Beantwoording technische vragen begroting 2027-2030
Tekst van het document
Hierdoor loopt de structurele minderopbrengst in de meerjarenraming geleidelijk verder op. 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Woningen | 574.632 | 605.261 | 644.567 | 676.593 Niet-woningen | 287.877 | 296.226 | 303.631 | 311.526 Totaal | 862.509 | 901.487 | 948.198 | 988.119 30 31 Vraag 4.2: Waarvoor is de extra OZB in 2027 nodig? Kan het college aangeven welk deel van de aanvullende OZB-opbrengst nodig is om de begroting 2027 structureel en reëel sluitend te maken en welk deel bedoeld is om financiële ruimte te creëren voor toekomstige investeringen en beleidsvoornemens die nog niet volledig in deze begroting zijn verwerkt? Antwoord: De aanvullende OZB-opbrengsten zijn volledig ingezet als algemeen dekkingsmiddel om de begroting 2027 structureel en reëel sluitend te maken. Zonder deze opbrengsten zou het begrotingssaldo overeenkomstig verslechteren. Het begrotingssaldo 2027 na bestemming bedraagt € 12.330 voordelig. Na correctie voor incidentele baten en lasten bedraagt het structurele begrotingssaldo € 495.003 voordelig. Dit structurele saldo wordt echter mede veroorzaakt door de inzet van het surplus van de vrij besteedbare reserve van € 372.160 als structureel dekkingsmiddel. Vanuit deze inzet van de reserve worden tevens incidentele uitgaven gefinancierd, waaronder het budget voor grip op het sociaal domein en de wachtgeldverplichtingen van wethouders.
Wanneer hiermee rekening wordt gehouden, resteert een structureel begrotingssaldo van afgerond € 123.000 voordelig. Daarnaast is de voorliggende begroting een beleidsarme begroting. Alleen onontkoombare ontwikkelingen en reeds vastgestelde beleidskeuzes zijn hierin verwerkt. Diverse ambities en beleidsvoornemens uit het bestuursprogramma zijn nog niet volledig financieel uitgewerkt of de lasten komen pas na 2030 en zijn daarom nog niet opgenomen in deze begroting. De financiële consequenties hiervan worden de komende periode nader in beeld gebracht en worden in de eerste begrotingswijziging in februari 2027 aan de raad voorgelegd. Ook laat het meerjarige financiële perspectief na 2027 structurele tekorten zien. Daarmee wordt de OZB-verhoging vanaf 2027 ingezet om het structurele tekort na 2027 te verkleinen.
Vraag 4.3: Grote investeringen afzonderlijk inzichtelijk maken Kan het college voor De Misse 2-4-6, het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs, de ontsluitingswegen Nistelrode en Heeswijk-Dinther en het sportpark Heeswijk-Dinther per project aangeven: het actuele geraamde totale investeringsbedrag, welk bedrag al in deze begroting is verwerkt, welk bedrag nog niet is verwerkt en wat de verwachte jaarlijkse kapitaallasten zijn? Antwoord: Project | Geraamd | Al verwerkt in | Nog niet | Afschrijvings- investerings- | meerjaren- | verwerkt in | lasten bedrag | begroting | mjb 2027-2030 | per jaar 2027-2030 De Misse | Kosten voor 2-4-6: | inrichting en inventaris Investering | 20.780.000 | 20.780.000 | 831.200 Tijdelijke huisvesting | 1.500.000 | 1.500.000 | 0 IHP | Zie antwoord | Zie antwoord | Zie antwoord | Zie antwoord op vraag 3.7 | op vraag 3.7 | op vraag 3.7 | op vraag 3.7 Verkeersoplos | 20.300.000 | 20.300.000 | n.n.t.b. singen Nistelrode Oostelijke | 7.593.000 | 7.593.000 | n.n.t.b. verbindings- weg HD. Sportpark HD | 29.344.000 | 29.344.000 | n.n.t.b De opgenomen ramingen van de randweg Heeswijk-Dinther en Sportpark Heeswijk- Dinther zijn gelijk aan die uit de haalbaarheidsstudie, zoals gepresenteerd aan de gemeenteraad tijdens haar vergadering van 26 februari 2026.
De raming van de verkeersoplossing Nistelrode is gelijk aan de tracéstudie zoals gepresenteerd aan de gemeenteraad tijdens haar raadsvergadering van 18 december 2025. Doordat de realisatie en daarmee gepaard gaande afschrijvingslasten pas na 2030 worden verwacht, zijn deze niet verwerkt in de Meerjarenbegroting 2027-2030. Met betrekking tot de randweg Heeswijk-Dinther, de verkeersoplossing Nistelrode en het sportpark Heeswijk-Dinther worden plannen uitgewerkt en worden onderzoeken uitgevoerd in de 1ste helft van 2027. Het college is voornemens om met verdere (financiële) besluitvorming in de 2de helft van 2027 bij u terug te komen. Op dat moment kan er zowel duidelijkheid gegeven worden over de hoogte van de eventuele afschrijvingslasten, als andere financiële effecten en dekkingsposten. Vraag 4.4: De Misse 2-4-6 Kan het college aangeven wat op dit moment de meest actuele raming van de totale projectkosten van De Misse 2-4-6 is, welke bedragen al in de begroting zijn verwerkt en welke onderdelen nog als PM of anderszins nog niet financieel zijn geraamd? Antwoord: Er is na het investeringsoverzicht van de bouwkundige kosten (2025) nog geen nieuwe kostenraming opgesteld, omdat veel van de onderdelen van de totale projectkosten nog 32 niet beschikbaar zijn.
Een exacte kostenraming voor inrichting en inventaris, tijdelijke huisvesting en exploitatie en beheer zijn nog niet opgesteld omdat de onderliggende kosten hiervoor niet inzichtelijk zijn. De kosten voor tijdelijke huisvesting zijn | indicatief geraamd. Vraag 4.5: Reserves – werkelijk vrij beschikbaar Kan het college een overzicht geven van de verwachte stand van de vrij besteedbare reserve en de weerstandsreserve per einde 2027, 2028, 2029 en 2030, nadat alle reeds bekende reserveringen, investeringen en voorgenomen onttrekkingen zijn verwerkt? Antwoord: Op pagina 173 is een overzicht van de stand van het verloop van de reserves opgenomen. Uitsluitend de reserve nog nader te bestemmen is de vrij besteedbaar.
In euro’s | Saldo per | Saldo per | Saldo per | Saldo per 31-12-2027 | 31-12-2028 | 31-12-2029 | 31-12-2030 Algemene | 6.466.419 | 6.466.419 | 6.466.419 | 6.466.419 weerstandsreserve Reserve nog nader | 27.962.863 | 18.497.063 | 11.536.752 | 7.779.379 te bestemmen* Bestemmingsreserv | 1.093.121 | 1.043.121 | 993.121 | 943.121 es -overig Egalisatiereserves | 18.545.020 | 18.307.367 | 18.321.104 | 18.336.522 Reserves | 11.193.949 | 10.712.953 | 10.254.944 | 9.782.399 afschrijvingslasten Totaal | 65.261.372 | 55.026.923 | 47.572.340 | 43.307.840 * Bij de ontwikkeling van de reserve nog nader te bestemmen is vanaf 2028 geen rekening gehouden met eventuele positieve resultaten uit de grondexploitatie en overige incidentele opbrengsten uit bijv. verkoop van gemeentelijk vastgoed. Vraag 4.6: Structurele lasten en inzet van reserves Kan het college aangeven in hoeverre structurele lasten in de jaren 2027-2030 worden gedekt door onttrekkingen uit reserves? Wat zou het structurele begrotingssaldo per jaar zijn zonder deze onttrekkingen en tot welk jaar wordt met deze werkwijze rekening gehouden? Antwoord: De reserves afschrijvingslasten dekken de structurele afschrijvingslasten. Daarnaast hebben we een gedeelte van het surplus van de vrij besteedbare reserve (€ 372.160) voor een periode van vier jaar ingezet voor dekking van structurele kosten.
