B1. Regionaal Veiligheidsplan 2023-2026 (002)
Tekst van het document
Regionaal Veiligheidsplan Oost-Brabant Samen bouwen aan een veilig Oost-Brabant! 2023 - 2026
Voorwoord Samen bouwen aan een veilig Oost-Brabant! | Voor u ligt het Regionaal Veiligheidsplan voor de periode | Die onzekerheid over onze toekomst speelt ook een 2023 – 2026. Dit veiligheidsplan is de uitwerking van | rol bij de planvorming rondom veiligheid. Flexibiliteit is een traject dat de 32 gemeenten in Oost-Brabant samen | meer dan ooit noodzakelijk; ook gelet op het tekort aan met politie, OM, en in samenwerking met netwerkpart- | capaciteit bij alle partners. Het is goed, en noodzakelijk, ners uit de regio, zoals de Taskforce-RIEC en de Zorg- en | om gezamenlijk prioriteiten vast te stellen. Maar het is Veiligheidshuizen, hebben doorlopen om te komen tot | ook nodig om daarbij realistisch te zijn en onze ambi- Colofon | de gezamenlijke doelstellingen en prioriteiten voor de | ties aan te passen aan die (soms grillige) realiteit. komende 4 jaar. In dit Regionaal Veiligheidsplan zijn Uitgave | onze gezamenlijke prioriteiten benoemd: veiligheids- | Meer dan ooit is samenwerking tussen de partners Regionaal Bureau Integrale Veiligheid Oost-Brabant | vraagstukken die regionaal spelen en waarop een | (gemeenten, politie en OM) noodzakelijk en meer dan In opdracht van: Regionaal Overleg Veiligheid Oost-Brabant | gezamenlijke integrale aanpak nodig is.
Het Regionaal | ooit is het ook nodig om coalities te sluiten met Veiligheidsplan is dan ook nadrukkelijk bedoeld als | privaat-publieke organisaties. De komende jaren zal, Opstellers: | versterking van, en aanvulling op, het lokaal veiligheids- | naar verwachting, een verdere stijging laten zien van de Frank Hustin – Regionaal Beleidsadviseur | beleid. | digitale criminaliteit. De partners zullen daar op voor- Ronny van Gerven – Regionaal Beleidsadviseur | bereid moeten zijn. Onze burgers rekenen op ons! Jordy de Schepper – Regionaal Programmaleider Actiecentrum | Om vooruit te kunnen kijken is ook teruggekeken. Ger Scheffer – Adviseur Regioburgemeester | Geconcludeerd kan worden dat veel doelstellingen uit | Daarom is de titel van ons nieuwe Regionaal Veilig- Erik de Ruiter – Coördinerend Gemeentesecretaris | het vorige Regionaal Veiligheidsplan en de Regionale | heidsplan: Samen bouwen aan een veilig Oost-Brabant! Johan Postma – Coördinerend Gemeentesecretaris | Ontwikkel | agenda zijn behaald en dat de afgelopen jaren goede resultaten zijn geboekt op de gezamenlijk | De burgemeesters: afgesproken prioritaire thema’s. Tevens moeten we | P.J.M.G. Blanksma-van den Heuvel, D. Blok, A.J.W. Datum | concluderen dat de beleidsperiode 2019-2022 anders is | Boelhouwer, R.P.G. Bosma, G.T. Buter, W.J.L.
