CConstaterende datBernheze
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 - Programmabegroting 2027-2029

Raadsvergadering 12 november 2026, gemeente BernhezeBij agendapunt: Programmabegroting 2027 en meerjarenbegroting 2028-203056.584 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 6 van 7

Hiermee stimuleert de organisatie talentontwikkeling, maatschappelijke participatie, sociale ontmoeting en persoonlijke groei van inwoners van alle leeftijden. De Eijnderic richt zich op het ontwikkelen van nieuw aanbod dat aansluit op maatschappelijke behoeften, en wil daarbij ook vooral alle leeftijdsgroepen bereiken, verspreid over de verschillende dorpen van Bernheze. Kernnetwerken Voor de versterking van de sociale basis in de dorpen verstrekt de gemeente subsidie aan de kernnetwerken Samen Heesch, Samen Nistelrode, Stichting Zorgvoorzieningen Vorstenbosch en Samen Sterk HDL. Deze organisaties vormen de verbindende schakel tussen inwoners, vrijwilligers en lokale initiatieven. Zij organiseren uiteenlopende ontmoetings- en ondersteuningsactiviteiten, signaleren hulpvragen in een vroeg stadium en leiden inwoners met complexere problematiek waar nodig toe naar professionele ondersteuning via de Wegwijzer. De kernnetwerken zorgen voor een sterke en preventief werkende sociale infrastructuur die bijdraagt aan het voorkomen van eenzaamheid, sociaal isolement en zwaardere ondersteuningsvragen. Door inwoners te stimuleren elkaar te ontmoeten, te ondersteunen en naar elkaar om te kijken, versterken de kernnetwerken de leefbaarheid en zelfredzaamheid in de dorpen.

Dit helpt om de vraag naar duurdere maatwerkvoorzieningen te beperken en draagt bij aan een gezonde, betrokken en veerkrachtige gemeenschap. We hebben de subsidieafspraken vastgelegd in een uitgangspuntennotitie, die door het college is vastgesteld. Hierin staat wat wij van de kernnetweken verwachten, samengevat komt dat neer op het volgende: - Zijn de verbindende factor in de sociale basis van het dorp. - Staan in nauw contact met de inwoners. - Hebben een signalerende functie. - Organiseren tal van (ontmoetings-)activiteiten en hebben een groot bereik en draagvlak bij inwoners. - Leiden inwoners naar Wegwijzer als er een complexere hulpvraag is. Pagina 143 - Werken preventief waardoor problemen kunnen worden voorkomen. Pagina 144 I. Wet open overheid (Woo) De Wet open overheid (Woo) is op 1 mei 2022 in werking getreden. De wet heeft als doel de overheid opener en transparanter te maken. Dit gebeurt onder meer door overheidsinformatie actief openbaar te maken, informatie op verzoek beschikbaar te stellen (passieve openbaarmaking) en de informatiehuishouding verder te verbeteren. Actieve openbaarmaking De Woo verplicht overheden om bepaalde informatie actief openbaar te maken. Het gaat in totaal om elf informatiecategorieën.

Deze verplichting wordt gefaseerd ingevoerd: op dit moment is een deel van de categorieën al verplicht openbaar te maken, terwijl de overige categorieën op een later moment verplicht worden. Wij lopen daarop vooruit door nu al alle elf categorieën actief openbaar te maken. Daarvoor hebben wij een Woo-website ontwikkeld en ingericht. Op deze website zijn alle elf informatiecategorieën opgenomen, zodat inwoners, bedrijven en andere belanghebbenden eenvoudig toegang hebben tot openbaar gemaakte overheidsinformatie. De website is overzichtelijk gestructureerd per categorie en sluit aan bij de uitgangspunten van transparantie en actieve openbaarmaking. Door alle elf categorieën op één centrale locatie beschikbaar te stellen, verbeteren we de vindbaarheid van informatie en geven we ruimhartig invulling aan de Woo. Passieve openbaarmaking Naast actieve openbaarmaking blijft het mogelijk om informatie op verzoek openbaar te laten maken. Iedereen kan een Woo-verzoek indienen. Ook bij openbaarmaking op verzoek is openbaarheid het uitgangspunt. Alleen wanneer een wettelijk beschermd belang in het geding is, kan een verzoek geheel of gedeeltelijk worden geweigerd. Voor de behandeling van een Woo-verzoek brengen wij geen leges in rekening. Openbaarheid dient namelijk het algemene belang en is geen individuele dienstverlening. Daarnaast hebben wij een Woo-contactpersoon aangesteld.

Deze contactpersoon helpt verzoekers onder meer bij het vinden van informatie en bij het indienen of formuleren van een Woo-verzoek. Tegelijkertijd zien wij dat het aantal Woo-verzoeken toeneemt en dat verzoeken complexer worden. In 2023 ontvingen wij 20 Woo-verzoeken, in 2024 waren dat er 24 en in 2025 60. We zien hiermee een duidelijk stijgende lijn. Dit jaar kunnen we met veel extra inspanning de verzoeken binnen de bestaande capaciteit (en de daarvoor geldende termijnen) afwerken. Als deze tendens zich echter voortzet leidt dit extra benodigde personele capaciteit. Pagina 145 Verbetering van de informatiehuishouding Een goede informatiehuishouding is een belangrijke voorwaarde om informatie tijdig, volledig en goed vindbaar openbaar te kunnen maken. De verbetering daarvan is voor ons niet nieuw. Jaarlijks zetten wij stappen, onder meer door zaakgericht werken, digitalisering en het beter structureren van informatie. Deze stappen zijn opgenomen in het programma Informatievoorziening (IV). Daarmee ondersteunen wij zowel de actieve openbaarmaking van de elf categorieën als de behandeling van Woo-verzoeken. Pagina 146 Deel 3: Financiële begroting Overzicht van baten en lasten Inleiding In de programmabegroting neemt het beleid een centrale plaats in. De bijbehorende financiële cijfers geven inzicht in de vertaling van dit beleid naar middelen en activiteiten.

In deel III van deze begroting worden de lasten en baten van het programmaplan samengevat. Vervolgens wordt ingegaan op de financiële positie van de gemeente op hoofdlijnen, waarna aandacht wordt besteed aan het investeringsplan en de ontwikkeling van de reserves. Autorisatie budgetten Conform het bepaalde in de artikelen 7 en 17 van het Besluit begroting en verantwoording (BBV) zijn de budgetten per programma opgenomen in een integraal overzicht. Dit overzicht is hieronder weergegeven. Elk programma is uitgesplitst naar lasten en baten. Het overzicht geeft het autorisatieniveau weer waarop de gemeenteraad, binnen het duale stelsel, de begrotingsbudgetten vaststelt. Binnen de door de raad geautoriseerde budgetten is het college bevoegd de begroting uit te voeren. Indien gedurende het begrotingsjaar wijzigingen in deze budgetten noodzakelijk blijken, worden deze via een tussentijdse rapportage of een afzonderlijk raadsvoorstel ter besluitvorming aan de raad voorgelegd. Het overzicht van de algemene dekkingsmiddelen en de post onvoorzien is opgenomen in het programmaplan, onder het hoofdstuk ‘Algemene dekkingsmiddelen, overhead, vennootschapsbelasting en onvoorzien’.

Omschrijving | Lasten | Baten JR2025 | 2026 | 2027 | JR2025 | 2026 | 2027 Lasten en baten per programma inclusief algemene dekkingsmiddelen en bedrag onvoorzien Leefbare kernen | 27.871.594 | 31.820.984 | 24.525.659 | 17.554.667 | 16.577.152 | 12.015.708 Gezonde zorgzame gemeente | 48.712.014 | 52.851.685 | 50.220.472 | 13.755.762 | 12.224.648 | 7.630.928 Klimaatbestendig, biodivers en circulair | 7.753.797 | 9.199.037 | 9.618.579 | 7.438.647 | 7.593.280 | 7.987.336 Duurzame landbouw en economie | 762.899 | 1.027.692 | 915.051 | 183.420 | 281.930 | 291.782 Weerbare en veilige samenleving | 3.897.086 | 4.488.481 | 4.554.942 | 28.235 | 53.777 | 5.379 Dienstverlening en sterke organisatie | 4.854.272 | 3.917.692 | 4.186.922 | 721.020 | 689.947 | 708.575 Financiën | 605.798 | 905.990 | 822.059 | 978.854 | 969.217 | 663.765 Algemene dekkingsmiddelen | 72.668.533 | 73.809.638 | 78.311.258 Overhead | 11.734.274 | 12.655.719 | 13.051.289 | 150.607 | 120.261 | 78.526 Heffing vennootschapsbelasting | 559.395 | 470.001 Bedrag onvoorzien Pagina 147 Omschrijving | Lasten | Baten Totaal van lasten en baten | 106.751.129 | 117.337.281 | 107.894.973 | 113.479.745 | 112.319.850 | 107.693.257 excl. reservemutaties Totaal van baten | 113.479.745 | 112.319.850 | 107.693.257 Saldo van lasten en baten | -6.728.616 | 5.017.431 | 201.716 excl.