33 In euro’s | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Saldo begroting | -12.330 | 1.672.864 | 2.854.240 | 3.065.628 Inzet afschrijvings- | 481.001 | 480.996 | 458.009 | 472.445 reserves Inzet surplus | 372.160 | 372.160 | 372.160 | 372.160 Gecorrigeerd | 840.831 | 2.526.020 | 3.684.409 | 3.437.788 saldo Tekort | Tekort | Tekort | Tekort Vraag 4.7: Tekorten vanaf 2028 Kan het college technisch inzichtelijk maken welke posten de geraamde tekorten in de jaren 2028, 2029 en 2030 veroorzaken en welk deel daarvan op basis van de huidige ramingen structureel is? Antwoord: Nee, dat kan niet zonder meer technisch worden weergegeven. De geraamde tekorten in 2028, 2029 en 2030 zijn het resultaat van het totale saldo van autonome ontwikkelingen, beleidsmatige keuzes, prijs- en loonontwikkelingen, mutaties in inkomsten en uitgaven en financiële effecten van eerdere besluitvorming.
De volgende begrotingsposten leveren vanaf 2028 de grootste bijdrage aan de toename van het begrotingstekort: - herhuisvesting de Misse 2-4-6: afschrijvingslasten € 831.200 structureel - reserveringen IHP: afschrijvingslasten € 237.250 structureel - geraamde structurele rentelasten: gefaseerd € 1.653.000 over periode 2028-2030 - kostenontwikkeling sociaal domein: gefaseerd naar structureel € 3.062.600 - prijs- en loonindexatie: gefaseerd structureel € 6.221.000 Vraag 4.8: Grip op het sociaal domein Kan het college aangeven welk financieel effect in euro’s in de meerjarenbegroting al is verwerkt op basis van het project Grip op het Sociaal Domein? Kan daarbij per jaar worden aangegeven welke besparing of afvlakking van de kostenontwikkeling is aangenomen en wat het financiële effect is wanneer deze niet of later wordt gerealiseerd? Antwoord: Op basis van de kostenontwikkelingen van de afgelopen jaren is een meerjarige prognose opgesteld. Deze prognose laat een structurele stijging van de kosten zien van € 1.298.000 in 2027 ten opzichte van 2026, € 1.302.000 in 2028 ten opzichte van 2027, € 1.424.000 in 2029 ten opzichte van 2028 en € 1.707.000 in 2030 ten opzichte van 2029. Bij het opstellen van de begroting is echter uitgegaan van een afvlakking van deze kostenontwikkeling. Om die reden zijn lagere structurele stijgingen geraamd.
Voor 2027 is rekening gehouden met een stijging van € 1.298.000, voor 2028 met € 1.041.600, 34 35 voor 2029 met € 996.800 en voor 2030 met € 1.024.200, steeds ten opzichte van het voorgaande begrotingsjaar. Ten opzichte van de doorrekening is daarmee uitgegaan van een afvlakking van de kostenstijging van € 260.400 in 2028, € 427.200 in 2029 en € 682.800 in 2030 . Het cumulatieve effect van de afvlakking bedraagt daarmee € 1.370.400. Het doel van het project Grip op het sociaal domein is dat de kostenontwikkeling in de komende jaren minder sterk zal zijn dan op basis van de historische trend verwacht mag worden. Vraag 4.9: Externe financiering en rente Kan het college aangeven welk bedrag aan externe financiering naar verwachting per jaar nodig is, tegen welk rentepercentage in de begroting is gerekend en wat het financiële effect is wanneer de rente bijvoorbeeld 1 procentpunt hoger uitvalt? Antwoord: We houden rekening met de volgende aan te trekken externe financiering: - € 7.500.000 in 2026 waarvan € 4.000.000 o.b.v. kredietlimiet - € 4.000.000 in 2027 - € 1.000.000 in 2028 - € 16.625.000 in 2029 - € 16.625.000 in 2030 Vanaf 2029 verwachten wij een aanzienlijke toename van de externe financieringsbehoefte. Dit hangt samen met de uitvoering van diverse omvangrijke investeringsprojecten, waarvoor de realisatie naar verwachting in 2028 en 2029 van start gaat.
Het betreft onder meer de herhuisvesting van De Misse 2-4-6, de herontwikkeling van sportpark Heeswijk-Dinther, de aanleg van de ontsluitingsweg Heeswijk-Dinther en de uitvoering van het Integraal Huisvestingsplan (IHP). Deze bedragen betreffen de naar huidige inzichten daadwerkelijk aan te trekken externe financiering en zijn niet één-op-één gelijk aan de in de financieringsparagraaf weergegeven liquiditeits-/financieringsbehoefte. De financieringslasten nemen toe zodra hiervoor vreemd vermogen wordt aangetrokken. De afschrijvingslasten drukken echter pas op de exploitatie vanaf het jaar nadat een investering gereed is gekomen en in gebruik is genomen. Hierdoor ontstaat een verschil in het moment waarop de financieringslasten en de afschrijvingslasten zich voordoen. We hebben gerekend met een rentepercentage van 3,25%. Het effect op het structurele begrotingssaldo indien de rente 1 procentpunt hoger uitvalt dan geraamd is voor de periode 2027-2030 een structureel bedrag van € 457.500. 36 Vraag 4.10: Septembercirculaire gemeentefonds 2026 Kan het college aangeven wat inmiddels het berekende financiële effect van de septembercirculaire 2026 is voor Bernheze voor de jaren 2027-2030 en wanneer dit effect aan de raad wordt verstrekt en financieel wordt verwerkt? Antwoord: De uitkomsten van de septembercirculaire zullen we uiterlijk in de week van 12 oktober publiceren op raadsnet.
Vraag 4.11: Netcongestie als financieel risico Kan het college aangeven waarom voor de gevolgen van netcongestie nog geen concreet risicobedrag is opgenomen en welke mogelijke financiële gevolgen vertraging van projecten kan hebben voor grondexploitaties, investeringen en reserves? Antwoord: De gemeente heeft in de paragraaf B weerstandsvermogen en risicobeheersing een bedrag van € 2.698.317 meegenomen aan (ongewogen) risicovolume voor de bouwgrondexploitatie. Zie hiervoor ook pagina 83 van de begroting. Voor de berekening van dit bedrag wordt gekeken naar de volgende risico's: prijsfluctuaties, vertragingen en vroegtijdig moeten afsluiten van projecten. Bij het bepalen van de hoogte wordt rekening gehouden met de marktomstandigheden die gelden voor de betreffende projecten, waaronder netcongestie. Vraag 4.12: Vergelijking woonlasten In het raadsvoorstel worden de verwachte woonlasten van Bernheze voor 2027 vergeleken met landelijke woonlasten over 2026. Kan het college aangeven of voor de raad ook een vergelijking beschikbaar kan worden gesteld waarbij Bernheze, het landelijk gemiddelde en omliggende gemeenten op hetzelfde belastingjaar zijn gebaseerd? Antwoord: In de Programmabegroting 2027 op pagina 71 en 72 is een overzicht opgenomen van de gemiddelde woonlasten 2026 van omliggende en vergelijkbare gemeenten en het landelijke gemiddelde. 37 5.
Technische vragen Progressief Bernheze Vraag 5.1: Informatienota In de Financiële Verordening van Bernheze (laatste versie eind 2025 artikel 4.2) staat dat de Raad van Bernheze in het jaar van de verkiezingen geen kadernota maar een informatienota krijgt aangeboden. De Kadernota is normaliter een opmaat naar de begroting. Wij constateren bij de voorbereiding van de Programmabegroting dat wij de genoemde Informatienota niet kunnen terugvinden. Is dat correct? Indien dat niet correct is, kunt u ons dan wijzen waar wij de Informatienota kunnen terugvinden? Antwoord: Op 16 april 2026 is de kaderbrief 2027 – 2030 gepubliceerd op raadsnet. Zie link: Kaderbrief 2027 - 2030 Bernheze - iBabs Publieksportaal Vraag 5.2: Belastingverordening Wij lezen in de Programmabegroting dat de jaarlijkse belastingverordeningen voor 2027 pas in december 2026 worden aangeboden aan de Raad. Hierin zijn de tarieven voor de gemeentelijke belastingen en heffingen opgenomen. In de begroting worden de heffingen enkel globaal besproken/genoemd. Tariefswijzigingen, onderliggende uitgangspunten en financiële effecten volgen in de genoemde belastingverordening in december 2026.