Buijs-Glau- Vastgesteld tijdens Regionaal Overleg Veiligheid | verlopen dan verwacht. Niemand had verwacht dat ons | demans, A. Callewaert-de Groot, M.J.A. Delhez, J.R.V.A. d.d. 10 november 2022. | land (en de rest van de wereld) zou worden overvallen | Dijsselbloem, A.B.A.M. Ederveen, C.J.M. van den Elsen, door een pandemie die grote impact zou hebben op ons | J.F.M. Gaillard, W. van Hees, W.A.G. Hillenaar, M.J. Bronnen | leven. Ook had (en heeft) deze pandemie invloed op de | Houben, J.C.R. Keijzers-Verschelling, H.J. Looijen, Voor deze rapportage is gebruik gemaakt van gegevens en | veiligheid en de criminaliteitscijfers. De meesten van | F.L.J. van der Meijden, R.S. van Meygaarden, J.M.L.N. informatie aangeleverd door de gemeenten uit Oost-Brabant, | ons hadden ook niet verwacht dat Europa vanaf februari | Mikkers, M.A.H. Moorman, J.C.J. van Bree, A.A.H.C.M. de politie, het Openbaar Ministerie, de TF-RIEC en de beide | 2022 geconfronteerd zou worden met een oorlog | van Extel-van Katwijk, F.A.P. van Kessel, R.J. van de Zorg- en Veiligheidshuizen. | waarvan ten tijde van het opstellen van dit Regionaal | Mortel, C.H.C. van Rooij, P.L.A. Rüpp, J.G.M.T. Ubachs, Veiligheidsplan nog niet bekend is hoe die zich verder | M.S. van Veen, A.J.M.H. van de Ven, P.J.J. Verhoeven ontwikkelt en welke impact die nog gaat hebben op ons | en W.A.C.M. Wouters leven.
Kortom: meer dan ooit worden we geconfronteerd met een onvoorspelbare en onzekere toekomst. De Hoofdofficier van Justitie: H.G.M. Rutgers De Politiechef: W.J.A. Paulissen Samen bouwen aan een veilig Oost-BrabantRegionaal Veiligheidsplan Oost-Brabant 2023-2026 Inhoudsopgave Leeswijzer 7 Inleiding 8 Uitgangspunten regionale samenwerking 10 Factsheets 12 Factsheet Trends en ontwikkelingen 14 Factsheet Zorg en Veiligheid (prioriteit 1) 16 Factsheet Digitale Veiligheid (prioriteit 2) 18 Factsheet Maatschappelijke onrust (prioriteit 3) 20 Factsheet Ondermijning (prioriteit 4) 22 Factsheet Mensenhandel (prioriteit 5) 24 Inhoudelijke hoofdstukken 26 Trends en ontwikkelingen 28 Zorg en Veiligheid (prioriteit 1) 36 Digitale Veiligheid (prioriteit 2) 42 Maatschappelijke onrust (prioriteit 3) 46 Ondermijning (prioriteit 4) 52 Mensenhandel (prioriteit 5) 56 Bijlagen 58 Bijlage 1 Sterkteverdeling Politie-eenheid Oost-Brabant 60 Bijlage 2 Governance 64 Bijlage 3 Terugblik op het Regionaal Veiligheidsplan 2019 – 2022 72 Bijlage 4 Lijst met afkortingen 76
7 Samen bouwen aan een veilig Oost-BrabantRegionaal Veiligheidsplan Oost-Brabant 2023-2026 Voor u ligt het Regionaal Veiligheidsplan Oost-Brabant 2023-2026. Dit Regionaal Veiligheidsplan (RVP) is opgesteld door het Regiobureau Integrale Veiligheid Oost-Brabant. Een schrijfclub, bestaande uit IV’ers uit elk basisteam en afgevaardigden van OM, politie en Regiobureau IV , heeft zich, onder voorzitterschap van de coördinerende gemeentesecretarissen, gebogen over de verschillende hoofdstukken. Verder is actief input geleverd door de leden van de Programmaraad Zorg & Veiligheid, Programmaraad Cyber, Programmaraad Radicalisering, het Actieberaad en de Regionale Tafel Mensenhandel (en de daarbij horende ambtelijke voor- bereidingsoverleggen). Het huidige RVP begint met een inleiding waarin wordt uitgelegd wat het RVP is en wat de komende jaren de regionale prioriteiten zullen zijn. Daarna is een hoofd- stuk gewijd aan de regionale uitgangspunten: wat vinden we in Oost-Brabant belangrijk en hoe werken we samen? Deze uitgangspunten zijn de basis voor hoe we met elkaar werken en we moeten elkander daar op kunnen aanspreken. In dit plan is er voor gekozen om met beknopte fac- sheets te werken, deze vindt u in Deel I van dit plan. Deze factsheets geven beknopte informatie voor de “snelle” lezer.
