Bijlage 1 Onderzoek naar wenselijkheid van herijking van het beleid uit 2000

Het PON & Telos | Gemeenschapshuizenbeleid gemeente Bernheze

25

Om de doelstelling te kunnen verwezenlijken en laagdrempelig ontmoeten mogelijk te maken is het daarbij noodzakelijk dat huren en consumptieprijzen voor alle gebruikers toegankelijk en laagdrempelig zijn. Om dit binnen een sluitende begroting mogelijk te maken hebben de huizen behoefte aan ondersteuning vanuit de gemeente. J De gemeente neemt van elk gemeenschapshuis voor 100% de kapitaallasten voor haar rekening

In de beleidsnotitie staat dat de gemeente juist bewust kiest voor het verlenen van financiële steun in de vorm van kapitaalslasten om onduidelijkheid en discussie over de aard en de omvang van de bedragen alsmede onduidelijkheid en discussie over beheer en exploitatie door het bestuur te voorkomen. Bij dit punt in de beleidsnotitie zetten alle huizen hun vraagtekens. Voor enkele van de huizen geldt dit punt niet. Er bestaan verschillende eigendoms- en huurconstructies bij de vijf huizen. Zo is bijvoorbeeld CC de Wis vrij van hypotheek, bij CC Servaes is de naastgelegen Parochie eigenaar van het gebouw en MFA de Stuik heeft het gebouw zelf opgericht en bekostigd en heeft zelf een groot deel van de recente uitbreiding in 2019 betaald. Verschillende huizen geven aan dat het, nu ze er zo over nadenken, eigenlijk niet eerlijk voelt zoals het nu gaat. Doordat de gemeente hen jarenlang heeft gestimuleerd om zelf te investeren in het gebouw, wat ook gelukt is, zitten ze nu krap bij kas voor wat betreft de exploitatie. De uitgangspunten onder K (zie hieronder) voldoen voor hen niet om de exploitatie rond te krijgen. “Dit voelt niet helemaal goed.

Als je veel eigen inzet en middelen stopt in je gebouw , word je eigenlijk afgestraft, want daardoor heb je een krappe exploitatie en is vernieuwing van het gebouw pas veel later aan de orde.” De besturen zijn er echter wel trots op dat ze het zelf kunnen doen. Ter illustratie. Als een huis nu jarenlang met zelfwerkzaamheid en eigen middelen regelmatig het gebouw onderhoudt, heeft dit gemeenschapshuis geen grootschalig onderhoud nodig. Als ditzelfde huis jarenlang geen onderhoud pleegt is wel grootschalig onderhoud nodig wat vervolgens door de gemeente wordt bekostigd middels de kapitaalslasten. In de ambtelijke sessie wordt geopperd dat voor de gemeenschapshuizen die veel in eigen beheer uitvoeren, ook de mogelijkheid zou moeten bestaan om een verbouwing of functionele aanpassing gefinancierd te krijgen. De besturen geven aan dat ze de OZB aanslag die de gemeente doet te hoog vinden. De OZB valt niet binnen de kapitaalslasten die de gemeente voor haar rekening neemt. Voor de huizen die dit aansneden legt de OZB een zware last op de exploitatie. Ter illustratie geeft CC Nesterlé aan maar liefst 30.000 drankjes te moeten tappen om de jaarlijkse OZB te kunnen betalen.

Het PON & Telos | Gemeenschapshuizenbeleid gemeente Bernheze

26

De besturen zouden graag zien dat de gemeente de OZB niet aan de huizen zelf doorberekend, of hiervoor een lager OZB-tarief hanteert. Nu, zo geeft één van de huizen aan, worden ze aangeslagen als bedrijf terwijl ze een sociale onderneming zijn. K Incidenteel ondersteunt de gemeente voor korte of langere termijn gemeenschapshuizen, die in financiële problemen zijn en/of bijzondere kosten hebben