Klopt het dus dat wijzigingsvoorstellen voor alle belastingen en heffingen (in het specifiek OZB, Afvalheffing en Toeristenbelasting) en bijbehorende insprekers, niet bij de behandeling van de begroting maar bij de behandeling van de belastingverordening in december 2026 plaats dienen te vinden? Wij willen voorkomen dat wij te laat zijn met eventuele amendementen door deze bij de behandeling van de Programmabegroting niet aan te bieden. Antwoord: Bij de behandeling van de begroting in november stelt uw raad de uitgangspunten voor de OZB-tarieven vast. Indien uw raad deze uitgangspunten wenst aan te passen, kan dit door middel van een amendement bij de begrotingsbehandeling. Voor de overige belastingen en tarieven kunnen wijzigingen zowel bij de behandeling van de begroting in november als bij de vaststelling van de belastingverordeningen in december via een amendement worden voorgesteld. Vraag 5.3: Toeristenbelasting In navolging op vraag 2 lezen wij in de begroting dat er een bedrag is voorgenomen aan toeristenbelasting. Dit bedrag is gelijk aan het bedrag van het huidige jaar. Mogen wij er vanuit gaan dat hetzelfde tarief gehanteerd wordt als voorgaand jaar? Dit staat namelijk niet gespecificeerd.
38 En zo ja, hoe bent u dan gekomen tot dit bedrag, en wat zou het betekenen voor de inkomsten toeristenbelasting als wij het vaste tarief zouden willen wijzigen in een staffel? We willen graag een kostendekkende staffel voorstellen (dus dezelfde inkomsten als in het huidige voorstel), waarbij goedkope overnachtingen een goedkoper tarief voor toeristenbelasting kennen. Welke overnachtingstarieven moeten gehanteerd worden, bijvoorbeeld bij de staffels: tot € 25,- / € 25,- tot € 75,- / boven € 75,-? Antwoord: In de begroting 2027 is uitgegaan van een ongewijzigd tarief voor de toeristenbelasting ten opzichte van 2026. De geraamde opbrengst is gebaseerd op het verwachte aantal overnachtingen vermenigvuldigd met het tarief van 2026. Het definitieve tarief voor de toeristenbelasting wordt vastgesteld door uw raad bij de behandeling van de belastingverordeningen in december. Voor het invoeren van een kostendekkende staffel zijn gegevens nodig over het aantal overnachtingen per prijscategorie. Deze informatie is momenteel niet beschikbaar. Daardoor kan niet worden berekend welke tarieven voor de voorgestelde staffels noodzakelijk zijn om dezelfde opbrengst te realiseren als in de huidige begroting. Hiervoor is nader onderzoek nodig naar de verdeling van overnachtingen over de verschillende prijsklassen.
Vraag 5.4: Structurele inzet algemene reserve In de begroting van 2026 is gebruik gemaakt van de verruimde mogelijkheid om een bedrag van € 362.376 uit de algemene reserve structureel in te zetten om tot een sluitende begroting te komen. Voor de begroting van 2027 is dit bedrag geïndexeerd naar € 372.160. Welk deel van de structurele lasten wordt gedekt met dit bedrag? Wat zou het saldo van deze lasten zijn zonder deze inzet? Antwoord: De inzet van het surplus van de vrij besteedbare reserve is een structureel algemeen dekkingsmiddelen. Het begrotingssaldo 2027 na bestemming bedraagt € 12.330 voordelig. Na correctie voor incidentele baten en lasten bedraagt het structurele begrotingssaldo € 495.003 voordelig. Dit structurele saldo wordt echter mede veroorzaakt door de inzet van het surplus van de vrij besteedbare reserve van € 372.160 als structureel dekkingsmiddel. Vanuit deze inzet van de reserve worden tevens incidentele uitgaven gefinancierd, waaronder het budget voor grip op het sociaal domein en de wachtgeldverplichtingen van wethouders. Wanneer hiermee rekening wordt gehouden, resteert een structureel begrotingssaldo van afgerond € 123.000 voordelig. In de begroting is een bedrag van € 372.160 uit het surplus van de reserve als structureel dekkingsmiddel opgenomen. Afgezet tegen de totale begrotingsomvang van € 109.268.000 betreft dit circa 0,34%.
Daarmee is de afhankelijkheid van het surplus als dekkingsmiddel beperkt in verhouding tot de totale begrotingsomvang. 39 Vraag 5.5: Tijdelijke huisvesting We lezen in de Programmabegroting op pagina 167 dat er kosten gereserveerd worden voor het IHP. Daarin staat onder andere een post voor tijdelijke huisvesting à € 4.082.620 in 2028 en € 1.748.700 in 2029. Op dezelfde pagina lezen wij dat er voor de tijdelijke huisvesting van De Misse 2-4-6 in 2028 een bedrag à €1.500.000 is begroot. Het valt ons op dat deze bedragen A) erg van elkaar verschillen en B) in gedetailleerdheid van elkaar verschillen. Daarbij krijgen wij de indruk dat de reservering voor het IHP een doorgerekend bedrag is, en de reservering voor De Misse een globale inschatting. Kunt u beider bedragen onderbouwen en reflecteren op hoe zij zich tot elkaar verhouden? Antwoord: Voor de tijdelijke huisvesting als opgenomen in het IHP geldt dat deze kosten zijn opgebouwd uit de marktconforme normbedragen, vermenigvuldigd met het benodigde aantal m2 BVO, voor een periode van 14 maanden. Voor de normbedragen is er gebruik gemaakt van de beschikbare marktcijfers van de partij die het proces om te komen tot een nieuw IHP heeft begeleid. Het bedrag dat voor tijdelijke huisvesting van SCC De Pas en gemeente Bernheze is opgenomen, betreft inderdaad een globale inschatting.
Hierbij is uitgegaan van het optimaal gebruik van eigen vastgoed. Tevens is tijdelijke huisvesting van het primair onderwijs meer omvattend, omdat hiervoor niet alleen een vervangend gebouw nodig is, maar ook een vervangend speelplein. Vraag 5.6: Afvlakking Sociaal Domein In de begroting lezen wij (o.a. op pagina 18) dat er een kosten afvlakking nagestreefd wordt voor het Sociaal Domein, naar 80% in 2028, 70% in 2029 en 60% in 2030. Op welke ervaringscijfers, benchmarks of vooronderzoeken zijn deze percentages gebaseerd? Met andere woorden: kunt u onderbouwen dat deze percentages realistisch en haalbaar zijn, aangezien een daadwerkelijke analyse over de kosten en ontwikkelingen in het Sociaal Domein, nog moet plaatsvinden? Antwoord: Deze percentages zijn een aanname. Hier liggen dus geen ervaringscijfers, etc. onder. Het project moet uitwijzen of deze percentages realistisch en haalbaar zijn. Vraag 5.7: Bureau Halt Op pagina 44 lezen wij dat het aantal verwijzingen per 1.000 inwoners naar Bureau Halt in Bernheze de afgelopen jaren altijd onder het referentiegetal heeft gelegen, maar in 40 2025 ineens een verdubbeling van het referentiegetal is. Er wordt benoemd dat deze getallen verplicht opgenomen dienen te worden in de begroting, maar er wordt verder geen reflectie aan deze getallen gekoppeld.