De lezer die wat meer achtergrond- informatie of duiding wil, kan ofwel verder bladeren naar de inhoudelijke hoofdstukken in Deel II of door- klikken in de digitale versie. We beginnen bij de factsheets (en ook bij de hoofd- stukken) met het beschrijven van de trends en ontwik- kelingen: wat speelt er in Oost-Brabant, Nederland en de wereld en in hoeverre deze ontwikkelingen invloed hebben op veiligheid en leefbaarheid in onze regio. Vervolgens zijn de factsheets (en de hoofdstukken) opgenomen die corresponderen met de door onze regio geprioriteerde thema’s, te weten: Digitale veiligheid, Maatschappelijke onrust, Ondermijning, Mensenhandel en Zorg en veiligheid. Ten slotte volgen nog 4 bijlagen: een wettelijk ver - plichte bijlage over de politiecapaciteit, een bijlage over de governance ten aanzien van veiligheid in Oost- Brabant (welke veiligheidsoverleggen zijn er in de regio en hoe die zich verhouden tot elkaar), een bijlage waarin we op beschrijvende wijze terugkijken op het Regionaal Veiligheidsplan 2019-2022 en een bijlage met veel gebruikte afkortingen (hoewel die ook vaak in de tekst worden verklaard). Leeswijzer
9 Samen bouwen aan een veilig Oost-BrabantRegionaal Veiligheidsplan Oost-Brabant 2023-2026 Inleiding Waarom een Regionaal Veiligheidsplan? Het Regionaal Veiligheidsplan Oost-Brabant is het gezamenlijke plan van 32 gemeenten, het Openbaar Ministerie en de politie voor de aanpak van (boven) lokale problemen. Veel veiligheidsproblemen zijn alleen effectief te bestrijden door intensieve regionale samen - werking tussen de voornoemde partners. Het voor- liggende Regionaal Veiligheidsplan ziet op de periode 2023 - 2026 en is tot stand gekomen op basis van input vanuit de 32 gemeenten, politie, OM en de verschillende Programmaraden c.q. bestuurlijke werkgroepen. Daarbij is onder andere gebruik gemaakt van informatie zoals (criminaliteits)cijfers van politie en OM, de landelijke Veiligheidsmonitor, gegevens van het Actiecentrum Ondermijning en de Tasforce-RIEC. Tevens hebben in aanloop naar het opstellen van dit Regionaal Veilig - heidsplan per district bijeenkomsten plaatsgevonden met de burgemeesters van de Oost- Brabantse gemeenten. De hoofdlijnen van het Regionaal Veiligheidsplan worden voor een deel bepaald door artikel 39 lid 1 van de Politie- wet 2012.
Dit artikel schrijft voor dat de burgemeesters van de gemeenten binnen een politie-eenheid gezamenlijk met de Hoofdofficier van Justitie ten minste eenmaal in de vier jaar een beleidsplan voor de regio vaststellen.1 Het plan omvat (in ieder geval): » De bijdrage van de politie-eenheid aan de landelijke doelstellingen zoals door de minister vastgesteld (artikel 20 lid 1 Politiewet). » De verdeling van de beschikbare politiesterkte over de onderdelen van de regionale eenheid. Hierbij wordt rekening gehouden met het belang van een goede vervulling van de politietaak in alle betrokken gemeen- ten en de doelen, die de gemeenteraden op het gebied van veiligheid hebben vastgesteld (artikel 38b lid 1 Politiewet). 1 Overeenkomstig artikel 11 van de Politiewet staat de politie indien zij in een ge- meente optreedt ter handhaving van de openbare orde en ter uitvoering van de hulpverleningstaak onder gezag van de burgemeester. Indien de politie optreedt ter strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde dan wel taken verricht ten dienste van justitie, staat zij, tenzij in enige wet anders is bepaald, onder gezag van de officier van justitie (artikel 12 Politiewet). Zoals reeds eerder opgemerkt is er vanuit alle partijen input geleverd voor dit Regionaal Veiligheidsplan.