reservemutaties Toevoegingen en onttrekkingen aan reserves per programma Leefbare kernen | 3.064.773 | 1.383.384 | 1.229.485 | 3.284.491 | 4.937.258 | 450.955 Gezonde zorgzame gemeente | 4.931.219 | 990.871 | 2.923.512 | 2.422.685 | 434.567 Klimaatbestendig, biodivers en circulair | 525.042 | 256.397 | 131.308 | 24.439 | 376.963 | 11.215 Duurzame landbouw en economie | 28.000 | 62.349 | 38.694 | 212.349 | 50.000 Weerbare en veilige samenleving | 403.000 | 580.500 | 240.000 Dienstverlening en sterke organisatie | 193.170 | 41.295 | 284.415 | 311.331 | 15.942 Financiën | 3.689.273 | 1.051.613 | 365.254 | 372.160 Saldo van lasten en baten | 119.182.606 | 121.526.190 | 109.255.766 | 120.035.296 | 121.526.190 | 109.268.096 incl. reservemutaties Totaal baten incl. | 120.035.296 | 121.526.190 | 109.268.096 reservemutaties Begrotingssaldo na bestemming | -852.690 | 0 | -12.330 (overschot (-) / tekort (+)) waarvan incidentele baten en | 5.695.450 | -417.000 | -508.333 lasten (saldo) Structureel begrotingssaldo | 6.548.139 | -417.000 | -495.003 (overschot (-) / tekort (+)) Algemene uitgangspunten Het financiële beleid van de gemeente is gebaseerd op een bedrijfseconomisch verantwoorde grondslag. Daarbij wordt rekening gehouden met de geldende wet- en regelgeving en de richtlijnen van de provincie vanuit haar toezichthoudende rol.

De provincies hebben gezamenlijk afspraken gemaakt over de invulling van het financieel toezicht. Deze afspraken zijn vastgelegd in het Gemeenschappelijk financieel toezichtkader 2026 (GTK 2026), dat vanaf het begrotingsjaar 2027 voor alle gemeenten van toepassing is. Daarnaast ontvangt de gemeente jaarlijks een begrotingscirculaire van de toezichthouder. Hierin worden de belangrijkste aandachtspunten en uitgangspunten voor de beoordeling van de begroting en meerjarenraming uiteengezet. Bij het financieel toezicht op gemeenten worden twee vormen van toezicht onderscheiden: repressief toezicht en preventief toezicht - | Repressief toezicht Repressief toezicht is de reguliere vorm van toezicht en is al jarenlang van toepassing op de gemeente Bernheze. Bij deze toezichtsvorm kunnen de door de gemeenteraad vastgestelde begroting en begrotingswijzigingen direct worden uitgevoerd, zonder voorafgaande goedkeuring van Gedeputeerde Staten (GS). Pagina 148 Pagina 149 - Preventief toezicht Preventief toezicht is aan de orde wanneer de begroting niet structureel en reëel in evenwicht is en de meerjarenraming onvoldoende aannemelijk maakt dat dit evenwicht uiterlijk in het laatste jaar van de meerjarenperiode wordt bereikt. Onder preventief toezicht moeten de begroting en daaropvolgende begrotingswijzigingen eerst worden goedgekeurd door GS voordat deze in uitvoering kunnen worden genomen.

Zolang deze goedkeuring niet is verleend, mag de gemeente in principe geen nieuwe verplichtingen aangaan of uitgaven doen zonder voorafgaande toestemming van GS. GS kunnen daarbij bepalen dat voor specifieke posten of tot een bepaald bedrag geen afzonderlijke goedkeuring nodig is. In de praktijk betekent dit doorgaans dat de gemeente haar uitgaven kan voortzetten tot het niveau van de laatst vastgestelde begroting, inclusief latere wijzigingen, tenzij in de nieuwe begroting een lager uitgavenniveau is vastgesteld. Voor nieuwe uitgaven of verplichtingen die niet binnen de eerder vastgestelde begroting passen, is voorafgaande toestemming van GS vereist De algemene uitgangspunten van ons financieel beleid zijn: 1. Structurele uitgaven worden gedekt door structurele middelen; 2. De begroting en de meerjarenraming zijn structureel en reëel in evenwicht; 3. Tarieven zijn maximaal kostendekkend (100%). Van structureel evenwicht is sprake wanneer structurele lasten worden gedekt door structurele baten. Dit wordt per begrotingsjaar beoordeeld. Het structurele begrotingssaldo wordt bepaald door het begrotingssaldo te corrigeren voor incidentele baten en lasten. Een overzicht van deze incidentele baten en lasten is verderop in dit hoofdstuk opgenomen. De begroting 2027 sluit met een positief saldo van € 12.330.

Na zuivering van de incidentele baten en lasten is de structurele begrotingsruimte € 495.003. Hiermee constateren we dat de begroting 2027 structureel in evenwicht is. Daarnaast zijn de ramingen volledig, realistisch, en haalbaar. Hiermee is de begroting ook reëel in evenwicht. Budgettaire uitgangspositie De volgende uitgangspunten zijn gehanteerd voor het samenstellen van de begroting 2027: - Het vertrekpunt is het saldo van de begroting 2026 van € 0. - Rente baseren wij op de werkelijke rente over het vreemd vermogen. - We houden rekening met de volledige afschrijvingslasten in het begrotingsjaar t + 1. De investeringen schrijven wij af conform de afschrijvingstermijnen opgenomen in de Financiële verordening gemeente Bernheze 2026. - Wij hanteren voor de prijsontwikkeling pBBP (prijs Bruto Binnenlands Product) op basis van de indexen die zijn opgenomen in de meicirculaire 2026. Deze percentages zijn gebaseerd op het Centraal Economisch Plan 2026 van het Centraal Planbureau (CPB). Dit betekent voor de begroting 2027 een prijsontwikkeling van 2,7%. Voor de ontwikkeling van de tarieven van heffingen, leges en huren etc. wordt in 2027 eveneens rekening gehouden met een stijging van 2,7%. - Voor de loonkosten 2027 hanteren we de CAO-afspraken 1-4-2025/31-3-2027 gemeenten met een aanvullende index van 3,5%.

- De begrotings- en ramingswijzigingen tot en met 2 juli 2026 met een structureel karakter zijn verwerkt in de begroting. - De geraamde inkomsten uit de algemene uitkering uit het gemeentefonds zijn gebaseerd op de meicirculaire 2026 met de daarin opgenomen uitkeringsfactoren. - Uit voorzichtigheidsprincipe is in de meerjarenbegroting 2027-2030 uitsluitend voor het jaar begrotingsjaar 2027 rekening gehouden met ruimte onder het plafond BTW-compensatiefonds. Financieel perspectief De begroting 2026 is het startpunt voor het opstellen van de begroting 2027. De aanpassingen die leiden tot het definitieve positieve begrotingsresultaat van € 12.330 zijn in het navolgende overzicht opgenomen. Bedrag in euro’s 1. | Startpositie begroting 2026 gecorrigeerd met incidentele budgetten | -81.910 2. | Wijzigingen op de begroting na vaststelling begroting 2026 | -215.370 3. | Autonome ontwikkelingen | -2.265.520 4. | Kostenontwikkeling sociaal domein | -1.298.000 5. | Grip op het sociaal domein | -150.000 6. | Rentelasten | -336.535 7. | Effecten begrotingen 2027 gemeenschappelijke regelingen | -443.290 8. | Algemene uitkering (meicirculaire 2026)) | 4.002.760 9. | Opbrengsten onroerende-zaakbelastingen | 1.156.110 10. | Inzet surplus algemene reserve | 9.780 11. | Effecten beleidsvoornemens | -465.190 12.

| Overige afwijkingen | 99.495 Begrotingsresultaat 2027 (+ = positief / - = negatief | 12.330 Toelichting van bovenstaande tabel 1. Startpositie begroting 2026 gecorrigeerd met incidentele budgetten De begroting 2026 sloot met een saldo van 0 euro als gevolg van de amendementen inzake de OZB (geen extra OZB-verhoging van 5%) en de subsidie aan de Bernhezer Rechtswinkel. Daarnaast waren in de begroting 2026 nog incidentele budgetten opgenomen die leiden tot extra lasten in 2027. 2. Wijzigingen op de begroting na vaststelling van de begroting 2026 Na vaststelling van de begroting 2026 in oktober 2025 heeft er besluitvorming plaatsgevonden met structurele financiële effecten, o.a. tweede tussentijdse rapportage 2025 (december 2025) en de eerste tussentijdse rapportage 2026 (juli 2026) Pagina 150 Pagina 151 3. Autonome ontwikkelingen Door inflatie en loonontwikkelingen veranderen de marktprijzen die wij moeten betalen om onze wettelijke taken en ons beleid uit te voeren. Voor de prijs- en CAO-ontwikkelingen baseren we ons op de gehanteerde percentages uit de meicirculaire 2026. Deze zijn gebaseerd op de CPB-raming. De indexen worden bijgesteld op basis van de CEP-raming in het voorjaar en op basis van de MEV-raming in september. 4.