Waar komt deze enorme toename vandaan en waar kunnen wij de beheersmaatregelen terugvinden die als gevolg hiervan genomen zijn, inclusief bijbehorende benodigde kosten? Antwoord: De toename van het aantal Halt-verwijzingen is vooral het gevolg van de geïntensiveerde samenwerking tussen Halt, de boa’s en de politie. Hierdoor worden jongeren eerder en vaker doorverwezen. Een Halt-verwijzing is juist een passende, lichte interventie voor jongeren, gericht op bewustwording en het voorkomen van herhaling of zwaardere maatregelen. Aanvullende beheersmaatregelen zijn daarom niet nodig: er zijn geen extra kosten aan verbonden. Vraag 5.8: RES / Duurzaamheid De RES komt in de begroting niet voor. Er lijken dan ook geen middelen voor de RES te zijn opgenomen in de begroting. Is dat correct? Waar landen de benodigde kosten voor de RES dan wel, als niet in de begroting? Antwoord: De kosten die we jaarlijks maken vanuit de RES zijn beperkt en dit gaat meestal om capaciteitskosten die we boeken op de CDOKE. Eventuele andere kosten boeken we uit het structurele budget voor energie (energieagenda). Het is niet nodig hier een apart budget voor te vragen. Vraag 5.9: Luchtkwaliteit Op pagina 31 lezen we de doelstelling voor het verbeteren van luchtkwaliteit. Er wordt gestreefd naar 50% minder gezondheidsschade in 2030 t.o.v. 2016.
We zien in de programmabegroting echter geen kosten begroot voor deze doelstelling en zien ook niet terug in welk programma waarvoor wel kosten zijn begroot, deze doelstelling landt. Hoe kan deze doelstelling behaald worden zonder hiervoor kosten te begroten? Of wordt deze doelstelling indirect nagestreefd, bijvoorbeeld via de ODBN, landbouw transitie, etc.? En zo ja, kunt u dan weergeven welke maatregelen en bijbehorende kosten dan van invloed zijn op deze doelstelling? Antwoord: In de begroting 2027 is voor luchtkwaliteitsverbetering een werkbudget gereserveerd van € 5.340. Projecten die bijdragen aan de realisatie van de doelstellingen van het Schone Lucht Akkoord zijn en worden in verschillende programma's opgenomen. Voorbeeld: Het bevorderen van de inzet van emissieloze voertuigen maakt deel uit van het inkoopbeleid, mobiliteitsplan en het programma Groene gezonde structuren. Het terugdringen van de fijnstof-uitstoot door de landbouw landt in het programma Vitale landbouw en buitengebied. 41 Vraag 5.10: KRW In de begroting lezen wij op pagina 33 een post in 2027 voor het opstellen en uitwerken van het Actieplan Waterkwaliteit Bernheze.
In de beantwoording van technische vragen van onze hand, ontvangen op 12 augustus 2026, lezen wij dat de eerste versie van he t eerder genoemde Actieplan in september en oktober 2026 ter bespreking aan de Raad wordt aangeboden, “zodat de opgaven voor de begrotingsbehandeling duidelijk zijn en het actieplan dit jaar nog kan worden vastgesteld”. Het Actieplan is nog niet besproken met de gemeenteraad, maar er ligt wel een begrotingsbehandeling voor. En er is dus een post voor het opstellen en uitwerken van het Actieplan opgenomen voor 2027. Kunt u hierop reflecteren? Was de beantwoording van de technische vragen niet correct? Is het Actieplan überhaupt nog niet opgesteld of vraagt de uitwerking meer tijd? Let wel, de beantwoording van de technische vragen liet bijna 3 maanden op zich wachten en deze paragraaf in de begroting spreekt de antwoorden van de technische vragen weer tegen. Wij worden graag correct en eenduidig geïnformeerd over de verwachte tijdlijn en investering van het Actieplan Waterkwaliteit Bernheze. Antwoord: De beantwoording van de technische vragen was correct. Om de raad in het beginstadium te betrekken bij het proces is een raadsbijeenkomst gepland op 15 oktober 2026. Het actieplan is in concept opgesteld en zal in het college worden behandeld na de raadsbijeenkomst. De input van de raad wordt zoveel als mogelijk meegenomen in het actieplan.
Daarbij is het belangrijk op te merken dat er ten behoeve van de communicatie ook een storymap is opgesteld over ons waterkwaliteitsbeleid. Deze storymap zal worden gebruikt in de communicatie met burgers, boeren en bedrijven. Ook deze storymap zal worden gepresenteerd in de raadsbijeenkomst. In de programmabegroting 2027-2030 is structureel budget opgenomen om de uitvoering van de wettelijke regelgeving (Kaderrichtlijn Water) en het Actieplan Waterkwaliteit uit te voeren. De programmabegroting ligt ter besluitvorming aan de raad voor op 17 december 2026. Vraag 5.11: Energiearmoede In programma 3 lezen we dat het een doel is om energiearmoede te bestrijden door huishoudens te ondersteunen met het besparen van energie, en met isolatie. Daaronder lezen we beschikbare kosten voor Programma Water en Riolering, voor ondergrondse containers (restafval, glas en incontinentie), de KRW, en de ODBN. In welke van deze posten zien wij terug dat huishoudens ondersteund worden met besparen en isoleren? Dit kan toch niet zonder inzet van middelen plaatsvinden? Antwoord: Wij hebben hier de afgelopen jaren Rijkssubsidies (Specifieke uitkering Energiearmoede en de specifieke uitkering Lokale Aanpak Isolatie) voor ontvangen en we hoeven geen eigen geld in te leggen.
42 Vraag 5.12: Noodsteunpunten We lezen in de begroting op pagina 41 dat er in de begroting geen bedrag is opgenomen voor het realiseren van noodsteunpunten en dat dit in een apart raadsvoorstel aan de Raad zal worden aangeboden. We onderschrijven inmiddels allemaal de urgentie van het inrichten van noodsteunpunten en we hebben eerder inzicht gekregen in de omvang van de kosten van een noodsteunpunt, en de omvang van personele capaciteit die hiervoor nodig is (processen beschrijven en borgen, medewerkers en vrijwilligers werven, opleiden, trainen en oefenen). Vanaf pagina 85, in het hoofdstuk over risico’s, lezen wij niets terug over de (financiële) risico’s omtrent enerzijds de urgentie van noodsteunpunten, de mogelijk zeer grote kostenpost die ermee gemoeid is, en het ontbreken van een begroot bedrag. Kunt u hierop reflecteren? Antwoord: We hebben aangekondigd met een apart voorstel richting uw raad te komen. We hebben ervoor gekozen om dit niet als PM-post op te nemen bij de financiële risico’s omdat de kosten nog niet (volledig) in beeld zijn. Extra informatie: In het programmaplan is aangekondigd dat we mogelijk 6 noodsteunpunten dienen in te richten. De daadwerkelijke kosten zijn gedeeltelijk afhankelijk van de aanwezige voorzieningen. Door alle oefeningen worden de randvoorwaarden waar een noodsteunpunt aan moet voldoen steeds duidelijker.
Zo is de aanwezigheid van een bestaand vrijwilligersnetwerk essentieel. Verder is de inschatting van 6 noodsteunpunten erg marginaal. We verwachten dat het voorstel in totaal 8 noodsteunpunten omvat. Een noodsteunpunt kan niet draaien zonder de inzet van vrijwilligers en personeel. Om dit actueel en levendig te houden is een uitdaging. Daarom moet er structureel geïnvesteerd worden in het werven en oefenen. Dit vraagt om extra inzet van alle teams en de Veiligheidsregio, maar vooral van betrokken vrijwilligers. Nu is het thema zeer actueel, maar er schuilt een risico dat de urgentie in de tijd wegzakt. Structurele communicatie over het thema is noodzakelijk. Daarnaast kunnen we pas investeren in de noodcommunicatie als landelijke afspraken zijn gemaakt over het communicatiemiddel. Dit proces wordt zorgvuldig uitgevoerd en vraagt tijd. De verwachting is dat pas eind 2027/begin 2028 middelen daadwerkelijk kunnen worden aangeschaft. Tot op heden is de verwachting dat hiervoor (al dan niet gedeeltelijk) een bijdrage vanuit het Rijk wordt geleverd, maar daar is nog geen duidelijkheid over. Met de Veiligheidsregio worden gesprekken gevoerd over hoe we in de tussentijd invulling gaan geven aan de noodcommunicatie. In het voorstel dat op dit moment wordt opgesteld wordt ook een tussentijdse oplossing voorgesteld.