Het Regionaal Veiligheidsplan is daarmee van ons allen! Juist door het gezamenlijk en integraal optrekken van gemeenten, OM, politie en andere partners kan effec- tief en doortastend worden gebouwd aan de veiligheid in Oost-Brabant. De aanpak van de coronapandemie heeft aangetoond dat veel maatschappelijke problemen effectiever (en mogelijk ook efficiënter) kunnen worden aangepakt door intensief samenwerken. Prioriteiten: Naar aanleiding van de opgehaalde informatie uit de verschillende basisteams zijn de volgende thema’s geprioriteerd voor de komende RVP-periode: 1. Zorg en Veiligheid (waarin ook opgenomen: huiselijk geweld en kindermishandeling, personen met onbegrepen gedrag en jeugd). 2. Digitale veiligheid (voorheen: cybercrime en cybersecurity); 3. Maatschappelijke onrust (inclusief polarisatie en radicalisering); 4. Ondermijnende criminaliteit; 5. Mensenhandel; De volgorde van deze onderwerpen is willekeurig gekozen; de onderwerpen zijn in beginsel even belangrijk. Een onderwerp is regionaal geprioriteerd als er ook regionaal activiteiten moeten worden uitgevoerd. Onderwerpen waar regionaal geen actie op hoeft te worden gezet, kunnen lokaal nog wel geprioriteerd worden (voorbeeld: woninginbraken).Op het moment van schrijven is de landelijke veiligheidsagenda nog niet gereed.
De prioriteiten in deze landelijke agenda sluiten naar verwachting aan bij de prioriteiten in dit Regionaal Veiligheidsplan. In dit plan staan dan ook de algemene strategische doelen die de gemeenten, Openbaar Ministerie (OM), politie en andere partners in deze periode op het gebied van veiligheid nastreven en de prioriteiten die daarbij worden gesteld. Hierbij is rekenschap gegeven aan de landelijke prioriteiten. Het plan vormt samen met de Integrale Veiligheidsplannen van de gemeenten binnen een basisteam,2 het kader voor de veiligheidsaanpak, voor de komende vier jaar. De inhoudelijke invulling van de prioriteiten wordt nader uitgewerkt in concrete en compacte uitvoeringsplannen door de Programma- raden of bestuurlijke werkgroepen. Bij de uitvoering van dit beleidskader worden nadrukkelijk burgers, onder- nemers, organisaties, instellingen en andere (keten) partners betrokken. De uitvoering zal uiteraard ook gemonitord worden. Het Regionaal Veiligheidsplan heeft een looptijd van vier jaar. Veiligheidsproblematiek is echter niet altijd voorspelbaar. Er kunnen zich uitdagingen voordoen, die nu niet voorzien zijn en niet zijn vastgelegd in dit meerjarenbeleidskader, maar die wel zo urgent zijn dat ze direct moeten worden aangepakt. De wereldwijde coronapandemie en de oorlog in Oekraïne hebben ons hard en duidelijk laten zien hoe onvoorspelbaar de toekomst is.
Dat betekent dat een Regionaal Veilig- heidsplan “niet in beton moet zijn gegoten”, maar dat flexibiliteit in het plan gewaarborgd moet zijn. Indien het plan moet worden aangepast of bijgesteld zullen hierover in de Bestuurlijke Regiegroep en de driehoeks- overleggen tussen de burgemeesters, de officieren van justitie en de teamchefs van de politie separate afspraken worden gemaakt. 2 Sommige gemeenten maken een eigen Veiligheidsplan, maar het kan ook zijn dat gemeenten er voor kiezen om samen met de gemeenten uit hun basisteam een Veiligheidsplan op te stellen. Reikwijdte: Het veiligheidsterrein kent een sociaal en een fysiek deel. Het sociale deel betreft de veiligheid rond sociale (intermenselijke) relaties en activiteiten (zoals jeugdoverlast, radicalisering, zorg en veiligheid of onder mijnende criminaliteit). Fysieke veiligheid betreft de zorg voor bijvoorbeeld verkeersveiligheid, brandveiligheid en externe veiligheid. Het Regionaal Veiligheidsplan heeft met name betrekking op de sociale veiligheid. Voor de onderwerpen rond de fysieke veiligheid wordt verwezen naar het specifiek voor deze gebieden ontwikkeld beleid en de daarvoor verantwoor- delijke organisaties. Het huidige RVP moet een werkdocument zijn dat voor de hele regio Oost-Brabant de leidraad is voor wat betreft de regionale veiligheidsprioriteiten.
