over het algemeen probleemloos. Hiermee werd het betaalverkeer binnen de organisatie veiliger en efficiënter.

•

Buitenconcerten: op zomeravonden organiseerden we buitenconcerten met lichte muziek, onder een stretch tent op het bovenplein. Hiermee konden we een groot aantal gasten herbergen. De organisatie ging in samenwerking met een Veghels eventbureau, op commerciële wijze. Wij ontvingen veel nieuw en jong publiek uit de directe omgeving.

3. Topmonument van Brabant: de exploitatie In de lijn van de statuten werkt de stichting zowel aan het behoud als aan de openstelling van het kasteel. Van belang hierbij is, dat de provincie Kasteel Heeswijk aanmerkt als één van de vier topmonumenten van Brabant en dat de rijksoverheid het behoud van het complex van belang vindt. 2

Vertrouwelijk De provincie heeft daarom ook in 2020 een instandhoudingssubsidie voor het monument verstrekt. Het Rijk had dit jaar geen budget beschikbaar. De gemeente Bernheze verstrekt een kleine jaarlijkse exploitatiesubsidie. Eigen reguliere inkomsten (97% van de exploitatiebaten) komen uit ticket- en winkelverkoop, horeca en locatieverhuur. De COVID gaf op drie fronten een tegenslag: • De eigen reguliere inkomsten vervielen door de drie lockdowns van 11 maart t/m 31 mei, 5 t/m 18 november en vanaf 15 december, toen het kasteel gesloten was voor publiek; • Investeringen Corona-logistiek, hygiëne en communicatie; • Inkomstenvermindering van evenementen, concerten, zaalverhuur, partijen, huwelijken, groepen en buitenlandse toeristen. Het aantal bezoeken daalde hiermee aanzienlijk. Na een vijftal jaren van gestage stijging werd aan museumtickets verkocht: Volwassenen

Kinderen

Sponsoring*

Totaal

2018 850 698 916 1.782 1.733 1.450 1.932 2.538 1.538 1.629 2.064 1.173

2019 861 1.173 1.375 1.835 1.805 2.075 1.960 3.293 1.902 1.990 2.349 2.450

2020 1.015 1.398 512 0 0 1.043 3.282 3.655 2.432 1.838 779 428

2018 835 403 285 464 829 287 513 766 192 565 1.350 276

2019 695 878 568 449 637 433 463 640 321 720 1.165 636

2020 494 708 69 0 0 177 788 850 357 930 536 175

2018 291 114 87 298 253 190 211 341 702 388 311 348

2019 217 257 256 270 232 276 262 334 1.555 286 321 461

2020 96 149 67 0 0 92 392 669 76 245 331 212

2018 1.976 1.215 1.288 2.544 2.815 1.927 2.656 3.645 2.432 2.582 3.725 1.797

2019 1.773 2.308 2.199 2.554 2.674 2.784 2.685 4.267 3.778 2.996 3.835 3.547

2020 1.605 2.255 648 0 0 1.312 4.462 5.174 2.865 3.013 1.646 815

18.303

23.068

16.382

6.765

7.605

5.084

3.534

4.727

2.329

28.602

35.400

23.795

Ja n Febr Mrt Apr Mei Juni Jul i Augus tus September Oktober November December

*sponsoring: vrij toegang voor leden van Vrienden, Brabants Landschap en donateurs

6.000

5.000

4.000 2018

3.000

2019

2020

2.000

1.000

0 1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

*12 maanden januari t/m december

Wij zochten financiële ondersteuning bij derden. Corona noodhulp ontvingen we met donaties van de Vrienden, de Bridge Commissie, de Vereffenaren van de VVKH en het Leye Fonds. Wij zijn hen uitermate dankbaar. Subsidies ontvingen we uit de nationale werkgeverssteun NOW-, TOGS- en TVL-regelingen. Aangezien we in 2019 minder dan 40.000 bezoekers hadden vielen we buiten de culturele steunregelingen van Rijk en Provincie. In oktober 3