Dit leidt mogelijk tot extra kosten, omdat dit mogelijk niet aansluit bij het communicatiemiddel dat landelijk wordt verkozen. 43 Vraag 5.13: Ecologische potentie Op pagina 100 van de begroting lezen we de doelstelling om ecologische potenties van bermen, houtwallen en zandwegen te benutten. In de afgelopen raadsperiode zijn er concrete locaties in het buitengebied van Bernheze bezocht door ex-wethouders Dhr. Everling en Dhr. Tielemans, waar ondergroei is verdwenen/weggehaald door particulieren of ondernemers, terwijl deze houtwallen hier oorspronkelijk wel hebben gestaan. In samenspraak met een ecoloog van de gemeente Bernheze heeft Dhr. Tielemans toentertijd budget toegezegd om deze houtwallen in ere te herstellen, en te handhaven op de instandhouding. Wij zien dit budget niet terug in de begroting. Kunt u ons vertellen waar we dit budget kunnen terugvinden, hoeveel er gebudgetteerd is om deze houtwallen in ere te herstellen, te onderhouden en te handhaven op instandhouding? Wanneer of als onderdeel van welk programma gaat dit budget worden ingezet? Antwoord: In samenwerking met wegbeheer wordt ingezet op onderhoud van de zandwegen en het herstel van de aangrenzende bermen, waarbij bermen worden verschraald, houtwallen hersteld en grenzen opnieuw bepaald. Dit valt binnen het regulier onderhoudsprogramma.
Onderhoud wordt jaarlijks uitgevoerd op basis van inspecties en uitvoering in een droge periode. Vraag 5.14: OZB We lezen in de begroting dat sommige extra OZB-opbrengsten gereserveerd worden voor toekomstige grote projecten waarvan de exacte exploitatie- en afschrijvingslasten pas na 2030 ingaan. Daarom vloeien deze OZB-inkomsten op de korte termijn (2027– 2030) naar de Algemene Reserve. Hoe worden deze middelen geoormerkt om ze voor deze specifieke projecten beschikbaar te houden? M.a.w., hoe wordt er gegarandeerd dat deze middelen niet op de grote hoop verdwijnen en voor andere doeleinden gebruikt worden? Antwoord: De opbrengsten uit de OZB betreffen algemene dekkingsmiddelen. De meerjarenbegroting 2028-2030 laat voor alle jaren een tekort zien ondanks de extra OZB-verhoging. Daarin zijn o.a. de afschrijvingslasten voor de Misse 2-4-6 en reservering voor uitvoering van het concept-IHP opgenomen. 6. Technische vragen Verbindend Bernheze Programmabegroting van 9 september 2025 en geamendeerd raadsbesluit van 30 oktober 2025 De raad heeft de programmabegroting 2026 gewijzigd vastgesteld. De oorspronkelijke begroting geeft daarom geen volledig beeld van de uiteindelijk vastgestelde financiële ruimte. Dit document bundelt de vaststaande bedragen, eigen berekeningen, openstaande punten en conceptvragen aan het college.
De bedragen zijn ontleend aan de twee genoemde stukken; waar een berekening of gevolgtrekking is gemaakt, staat dat uitdrukkelijk vermeld. Samenvatting en oordeel De geschrapte extra OZB-verhoging veroorzaakt volgens het raadsbesluit in 2026 € 446.503 minderopbrengst. Het oorspronkelijke positieve saldo is € 240.561. Rekenkundig moet hierdoor € 205.942 van de stelpost strategische projecten worden benut; van de oorspronkelijke € 480.000 resteert dan € 274.058. Voor de volgende jaren ontbreken in het besluit de afzonde | rlijke bedragen aan OZB-minderopbrengst. Zonder geconsolideerde begrotingswijziging kan de raad niet vaststellen hoeveel ruimte per jaar overblijft voor de strategische projecten of wat het definitieve structurele begrotingssaldo is. Vastgestelde wijzigingen Onderwerp | Besluit en dekking OZB | Extra verhoging van 5% vervalt; inflatiecorrectie van 4% blijft. Minderopbrengst 2026 € 446.503; structurele minderopbrengsten in latere jaren. Dekking eerst uit positief saldo, daarna uit stelpost strategische projecten. Weijen en Laar | Renovatie Weijen start in 2027 en Laar in 2028.
Afschrijvingslasten van respectievelijk € 34.939 in 2028 en € 25.812 in 2029 worden uit begrotingssaldi gedekt Infrastructurele capaciteit | € 100.000 per jaar in 2026–2029, totaal € 400.000, uit reserve nog nader te bestemmen RechtswinkeL | Tekstuele toevoeging over structurele aandacht en middelen; voor 2026 € 3.600, uit reserve Transities Autorisatie | Programmabegroting en geplande investeringen 2026 gewijzigd vastgesteld; meerjarenbegroting 2027–2029 voor kennisgeving aangenomen Bron: geamendeerd raadsbesluit, p. 1, besluitpunten 1–10 Financiële uitgangspositie vóór de amendementen Jaar | Saldo na | Structureel saldo | Stelpost bestemming | strategische projecten 2026 | € 240.561 overschot | € 657.561 overschot | € 480.000 2027 | € 269.546 overschot | € 999.546 overschot | € 730.000 2028 | € 250.325 overschot | € 1.220.325 overschot | € 970.000 2029 | € 770.543 overschot | € 1.975.543 overschot | € 1.205.000 44 45 Bronnen: programmabegroting p. 70–71, 151–153 en 167–168. De negatieve boekhoudkundige saldi in de begroting zijn hierboven als positieve overschotten weergegeven. In een aansluitende tabel op p. 169 wordt voor 2028 € 251.917 genoemd in plaats van € 250.325; het verschil is € 1.592 en vraagt om toelichting.
Controleerbare doorrekening voor 2026 Stap Bedrag Minderopbrengst extra OZB-verhoging € 446.503 Af: oorspronkelijk positief begrotingssaldo € 240.561 Benodigde dekking uit stelpost € 205.942 Oorspronkelijke stelpost € 480.000 Resterende stelpost na dekking € 274.058 Dit is een eigen berekening volgens de dekkingsvolgorde in het besluit, geen door het college gepubliceerde gewijzigde begroting. De € 100.000 voor capaciteit en € 3.600 voor de Rechtswinkel hebben een afzonderlijke reservedekking. Zij drukken bij volledige verwerking dus niet rechtstreeks op de hierboven berekende resterende stelpost. Reserveonttrekkingen verlagen wel de beschikbare reserves. Financiële en bestuurlijke aandachtspunten Meerjarige OZB-doorwerking. Het besluit noemt structurele minderopbrengsten in 2027–2029, maar geen jaarschijfbedragen. De oorspronkelijke begroting bevat voor die jaren ook indexatie en oplopende OZB-opbrengsten (p. 75 en 169). Een eenvoudig herhalen van € 446.503 per jaar zou daarom een onbewezen aanname zijn. Laat tarieven, areaal, opbrengsten en de dekking per jaar uitsplitsen. Stelpost en structureel saldo. Programma 7 noemt de stelpost structureel (p. 70–71), terwijl zij in het overzicht van incidentele baten en lasten voor 2027–2029 als incidentele last is opgenomen (p. 171–172).
Deze classificatie verklaart mede waarom de getoonde structurele saldi aanzienlijk hoger liggen dan de saldi na bestemming. Vraag naar de BBV-onderbouwing en naar de behandeling van de dekking van een terugkerend OZB-effect. De constatering alleen bewijst nog geen onrechtmatigheid. Strategische projecten. De stelpost is bedoeld voor onder meer De Misse 2-4-6, rondwegen, het sportpark Heeswijk-Dinther en het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs, waarvan de financiële effecten volgens de begroting nog niet volledig bekend waren (p. 70). Het OZB -besluit gebruikt een deel van die ruimte. Laat zien welke projecten en financiële verplichtingen na de wijziging nog passen. Renovaties en autorisatie. De oorspronkelijke investeringsstaat raamt Weijen in 2028 op € 1.944.230 met € 546.880 uit de voorziening riolering, en Laar in 2029 op € 1.403.029 met € 370.562 uit die voorziening (p. 175). Het amendement vervroegt beide uitvoeringsjaren. Een aangepaste investeringsstaat met dekking, kasritme en afschrijvingslasten ontbreekt in de twee stukken. Het raadsbesluit autoriseert uitdrukkelijk de geplande investeringen voor 2026 en neemt de latere jaren voor kennisgeving aan. Artikel 5 van de financiële verordening Bernheze 2024 regelt de autorisatie van investeringskredieten en de mogelijkheid om een later afzonderlijk voorstel te verlangen.