Politie, Openbaar Ministerie en gemeenten werken nauw samen om de in het RVP genoemde doelen en prioriteiten te realiseren. Ook verschillende andere partners als de Belastingdienst, de TF-RIEC (Taskforce Brabant- Zeeland-Regionaal Informatie en Expertise Centrum), de Veiligheidsregio’s en de Zorg- en Veiligheidshuizen spelen een cruciale rol. Om zicht te houden op de activiteiten in de regio zullen door de Programmaraden of bestuurlijke werkgroepen (twee)jaarlijks opge- stelde activiteitenplanen worden aangeboden aan, en gemonitord door, de Bestuurlijke Regiegroep. Deze activiteitenplannen vervangen daarmee de Regio- nale Ontwikkelagenda zoals die tijdens de afgelopen RVP-periode werd opgesteld. Met concrete activiteiten- plannen kan sneller ingespeeld worden op de actualiteit qua onderwerpen en capaciteit.
1110 Samen bouwen aan een veilig Oost-BrabantRegionaal Veiligheidsplan Oost-Brabant 2023-2026 In dit hoofdstuk zijn de uitgangspunten voor regionale samenwerking opgenomen. Deze uitgangs- punten maken duidelijk vanuit welk kader we samenwerken en wat dit van de samenwerkende partijen vraagt. Uitgangspunten regionale samenwerking (gerechtvaardigde) vraag (van de samenleving): ‘wat is hier aan de hand?’. Vervolgens wordt de gezamenlijke opgave in beeld gebracht. Elke organisatie heeft vanzelfsprekend ook eigenstan- dige taken die uitgevoerd moeten worden. Voor inte- graal werken is het daarom van belang dat de basis op orde is binnen elke organisatie (politie, OM en gemeen- ten). Pas als die basis op orde is, kan er constructief integraal worden (samen)gewerkt. 3. We werken slimmer samen: In 32 gemeenten worden vaak dezelfde taken uitgevoerd. Net zoals ook in 9 basisteams vaak dezelfde acties wor- den uitgezet. Werkdruk en capaciteitsproblemen zijn seri- euze problemen die de inzet en slagkracht ondermijnen. Niet elke IV’er hoeft alles te weten over de verschillende vormen van radicalisering, zoals niet iedere wijkagent een cyberexpert hoeft te zijn. Door regionaal de krach- ten te bundelen kunnen we de slagkracht en expertise in de regio vergroten. Voorbeelden zijn het Expertteam Radicalisering en het Expertteam Digitale Veiligheid (in oprichting).
Het Regiobureau biedt hierbij een ondersteu- nende rol. Ook het verminderen c.q. samenvoegen van overleggen kan helpen bij het slimmer samenwerken. 4. We zetten capaciteit in daar waar nodig: Gelet op krappe capaciteit bij de partners is het goed om te kijken wat waar nodig is: denk vanuit de opdracht (het veilig en leefbaar maken en houden van Oost- Brabant). Dat kan betekenen dat er op sommige loca- ties en bij specifieke gebeurtenissen (tijdelijk) wat meer inzet noodzakelijk is. Daarvoor is een open gesprek belangrijk in de Driehoeken Basisteams en de Bestuur- lijke Regiegroep. Daarnaast is er blijvend aandacht voor capaciteit en verbetering van de bezetting binnen de basisteams, de opsporing en andere onderdelen van de politie-eenheid (én bij de partners). 5. We houden ons aan afspraken: Op basis van het RVP worden er in de regio afspraken gemaakt over wat we met elkaar willen bereiken en wat dit vraagt van alle partijen. Daar waar regionale afspraken worden gemaakt, wordt ook verwacht dat de samenwerkende partijen zich hieraan houden, ongeacht ieders autonome status. Alleen dan kunnen we samen werken aan een veilig en leefbaar Oost-Brabant. 6. We monitoren én we zijn flexibel: De in het RVP en in de plannen van de Programma- raden c.q. bestuurlijke werkgroepen opgenomen acties worden gemonitord en voorgelegd aan de Bestuurlijke Regiegroep.