Vertrouwelijk kwamen twee steunregelingen voor kleinere musea beschikbaar; van het Kickstart Cultuurfonds en de Mondriaan Stichting. Hieruit kregen wij donaties. Het kasteel beschikt niet over financiële reserves. Toch moesten tijdens en na de sluitings-maanden lopende kosten worden betaald. Directie en Raad van Toezicht besloten om tijdelijk liquiditeit op te nemen uit een reeds ontvangen provinciaal subsidievoorschot voor een groot restauratieproject in 2021. Na de lockdown zouden we zo snel mogelijk dit bedrag moeten terugverdienen. De uitvoering van het restauratieproject werd daarom uitgesteld. Wij besloten direct in maart om de marketing te focussen op het binnenlands toerisme, want we verwachtten dat het internationaal toerisme zou instorten. Dit bleek een goed besluit. Met het wegvallen van het buitenlands toerisme werden kasteel en landgoed een geliefde bestemming voor de regio en de rest van Nederland. De recente ontsluiting van het landgoed, het nieuwe parkeerterrein, de nieuwe winkel en horeca én de modernisering van bedrijfsprocessen op het kasteel wierpen nu hun vruchten af. De sluiting van de horeca in oktober konden we deels opvangen met de reeds aanwezige To Go verkoop. Recreatief en toeristisch publiek wist ons in zomer en najaar te vinden, het werd bovengemiddeld druk. De tweede en derde lockdown deden echter dit gunstige resultaat teniet.

Het voorlopig eindresultaat is over 2020 -€ 105.928, tegenover een positief saldo van € 394 in 2019.

4. De mensen De personele bezetting kampte gedurende de Corona-tijd met krapte. Gezien de fysieke kwetsbaarheid van de vrijwilligers kon slechts een beperkt aantal op het kasteel actief zijn. De werkdruk op de overige vrijwilligers en de betaalde medewerkers was hoog. Een belangrijke motivatie voor onze vrijwilligers is het onderlinge sociale contact op het kasteel. Dat moesten we tot onze grote spijt minimaliseren. Groepsbijeenkomsten waren verboden, de jaarlijkse uitstap werd afgezegd. Zowel de betaalde krachten als de vrijwilligers misten deze waardevolle momenten. De wekelijkse ‘mail van het kasteel’ bracht iedereen wel actueel nieuws. Communiqué’s van de Museumvereniging met de landelijke regels en wijzigingen werden adequaat opgepakt. Met Kerst bracht een online Bingo-avond de mensen nog enigszins bijeen. Veel publieksactiviteiten met een menselijk element (zoals gidsen) konden niet doorgaan. Rondleidingen, lezingen, living history, concerten en andere evenementen waren verboden. Dit bracht ons tot het ontwikkelen van nieuwe activiteiten waarin de gast individueel kon deelnemen. De Booqy is hierboven genoemd. Het scholenproject Museumschatjes heeft meer zelfwerkzaamheid voor de leerlingen in zich gekregen met een werkboekje. Voor het Sinterklaasweekend was een alternatieve vorm uitgewerkt; een interactieve expositie van meerdere weken.

Wellicht zal een aantal van deze wijzigingen blijvend resultaat hebben. In ieder geval brengen deze vernieuwingen meer veiligheid en minder verplichtingen voor onze vrijwilligers.

5. Instandhouding van het monument Zowel Rijk als Provincie geven financiële ondersteuning aan de instandhouding van Kasteel Heeswijk. Jaarlijks ontvangt SKH van het Rijk een SIM-subsidie (Subsidie Instandhouding Monumenten). Als noodzakelijke co-financier treedt de Provincie op met een ‘Topmonumentensubsidie’. In 2020 zijn vanwege Corona een aantal werkzaamheden opgeschort. Wel uitgevoerd zijn: • •

Reiniging en conservering van de houten trappen en vloeren; Reiniging en conservering van de 18e-eeuwse marmeren tuinbeelden; 4

Vertrouwelijk • •

Renovatie van de keldergewelven, analyse van optrekkend water en zout Schilderwerk aan het Koetshuis

6. Projecten Parallel aan de exploitatie en aan de instandhouding van het monument vinden bijzondere projecten plaats, op basis van projectfinanciering. In 2020 waren dit: • Marmeren tuinbeelden De antieke tuinbeelden hebben te lijden onder het klimaat. Elk jaar worden enkele beelden vervangen door weerbestendige replica’s, de originelen krijgen een veilige plaats in het kasteel. In 2020 is echter alle fondsenwerving gericht op de Corona-schade en is het project tuinbeelden getemporiseerd. • Naar de kelder op Kasteel Heeswijk (2020) Met het vertrek van het horecabedrijf werd een plan opgesteld om de keldergewelven voor de kasteelbezoeker open te stellen en educatief in te richten. Het plan werd gehonoreerd met een provinciesubsidie. Vanwege de Corona en de renovatie van de keldergewelven is de uitvoering van dit plan uitgesteld tot in 2021. • Grand Levée (2021) Het barokke staatsiebed in depot herinnert aan het ‘Grand Levée’, het ceremoniële ontwaken van de vorst. In relatie tot andere staatsiebedden in Nederland richt het kasteel een educatieve route in rondom ‘slaapcultuur’. De bezoeker gaat langs de slaapkamers en een deel van de zolder gaat open. Energiebesparende voorzieningen en restauraties aan dak en interieurs zijn voorzien. De provincie kende in 2019 een restauratiesubsidie toe. Vanwege de Corona is het project uitgesteld.