Vraag daarom welk concreet besluit de vervroegde kredieten zal autoriseren. Reserves en Rechtswinkel De oorspronkelijke begroting vermeldt per 1 januari 2026 € 29.037.108 in de reserve nog nader te bestemmen en € 6.466.419 in de afzonderlijke algemene weerstandsreserve (p. 95 | –96). De eerste reserve wordt niet meegerekend in de gepresenteerde incidentele w | eerstandscapaciteit. Vraag om een bijgewerkt reserveverloop. Voor de Rechtswinkel bevat het besluit alleen voor 2026 een bedrag; de passage over structurele aandacht en middelen stelt geen concreet budget voor 2027 en verder vast. De begroting zegt bovendien dat voor een bredere inzet van de reserve Transities een apart voorstel zou volgen (p. 70). Vraag of en wanneer dit heeft plaatsgevonden en welke structurele dekking is voorzien. Risicobeeld. De oorspronkelijke begroting berekent een totale weerstandsratio van 132%, op basis van € 10.847.994 weerstandscapaciteit en € 8.222.575 gewogen risico’s (p. 97–99). Ook de kengetallen solvabiliteit en schuldquote betreffen de oorspronkelijke | raming (p. 106). Er is op basis van de voorgelegde stukken geen nieuwe ratio na de amendementen af te leiden; een nieuwe berekening is gewenst.
Vragen aan het college: Vraag 6.1: Kunt u voor ieder jaar van 2026 tot en met 2029 een geconsolideerd overzicht geven van het saldo na bestemming en het structurele begrotingssaldo na verwerking van alle amendementen, met de mutaties per programma en reserve? Antwoord: Onderstaand zijn de aangepaste begrotingssaldi voor de periode 2026-2029 opgenomen, gebaseerd op de door de raad aangenomen amendementen bij de behandeling van de Programmabegroting 2026-2029 in oktober 2025. Voor de dekking van het amendement inzake de OZB (het laten vervallen van de voorgestelde extra OZB-verhoging van 5%) is conform het aangenomen amendement eerst gebruikgemaakt van de beschikbare begrotingsoverschotten binnen de afzonderlijke jaarschijven. Voor zover deze overschotten onvoldoende waren om de lagere OZB-opbrengsten op te vangen, is aanvullend dekking gevonden binnen de stelpost Strategische Projecten. Dit leidt tot het onderstaande financiële beeld.
2026 | 2027 | 2028 | 2029 Saldi na bestemming | -219.862 na verwerking | 0 | 0 | 0 | overschot amendementen Structureel begrotingssaldo na | 64.000 | 0 | 0 | -219.862 verwerking | Tekort | overschot amendementen 46 47 Vraag 6.2: Wat bedraagt de structurele OZB-minderopbrengst in elk van de jaren 2027 tot en met 2029? Welke tarieven, opbrengstveronderstellingen en dekkingsbedragen uit begrotingssaldo en stelpost zijn daarbij gehanteerd? Antwoord: De structurele minderopbrengst per jaar als gevolg van het amendement inzake de OZB bij de behandeling van de Programmabegroting 2026-2029 bedraagt het volgende: 2026 2027 2028 2029 446.503 484.043 502.181 524.869 Voor 2027 -2029 hebben we de begrotingsuitgangspunten gehanteerd zoals opgenomen in de programmabegroting 2026-2029. Het amendement inzake de OZB had uitsluitend betrekking op 2026. De dekking voor de jaren 2027 tot en met 2029 voor de minderopbrengsten zijn gevonden uit de voordelige saldi van het betreffende jaar. Bij onvoldoende saldi is de stelpost strategische projecten ingezet als aanv ullende dekking.
Vraag 6.3: Hoeveel resteert per jaar van de stelpost strategische projecten, en welke oorspronkelijk beoogde projecten en verplichtingen zijn hiermee nog financieel gedekt? Antwoord: Na vaststelling van de Programmabegroting 2026 bedroegen de saldi van de stelpost Strategische Projecten voor de jaren 2026 tot en met 2029 respectievelijk € 274.058, € 515.503, € 683.205 en € 1.205.000. Dit betreffen de saldi na correctie van de gevolgen van het door de raad aangenomen amendement inzake de OZB. Ter dekking van het vervallen van de voorgestelde extra OZB-verhoging van 5% zijn, voor zover de beschikbare begrotingsoverschotten in de betreffende jaren onvoldoende waren, middelen uit de stelpost Strategische projecten ingezet. In de begroting 2027-2030 is geen stelpost Strategische projecten meer opgenomen. In plaats daarvan is per project zo concreet mogelijk inzichtelijk gemaakt welke middelen voor de uitvoering zijn gereserveerd. Hiermee is het budget voor strategische projecten niet langer opgenomen in een algemene stelpost, maar rechtstreeks verwerkt bij de betreffende projecten.
Vraag 6.4: Hoe verklaart u dat de stelpost bij programma 7 als structureel is aangeduid en in het overzicht incidentele baten en lasten als incidenteel is opgenomen? Wat betekent de verwerking van het OZB-amendement voor het structurele begrotingssaldo? Antwoord: Het surplus van de vrij besteedbare reserve kan onder voorwaarden worden aangewend als structureel dekkingsmiddel. Bij het opstellen van de begroting 2026 is 48 deze inzet als incidenteel beschouwd, omdat werd uitgegaan van een inzet gedurende vier jaar. Hierbij is de Notitie incidentele baten en lasten van de Commissie BBV achteraf onjuist geïnterpreteerd. Naar aanleiding van afstemming met de provincie is dit gecorrigeerd. De effecten van deze correctie, evenals die van de vastgestelde amendementen, zijn verwerkt in de structurele begrotingssaldi zoals opgenomen bij vraag 6.1. Vraag 6.5: Wanneer en met welk voorstel worden de naar 2027 en 2028 vervroegde investeringskredieten voor Weijen en Laar door de raad geautoriseerd? Wilt u een aangepaste investeringsstaat met totale kosten, dekking en kapitaallasten verstrekken? Antwoord: Deze investeringskredieten worden geautoriseerd op het moment van vaststelling van de betreffende jaarschijf van de begroting. Het krediet voor reconstructie Weijen is in de voorliggende begroting opgenomen in de jaarschijf 2027.
Indien de gemeenteraad instemt met de begroting 2027 dan autoriseert de gemeenteraad het krediet. In de begroting 2027 zijn op pagina 159 e.v. en pagina 171 e.v. de actuele investeringsplannen opgenomen. Vraag 6.6: Welk bedrag is vanaf 2027 geraamd voor de in het besluit genoemde structurele aandacht en middelen voor laagdrempelige juridische dienstverlening, en hoe verhoudt de dekking voor 2026 zich tot de bestemming van de reserve Transities? Antwoord: Met het door de raad aangenomen amendement bij de behandeling van de Programmabegroting 2026 zijn uitsluitend voor het jaar 2026 middelen beschikbaar gesteld voor laagdrempelige juridische dienstverlening. In de voorliggende beleidsarme begroting zijn voor 2027 en volgende jaren geen structurele middelen opgenomen. De eventuele structurele voortzetting van deze dienstverlening wordt meegenomen in de integrale afweging die ten grondslag ligt aan de begrotingswijziging 2027, welke in februari 2027 aan uw raad ter besluitvorming wordt voorgelegd. Vraag 6.7: Kunt u het verschil van € 1.592 tussen de twee vermelde saldi voor 2028 verklaren en een bijgewerkt overzicht van de reserves en de weerstandsratio verstrekken? Antwoord: In de tabel onder het financieel perspectief 2027-2029 is het bedrag behorende bij de post Overige afwijkingen per abuis niet correct weergegeven.