Over dit beleidsuitgangspunt zijn de huizen het wisselend (on)eens. De incidentele subsidie voelt als willekeur. Zo heeft CC Nesterlé in het verleden een startkapitaal ontvangen voor de barinrichting en zijn er afspraken vastgelegd dat, als het dak vervangen moet worden, de gemeente deze kosten voor haar rekening zal nemen. CC de Pas ontvangt al gedurende een aantal jaren aanvullende subsidie voor de exploitatie van het theater. De besturen hebben hier last van omdat hun inwoners denken dat je heel gemakkelijk je hand kunt ophouden bij de gemeente voor financiering, wat in de praktijk niet het geval is. Voor de besturen is het onduidelijk op basis van welke criteria wel of geen subsidie wordt verleend, waardoor de besturen afhankelijk zijn van de keuze die het gemeentebestuur op dat moment maakt. Alle gesprekspartners vinden het logisch dat, wanneer je een subsidie aanvraagt, dat de gemeente dan meekijkt naar de wijze waarop het bestuur het huis beheert en exploiteert. Bij het nemen van een beslissing om wel of geen subsidie te verlenen zou de gemeente meer moeten kijken naar de doelstelling. Dus eerst duidelijk formuleren wat de doelstelling is waar het gemeenschapshuis voor staat en dan als gemeente kijken hoe je daarbij kunt ondersteunen.

Besturingsconstructie In het beleidsplan staat dat de gemeente, met de vorenstaande keuzen en de wijzen van financiële ondersteuning, de besturen van gemeenschapshuizen in hoge mate vrij laat in het vormgeven en uitvoeren van hun beleid, maar dat er toch een besturingsconstructie zal moeten zijn waarbinnen de gemeenschapshuizen rekening en verantwoording afleggen voor hun beleid en waarbinnen de gemeente waar nodig invloed kan uitoefenen op dat beleid. Alle vijf stichtingsbesturen zijn het hiermee oneens. Dit is volledig tegenstrijdig met de uitgangspunten van het beleid; dat de wijze van beheer en exploitatie volledig de eigen verantwoordelijkheid is van het stichtingsbestuur op voorwaarde dat aan de basisregels wordt voldaan.

Het PON & Telos | Gemeenschapshuizenbeleid gemeente Bernheze

27

L De gemeente Bernheze kent voor de gemeenschapshuizen een besturingsconstructie, waarbij de besturen van gemeenschapshuizen zelfsturend zijn voor wat betreft beheer en exploitatie, achteraf legt het stichtingsbestuur rekening en verantwoording af op een met de gemeente vooraf overeengekomen aantal punten.

Dit punt is volgens de huizen tegenstrijdig met de uitgangspunten van het beleid. Zelfsturend betekent dat zolang een huis zonder financiële steun van de gemeente kan draaien zij zelf mogen bepalen op welke wijze ze de exploitatie rond krijgt, zolang maar aan de visie en doelstelling van een gemeenschapshuis wordt voldaan. De huizen zijn dan ook van mening dat zij verantwoording moeten afleggen aan de gebruikers en eventueel aan de gemeenschap, maar niet aan de gemeente. Ook in de huidige situatie worden geen vierjaarlijkse overeenkomsten afgesloten met de besturen van ieder gemeenschapshuis en worden geen afspraken gemaakt over wat jaarlijks aan informatie beschikbaar moet worden gesteld. Zolang de huizen naast de reguliere ondersteuning in de vorm van de kapitaalslasten, geen aanvullende financiering ontvangen van de gemeente hoeven zij geen verantwoording af te leggen. Dit zou bovendien de vrijwilligers onnodig belasten, waardoor zij nog minder ruimte hebben voor de taken waarvoor ze staan. Ook het opnemen van bepalingen voor de 'samenstelling en kwaliteit bestuur' gaat de gemeenschapshuizen veel te ver. Dit is een verantwoordelijkheid van het bestuur zelf en ze zijn al blij als ze überhaupt geschikte bestuursleden kunnen vinden. Voorwaarden aan het bestuur of de mogelijkheden voor andere bestuursvormen zijn punten die niet in een beleidsplan opgenomen moeten worden.

Dit soort ballast neemt de aandacht weg van de kaders die er daadwerkelijk toe doen en zorgen alleen maar voor onnodige ruis. In de werksessie geeft het College aan dat in het kader van ondermijning een screening van bestuursleden echter wel wenselijk zou kunnen zijn.

