Bijlage 1 Rapport Leefbaarheid in de kernen
Tekst van het document
Welke acties en maatregelen zijn daadwerkelijk uitgevoerd om deze ambities per kern te realiseren, en in hoeverre zijn inwoners en lokale partijen hierbij betrokken? In de bestuursperiode zijn veel van de aangekondigde acties daadwerkelijk uitgevoerd of in gang gezet. Zo zijn dorpscentra vergroend, straten heringericht, woningbouwprojecten gestart, mobiliteitsmaatregelen ontwikkeld en maatschappelijke voorzieningen versterkt. Daarnaast zijn projecten uitgevoerd met een sterk lokaal karakter, zoals het onderzoek naar een nieuw sportpark in Heeswijk-Dinther en initiatieven gericht op de toekomst van het buitengebied. Bij veel fysieke projecten zijn inwoners, dorpsraden, verenigingen en andere lokale organisaties actief betrokken geweest. Participatie is met name zichtbaar bij projecten die direct invloed hebben op de leefomgeving van inwoners. In het sociaal domein is de betrokkenheid van inwoners minder structureel georganiseerd en verloopt deze vaak via professionals en maatschappelijke organisaties. Het onderzoek laat zien dat vooral jongeren en minder mondige inwoners moeilijk te bereiken zijn. Hoewel participatie breed wordt ingezet, blijft de invloed ervan op uiteindelijke beleidskeuzes niet altijd zichtbaar.
Welke zichtbare en meetbare resultaten zijn behaald op het gebied van voorzieningen en sociale samenhang, en sluiten deze aan bij de eerder geformuleerde doelen? De gemeente heeft gedurende de bestuursperiode verschillende zichtbare resultaten gerealiseerd. Deze zijn onder meer terug te zien in de vergroening van centra en woonwijken, verbeteringen van de openbare ruimte, uitbreiding van de woningvoorraad, verduurzaming van accommodaties en initiatieven die ontmoeting, participatie en sociale veiligheid bevorderen. Deze resultaten sluiten in algemene zin aan bij de ambities uit het bestuursprogramma. Tegelijkertijd blijkt dat de gemeente vooral monitort op gerealiseerde activiteiten en fysieke output, zoals het aantal woningen of vierkante meters groen. Er wordt nauwelijks onderzocht in hoeverre deze resultaten daadwerkelijk hebben geleid tot een grotere sociale samenhang of een hogere ervaren leefbaarheid. Daardoor blijft de vraag of de gerealiseerde maatregelen daadwerkelijk hebben geleid tot de beoogde maatschappelijke effecten grotendeels onbeantwoord.
Rekenkamer Bernheze – onderzoek Leefbaarheid in de kernen pagina 19 Hoe heeft de gemeente de voortgang gemonitord, gerapporteerd en – waar nodig – bijgestuurd, en in hoeverre zijn verschillen tussen ambitie en resultaat verklaarbaar vanuit eigen handelen? De gemeente monitort de voortgang van beleid en projecten via verschillende rapportages, notities, evaluaties en overlegstructuren. Hierbij ligt de nadruk vooral op de voortgang van activiteiten en de uitvoering van projecten. Een integraal monitoringssysteem voor leefbaarheid ontbreekt echter. Ook zijn er nauwelijks nulmetingen of samenhangende indicatoren beschikbaar om de effecten van beleid op leefbaarheid en sociale samenhang te meten. Hierdoor is het lastig om verschillen tussen ambitie en resultaat goed te duiden. Uit het onderzoek blijkt dat deze verschillen voor een belangrijk deel voortkomen uit keuzes van de gemeente zelf. De ambities zijn bewust breed geformuleerd, concrete doelstellingen ontbreken vaak en de monitoring richt zich vooral op output in plaats van op maatschappelijke effecten. Daarnaast spelen capaciteitsproblemen, prioritering van werkzaamheden en afhankelijkheid van externe partijen een rol bij vertragingen en verschillen tussen plannen en uitvoering.
In hoeverre wordt het door het college geschetste beeld van voortgang en realisatie gedeeld door belanghebbenden in de praktijk? Het college schetst in de voortgangsrapportages een overwegend positief beeld van de uitvoering van het bestuursprogramma. Uit de interviews blijkt dat medewerkers en andere betrokkenen erkennen dat veel activiteiten zijn uitgevoerd en dat op verschillende terreinen voortgang is geboekt. Tegelijkertijd wordt dit positieve beeld slechts gedeeltelijk bevestigd. Veel betrokkenen geven aan dat de effecten van maatregelen op de leefbaarheid nog onvoldoende zichtbaar zijn, dat projecten vertraging kunnen oplopen en dat monitoring van resultaten beperkt plaatsvindt. Daarnaast blijkt dat de voortgangsrapportages vooral inzicht geven in de status van projecten en processen, maar minder in de daadwerkelijke maatschappelijke effecten. Hierdoor ontstaat een verschil tussen de bestuurlijke rapportage van voortgang en de ervaren praktijk van uitvoering en effectiviteit. Belanghebbenden herkennen de inzet van de gemeente, maar zijn terughoudender in hun oordeel over de mate waarin de ambities daadwerkelijk zijn gerealiseerd.
