Bijlage 3 Ontwerp-omgevingsvisie, Bernheze 2040

Transitie landbouw De landbouw is een belangrijke economische factor die veel exporteert. Tegelijk heeft de landbouw als grootste ruimtegebruiker nog te veel een negatieve impact op de kwaliteit van de leefomgeving (bodem, water en lucht) en biodiversiteit en daarmee op het welbevinden van de Brabanders en het vestigingsklimaat volgens de Brabantse omgevingsvisie (Provincie Noord-Brabant, 2018). De komende jaren is de verwachting dat in de landbouw veel gaat veranderen. De provincie Noord-Brabant toont in haar ontwikkeling en prognose van oktober 2021 dat de verwachting is dat het aantal kleine agrarische bedrijven (<100.000€) afneemt van 3250 in 2020 naar 1000 in 2040. Het aandeel middelgrote bedrijven neemt af van 4500 in 2020 naar 2000 in 2040. Terwijl het aantal grote bedrijven (>1.000.000€) toeneemt van 1100 in 2020 naar 2000 in 2050. Voor het totale areaal grasland en groenvoedergewassen is de verwachting dat dit afneemt van ca. 145.000 ha in 2020 naar ca. 115.000 ha in 2040. Verder is de verwachting dat in de periode van 2020 tot 2040 het aantal varkens in de provincie afneemt van 5,7 miljoen naar 5 miljoen varkens, de hoeveelheid rundvee halveert naar 300.000 runderen en het aantal kippen afneemt van 26 miljoen naar 20 miljoen kippen.

(Provincie Noord Brabant, oktober 2021) In de Greendeal van de EU is afgesproken dat de streefwaarde is dat in 2030 25% van het totale areaal biologische landbouw betreft. In 2020 was dat in Europa nog 7,7% en in Nederland 4,1% (Europese Commissie, 2021). Landbouw, natuur en voedsel: waardevol en verbonden Nederland als koploper in kringlooplandbouw (Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, 2018): kringlopen van grondstoffen en hulpbronnen zijn in 2030 op een zo laag mogelijk – nationaal of internationaal – schaalniveau gesloten en Nederland is koploper in de kringlooplandbouw. Halveren van de stikstofdepositie landbouw, industrie en verkeer in 2030 (landelijk beleid). Koersnotitie Regio Noordoost-Brabant (RNOB) ‘Transitie landbouw op dreef’: Ambitie Bestuurlijke Kopgroep Transitie Landbouw “Op weg naar een toekomstbestendige voedselproductie die bijdraagt aan een goed woon-, werk- en leefklimaat in het buitengebied (zonder het streven naar een emissievrije veehouderij los te laten)”. Op basis van gebiedswaarden - waaronder bodemkenmerken, waterkenmerken, natuurwaarden, geografische kenmerken en verstedelijkingsopgaven, - worden vanuit de transitie landbouw vier gebiedstypologieën onderscheiden. De gezamenlijke overheden binnen Regio Noordoost-Brabant geven per gebied aan welke agrarische activiteiten daarin mogelijk zijn (RNOB, 2022). 95

96

Klimaatdoelen De provincie heeft in 2018 in provinciaal beleid vastgesteld dat NoordBrabant in 2050 100% CO2 neutraal is. De aangegeven tussenstap daarbij is dat dit in 2030 50% is (Provincie Noord-Brabant, 2018). Biodiversiteit Gunstige staat van instandhouding van bedreigde diersoorten buiten de natuurgebieden (conform de vogel- en habitatrichtlijn) (Rijksoverheid, 2021). Kaderrichtlijn Water (KRW) in 2027 bereikt (Rijksoverheid, 2020). Energie transitie Regionale Energiestrategie Noordoost-Brabant (RES) met de doelstelling van 1,6 TWh duurzame opwerk in 2030 door middel van zonne- en windenergie. Deze regionale doelstelling is voor elke gemeente vertaald naar een lokale RES-opgave. Voor de gemeente Bernheze bedraagt deze 0,06 TWh waarvan 0,04 TWh nog te realiseren (RNOB, 2021). Let op: de opgave voor na 2030 is vele malen groter maar op dit moment nog niet vastgesteld.