Kostenontwikkeling sociaal domein De kosten voor maatwerkvoorzieningen binnen het sociaal domein, met name voor jeugdzorg en Wmo, zijn de afgelopen jaren aanzienlijk gestegen. Om te blijven voldoen aan het uitgangspunt van een structureel en reëel sluitende begroting, is het noodzakelijk de geraamde lasten hierop aan te passen. 5. Grip op het sociaal domein Om meer inzicht, sturing en grip te krijgen op de kostenontwikkeling binnen het sociaal domein, wordt een onderzoek uitgevoerd naar mogelijkheden om de groei van de uitgaven af te remmen en waar mogelijk te beperken. Daarbij wordt gebruik gemaakt van externe expertise. 6. Rentelasten De afgelopen jaren zijn geen rentelasten opgenomen, omdat investeringen volledig uit eigen middelen konden worden gefinancierd. Op basis van de liquiditeitsprognose verwachten wij echter vanaf de tweede helft van 2026 en in 2027 externe financiering aan te trekken. Dit zal leiden tot rentelasten die in de begroting zijn verwerkt 7. Effecten begrotingen gemeenschappelijke regelingen In de raadsvergadering van juli 2026 zijn de begrotingen 2027 van de gemeenschappelijke regelingen behandeld. De financiële gevolgen hiervan zijn verwerkt in de programmabegroting 2027. 8. Uitkomsten meicirculaire 2026 Eind mei hebben wij de meicirculaire ontvangen. Uw raad is hierover op 9 juli 2026 geïnformeerd via een notitie ter informatie.

Ten opzichte van de begroting 2026 laat de meicirculaire een netto positieve bijstelling van € 4.002.760 zien. Deze ontwikkeling wordt voornamelijk veroorzaakt door een hogere accresontwikkeling, oftewel de compensatie voor loon- en prijsstijgingen. Daartegenover staat dat deze loon- en prijsontwikkelingen ook leiden tot hogere gemeentelijke uitgaven, waardoor het positieve effect op de begroting deels wordt gecompenseerd. 9. Opbrengsten Onroerende-zaakbelastingen Voor 2027 wordt uitgegaan van een stijging van de OZB-opbrengst door een tariefsverhoging van 12,7% voor woningen en 10,7% voor niet-woningen. Naast de inflatiecorrectie omvat deze verhoging een aanvullende stijging van respectievelijk 10% en 8%. Deze aanvullende verhoging achten wij noodzakelijk om ook op langere termijn voldoende financiële ruimte te behouden voor Pagina 152 de dekking van de kapitaallasten die voortvloeien uit een aantal omvangrijke investeringen. Met deze aanpassing kan de begroting 2027 sluitend worden gepresenteerd. 10. Inzet surplus algemene reserve Bij de begroting 2026 is gebruikgemaakt van de verruimde mogelijkheid om een bedrag van € 362.376 uit de algemene reserve structureel in te zetten om tot een structureel en reëel sluitende begroting te komen. Voor de begroting 2027 is dit bedrag geïndexeerd naar € 372.160. 11.

Effecten beleidsvoornemens In de voorliggende begroting 2027 zijn diverse beleidsvoornemens opgenomen die voortvloeien uit wet- en regelgeving, zoals de Omgevingswet, het concept Integraal Huisvestingsplan (IHP), en eerder genomen raadsbesluiten, waaronder vervangingsinvesteringen. Een nadere toelichting op deze beleidsvoornemens is opgenomen bij de betreffende programma’s. 12. Overige afwijkingen De budgetten voor het begrotingsjaar 2027 zijn nagelopen en waar nodig hebben we deze aangepast. Overzicht incidentele baten en lasten 2027 In de onderstaande tabellen wordt een overzicht gegeven van de incidentele baten en lasten. Van incidentele baten en lasten is sprake wanneer deze een tijdelijk karakter hebben en slechts gedurende één of enkele jaren onderdeel uitmaken van de begroting. Dit overzicht biedt niet alleen inzicht in de omvang van de incidentele baten en lasten, maar vormt ook een hulpmiddel bij de beoordeling van het structurele begrotingssaldo. Baten en lasten die niet incidenteel zijn, worden namelijk als structureel aangemerkt. Het structurele begrotingssaldo geeft weer of de structurele lasten volledig worden gedekt door structurele baten. Wanneer dit het geval is, is er sprake van een structureel sluitende begroting. Incidentele baten en lasten kleiner dan € 50.000 worden als ‘Overige posten’ per programma opgenomen. We geven bij elke post een toelichting.

Omschrijving Lasten in euro’s Baten in euro’s Programma 1: Leefbare kernen Implementatie omgevingswet Uit reserve Nog nader te bestemmen 512.500 512.500 Grondexploitatie Dotatie aan reserve Nog nader te bestemmen Dotatie aan reserve Verbetering fysieke leefomgeving Dotatie aan reserve Compensatiefonds groen Dotatie aan reserve Landskwaliteitsverbetering Grondexploitatie – onderhanden werk/voorraden 7.048.117 1.144.000 3.300 49.419 29.615 8.274.451 Aanvullende ambtelijke capaciteit grootschalige infrastructurele projecten Uit reserve nog nader te bestemmen 100.000 100.000 Pagina 153 Omschrijving Lasten in euro’s Baten in euro’s Overige posten Uit reserve nog nader te bestemmen 139.345 89.345 Programma 2: Gezonde zorgzame gemeente Uitvoeringsagenda kunst en cultuur Uit reserve Transities 80.000 80.000 Grip op het sociaal domein 150.000 Traineeship Wmo Uit reserve Transities 85.000 85.000 Ketenaanpak valpreventie Uit reserve Transities 58.677 58.677 Overige posten Uit reserve Nog nader te bestemmen Uit reserve Transities 81.250 3.500 77.750 Programma 3: Klimaatbestendig, biodivers en circulair Incidentele onderzoeken PWR Uit voorziening Riolering 140.000 140.000 Grondexploitatie – bedrijventerreinen Reserve Nog nader te bestemmen – grondexploitatie bedrijventerreinen Grondexploitatie – onderhanden werk/voorraden 167.654 3.151 170.805 Overige posten Uit reserve afval 20.000 20.000

Programma 4: Duurzame landbouw en economie Programma transitie landbouw en buitengebied Uit reserve reconstructie agrarische projecten 50.000 50.000 Programma 5: Weerbare en veilige samenleving Kosten programma weerbare en veerkrachtige samenleving Uit reserve weerbare en veerkrachtige samenleving Inzet flexibele schil t.b.v. programma weerbare en veerkrachtige samenleving Toevoeging reserve weerbare en veerkrachtige samenleving 240.000 -102.000 102.000 240.000 Programma 6: Dienstverlening en sterke organisatie Wachtgeld voormalige wethouders 251.927 Wendbare en veerkrachtige overheid – beveiliging ICT-systemen Uit reserve nog nader te bestemmen 90.000 90.000 Overige posten Uit reserve Nog nader te bestemmen 96.406 40.000 Programma 7: Financiën Totaal 10.540.361 10.032.028 Saldo 508.333 Indien incidentele kosten betrekking hebben op een periode langer dan drie jaar en de eindigheid daarvan onvoorwaardelijk is vastgesteld, dient hieraan altijd een besluit van de raad ten grondslag te liggen. Toelichting op tabel incidentele baten en lasten Implementatie Omgevingswet De omgevingswet is op 1 januari 2024 in werking getreden. De afgelopen jaren heeft de focus vooral gelegen op het opstellen van onze omgevingsvisie Bernheze 2040. Deze moeten we Pagina 154 inbedden in de beleidscyclus, en evalueren en actualiseren. Dit blijft nog voor enkele jaren incidentele middelen vragen.