In de begroting 2027 is een geactualiseerd overzicht van de reserves en voorzieningen opgenomen (zie pagina 160 en 173). Hierin zijn alle mutaties verwerkt die gedurende 2026 hebben plaatsgevonden, evenals de mutaties die voortvloeien uit de begroting 2027. De actuele weerstandsratio is 1,25 (125%). Zie de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing (pagina 81 e.v.) van de programmabegroting 2027. Vraag 6.8: Waarom wordt volgens het voorstel in november 2026 een beleidsarme begroting voorgelegd en al in februari 2027 een substantiële wijziging verwacht? Welke beleidsthema’s, bedragen en besluiten zijn voor die wijziging voorzien? Antwoord: In de agendacommissie zijn afspraken gemaakt over de verdere werkwijze rondom het bestuursprogramma en de begrotingswijziging die in februari aan de gemeenteraad ter besluitvorming wordt voorgelegd. Vraag 6.9: Welke concrete ombuigingen en structurele maatregelen bereidt het college voor om de door ons gesignaleerde tekorten vanaf 2028 op te vangen? Wat is het effect per jaar en per programma? Antwoord: Op dit moment worden geen concrete ombuigingen of structurele maatregelen voorbereid. Wel blijven wij de landelijke ontwikkelingen, met name op het gebied van het sociaal domein en het gemeentefonds, nauwlettend volgen.
Vraag 6.10: Hoe verhouden de voorgestelde OZB-aanpassingen voor woningen en niet-woningen zich tot de volledige woonlasten en bedrijfslasten? Kunt u de door ons genoemde stijging bij niet-woningen van € 3.041 naar € 3.348 en de vermelde 8% tariefstijging op dezelfde basis uitsplitsen? Antwoord: De vraag hoe de voorgestelde OZB-aanpassingen voor woningen en niet-woningen zich verhouden tot de totale woonlasten en bedrijfslasten kan niet worden beantwoord, omdat de volledige woonlasten en bedrijfslasten niet bij de gemeente bekend zijn. De gemeente heeft uitsluitend inzicht in de gemeentelijke heffingen, terwijl de totale woonlasten en bedrijfslasten ook worden beïnvloed door andere kostenposten waarop de gemeente geen zicht heeft. Overzicht gemiddelde lasten niet-woningen op jaarbasis: OZB | Rioolheffing | Totaal 2026 | 2.841,15 | 199,90 | 3.041,05 2027 | 3.145,16 | 203,03 | 3.348,19 Verschil | 304,01 | 3,13 | 307,14 49 50 Vraag 6.11: Waarom zou al een structurele OZB-verhoging worden voorgesteld voor projecten waarvan de totale financiële gevolgen volgens het voorstel nog niet volledig in het meerjarenperspectief zouden zijn verwerkt? Welke alternatieve dekking en interne ombuigingen zijn onderzocht? Geef per project geraamde investeringen, kapitaallasten en besluitmomenten. Antwoord: Dit betreft een politieke vraag.
Om die reden wordt hierop geen inhoudelijke beantwoording gegeven. De kosten van projecten worden per programma en per projectfase nader uitgewerkt en vervolgens ter besluitvorming aan uw raad voorgelegd. De bedragen die momenteel in de begroting zijn opgenomen, betreffen reserveringen gebaseerd op de op dit moment beschikbare informatie. Vraag 6.12: Welke concrete woningbouw- of bedrijventerreinprojecten lopen door netcongestie vertraging of financieel risico, en hoe zijn deze risico’s in de grondexploitaties verwerkt? Antwoord: Voor lopende projecten zoals d'n Berg, Kamersche Hoef, Dinthers Erf, Heeswijkse Akkers, Schaapsdijk en de flexwoningen in Zwarte Molen is al eerder aansluitcapaciteit toegekend. Alle andere woningbouwprojecten en bedrijventerreinen zijn op de wachtlijst voor transportcapaciteit geplaatst door de netbeheerder. De gemeente heeft in de paragraaf B weerstandsvermogen en risicobeheersing een bedrag van € 2.698.317 meegenomen aan (ongewogen) risicovolume voor de bouwgrondexploitatie. Zie hiervoor ook pagina 83 van de begroting. Voor de berekening van dit bedrag wordt gekeken naar de volgende risico's: prijsfluctuaties, vertragingen en vroegtijdig moeten afsluiten van projecten. Bij het bepalen van de hoogte wordt rekening gehouden met de marktomstandigheden die gelden voor de betreffende projecten, waaronder netcongestie.
Vraag 6.13: Hoeveel sociale huurwoningen en betaalbare koopwoningen worden naar verwachting in 2027 daadwerkelijk opgeleverd, uitgesplitst naar de vijf kernen? 51 Antwoord: Op basis van de huidige inschatting verwachten we in 2027 de volgende sociale huur- en koopwoningen op te leveren. Opleveringen 2027 Sociale huur Heesch 156 Loosbroek 0 Heeswijk-Dinther 64 Nistelrode 0 Vorstenbosch 14 234 Sociale / Betaalbare koop Heesch 0 Loosbroek 0 Heeswijk-Dinther 127 Nistelrode 12 Vorstenbosch 0 139 Vraag 6.14: Welke specifieke maatregelen stimuleren in 2027 doorstroming van senioren, en welke budgetten en verwachte resultaten horen daarbij? Antwoord: Er zijn geen specifieke maatregelen binnen de gemeentelijke organisatie die in 2027 doorstroming van senioren bevorderen. Er zijn dan ook geen budgetten of verwachte resultaten mee gemoeid. Doorstroming wordt vooral gestimuleerd door middel van het bouwen van levensloopbestendige woningen. En binnen de woningcorporaties waarbij voorrangs - en verhuisregelingen worden toegepast voor bijvoorbeeld 65+’ers.
Vraag 6.15: Welk budget ondersteunt particuliere eigenaren bij isolatie, in het bijzonder in oudere woonwijken, en hoeveel huishoudens worden daarmee bereikt? Antwoord: Vanuit het Rijk zijn er via de Specifieke Uitkering Lokale aanpak isolatie (Spuk LAI) middelen beschikbaar gesteld voor gemeenten om een lokale isolatieaanpak op te zetten voor slecht geïsoleerde woningen met een lage WOZ-waarde. Bernheze heeft via de Spuk LAI € 2.830.738 ontvangen. Het Rijk stelt hierbij als voorwaarde dat 52 minimaal 1.481 huishoudens geholpen worden met het isoleren van hun koopwoning vanuit deze middelen. Vraag 6.16: Welke bedragen zijn voor 2027 geraamd voor maatregelen tegen hittestress en wateroverlast in de openbare ruimte, uitgesplitst per kern en project? Antwoord: De volgende bedragen zijn geraamd voor wateroverlast en klimaatbestendig inrichten openbare ruimte: Nistelrode: • Vervangen rioolstelsel en afkoppelen hemelwater Veerstraat, Nistelrode: ca € 150.000. • Vergoten waterberging Zijlstraat-Abdijstraat, HD: € 50.000 volgend jaar. Heeswijk-Dinther: • Heilarensestraat (wateroverlastlocatie samen met groen): +/- € 100.000. • Heilarensestraat (afkoppelen kolken + waterberging): € 25.000. • Hertog Janstraat (afkoppelcoach): € 12.500 per jaar. • Waterberging Avesteinstraat € 50.000. Heesch: • Standvoetbeker (vergroenen en afkoppelen kolken) toegekende subsidie: € 30.000.
• Beellandstraat (wateroverlast/berging + parkeren + groen): € n.t.b.. • Schoonstraat (extra waterberging realiseren + afkoppelcoach): € 50.000. Afkoppelen gemeentelijk vastgoed: • Vijfeiken + ‘t Kuipke Heesch met groen: € 31.359,42. • MFA ’t Dorp Heesch: € 35.000. • Heemkundekring Nistelvorst: € 15.000. Vraag 6.17: Welke knelpunten voor de verkeersveiligheid van fietsers en voetgangers krijgen prioriteit, met welk budget en welke planning? Antwoord: Ieder jaar wordt beoordeeld welke maatregelen voor de fiets en voetganger worden genomen. Op dit moment worden maatregelen getroffen op rotonde ’t Kruispunt in Heesch, waar het fietspad omgelegd wordt om de fietsveiligheid te verbeteren. Ten behoeve van het Meerjarig Uitvoeringsplan Mobiliteit 2025-2030 wordt verspreid over de jaren budget gevraagd voor de uitvoering. Dit budget is gebaseerd op de ambities, speerpunten en acties uit het Programma Mobiliteit 2025-2035. In het uitvoeringsplan Mobiliteit zijn hiervoor projecten opgesteld. 53 Vraag 6.18: Welke monumenten en erfgoedlocaties krijgen in 2027 onderhoud of restauratie, wat kosten die werkzaamheden en is de dekking toereikend? Antwoord: Voor de Rijksmonumenten van de gemeente zoals de molens Windlust in Nistelrode en Vorstenbosch is een jaarlijkse dotatie aan de voorziening groot onderhoud opgenomen van totaal € 24.000.