7. Bestuur en management Het bestuur van de stichting wordt gevormd door de directeur. In bestuur en Raad van Toezicht vonden in 2020 geen wijzigingen plaats. In de Raad van Advies ontviel ons een lid: met het overlijden van drs. B. de Boer moesten wij een beminnelijk, energiek en vooraanstaand raadslid missen. Bart de Boer heeft het Kasteel meegeholpen om op een hoger plan te komen. Aldus waren de Raden van Toezicht en Advies einde 2020 als volgt samengesteld: Raad v. Toezicht Ir. P.J.A. van Drs. R.C. W.J.A.L.M. Mr. J.H.T.M. R.F.M. Ing. J.

Raad van Advies p. D. mw. Drs. B. van Drs. H. Drs. D.T.C.M. Mr. J.K.B. van

Schijndel Bastiaanse Verwegen Cuppen Wagemakers Baan

Benoemd 01-10-2013 01-01-2012 01-01-2012 01-01-2013 22-06-2015 22-06-2016

Achtergrond/functie Lid Raad van Bestuur van Rabobank Groep Directeur Brabants Historisch Informatie Centrum Directeur Verwegen Communicatie B.V. Directeur CILUX Compliance Consultancy Rayondirecteur MKB N-O Brabant ING Bank Directeur Brabants Landschap

Hendrickx o.praem. Haaften-Harkema Hendriks Lips Daalen

Benoemd 06-2013 22-06-2016 22-06-2016 22-06-2016 11-09-2017

Achtergrond/functie Abt van de Abdij van Berne Bestuurder SDW (voorzitter Raad van Advies) Directievoorzitter Philips Electronics Benelux Algemeen Directeur Libéma Senior rechter, tevens vicevoorzitter van de stichting Brabants Landschap

5

Vertrouwelijk Drs. P.L.A.

Rüpp

mw. Drs. M.H.T.M. mw. Ir. A.M. mw. Drs.ir. H.

Stultiens Burger van Limburg Stirum

09-07-2018 Bestuurder AVANS Hogeschool, Kamerheer des Konings in Noord-Brabant 09-07-2018 Directeur Artishock Events & Marketing 03-12-2018 Annemie Burger Advies 01-07-2019 Directeur Nederlandse Kastelenstichting

De Raad van Advies stelde haar vergaderingen uit tot in 2021. Het financieel management was in 2020 allereerst gericht op het behouden van de liquiditeit van het lopende bedrijf. Gedurende de lockdowns gelukte dit door gebruik te maken van de steunmaatregelen, donaties en tijdelijke voorschotten uit de projectreserve. Gedurende de openingstijden gelukte dit dankzij het toegenomen binnenlandse toerisme, het up-to-date bedrijfsinstrumentarium en de hoge motivatie van de medewerkers. Risicoparagraaf • Exploitatieresultaten Door het wegvallen van eigen inkomsten ontstond grote financiële schade. De landelijke steunmaatregelen boden uiteindelijk weinig soelaas, aangezien deze maatregelen de omzet van 2019 als referentie namen ten opzichte van de omzet in 2020. Een daling zou worden opgevangen met de steun. Echter, door het overnemen van het horecabedrijf is in 2020 het volume van deze omzet toegenomen en niet zozeer de marge van de exploitatie gegroeid. Dit noodzaakt tot het restitueren van een groot bedrag aan steunsubsidies, waardoor alsnog een aanzienlijk exploitatietekort ontstaat en wel van € 105.779. • Algemene reserve Met de toevoeging van het exploitatieresultaat van 2020 wijzigde de negatieve algemene reserve van - € 34.213 naar - € 139.992. Er is steun aangevraagd bij gemeente en provincie.

In de volgende jaren zal stapsgewijs de balanspositie worden verbeterd op basis van de exploitatieresultaten. • Voorzieningen De voorziening voor groot onderhoud is in 2020 aangesproken ten behoeve van diverse technische installaties. Groot onderhoud van de gebouwen is afgedekt door de instandhouding subsidies. • Lang- en kortlopende schulden Op het tekort op de restauratie van het kasteel had de stichting in 2015 bij de Rabobank een hypotheekschuld van € 161.000. Mede dankzij de positieve exploitatieresultaten kon vanaf 2017 jaarlijks worden afgelost. De schuld was ultimo 2020 € 55.500. • Liquiditeit SKH kent drie geldstromen: a. de reguliere exploitatie, gestoeld op de eigen inkomsten en een jaarlijkse gemeentesubsidie. Op haar liquiditeitspositie drukken de historische lasten van de negatieve algemene reserve en de reserve groot onderhoud. b. de instandhouding van het monument op basis van instandhoudingssubsidies; gevoed door de provinciale Topmonumenten-subsidie 2020-2023 en de daaraan gekoppelde nationale Subsidieregeling Instandhouding Monumenten 2016-2020. Bij de toekenning en bevoorschotting van de Topmonumentensubsidie was vertraging ontstaan, waardoor pas in 2021 deze financiering wordt gerealiseerd. 6