Daar wordt gekeken of bijstelling of aan - passing van de prioriteiten of ambities nodig is. Het is zaak om acties en ambities niet “in beton te gieten” en snel te kunnen reageren op gewijzigde externe (maatschappelijke) omstandigheden (zoals vluchtelingstromen ten gevolge van geopolitieke conflicten of klimaatverandering etc.). Daarnaast is het van belang dat ook rekening wordt gehouden met organisatorische ontwikkelingen en toekomstige wet- en regelgeving die van invloed kunnen zijn op taken en verantwoordelijkheden van politie, gemeenten en Openbaar Ministerie (zoals wijziging van budgetten). Als er nieuwe afspraken moeten worden gemaakt, komt dit terug in de Bestuurlijke Regiegroep (en de basisteamdriehoeken). 7. We maken meer gebruik van innovaties en nieuwe technologieën: Nieuwe technologieën kunnen de partners ondersteunen. In onze regio is een van de meest prominente en innovatieve hightech centra van Europa gevestigd. Hier wordt slim ingespeeld op een wereld die snel verandert. Ook bij het bestrijden van criminaliteit, bij vraagstukken op het vlak van openbare orde en bij het terugdringen van gevaarlijke situaties speelt techno - logie een steeds grotere rol.
Er wordt op dit moment al op verschillende terreinen samengewerkt met kennisinstellingen en het bedrijfsleven om de veilig - heid en de veiligheidsbeleving in de publieke ruimte te vergroten, maar dit kan meer en beter. 8. We zetten domein overstijgende stappen: Dat zorg en veiligheid moeten samenwerken om resul - taten te bereiken is voor een ieder duidelijk. Ook dui - delijk is dat dit niet altijd eenvoudig is. Een veilige en leefbare samenleving moet echter een verantwoorde - lijkheid zijn van alle domeinen: veiligheid, zorg, jeugd, onderwijs en welzijn. De hele keten is verantwoordelijk voor de aanpak van bijvoorbeeld jeugdproblematiek, personen met verward gedrag, maatschappelijke onrust of overlastsituaties. Niet alle veiligheidspro - blemen zijn uitsluitend in het veiligheidsdomein op te lossen. Een goede en stevige samenwerking tussen de verschillende domeinen is daarom absoluut noodzake - lijk. De hele keten moet worden ingezet en is verant - woordelijk voor het welslagen. Deze samenwerking, over domeingrenzen heen, komt niet vanzelf tot stand. Veiligheid is slechts één perspectief; vaak zijn meer - dere perspectieven van belang. Vanuit het veiligheids - domein bestaat de bereidheid om de stap te zetten. Gepleit wordt nadrukkelijk voor bespreking van dit uitgangspunt in de verschillende colleges van burge - meester en wethouders. 1.
We doen het voor en met de burger: Alles wat we doen, doen we voor de burger en onze samenleving. Naast politie, gemeenten en OM hebben onze bewoners, ondernemers en maatschappelijke orga- nisaties ook een eigen verantwoordelijkheid in het veiliger maken van hun dorp of buurt. Daarbij moeten ze kunnen rekenen op een krachtige en betrouwbare overheid die daar waar nodig de regie pakt, ondersteunt waar gewenst, duidelijk communiceert en zich aan afspraken houdt. 2. We werken zoveel als mogelijk integraal en opgavegericht: Door het gezamenlijk en integraal optrekken van gemeenten, OM, politie en andere partners kunnen over- last en criminaliteit in onze regio het meest effectief en doortastend worden aangepakt. Hierbij is het belangrijk dat zowel interne (zoals bijvoorbeeld Zorg- en Veilig- heidshuizen of gemeentelijke afdelingen zorg, wonen en onderwijs) als externe partners (zoals bijvoorbeeld GGZ-instellingen of het Cyberweerbaarheidscentrum Brainport) worden betrokken. Door een goed samenspel binnen de gehele veiligheidsketen wordt ingezet daar waar het meeste effect bereikt kan worden. Dit vraagt om duidelijkheid over de veiligheidsopgave en heldere afspraken en communicatie over verwachtingen en (on) mogelijkheden van de samenwerkende partners, zeker wanneer deze opgave het veiligheidsdomein overstijgt.