Grondexploitatie Mutaties uit grondexploitaties zijn naar de aard van de raming incidenteel. Het totaal van de lasten en het totaal van de baten grondexploitatie hebben we dan ook opgenomen in het overzicht incidentele baten en lasten. De mutatie met de balanspost voorraden, waarmee een saldo € 0 gerealiseerd wordt, hebben we afzonderlijk opgenomen in bovenstaande tabel. De mutaties grondexploitatie hebben daarmee geen invloed op het structureel begrotingssaldo. Ambtelijke capaciteit voor uit uitvoering van grootschalige infrastructurele projecten Via een amendement bij de behandeling van de begroting 2026 heeft de gemeenteraad voor de periode 2026 tot en met 2029 jaarlijks € 100.000 beschikbaar gesteld voor aanvullende ambtelijke capaciteit ten behoeve van de uitvoering van grootschalige infrastructurele projecten. Uitvoeringsagenda kunst en cultuur Op 22 januari 2026 stelde de gemeenteraad de Beleidsnota Kunst en Cultuur ‘Samenwerken vanuit de kern’ vast. Door middel van een amendement stelde de gemeenteraad voor een periode 2026 tot en met 2028 een bedrag van jaarlijks € 80.000 beschikbaar ten laste van de reserve Transities voor de uitvoeringsagenda.

Grip op het sociaal domein Om meer inzicht, sturing en grip te krijgen op de kostenontwikkeling binnen het sociaal domein, wordt een onderzoek uitgevoerd naar mogelijkheden om de groei van de uitgaven af te remmen en waar mogelijk om te buigen. Daarbij wordt gebruik gemaakt van externe expertise voor een periode van twee jaar. Traineeship Wmo Om de capaciteit binnen team Wegwijzer te versterken, is via een traineeship voor twee jaar een Wmo-consulent aangetrokken. Ketenaanpak valpreventie Voor de uitvoering van het projectplan Ketenaanpak Valpreventie Bernheze hebben wij voor een periode van twee jaar middelen beschikbaar gesteld ten laste van de reserve Transities. Incidentele onderzoeken Programma Water en Riolering (PWR) Voor PWR zullen in 2027 een aantal incidentele onderzoeken plaatsvinden. Grondexploitatie - bedrijventerreinen Mutaties uit grondexploitaties zijn naar de aard van de raming incidenteel. Het totaal van de lasten en het totaal van de baten grondexploitatie hebben we dan ook opgenomen in het overzicht incidentele baten en lasten. De mutatie met de balanspost voorraden, waarmee een saldo € 0 Pagina 155 gerealiseerd wordt, hebben we afzonderlijk opgenomen in bovenstaande tabel. De mutaties grondexploitatie hebben daarmee geen invloed op het structureel begrotingssaldo.

Programma transitie landbouw en buitengebied Het programma Transitie Landbouw richt zich op de opgaven voor een vitaal buitengebied die verband houden met de transitie van de landbouwsector. Ten behoeve van de uitvoering van dit programma zijn voor een periode van vier jaar middelen geraamd in de begroting. Kosten programma weerbare en veerkrachtige samenleving In de raadsvergadering van 18 december 2025 heeft de gemeenteraad het programmaplan ‘Samen naar een weerbare en veerkrachtige samenleving 2026-2027’ vastgesteld. Voor de uitvoering van dit programma zijn voor een periode van twee jaar middelen opgenomen in de begroting. Ter dekking van de hiermee samenhangende kosten heeft de gemeenteraad een egalisatiereserve ingesteld. Voor de voeding van deze reserve wordt in 2027 een deel van de middelen uit de flexibele schil ingezet. Wachtgeld voormalige wethouders Wethouders hebben na beëindiging van hun ambt recht op een tijdelijke uitkering op grond van de Algemene Pensioenwet Politieke Ambtsdragers (APPA). Deze uitkering, ook wel wachtgeld genoemd, biedt gedurende een beperkte periode inkomensondersteuning. Na de gemeenteraadsverkiezingen in het voorjaar van 2026 zijn drie wethouders afgetreden, waardoor aanspraak is ontstaan op deze regeling.

Wendbare en veerkrachtige overheid – beveiliging ICT-systemen Onder de noemer van een wendbare en veerkrachtige overheid werken we aan maatregelen die nodig zijn om doeltreffend te kunnen reageren op calamiteiten die de maatschappelijke dienstverlening en continuïteit van de gemeentelijke organisatie kunnen bedreigen. Voor de uitvoering van deze maatregelen zijn tijdelijk extra middelen benodigd. Overzicht mutaties in reserves met een structureel karakter 2027 (art 19 lid d) Naast bovenstaande mutaties in reserves met een incidenteel karakter zijn er o.a. ook bestemmingsreserves waarvan jaarlijks een bepaald bedrag ten gunste van de exploitatie komt ter (gedeeltelijke) dekking van de (afschrijvings-)lasten van investeringen met een economisch nut. In alle gevallen gaat het over een tijdvak van meer dan drie jaar. De looptijd van de reserves is gelijk aan de afschrijvingstermijn van de investering. De aanwending van deze reserves is geborgd door een raadsbesluit. In het raadsbesluit is aangeven welke lasten gedekt worden, hoe het jaarbedrag is berekend en het aantal jaren van de inzet van de middelen. Bij het inzetten van deze reserves kan dus worden gesproken van structurele dekkingsmiddelen. In het volgende overzicht zijn de structurele onttrekkingen en toevoegingen aan reserves weergegeven.

Omschrijving | Lasten | Baten in euro’s | in euro’s Mutaties in reserves ter dekking van kapitaallasten van investeringen met een economisch nut Reserve afschrijving aanpassing huisvesting – dekking afschrijvingslasten | 454 Reserve afschrijving aanpassing werkruimten – dekking afschrijvingslasten | 10.026 Reserve afschrijving meldingensysteem openbare ruimte | 5.462 Reserve afschrijving elektrische auto’s | 22.588 Reserve uitbreiding/vernieuwing sporthal de Hoef – gedeeltelijke dekking afschrijvingslasten | 3.934 Reserve afschrijvingslasten vervanging toplagen KV Altior en Prinses Irene – dekking | 21.354 afschrijvingslasten Reserve kapitaallasten de Kanz – dekking afschrijvingslasten brede school De Kanz | 1.801 Reserve afschrijvingslasten Kromstraat 2 te Nistelrode – dekking afschrijvingslasten | 71.084 Reserve afschrijvingslasten Meerstraat 45 en 45a | 52.776 Reserve afschrijvingslasten verduurzaming maatschappelijk vastgoed | 10.067 Reserve ondergrondse afvalberging – dekking afschrijvingslasten | 9.806 Reserve afschrijvingslasten Verbetering akoestiek sporthal ’t Vijfeiken – dekking afschrijvingslasten | 1.540 Reserve afschrijvingslasten vervanging toplaag kunstgras VV HVCH – dekking afschrijvingslasten | 35.946 Reserve afschrijvingslasten renovatie toplaag VV Prinses Irene – dekking afschrijvingslasten | 36.248 Reserve afschrijvingslasten energieagenda maatschappelijk

vastgoed – dekking afschrijvingslasten | 10.400 Reserve afschrijvingslasten nieuwbouw/renovatie basisschool Op Weg – dekking afschrijvingslasten | 86.278 Reserve afschrijvingslasten flexwoningen Schoonstraat – dekking afschrijvingslasten | 14.467 Reserve bouw gemeentewerf – gedeeltelijke dekking afschrijvingslasten – dekking afschrijvingslasten | 5.635 Mutaties in reserves ter dekking van kapitaallasten van investeringen met een maatschappelijk nut Reserve afschrijvingslasten Traverse Heeswijk-Dinther – dekking afschrijvingslasten | 37.180 Reserve afschrijvingslasten Vervanging en verduurzaming openbare verlichting – dekking | 1.645 afschrijvingslasten Reserve afschrijvingslasten uitvoering fietsmaatregelen – dekking afschrijvingslasten | 10.000 Reserve dekking aflossing renteloze lening Prinses Irene | 3.750 Reserve afschrijvingslasten reconstructie veilige looproute Ferceval naar Nistelrode – dekking | 6.250 afschrijvingslasten (IVP) Reserve afschrijvingslasten herinrichting Schoonstraat Heesch – dekking afschrijvingslasten | 1.250 Reserve afschrijvingslasten aanpassingen en VRI Cereslaan – dekking afschrijvingslasten | 9.436 Mutatie in reserves – overige dotaties en onttrekkingen met een structureel karakter Toevoeging aan reserve afvalstoffenheffing (gesloten administratie) | 29.308 Reserve Hypothecaire geldlening de Stuik | 5.780 Inzet surplus van de vrij besteedbare

reserve nog nader te bestemmen 2026-2030 | 372.160 Totaal | 29.308 | 847.317 Financiële positie Het Besluit begroting en verantwoording geeft aan (artikel 20 en 21) dat in de programmabegroting een uiteenzetting van de financiële positie moet worden opgenomen. Pagina 156 Pagina 157 Raming bestaand en nieuw beleid In de programma’s zijn zowel het bestaande als het nieuwe beleid verwerkt. Dit betreft zowel de lasten en baten als de exploitatielasten die voortvloeien uit nieuwe investeringen. Voor nieuwe investeringen die worden geactiveerd, zijn de bijbehorende kapitaalllasten opgenomen in het programma Financiën, onder het taakveld Overige baten en lasten. Onder het onderdeel ‘Wat mag het kosten?’ zijn per programma de totale lasten en baten weergegeven, inclusief de financiële gevolgen van nieuw beleid. Daarnaast is per programma het nieuwe beleid afzonderlijk toegelicht, inclusief de daarbij behorende structurele en incidentele financiële consequenties. Indien afschrijvingslasten van investeringen worden gedekt vanuit een reserve, is dit expliciet vermeld. Tevens worden per programma de toevoegingen aan en onttrekkingen uit de reserves inzichtelijk gemaakt.