Vertrouwelijk

c. projecten op basis van externe financiering. gebaseerd op bijdragen voor investeringen in de vorm van restauraties, landschapsinrichting en aanschaffingen. In 2020 betrof dit de twee projecten ‘Naar de kelder’ en ‘Grand Levée’, beide getemporiseerd vanwege de Corona. De ontvangen voorschotten zijn tijdelijk benut omwille van de liquiditeit in de reguliere exploitatie (zie a.).

8. Tot slot In het bijzondere jaar 2020 had het kasteel zich te voegen naar de overheidsmaatregelen vanwege de Corona pandemie. Dankzij recente moderniseringen, landelijke steunmaatregelen, donaties en het – tijdelijke- gebruik van een financiële reserve waren we in staat om aan de nieuwe eisen te voldoen en het bedrijf vooralsnog gaande te houden. De uiteindelijke financiële schade is echter zeer groot. Het kasteel heeft daarom een beroep gedaan op steun van gemeente en provincie. Het is afhankelijk van de heropening in de loop van 2021 om weer eigen inkomsten te kunnen verwerven. Een bijzonder woord van dank aan de vrijwilligers en medewerkers van het kasteel, die hun uiterste best hebben gedaan om in dit moeilijke jaar het schip varende te houden. Ook danken wij onze Ridders, onze Vrienden en de betrokken fondsen en overheden voor hun financiële steun in deze uitzonderlijke tijd.

Luc Eekhout directeur

7

Vertrouwelijk Financieel jaarverslag 2020 Balans per 31 december in euro’s Vaste activa Materiële vaste activa Gebouwen incl. ondergrond Overige onroerende materiële vaste activa Inventaris Vlottende activa Voorraden Vorderingen: Debiteuren Fiscus & sociale lasten Overige vorderingen Nog te ontvangen subsidies Overlopende activa

Liquide middelen

2019

2020

Eigen vermogen Statutaire reserves Algemene reserve Bestemmingsreserve huisvesting

1 145.439

1 145.439

377.361 522.801

376.449 521.889

8.077

13.425

20.799 27.774 0 0 41.417 89.990

18.259 17.481 0 27.403 35.230 98.373

261.782

139.036

359.849 882.650

250.834 772.723

2019 realisatie 242.493 16.971 9.203 16.516 0 161.394 1.482 448.059 45.983 494.042

2020 begroting 295.000 20.000 174.000 40.000 15.000 83.322 1.000 628.322 49.000 677.322

2020 realisatie 175.694 20.834 149.755 27.567 1.352 40.193 0 415.395 50.644 466.039

257.847

336.737

30.933 78.658

32.300 117.329

373.060 -84.103 30.079 113.056 12.041 22.592 54.351 71.518 12.403 -49.663 7.953

Voorzieningen Overige voorzieningen Langlopende schulden Bankleningen Overige leningen Kortlopende schulden Aflossing bankleningen Crediteuren Fiscus & sociale lasten Overige schulden Vooruit ontvangen subsidies Overlopende passiva

Verlies- en winstrekening Opbrengsten Museumbezoek Winkel Daghoreca MICE (zakelijk) Catering fees Verhuur locaties Diverse activiteiten Subsidies Totale opbrengsten Kosten Salarissen & sociale lasten Corona: NOW regeling Overige personeelskosten Huisvesting Corona: investeringen Kantoor Verkoop Horeca inkoop Algemene kosten Corona: steunmaatregelen Afschrijvingen Bijdrage project parkeerterrein Bijdrage instandh. BRIM groen Financieringslasten Totale kosten

26.230 64.683 8.946 11.242

25.800 64.348 69.200 9.440

1.180 3.000 6.052 4.878 493.649

2.600 4.600 662.354

2.400 6.131 571.818

Exploitatiesaldo

393

14.968

-105.779

8

2019 500 -34.213 343.142

2020 500 -139.992 343.142

309.036

203.650

28.456

28.472

66.600 0 66.600

55.500 0 55.500

11.100 119.719 10.059 1.049 290.182 46.056 478.066 882.650

11.100 66.291 12.599 5.847 273.862 115.402 485.101 772.723

Vertrouwelijk

9