De centrale onderzoeksvraag luidde als volgt: In hoeverre heeft de gemeente Bernheze uitvoering gegeven aan haar ambities en acties, zoals geformuleerd in het bestuursprogramma 2022–2026, op het gebied van leefbaarheid in de kernen – specifiek gericht op voorzieningen en sociale samenhang – en welke resultaten zijn daarmee bereikt? De gemeente Bernheze heeft gedurende de bestuursperiode 2022–2026 op uiteenlopende manieren invulling gegeven aan de ambities op het gebied van leefbaarheid in de kernen. Zowel in de fysieke leefomgeving als binnen het sociaal domein zijn verschillende projecten, beleidsmaatregelen en initiatieven uitgevoerd die bijdragen aan voorzieningen en sociale samenhang. Voorbeelden hiervan zijn de vergroening van dorpscentra, woningbouwontwikkelingen, investeringen in maatschappelijke accommodaties, verbetering van verkeersveiligheid en de inzet op ontmoeting en participatie. Tegelijkertijd blijkt dat de relatie tussen deze activiteiten en de oorspronkelijke ambities uit het bestuursprogramma niet altijd expliciet zichtbaar is. De ambities zijn veelal breed geformuleerd en slechts beperkt vertaald naar concrete en meetbare doelstellingen.
Hierdoor kan worden vastgesteld dat de gemeente veel heeft gedaan om de leefbaarheid te versterken, maar is slechts gedeeltelijk aantoonbaar in hoeverre de oorspronkelijke ambities daadwerkelijk zijn gerealiseerd en welke effecten dit heeft gehad op de leefbaarheid en sociale samenhang in de kernen. Toetsing normenkader Bij het onderzoek is vooraf een normenkader opgesteld wat is gebruikt bij het beantwoorden van de onderzoeksvragen. De bevindingen uit hoofdstuk 3 zijn gebruikt om het normenkader te toetsten. De resultaten staan in de tabel op de volgende pagina. Rekenkamer Bernheze – onderzoek Leefbaarheid in de kernen pagina 20 Beoordelingsschaal: 1 = onvoldoende, 2 = gedeeltelijk, 3 = voldoende. Vaststelling Norm Score Korte toelichting Ambities en doelen zijn beleidsmatig vastgelegd, concreet en kern specifiek. 2 De ambities zijn beleidsmatig vastgelegd, maar blijven volgens de bevindingen vaak richtinggevend en onvoldoende concreet of kern specifiek uitgewerkt. Doelen zijn toetsbaar en relevant voor voorzieningen en sociale samenhang. 1 De doelen zijn relevant, maar door het ontbreken van harde indicatoren en concrete formuleringen slechts beperkt toetsbaar. Uitvoering Norm Score Korte toelichting Beleidsmaatregelen zijn tijdig en volgens plan uitgevoerd, of afwijkingen zijn gemotiveerd.
2 Er is veel uitgevoerd, maar vertragingen door capaciteit en externe afhankelijkheden maken dat de uitvoering slechts gedeeltelijk volgens plan verliep. Betrokkenheid van inwoners en belanghebbenden is aantoonbaar aanwezig. 2 Betrokkenheid is aantoonbaar aanwezig bij veel fysieke projecten, maar is in andere domeinen minder structureel en minder breed georganiseerd. Effect Norm Score Korte toelichting Er is een meetbare impact op voorzieningen en sociale samenhang. 1 De bevindingen laten zien dat effecten op leefbaarheid en sociale samenhang nauwelijks systematisch worden gemeten. De beoogde doelen zijn deels of volledig gerealiseerd per kern. 2 Er zijn zichtbare resultaten in verschillende kernen, maar door abstracte doelen en beperkte monitoring is realisatie slechts gedeeltelijk aantoonbaar. Bijsturing en transparantie Norm Score Korte toelichting Er is sprake van actieve monitoring en bijsturing. 2 Er vindt monitoring en bijsturing plaats op activiteiten en projecten, maar een integrale en effectgerichte systematiek ontbreekt grotendeels. De gemeenteraad en inwoners zijn adequaat geïnformeerd. 2 De raad en inwoners worden regelmatig geïnformeerd, maar de informatie is vooral procesmatig en beperkt gericht op bereikte maatschappelijke effecten.