Jaarlijks terugkerende arbeidskosten gerelateerde verplichtingen van vergelijkbaar volume Het Besluit begroting en verantwoording schrijft voor dat we inzage geven in jaarlijks terugkerende arbeidskosten gerelateerde verplichtingen. In onze begroting nemen wij ramingen op voor jaarlijks terugkerende arbeidskosten gerelateerde verplichtingen van vergelijkbaar volume. Op grond van de voorschriften mogen we hiervoor geen voorziening treffen, maar dient hierover wel afzonderlijk informatie in de begroting te worden opgenomen. In onze gemeente gaat het om de volgende post: - Opgebouwde vakantierechten (wettelijk verlof) Als de arbeidskosten gerelateerde verplichtingen jaarlijks sterk kunnen wisselen dan moeten we verplicht een voorziening vormen. Hierna lichten wij de systematiek van toevoegingen en onttrekkingen van de volgende posten toe: - opgebouwde vakantierechten (wettelijk verlof); - wachtgeldverplichtingen wethouders; - pensioenen wethouders; - bovenwettelijk verlofsparen Opgebouwde vakantierechten (wettelijk verlof) Per 1 januari 2017 heeft iedere medewerker de beschikking over het Individueel KeuzeBudget (IKB). Het IKB is een budget in geld dat elke medewerker maandelijks kan inzetten voor door hem gekozen doelen. De jaarlijkse vakantietoelage maakt hiervan onderdeel uit. Met het IKB krijgen medewerkers meer keuzevrijheid over de inhoud van hun arbeidsvoorwaardenpakket.

De opbouw van het IKB vindt maandelijks plaats van januari tot en met december van een kalenderjaar en wordt uiterlijk in december uitbetaald. De kosten van het IKB zijn daardoor jaarlijks van ongeveer gelijke omvang en zijn in de begroting opgenomen Pagina 158 Wachtgeldverplichtingen wethouders Bestuurders hebben geen garantie dat zij vier jaar hun zetel kunnen behouden. Hierdoor bestaat de mogelijkheid van wachtgeldverplichtingen. Op dit moment maken we geen gebruik van deze voorziening Pensioenen wethouders Wethouders bouwen jaarlijks pensioenrechten op. Hiervoor vormen wij een voorziening. In de begroting houden wij in verband met de toename van de rechten jaarlijks rekening met een toevoeging aan deze voorziening. De juiste omvang van de voorziening bepalen we jaarlijks bij de jaarstukken op basis van uitkomst van de actuariële berekeningen. Vanaf 1 januari 2028 gaan de pensioenen van wethouders over naar het ABP pensioenfonds. Dat houdt in dat de voorziening komt te vervallen. Het is nu nog te vroeg om de impact zuiver te berekenen. Bovenwettelijk verlofsparen Medewerkers kunnen vanaf 1 januari 2022 bovenwettelijke vakantie-uren sparen. Hiermee kunnen medewerkers passend bij hun levensfase hun bovenwettelijke vakantie inzetten op een manier die aansluit bij hun persoonlijke levens- en carrièreplanning en het gemeentelijk vitaliteitsbeleid.

Bovenwettelijke vakantie-uren die worden gebruikt voor verlofsparen, verjaren niet. De juiste omvang van de voorziening bepalen we jaarlijks bij de jaarstukken Investeringsplan 2027 Investeringen worden ingedeeld naar economisch en maatschappelijk nut. Activa met economisch nut, zoals gebouwen, kunnen inkomsten genereren voor de gemeente en/of zijn verhandelbaar. Investeringen met maatschappelijk nut, zoals wegen en pleinen, hebben primair een publieke functie en leveren geen directe inkomsten op. Daarnaast bestaat voor deze activa geen markt waarop zij kunnen worden verhandeld. Voor berekening van de kapitaallasten (afschrijving en rente) hanteren wij de volgende uitgangspunten: - Rente baseren wij op de werkelijke rente over het vreemd vermogen. - Wij houden rekening met de volledige afschrijvingslasten in het begrotingsjaar t + 1. Volgens de financiële verordening start de afschrijving op 1 januari van het jaar dat volgt op het jaar waarin het actief in gebruik genomen wordt dan wel verworven wordt. Benodigd | Incidentele | Structurele budget | Afschrijvings- | Afschrijvings- in euro’s | lasten | lasten 2027 | m.i.v. 2028 1.

Investeringen met een economisch nut Programma 1: Leefbare kernen Reservering uitvoering IHP | 1.872.578 | 45.712 Renovatie toplaag kunstgrasveld MHC HDL | 423.500 | 32.577 Uit SPUK sport | -73.500 | -5.654 Vervangen 2 robotmaaiers Avesteijn | 30.000 | 30.000 Uit SPUK sport | -5.250 | -5.250 Uit reserve nog nader te bestemmen | -24.750 | -24.750 Programma 3: Klimaatbestendig, biodivers en circulair Vervanging rolcontainers bij hoogbouwlocaties | 15.000 | 1.500 Uit reserve afval | -15.000 | -1.500 Vervanging ondergrondse glascontainers | 36.000 | 3.600 Uit reserve afval | -36.000 | -3.600 Programma 6: Dienstverlening en sterke organisatie Herhuisvesting De Misse 2-4-6 | 1.600.000 Omvorming naar een soevereine organisatie (digitale infrastructuur) | 40.000 | 40.000 Uit reserve nog nader te bestemmen | -40.000 | -40.000 Wendbare en veerkrachtige overheid – beveiliging ICT-systemen | 90.000 | 90.000 Uit reserve nog nader te bestemmen | -90.000 | -90.000 2. Investeringen met een maatschappelijk nut Programma 1: Leefbare kernen Vervanging en verduurzaming openbare verlichting - masten | 62.400 | 1.248 Reconstructie Weijen te Nistelrode | 2.041.440 | 51.036 Uit voorziening riolering | -574.000 | -14.350 Reconstructie Weijen – Heescheweg e.o.

| 1.440.500 | 36.013 Uit voorziening riolering | -61.160 | -1.529 Vervanging civiele kunstwerk | 32.000 | 32.000 Uit reserve nog nader te bestemmen | -32.000 | -32.000 Omgevingswet (doorontwikkeling, integraal werken, inhuur, etc.) | 512.500 Uit reserve nog nader te bestemmen | -512.500 Programma 3: Klimaatbestendig, biodivers en circulair Investeringen water & riolering | 1.666.392 | 1.666.392 Uit voorziening riolering | -1.666.392 | -1.666.392 Totaal | 145.053 Indien investeringen over meerdere jaren zijn gefaseerd in het investeringsplan, wordt met de autorisatie van het investeringsplan 2027 in feite ingestemd met het meerjarige beleidsvoornemen dat aan deze investeringen ten grondslag ligt. Op grond van artikel 5 van de Financiële verordening 2026 autoriseert de raad bij de vaststelling van de begroting de hierboven opgenomen investeringskredieten. Conform de Financiële verordening 2026 kan de raad aangeven voor welke investeringskredieten zij voorafgaand aan de definitieve autorisatie eerst een afzonderlijk voorstel wenst te ontvangen. Pagina 159 Financiering Het hieronder opgenomen overzicht geeft inzicht in de wijze waarop de gemeentelijke investeringen per 1 januari 2027 zijn gefinancierd.

Vaste financieringsmiddelen: Reserves | 66.187.782 Voorzieningen | 12.626.477 Totaal vaste financieringsmiddelen | 78.814.259 Vaste aangegane geldleningen 4.340.294 Boekwaarde investeringsplan voorgaande dienstjaren | - 9.471.208 Boekwaarde investeringen | - 83.608.822 Totaal boekwaarde | - 93.080.030 Financieringstekort | - 9.925.477 Bovenstaande tabel laat zien dat we op begrotingsbasis een financieringstekort verwachten. In de begroting hebben we rekening gehouden met het aantrekken van een lening in 2027. De stand en verloop van de reserves en voorzieningen Een analyse van de financiële positie is niet compleet zonder aandacht voor de ontwikkeling van de reserves en voorzieningen. In onderstaand overzicht wordt de ontwikkeling van de reserves en voorzieningen in 2027 weergegeven.