Tarievensysteem Dit hele hoofdstuk is volgens de stichtingsbesturen achterhaald en bovendien in strijd met de uitgangspunten van eigen verantwoordelijkheid voor de stichtingsbesturen. Het is niet mogelijk maximum tarieven vast te stellen en gelijktijdig het stichtingsbestuur verantwoordelijk te stellen voor een sluitende begroting. De tarieven moeten in de totale context van de exploitatie worden bezien, waarbij ieder huis en iedere kern uniek is en daarmee zijn/haar eigen uitdagingen kent. Ook in de huidige situatie worden geen afspraken gemaakt met de gemeente over een maximum huurtarief voor gebruikers uit de sociaal culturele sfeer en afkomstig uit de betreffende kern. Ook worden geen afspraken gemaakt tussen besturen van gemeenschapshuizen onderling over minimale tarieven voor de niet sociaal-culturele organisaties.

Het PON & Telos | Gemeenschapshuizenbeleid gemeente Bernheze

28

Dit is volgens de besturen niet mogelijk vanwege de eigenheid van elk huis en elke kern en de eigen verantwoordelijkheid voor het stichtingsbestuur om te zorgen voor een sluitende begroting. Deze gedwongen afspraken en onnodige kaders werken belemmerend voor het nemen van de eigen verantwoordelijkheid door de stichtingsbesturen. Ook de zinsnede ‘Waar het bestuur van een gemeenschapshuis twijfelt of een organisatie tot deze categorie behoort, neemt de gemeente desgevraagd een beslissing.’ Illustreert de tegenstijdigheid in het beleidsdocument tussen eigen verantwoordelijkheid en de (te vele en verregaande) kaders die worden gesteld. In paragraaf 4.2 staan de maximum tarieven genoemd die in 2000 zijn vastgesteld. Zoals aangegeven worden geen maximum tarieven (meer) gehanteerd. Sowieso zijn tarieven en ook de bijlage met beknopte informatie gemeenschapshuizen voortdurend aan verandering onderhevig. Dit soort informatie hoort dan ook niet in een beleidsnotitie thuis. Daarbij zijn alle gesprekspartners het erover eens dat de wijze waarop de huizen hun beheer en exploitatie vormgeven moet worden overgelaten aan de besturen, zodat zij zelf, passend bij hun eigen kern, zo goed mogelijk invulling kunnen geven aan de doelstelling van een gemeenschapshuis.

Het PON & Telos | Gemeenschapshuizenbeleid gemeente Bernheze

29

Over het PON & Telos Maatschappelijke besluitvorming verbeteren Wij zijn een sociale kennisonderneming in het hart van de samenleving. We beschouwen het als onze opdracht om maatschappelijke besluitvorming te verbeteren. Dat doen we door wetenschappelijke kennis met kennis van de praktijk te verbinden. We zijn van data, feiten en cijfers, maar geven die altijd een gezicht. Waarbij iedere stem telt. Voorkeuren en meningen halen we op, onderzoeken we, analyseren we en duiden we. Met prikkelende aanpakken en innovatieve methoden. Daarbij zijn we altijd gericht op duurzaamheid: de harmonieuze verbinding tussen sociale, ecologische en economische doelstellingen. Zo dragen we bij aan de kwaliteit van samenleven, nu en in de toekomst. Met een multidisciplinair en creatief team van bijna 30 adviseurs en onderzoekers werken we vooral voor lokale en regionale overheden in Nederland (met een sterke kennispositie in Noord-Brabant), maar ook voor corporaties, banken, zorg- en welzijnsinstellingen, fondsen en maatschappelijke organisaties. We werken daarbij intensief samen met universiteiten en andere kennisinstellingen en zijn officieel partner van Tilburg University. Met onze kennis en inzichten adviseren we beleidsmakers en bestuurders. Zodat ze afgewogen keuzes kunnen maken. Zodat ze bestuurlijk kunnen vernieuwen.

En zodat ze een positieve impuls kunnen geven aan de samenleving van morgen.

Stationsstraat 20c 5038 ED Tilburg +31 (0)13 535 15 35 info@hetpon-telos.nl hetpon-telos.nl