Daar waar monodisciplinair optreden toch noodzakelijk is, moet daarover ook duidelijk worden gecommuni- ceerd naar de partners. Door een goede samenwer- king kunnen beperkte capaciteit en middelen van alle betrokken partners zo slim en efficiënt mogelijk worden ingezet. Ook de burger mag verwachten dat de overheid eenduidig en herkenbaar optreedt. De essentie van opgavegericht werken is dat de veiligheidsopgave centraal wordt gesteld om dwars door de grenzen van organisaties heen tot passende oplossingen te komen. Het vertrekpunt daarbij is de
1 1312 Samen bouwen aan een veilig Oost-BrabantRegionaal Veiligheidsplan Oost-Brabant 2023-2026 Factsheets Factsheet Trends en ontwikkelingen Factsheet Zorg en Veiligheid (prioriteit 1) Factsheet Digitale Veiligheid (prioriteit 2) Factsheet Maatschappelijke onrust (prioriteit 3) Factsheet Ondermijning (prioriteit 4) Factsheet Mensenhandel (prioriteit 5) “
1514 Samen bouwen aan een veilig Oost-BrabantRegionaal Veiligheidsplan Oost-Brabant 2023-2026 Inleiding: De overheid ziet zich op het brede terrein van veiligheid gesteld voor veel en steeds complexer wordende maatschappelijke opgaven. In dit hoofdstuk worden, zonder volledig te kunnen zijn, enkele trends en ontwikkelingen beschreven die nu en in de komende jaren een rol zullen spelen in onze samenleving. Gebeurtenissen elders in de wereld kunnen direct tot reacties leiden in onze Oost-Brabantse dorpen of steden. Trends en ontwikkelingen: 1. De wereld na de coronapandemie: Mogelijke scenario’s I. Terug naar normaal (corona is verdwenen); II. Corona wordt endemisch (corona wordt beschouwd als een “griep+” met enkele golven); III. Corona is in Nederland onder controle, maar in sommige andere landen niet (hetgeen af en toe nog voor problemen kan zorgen); IV . Corona blijft een reëel gevaar en vraagt een continue strijd (met af en toe ook weer noodzakelijke maatregelen); V . Het coronavirus blijft een groot gevaar (o.a. door nieuwe varianten) en een wereldwijd probleem. 2.
Maatschappelijke ontwikkelingen: » Vergrijzing van de samen- leving; » Arbeidsmigranten zullen naar Brabant blijven komen; » Aandacht nodig voor positie jongeren; » Er wordt kritischer naar privacy en de overheid gekeken; » Krapte in de capaciteit bij de politie; » Krappe arbeidsmarkt heeft gevolgen voor alle partners; » Politieke en bestuurlijke aandacht voor maatschap- pelijke thema’s die de komende jaren prominent op de agenda zullen staan: de sociaaleconomische situatie, klimaattransitie, internationale veiligheid, de problematiek rondom vluchtelingen en asiel- zoekers, inclusiviteit en diversiteit. 3. Kansen en bedreigingen rondom digitalisering: » Traditionele vormen van criminaliteit raken steeds meer verweven met digitale crimi naliteit; » Door de mondiale span- ningen en doordat het een lucratief verdienmodel is neemt het aantal hacks toe; » De komende jaren zullen we steeds vaker worden geconfronteerd met nieuwe vormen van gedigitaliseerde crimi- naliteit en cybercrime die thans nog niet bekend zijn; » Digitalisering biedt ook kansen (zeker in een tijd van personeelstekort in vele sectoren): inzet van digitale middelen kan ondersteunend werken. 4.
Verharding onder mijnende criminaliteit: » Onze regio is aantrekkelijk voor (internationale) bendes die zich bezighouden met onder mijnende criminaliteit; » De handel in drugs is zeer lucratief en het gebruik van drugs is in bepaalde milieus (en op veel evene- menten) nog steeds breed geaccepteerd; » Opvallend is de flexibili- sering in de ondermijning: daar waar geld te verdie- nen is, stappen criminelen in. Het zijn ook geen vaste organisaties meer, maar vooral gelegenheids- coalities met extensieve financiële middelen. 5. Daling traditionele criminaliteit: » Sommige vormen van “traditionele” criminaliteit (zoals woning inbraken) zijn de afgelopen jaren (fors) gedaald; » De daling van de traditio- nele (aangifte)criminaliteit lijkt gepaard te gaan met de stijging van cybercrime en gedigitaliseerde crimi- naliteit; » Naast de enorme stijging van cybercrime en gedigitaliseerde crimi- naliteit is vermoedelijk ook sprake van “dark numbers” bij ondermijnende crimi- naliteit, mensenhandel of huiselijk geweld (“crime change”). 6. Maatschappelijke en sociale onrust bedreigen de samenleving: » De tegenstellingen tussen verschillende bevolkings- groepen verdiepen zich. Dit bedreigt de sociale stabiliteit (en veiligheid) in ons land. » Gebeurtenissen elders in de wereld kunnen leiden tot onrust in ons land en gevolgen hebben voor de manier waarop we met elkaar samenleven.