Saldo per | Vermeerderingen | Verminderingen | Saldo per 1-1-2027 | 31-12-2027 Algemene | 6.466.419 | 6.466.419 weerstandsreserve Reserve nog nader te | 28.010.887 | 1.159.481 | 1.207.505 | 27.962.863 bestemmen Bestemmingsreserves - | 1.113.506 | 29.615 | 50.000 | 1.093.121 overig Egalisatiereserves | 18.922.020 | 184.027 | 561.027 | 18.545020 Reserves | 11.674.950 | 481.001 | 11.193.949 afschrijvingslasten Voorzieningen | 12.626.477 | 1.308.547 | 2.873.187 | 11.061.837 Totaal | 78.814.259 | 2.681.670 | 5.172.720 | 76.323.209 Geprognotiseerde balans en EMU-saldo Om inzicht te geven in de ontwikkeling van de belangrijkste activa (bezittingen) en passiva (eigen vermogen en schulden), bevat de begroting een meerjarige geprognosticeerde balans. Deze balans biedt inzicht in de financiële positie van de gemeente en de verwachte ontwikkeling daarvan. Daarmee vormt zij een belangrijk instrument voor het beoordelen van de financiële gezondheid van de gemeente. Pagina 160 Naast deze signalerende functie wordt de geprognosticeerde balans gebruikt voor de berekening van het EMU-saldo. Omdat het gezamenlijke EMU-saldo van decentrale overheden onderdeel uitmaakt van het nationale EMU-saldo, is het ook voor gemeenten van belang om de ontwikkeling van het eigen EMU-saldo te monitoren.

Het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) schrijft voor dat in de begroting een geprognosticeerde balans wordt opgenomen als onderdeel van de uiteenzetting van de financiële positie van de gemeente. De geprognosticeerde balans biedt inzicht in de verwachte ontwikkeling van de bezittingen, het eigen vermogen en de schulden van de gemeente gedurende de begrotingsperiode. Geprognosticeerde balans Activa 31-12-2025 | 31-12-2026 | 31-12-2027 (Im)materiële vaste activa | 60.636.985 | 81.033.671 | 75.724.184 Financiële vaste activa: Kapitaalverstrekkingen | 55.102 | 55.102 | 55.102 Financiële vaste activa: Leningen | 3.541.141 | 3.382.549 | 3.227.707 Financiële vaste activa: Uitzettingen > 1 jaar | 0 | 0 | 0 Totaal vaste activa | 64.233.228 | 84.471.322 | 79.006.993 Voorraden: Onderhanden werk/overige grond en hulpstoffen | 6.117.953 | 8.372.101 | 9.747.290 Voorraden: Gereed product en handelsgoederen | 7.742 | 7.742 | 7.742 Uitzettingen < 1 jaar | 30.237.894 | 1.866.261 | 7.329.039 Liquide middelen | 306.402 | 306.402 | 306.402 Overlopende activa | 6.732.862 | 6.732.862 | 6.732.862 Totaal vlottende activa | 43.402.853 | 17.285.368 | 24.123.335 Totaal activa | 107.636.081 | 101.756.689 | 103.130.328 Passiva 31-12-2025 | 31-12-2026 | 31-12-2027 Eigen vermogen | 72.469.877 | 66.187.782 | 65.261.372 Voorzieningen | 15.328.829 | 12.366.844 | 10.802.204 Vaste schuld | 1.251.276 |

4.615.965 | 8.480.653 Totaal vaste passiva | 89.049.982 | 83.170.590 | 84.544.229 Vlottende schuld | 3.959.568 | 3.959.568 | 3.959.568 Overlopende passiva | 14.626.531 | 14.626.531 | 14.626.531 Totaal vlottende passiva | 18.586.099 | 18.586.099 | 18.586.099 Totaal passiva | 107.636.081 | 101.756.689 | 103.130.328 De belangrijkste mutatie voor 2027 betreft de toegenomen activa als gevolg van de voorgenomen investeringen. Resulterend in een lager saldo bij de uitzettingen korter dan één jaar (o.a. schatkistbankieren) en toename van de vaste schulden. Pagina 161 EMU-saldo Het EMU-saldo is het saldo van inkomsten en uitgaven met derden (dus geen afschrijvingen, waardemutaties, etc.) van de overheid op transactiebasis in een bepaalde periode. Eenvoudig gezegd geeft het EMU-saldo aan of er in een bepaald jaar met reële transacties meer geld uitgegeven is dan er in dat jaar is binnengekomen, of dat er netto geld overgehouden is. In Europees verband is afgesproken dat het overheidstekort (EMU-saldo) maximaal 3% mag zijn. Binnen Nederland is dit tekort van 3% ‘verdeeld’ tussen de verschillende overheden, de zogenaamde EMU referentiewaarde. Voor de gemeente Bernheze is de EMU-referentiewaarde - € 4.952.000 (septembercirculaire 2025). Het berekende EMU-saldo van de gemeente Bernheze voor 2027 is € 2.571.374 positief.

Dit betekent dat de gemeente via reële transacties meer geld binnenkrijgt dan dat ze uitgeeft. Het positief saldo wordt grotendeels veroorzaakt door de afname in van het saldo (im)materiële vaste activa. Het EMU-saldo blijft hierdoor onder de EMU-referentiewaarde. Dit wijzigt mogelijk in latere begrotingsjaren nog als gevolg van mutaties in de investeringsplanningen de komende jaren. EMU-saldo (Bedragen x €1.000,-) | 2026 | 2027 Exploitatiesaldo vóór toevoeging aan c.q. onttrekking uit reserves (zie BBV, artikel 17c) | 5.017.431 | 201.716 -/- Mutatie (im)materiële vaste activa | 20.396.686 | -5.309.487 +/+ Mutatie voorzieningen | -2.961.985 | -1.564.640 -/- Mutatie voorraden (incl. bouwgronden in exploitatie) | 2.254.148 | 1.375.189 -/- Verwachte boekwinst bij verkoop effecten en verwachte boekwinst bij verkoop (im)materiële | 0 | 0 vaste activa Berekend EMU-saldo | -20.595.388 | 2.571.374 Referentiewaarde | -4.952.000 | -4.952.000 Overzicht geraamde baten en lasten per taakveld In artikel 7 lid 3c van het Besluit begroting en verantwoording is opgenomen dat de financiële begroting een bijlage moet bevatten met het overzicht van de geraamde baten en lasten per taakveld. Voor deze bijlage verwijzen wij u naar bijlage 1 van deze programmabegroting.

Pagina 162 Meerjarenraming 2028 - 2030 Inleiding De meerjarenramingen zijn gebaseerd op de inzichten die beschikbaar waren ten tijde van het opstellen van deze begroting. De volgende uitgangspunten zijn gehanteerd voor het samenstellen van de meerjarenraming 2028-2030: - Het vertrekpunt is het saldo van de begroting 2027. - Rente baseren wij op de werkelijke rente over het vreemd vermogen. - Bij de meerjarenramingen wordt uitgegaan van de volledige afschrijvingslasten vanaf het begrotingsjaar t+1. Investeringen worden afgeschreven overeenkomstig de door de gemeenteraad vastgestelde afschrijvingstermijnen, vastgelegd in de Financiële verordening 2026. - Voor de prijsontwikkeling wordt uitgegaan van de pBBP-index (prijs Bruto Binnenlands Product), gebaseerd op de indexcijfers uit de Meicirculaire 2026. Deze percentages zijn ontleend aan het Centraal Economisch Plan 2026 van het Centraal Planbureau (CPB). Voor de begrotingsjaren 2028, 2029 en 2030 wordt uitgegaan van een prijsontwikkeling van respectievelijk 2,9%, 2,5% en 2,6%. Bij de raming van tarieven voor heffingen, leges, huren en overige opbrengsten is eveneens rekening gehouden met deze prijsontwikkelingspercentages. - Voor de ontwikkeling van de loonkosten in de periode 2027–2030 wordt uitgegaan van de in de Meicirculaire 2026 opgenomen percentages voor de ‘Loonvoet sector overheid’.