Conclusie De beoordeling laat zien dat de gemeente op de onderdelen uitvoering, betrokkenheid, monitoring en informatievoorziening gedeeltelijk voldoet aan het normenkader, maar dat vooral de toetsbaarheid van doelen en de meetbaarheid van effecten achterblijven. Juist op deze punten sluiten de voorstellen aan: zij zijn erop gericht om ambities concreter te maken, indicatoren en effectmeting te versterken, participatie structureler te organiseren en de raad beter in positie te brengen om op resultaten en maatschappelijke effecten te sturen. Rekenkamer Bernheze – onderzoek Leefbaarheid in de kernen pagina 21 Bijlage 2: Overzicht acties bestuursprogramma 2022-2026 De in de onderzoeksaanpak geformuleerde onderzoeksvragen zijn redelijk abstract geformuleerd. Bij de verdere uitwerking van detailvragen en kijkend naar de bruikbaarheid van de onderzoeksresultaten voor de raad wordt zoveel mogelijk aangesloten bij de tabellen met concreet acties uit het bestuursprogramma met uiteraard de focus op de thema’s voorzieningen en sociale samenhang. Onderstaand zijn de tabellen uit het bestuursprogramma integraal overgenomen en biedt een beeld van de speerpunten, welke gerelateerd zijn aan de onderzoeksdefinitie van leefbaarheid.
Rekenkamer Bernheze – onderzoek Leefbaarheid in de kernen pagina 22 Bijlage 3: Lijst met geïnterviewden Bert van Vijfeijken Brendan Walsmit Esther Rutten Femke Broeders – van Werkhoven Hans Schuurmans Harold Soffner Karin van den Akker Laurens Schwiebert Marije Gerfen Robin van ’t Veer Roel van Rijswijk Ron Crone Selina van de Berg Thom van den Broek Wethouder Tielemans Wethouder Daandels Wethouder Everling Wethouder Wijdeven Rekenkamer Bernheze – onderzoek Leefbaarheid in de kernen pagina 23 Bijlage 4: Gebruikte documenten Afwegingskader woningbouw 2.0, gemeente Bernheze, juli 2025 Bernheze Groenstructuurplan, idverde Advies, 14 december 2023 Bestuursprogramma 2022-2026 ‘Samen Bouwen aan een Veerkrachtig Bernheze’, gemeente Bernheze, november 2022 Doelgroepenverordening gemeente Bernheze 2023, gemeente Bernheze, 14 december 2023 Haalbaarheidsonderzoek sportpark Heeswijk-Dinther, Newae, 3 november 2025 Handboek Zorg en Veiligheid 1.0 gemeente Bernheze, z.d. Handboek Zorg en Veiligheid 2.0 gemeente Bernheze, z.d. Huisvesting en opvang speciale doelgroepen – van crisis naar regulier, gemeente Bernheze, 19 augustus 2025 Jaarrapportage Signalen september 2024 t/m augustus 2025, gemeente Bernheze, z.d.
Leefbaarometer, Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, 2022 Notulen Partneroverleg Buitengebied Bernheze, gemeente Bernheze, 18 september 2024 Notulen Partneroverleg Buitengebied Bernheze, gemeente Bernheze, 4 juni 2025 Notulen Partneroverleg Buitengebied Bernheze, gemeente Bernheze, 18 december 2024 Notulen Partneroverleg Buitengebied Bernheze, gemeente Bernheze, 24 september 2025 NTI Afronding bestuursprogramma, gemeente Bernheze, 24 februari 2026 NTI Gemeente Bernheze vergroeningen, gemeente Bernheze, z.d. NTI Jaarrapportage Meldingen openbare ruimte – Signalen, gemeente Bernheze, 2 december 2025 NTI Output bijeenkomst ketenpartners jeugd, onderwijs en veiligheid, gemeente Bernheze, 3 december 2024 NTI Stand van zaken bestuursprogramma, gemeente Bernheze, 24 september 2024 NTI Vergroeningsacties, gemeente Bernheze, 2 september 2025 Programma Groene Gezonde Structuren, gemeente Bernheze, 6 oktober 2025 Programma Volkshuisvesting 2026 – 2030, gemeente Bernheze, december 2025 Programma Water en Riolering 2024 t/m 2027, gemeente Bernheze, z.d. Scenario's voor samenwerking op het gebied van boa-toezicht, BMC, 19 oktober 2022 Uitvoeringsprogramma Groenstructuurplan2024-2027, gemeente Bernheze, 24 oktober 2023 Update Woondeal Noordoost Brabant 2025 versie 2.1, z.d.
Verkenning toekomstige locatie buitensportaccommodaties te Heeswijk-Dinther, BRO, 8 oktober 2024 Verslag bijeenkomst onderwijs – jeugdhulp – veiligheid, gemeente Bernheze, 7 oktober 2024 VNG-burgerpeiling 2023, VNG Realisatie, z.d.