Voor zover we nu kunnen inschatten is dit in combinatie met de te verkrijgen Subsidieregeling Instandhouding Monumenten (SIM) toereikend voor de geplande werkzaamheden. Voor de particuliere gemeentelijke monumenten is een bedrag van ruim € 45.000 beschikbaar (subsidies onderhoud monumenten) waar eigenaren voor verschillende herstelwerkzaamheden een beroep op kunnen doen. Welke werkzaamheden aan gemeentelijke monumenten worden uitgevoerd in 2027, is grotendeels afhankelijk van de eigenaren. Daardoor is vooraf geen volledig beeld beschikbaar van de uit te voeren werkzaamheden. Vraag 6.19: Wanneer ontvangt de raad het concept van het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs, en waarvoor is het door ons genoemde bedrag van ruim € 6 miljoen in 2028 precies bestemd? Welke beslissingen neemt de raad afzonderlijk? Antwoord: Het college organiseert voor uw raad op 7 januari 2027 een themabijeenkomst over het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (IHP). Het concept-IHP wordt naar verwachting voorafgaand aan deze themabijeenkomst met de raad gedeeld. Het genoemde bedrag van ruim € 6 miljoen betreft een in de begroting opgenomen reservering voor onderwijshuisvestingsinvesteringen in 2028. Nadere uitwerking van de benodigde voorzieningen, investeringsbedragen en fasering maakt onderdeel uit van het concept-IHP. Het IHP zelf is een beleidsmatig kader.
Voor de uitvoering van concrete huisvestingsprojecten worden afzonderlijke voorstellen aan de raad voorgelegd, waarbij de raad per voorstel in staat wordt gesteld een besluit te nemen over de benodigde investering en de bijbehorende financiële consequenties. Vraag 6.20: Wat verandert het project Grip op het Sociaal Domein concreet ten opzichte van eerdere beheersingsmaatregelen? Welke meetbare financiële doelstelling is voor 2027 - 2030 opgenomen? 54 Antwoord: Op basis van de kostenontwikkelingen van de afgelopen jaren is een meerjarige prognose opgesteld. Deze prognose laat een structurele stijging van de kosten zien van € 1.298.000 in 2027 ten opzichte van 2026, € 1.302.000 in 2028 ten opzichte van 2027, € 1.424.000 in 2029 ten opzichte van 2028 en € 1.707.000 in 2030 ten opzichte van 2029. Bij het opstellen van de begroting is echter uitgegaan van een afvlakking van deze kostenontwikkeling. Om die reden zijn lagere structurele stijgingen geraamd. Voor 2027 is rekening gehouden met een stijging van € 1.298.000, voor 2028 met € 1.041.600, voor 2029 met € 996.800 en voor 2030 met € 1.024.200, steeds ten opzichte van het voorgaande begrotingsjaar. Ten opzichte van de doorrekening is daarmee uitgegaan van een afvlakking van de kostenstijging van € 260.400 in 2028, € 427.200 in 2029 en € 682.800 in 2030 . Het cumulatieve effect van de afvlakking bedraagt daarmee € 1.370.400.
Het doel van het project Grip op het sociaal domein is dat de kostenontwikkeling in de komende jaren minder sterk zal zijn dan op basis van de historische trend verwacht mag worden. Deze afvlakking is gebaseerd op de verwachting dat het project Grip op het sociaal domein zal bijdragen aan een beheersing van de kostenontwikkeling. Hierbij merken wij op dat deze afvlakking een aanname betreft. Op dit moment kan nog niet worden onderbouwd in welke mate het project daadwerkelijk zal leiden tot lagere kostenstijgingen dan op basis van de historische trend wordt verwacht. Vraag 6.21: Wat verklaart de door ons genoemde stijging van de lasten voor openbaar groen met circa € 300.000? Welke onderhoudsniveaus, maaischema’s en maatregelen voor veiligheid en hinder worden gehanteerd? Antwoord: De stijging van de lasten voor openbaar groen wordt voornamelijk veroorzaakt door prijs- en loonontwikkelingen en de hogere beheerinspanning die nodig is om te voldoen aan de huidige eisen ten aanzien van kwaliteit, veiligheid, biodiversiteit en klimaatadaptatie. Bernheze hanteert de vastgestelde kwaliteitsniveaus voor het groenbeheer, waarbij onderhoudsfrequenties en maaischema's zijn afgestemd op functie en gebruik van de verschillende groenvoorzieningen. De inzet is gericht op het behoud van een veilige, aantrekkelijke en toekomstbestendige openbare ruimte.
Vraag 6.22: Wat verklaart de door ons genoemde daling van de post begraafplaatsen en crematoria van € 99.617 naar € 56.518? Welke gevolgen heeft dit voor onderhoud, dienstverlening en tarieven per kern? Antwoord: De grootste kostenpost binnen dit onderdeel betreft begraafplaats ’t Loo. Voor deze begraafplaats geldt het principe van gesloten financiering, waarbij eventuele tekorten op het saldo van baten en lasten worden onttrokken aan de hiervoor gevormde voorziening. Deze onttrekking wordt aan de uitgavenzijde gecorrigeerd, waardoor de gepresenteerde lasten een vertekend beeld kunnen geven van de daadwerkelijke kostenontwikkeling. 2025 | 2026 Lasten | 99.617 | 56.518 Baten grafrechten* | - 79.108 | - 44.065 Saldo baten en lasten = | 20.509 | 12.453 nettolasten * De baten uit grafrechten vertonen jaarlijkse schommelingen, omdat deze afhankelijk zijn van factoren zoals het aantal begravingen en bijzettingen, de uitgifte van nieuwe graven en de verlenging van bestaande grafrechten. Omdat deze ontwikkelingen niet jaarlijks gelijk zijn, kunnen de opbrengsten per jaar verschillen. De daling van de netto-lasten tussen 2025 en 2026 wordt voornamelijk veroorzaakt door een lagere toerekening van ambtelijke capaciteit aan het taakveld begraafplaatsen en crematoria.
Vraag 6.23: Kunt u de stijging van de overheadkosten met volgens ons meer dan € 400.000 uitsplitsen naar personele lasten, inhuur, ICT, huisvesting en overige posten, en vergelijken met relevante gemeenten? Antwoord: Overzicht lasten overheadkosten: 2026 | 2027 Personele kosten | 7.987.801 | 8.381.810 Algemene administratiekosten | 263.782 | 274.085 Informatievoorziening en automatisering | 2.779.888 | 2.717.266 Huisvesting | 839.827 | 887.904 Overige | 784.421 | 790.224 Totaal | 12.655.719 | 13.051.289* * Dit bedrag wijkt af van het overzicht Overhead op pagina 63 van de Programmabegroting. In de programmabegroting wordt namelijk het saldo van baten en lasten gepresenteerd, terwijl hier wordt uitgegaan van de bruto lasten. Hierdoor ontstaat een verschil tussen beide overzichten | . Het is niet mogelijk om op basis van de beschikbare gegevens een betrouwbare vergelijking van de overheadkosten met andere gemeenten te maken. Gemeenten hanteren verschillende organisatorische uitgangspunten en verantwoordingswijzen, waardoor de opgenomen overheadkosten onderling niet één-op-één vergelijkbaar zijn 55 56 Bijlage 1 Overzicht subsidies 2024-2026 Internationale samenwerking