Voor de begrotingsjaren 2028, 2029 en 2030 betekent dit een loonkostenstijging van respectievelijk 4,0%, 3,6% en 3,5%. - De begrotings- en ramingswijzigingen tot en met 2 juli 2026 met een structureel karakter zijn verwerkt in de meerjarenbegroting. - De geraamde inkomsten uit de algemene uitkering uit het gemeentefonds zijn gebaseerd op de meicirculaire 2026 met de daarin opgenomen uitkeringsfactoren. - Op grond van het voorzichtigheidsbeginsel is in de meerjarenbegroting 2028–2030 geen opbrengst geraamd uit de ruimte onder het plafond van het BTW-compensatiefonds. Deze keuze is ingegeven door de jaarlijks afnemende omvang van deze ruimte in de afgelopen jaren.

Overzicht van baten en lasten Omschrijving programma | Lasten | Baten 2028 | 2029 | 2030 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten en baten per programma inclusief algemene dekkingsmiddelen en bedrag onvoorzien Leefbare kernen | 24.988.868 | 26.277.501 | 26.293.698 | 10.911.325 | 11.050.483 | 11.199.753 Gezonde zorgzame gemeente | 52.248.967 | 52.292.298 | 54.412.671 | 8.190.189 | 8.377.460 | 8.582.717 Klimaatbestendig, biodivers en circulair | 10.061.977 | 10.566.549 | 11.061.786 | 8.381.799 | 8.821.042 | 9.239.328 Pagina 163 Omschrijving programma | Lasten | Baten Duurzame landbouw en economie | 942.091 | 968.463 | 995.297 | 291.671 | 296.722 | 301.988 Weerbare en veilige samenleving | 4.450.872 | 4.568.458 | 4.699.430 | 5.535 | 5.673 | 5.820 Dienstverlening en sterke organisatie | 4.229.015 | 4.255.180 | 4.387.776 | 729.124 | 747.353 | 766.783 Financiën | 1.005.478 | 2.391.846 | 2.890.139 | 656.402 | 649.035 | 641.670 Algemene dekkingsmiddelen | 79.230.652 | 80.900.715 | 84.429.936 Overhead | 13.593.690 | 14.008.573 | 14.434.090 | 80.189 | 81.663 | 83.234 Heffing vennootschapsbelasting Bedrag onvoorzien Totaal van lasten en baten | 111.520.958 | 115.328.868 | 119.174.887 | 108.476.886 | 110.930.146 | 115.251.229 Totale baten | 108.476.886 | 110.930.146 | 115.251.229 Saldo van lasten en baten | 3.044.072 | 4.398.722 | 3.923.658 Toevoegingen en onttrekkingen aan reserves per programma

Leefbare kernen | 427.712 | 1.004.537 | 349.759 Gezonde zorgzame gemeente | 395.057 | 129.640 | 129.640 Klimaatbestendig, biodivers en circulair | 52.464 | 53.737 | 55.418 | 11.215 | 1.409 | 1.409 Duurzame landbouw en economie | 50.000 | 50.000 | 50.000 Weerbare en veilige samenleving Dienstverlening en sterke organisatie | 167.528 | 40.473 | 10.480 Financiën | 372.160 | 372.160 | 372.160 Saldo van lasten en baten na toevoegingen en onttrekkingen | 111.573.422 | 115.382.605 | 119.230.305 | 109.900.558 | 112.528.365 | 116.164.677 reserves Totale baten | 109.900.558 | 112.528.365 | 116.164.677 Geraamd resultaat | 1.672.864 | 2.854.240 | 3.065.628 Overschot (-)/tekort (+) Saldo van incidentele baten en | 0 | 0 | 0 lasten Structureel begrotingssaldo | 1.672.864 | 2.854.240 | 3.065.628 Overschot (-)/tekort (+) Er is sprake van een structureel begrotingsevenwicht wanneer de structurele lasten in de begroting volledig worden gedekt door de structurele baten. Dit wordt beoordeeld per begrotingsjaar. Het structurele begrotingssaldo wordt berekend door het totale begrotingssaldo te corrigeren voor incidentele baten en lasten. In dit hoofdstuk is tevens een overzicht opgenomen van de incidentele baten en lasten.

Na zuivering van de incidentele baten en lasten van de begroting 2028-2030 geeft jaarschijf 2028 een structureel tekort van € 1.672.864, de jaarschijf 2029 een structureel tekort van € 2.854.240 en de jaarschijf 2030 een structureel tekort van € 3.065.628. Hiermee constateren we dat de meerjarenbegroting 2028-2030 niet structureel in evenwicht is. Financieel perspectief 2028 - 2030 De begroting 2026 vormt het uitgangspunt voor het opstellen van de begroting 2027 en de meerjarenraming 2028-2030. De effecten voor de jaarschijven 2028 tot en met 2030 zijn mede bepaald op basis van het structurele beleid dat vanaf 2027 wordt ingezet, waaronder intensiveringen en investeringen met structurele financiële gevolgen. Daarnaast is rekening Pagina 164 gehouden met aanvullende intensiveringen en investeringen in de jaren 2028-2030. Deze effecten zijn verwerkt in de definitieve begrotingsresultaten voor de periode 2028-2030. 2028 | 2029 | 2030 1. | Startpositie begrotingsjaar t-1 | -12.330 | 1.672.864 | 2.854.240 2. | Wijzigingen op de begroting na vaststelling begroting 2026 | 160 | 160 | -6.470 3. | Autonome ontwikkelingen | 1.918.906 | 2.253.020 | 2.172.542 4. | Kostenontwikkeling sociaal domein | 1.041.600 | 996.800 | 1.024.200 5. | Rentelasten | 25.857 | 501.811 | 496.156 6. | Effecten begrotingen 2027 gemeenschappelijke regelingen | 11.280 | 11.670 | 12.070 7.

| Algemene uitkering (meicirculaire 2026)) | -515.180 | -2.447.430 | -3.206.330 8. | Opbrengsten onroerende-zaakbelastingen | -970.210 | -1.134.340 | -515.470 9 | Effecten beleidsvoornemens | 185.050 | 999.498 | 234.690 10. | Overige afwijkingen | -12.269 | 187 1.672.864 | 2.854.240 | 3.065.628 Toelichting op bovenstaande tabel 2. Wijzigingen op de begroting na vaststelling van de begroting 2026 Na vaststelling van de begroting 2026 in oktober 2025 heeft er besluitvorming plaatsgevonden met structurele financiële effecten, o.a. tweede tussentijdse rapportage 2025 (december 2025) en de eerste tussentijdse rapportage 2026 (juli 2026). 3. Autonome ontwikkelingen Door inflatie en loonontwikkelingen veranderen de marktprijzen die wij moeten betalen om onze wettelijke taken en ons beleid uit te voeren. Voor de prijs- en CAO-ontwikkelingen baseren we ons op de gehanteerde percentages uit de meicirculaire 2026. Deze zijn gebaseerd op de CPB-raming. De indexen worden bijgesteld op basis van de CEP-raming in het voorjaar en op basis van de MEV-raming in september. 4. Kostenontwikkeling sociaal domein De kosten voor maatwerkvoorzieningen binnen het sociaal domein, met name voor jeugdzorg en Wmo, zijn de afgelopen jaren aanzienlijk gestegen.

Om te blijven voldoen aan het uitgangspunt van een structureel en reëel sluitende begroting, is het noodzakelijk de geraamde lasten hierop aan te passen. In 2027 starten we met een onderzoek om maatregelen te inventariseren om de sterk stijgende kostenstijging af te vlakken en om te buigen. Hiermee hebben we in het meerjarenperspectief rekening gehouden. 5. Rentelasten De afgelopen jaren zijn geen rentelasten opgenomen, omdat investeringen volledig uit eigen middelen konden worden gefinancierd. Op basis van de liquiditeitsprognose verwachten wij echter vanaf de tweede helft van 2026 en in 2027, 2028, 2029 en 2030 externe financiering aan te moeten trekken. Dit zal leiden tot rentelasten die in de begroting zijn verwerkt. Pagina 165 Pagina 166 6. Effecten begrotingen gemeenschappelijke regelingen In de raadsvergadering van 2 juli 2026 zijn de begrotingen 2027 van de gemeenschappelijke regelingen behandeld. De financiële gevolgen hiervan zijn verwerkt in de programmabegroting 2027 en verder. 7. Uitkomsten meicirculaire 2026 Eind mei hebben wij de meicirculaire ontvangen. Uw raad is hierover op 9 juli 2026 geïnformeerd via een notitie ter informatie. De uitkomsten laten jaarlijks een netto positieve bijstelling zien. Deze ontwikkeling wordt voornamelijk veroorzaakt door een hogere accresontwikkeling, oftewel de compensatie voor loon- en prijsstijgingen.