97

98

Richtinggevende samenvatting vitale en duurzame landbouw en economie Onze agrarische ondernemers behoren tot de meest innovatieve en efficiënte voedselproducenten in Europa. Daar zijn we trots op. De maatschappelijke vraag is aan het verschuiven van alleen goedkoop en voedselveilig voedsel naar meer aandacht voor natuur en een gezonde leefomgeving. De transitie van de landbouw is in volle gang en onze ondernemers spelen daar flexibel op in en pakken nieuwe kansen. Voor sommige ondernemers is het aanleiding te stoppen en nieuwe verdienmodellen te zoeken De volgende ambities stellen we centraal: 1. Innovaties in voedsel- en grondstof-productie Bernheze blijft een innovatieve toplocatie voor (grootschalige) voedsel- en grondstofproductie. We zetten onze kennis en mensen in om koploper te blijven en te laten zien hoe we met technische innovaties en slimme bedrijfsvoering ook in de nieuwe opgaven kunnen voorzien. We zorgen dat het vestigingsklimaat uitstekend blijft. 2. Extensivering We geven graag ruimte aan innovatieve andere (meer extensieve) vormen van landbouw. Deze willen we graag concentreren in het Peelhorstgebied en het beekdallandschap van de Aa en Leijgraaf. 3. Combineren van sterke landbouw met groen-blauwe functies Waar nog gezonde jonge bedrijven aanwezig zijn en ook groen-blauwe opgaven liggen, zoeken we naar maatwerk.

De bedrijven blijven in hun huidige omvang ondernemen. Waar mogelijk ontwikkelen we nieuwe bossen of natuurlijke gebieden, bij voorkeur samen met de daar aanwezige boeren. 4. We beperken overlast en zoneren zorgvuldig De landbouw gaat meer rekening houden met andere functies en wil de overlast en risico’s op gezondheidsschade beperken. Nabij de kernen gaan we ondernemers die willen groeien vragen of ze op een andere plek in het dekzandgebied verder willen boeren. Groei nabij de kernen van overlast gevende bedrijven vinden we niet meer passend. 5. Nieuwe verdienmodellen We zetten in op nieuwe verdienmodellen voor een vitale landbouwsector op het gebied van biobased grondstoffenteelt, natuur- en landschapsbeheer, energie, recreatie en toerisme etc. Daar moet dan wel een marktconforme vergoeding tegenover staan. 6. Aandacht voor de menskant De transitie van de landbouw heeft ook een emotionele kant. We waarderen het initiatief van de landbouworganisaties om aandacht te geven aan de menskant van de ondernemer. 7. Duurzame en toekomstbestendige economie De opgave om de stikstofuitstoot te verminderen, circulair, klimaatbestendig, natuurinclusief, energieneutraal te worden en social return uit te werken raakt ook het bedrijfsleven. Onze ondernemers vragen we hierin het voortouw te nemen. 8.

Koesteren en stimuleren van lokale bedrijvigheid De lokale bedrijvigheid in Bernheze is sterk ontwikkeld en zorgt voor werkgelegenheid en levendige dorpskernen. Deze stimuleren we waar mogelijk. Regionale bedrijfsterreinen zijn na Heesch West niet meer wenselijk. 9. Hernieuwbare energie en sterke elektriciteitsinfrastructuur Om aan de opgaven in de RES te voldoen zal Bernheze indien zonnedaken en -parken onvoldoende opleveren ook inzetten op windmolens aan de westgrens van de gemeente. Om de elektriciteitsvraag met hernieuwbare energie te kunnen bijbenen zijn forse investeringen nodig in de elektriciteitsinfrastructuur. Daarnaast juichen we experimenten toe om energie op te slaan. Voor 99 energiecoöperaties of agrariërs liggen daar kansen.

100