Daartegenover staat dat deze loon- en prijsontwikkelingen ook leiden tot hogere gemeentelijke uitgaven, waardoor het positieve effect op de begroting deels wordt gecompenseerd. 8. Opbrengsten Onroerende-zaakbelastingen Voor 2028 wordt rekening gehouden met een stijging van de OZB-opbrengst door een tariefsverhoging van 7,9% voor woningen en 7,4% voor niet-woningen. Voor 2029 bedraagt deze stijging 7,9% voor woningen en 7,0% voor niet-woningen. Naast de inflatiecorrectie omvatten deze percentages een aanvullende verhoging van respectievelijk 5,0% en 4,5%. Deze verhoging is – op grond van de meerjarige tekorten die we begroten – nog niet toereikend om de kapitaallasten die op dit moment zijn opgenomen in de begroting te dekken, terwijl we voor de komende jaren nog een aantal aanvullende investeringen verwachten. 9. Effecten beleidsvoornemens In de voorliggende meerjarenbegroting 2028-2030 zijn diverse beleidsvoornemens opgenomen die voortvloeien uit wet- en regelgeving, zoals de Omgevingswet, het concept Integraal Huisvestingsplan (IHP), en eerder genomen raadsbesluiten, waaronder vervangingsinvesteringen. Een nadere toelichting op deze beleidsvoornemens is opgenomen bij de betreffende programma’s. 10. Overige afwijkingen De budgetten voor het begrotingsjaren zijn nagelopen en waar nodig hebben we deze aangepast.

Overzicht incidentele baten en lasten 2027, 2028 en 2029 In de volgende tabellen is een overzicht opgenomen van de incidentele baten en lasten. Onder incidentele baten en lasten worden baten en lasten verstaan met een tijdelijk karakter, die slechts gedurende één of enkele jaren in de begroting zijn opgenomen. Dit overzicht biedt niet alleen inzicht in de aard en omvang van de incidentele baten en lasten, maar vormt tevens een belangrijk hulpmiddel bij de beoordeling van het structurele begrotingssaldo. Baten en lasten die niet als incidenteel worden aangemerkt, hebben immers een structureel karakter. Het structurele begrotingssaldo laat zien in hoeverre de structurele lasten worden gedekt door structurele baten. Wanneer de structurele baten voldoende zijn om de structurele lasten te dekken, is sprake van een structureel sluitende begroting en daarmee van structureel begrotingsevenwicht. Incidentele baten en lasten met een omvang van minder dan € 50.000 worden per programma samengevoegd en opgenomen onder de noemer ‘Overige posten’. Om inzicht te bieden in de aard van deze bedragen, wordt bij iedere post een toelichting opgenomen.

Omschrijving | Lasten | Lasten | Lasten | Baten | Baten | Baten 2028 | 2029 | 2030 | 2028 | 2029 | 2030 Programma 1: Leefbare kernen Grondexploitatie | 93.418 | 163.551 | 238.816 | 93.418 | 163.551 | 238.816 Onderhanden werk/voorraden Implementatie omgevingswet | 375.000 | 230.000 | 275.000 Uit reserve Nog nader te bestemmen | 375.000 | 230.000 | 275.000 Aanvullende ambtelijke capaciteit | 100.000 | 100.000 grootschalige infrastructurele projecten Uit reserve nog nader te bestemmen | 100.000 | 100.000 Herhuisvesting de Misse 2-4-6 – tijdelijke huisvesting | 1.500.000 Uit reserve nog nader te bestemmen | 1.500.000 Sociaal culturele centra – vergoeding | 9.352 | 599.363 | 44.586 onderhoud met een afschrijvingstermijn > 20 jaar Uit reserve nog nader te bestemmen | 9.352 | 599.363 | 44.586 Reserveringen IHP: Sloopkosten | 392.550 | 354.300 Tijdelijke huisvesting | 4.082.620 | 1.748.700 Afboeking boekwaarden | 645.543 | 617.017 Uit reserve nog nader te bestemmen | 5.120.713 | 2.720.017 Overige posten | 99.125 | 40.000 Uit reserve nog nader te bestemmen | 99.125 | 40.000 Programma 2: Gezonde en zorgzame gemeente Uitvoeringagenda kunst en cultuur | 80.000 Uit reserve transities | 80.000 Grip op het sociaal domein | 150.000 Uit reserve transities | 150.000 Overige posten | 35.420 Uit reserve Transities | 35.420 Programma 4: Duurzame landbouw en economie Grondexploitatie –

bedrijventerreinen | 97.689 | 99.694 | 101.713 | 97.689 | 99.694 | 101.713 onderhanden werk/voorraden Programma transitie landbouw en buitengebied | 50.000 | 50.000 | 50.000 Uit reserve reconstructie agrarische projecten | 50.000 | 50.000 | 50.000 Programma 6: Dienstverlening en sterks organisatie Wachtgeld voormalige wethouders | 151.586 | 24.531 Uit reserve nog nader te bestemmen | 151.586 | 24.531 Overige posten | 65.000 | 20.000 Uit reserve Transities | 65.000 | 20.000 Totaal | 7.927.303 | 4.047.156 | 710.115 | 7.927.303 | 4.047.156 | 710.115 Saldo | 0 | 0 | 0 Indien incidentele lasten een looptijd hebben van langer dan drie jaar, maar de eindigheid daarvan vooraf vastligt, ligt hieraan altijd een expliciet besluit van de raad ten grondslag. Pagina 167 Pagina 168 Toelichting op tabel incidentele baten en lasten Grondexploitatie en grondexploitatie bedrijventerreinen Mutaties uit grondexploitaties zijn naar de aard van de raming incidenteel. Het totaal van de lasten en het totaal van de baten grondexploitatie hebben we dan ook opgenomen in het overzicht incidentele baten en lasten. De mutatie met de balanspost voorraden, waarmee een saldo € 0 gerealiseerd wordt, hebben we afzonderlijk opgenomen in bovenstaande tabel. Meerjarig bepalen we namelijk geen POC-winsten (zie voor een verdere toelichting Paragraaf G – Grondbeleid).

Implementatie omgevingswet De omgevingswet is op 1 januari 2024 in werking getreden. De afgelopen jaren heeft de focus vooral gelegen op het opstellen van onze omgevingsvisie Bernheze 2040. Deze moeten we inbedden in de beleidscyclus, en evalueren en actualiseren. Dit blijft nog voor enkele jaren incidentele middelen vragen. Ambtelijke capaciteit voor uit uitvoering van grootschalige infrastructurele projecten Via een amendement bij de behandeling van de begroting 2026 heeft de gemeenteraad voor de periode 2026 tot en met 2029 jaarlijks € 100.000 beschikbaar gesteld voor aanvullende ambtelijke capaciteit ten behoeve van de uitvoering van grootschalige infrastructurele projecten. Herhuisvesting de Misse 2-4-6 – tijdelijke huisvesting In verband met de geplande verbouwing is tijdelijke huisvesting noodzakelijk om de continuïteit van de werkzaamheden en dienstverlening te waarborgen voor zowel de medewerkers als voor de gebruikers van cultureel centrum de Pas. De kosten voor de tijdelijke huisvesting maken onderdeel uit van het totale projectbudget van de verbouwing en kunnen gedekt worden uit de reserve nog nader te bestemmen. Sociaal culturele centra – vergoeding onderhoud met een afschrijvingstermijn > 20 jaar De culturele centra zijn geprivatiseerd.

In 2024 is besloten ter ondersteuning van de centra het onderhoud met een afschrijvingstermijn van meer dan 20 jaar te vergoeden. Reserveringen IHP In het kader van het Integraal Huisvestingsplan (IHP) dient de resterende boekwaarde van een gebouw of gebouwonderdeel af te worden geboekt wanneer sprake is van sloop, vervangende nieuwbouw of buitengebruikstelling. De boekwaarde die op dat moment nog op de balans staat en niet langer economisch nut vertegenwoordigt, dient als incidentele last ten laste van de exploitatie te worden gebracht. Het afboeken van de boekwaarde zorgt ervoor dat de financiële administratie aansluit bij de feitelijke situatie en voorkomt dat activa op de balans blijven staan waarvoor geen toekomstig gebruik meer wordt verwacht. De hieruit voortvloeiende kosten maken onderdeel uit van de financiële consequenties van het IHP-project. Pagina 169 Uitvoeringsagenda kunst en cultuur Op 22 januari 2026 stelde de gemeenteraad de Beleidsnota Kunst en Cultuur ‘Samenwerken vanuit de kern’ vast. Door middel van een amendement stelde de gemeenteraad voor een periode 2026 tot en met 2028 een bedrag van jaarlijks € 80.000 beschikbaar ten laste van de reserve Transities voor de uitvoeringsagenda.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://bernheze.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/fd151a63-dd4a-4018-a883-b0f06ea0e76e?agendaItemId=1e3e86d7-7f01-42b8-bfee-171592e97af8