Risico bestaat op afname van vertrouwen in instanties of overheid en op langere termijn tot disfunctioneren van het politieke en maat - schappelijke systeem; » Maatschappelijke onrust is mede door corona meer aan de oppervlakte geko- men. Complot theorieën wakkeren dit verder aan en kunnen verregaand ontwrichtend zijn. De NCTV noemt deze nieuwe vorm van radicalisering: anti-overheidsradicalisering. 7. Toename van incidenten met kwetsbare- en/of personen met onbegrepen gedrag: » De afgelopen jaren werden er steeds meer (veilig- heids)incidenten geregis- treerd met betrokkenheid van kwetsbare personen of personen met onbe grepen gedrag. De toename wordt in de praktijk ook ervaren door politie en de hulpverleningsinstanties. De belasting op de reeds schaarse politiecapaciteit is enorm; » Onze samenleving wordt voor sommigen steeds ingewikkelder (digitali- sering) en niet iedereen kan meekomen. 8. Positie jongeren staat onder druk: » Tijdens de coronapande- mie bleek hoe kwetsbaar de positie van sommige jongeren is. » Jongeren brengen veel tijd door op social media en zijn daardoor vaak slachtoffer van gedigitaliseerde crimi- naliteit (en ook vaak dader). » Er is sprake van een toe- name van de criminaliteit bij jongeren en een normalise- ring van wapengebruik. » Drugsgebruik onder jonge- ren (en de normalisering daarvan) is een voort- durende bron van bezorgd- heid.
Sommige jongeren zijn extra kwetsbaar door huiselijk geweld, schulden of andere problemen achter de voordeur. Deze jongeren krijgen doorgaans een lager schooladvies, er is meer schooluitval en zijn vat- baarder voor bijvoorbeeld psychische problemen, criminaliteit, mensenhandel of radicalisering. Factsheet Trends en ontwikkelingen
1716 Samen bouwen aan een veilig Oost-BrabantRegionaal Veiligheidsplan Oost-Brabant 2023-2026 Inleiding We leven in een complexe samenleving waarin niet iedereen op elk moment van zijn of haar leven mee kan komen. Dit kent verschillende achtergronden. Een brede benadering van de problematiek op het snijvlak van zorg en veiligheid, met een goed evenwicht tussen preventie en repressie en tussen zorg en straf, doet recht aan de situatie van het individu, zijn of haar omgeving en de belangen van onze samenleving. Het veiligheidsdomein heeft het zorg- en sociaal domein nodig en vice versa. Een goede verbinding tussen deze domeinen is nood zakelijk en kan beiden ten goede komen. Waarom is een integrale aanpak van zorg en veiligheid ook in de komende jaren van belang? » De problematiek bevindt zich op het snijvlak van zorg en veiligheid. De domeinen hebben elkaar nodig om de problematiek het hoofd te kunnen bieden. » We zien nog altijd een stijgende trend van het aantal personen met onbegrepen gedrag. » Huiselijk geweld en kindermishandeling is de meest voorkomende vorm van geweld in onze samenleving. » Soms is het – door incidenten of signalen uit het werk- veld – noodzakelijk om op andere onderwerpen op het snijvlak van zorg en veiligheid knelpunten te agenderen, aanjagen of adresseren.
Factsheet Zorg en Veiligheid (prioriteit 1) Ambitie voor 2023-2026: » Investeren in een nog sterkere verbinding tussen de domeinen zorg en veiligheid om een integrale aanpak te realiseren, zowel binnen de gemeentelijke organisaties als tussen de partners zoals bijvoorbeeld de politie, OM, GGZ instellingen, verslavingszorg, Zorg- en Veiligheidshuizen, GGD, Veilig Thuis. Zowel op ambtelijk/beleidsmatig niveau als op bestuurlijk niveau. » De Programmaraad Zorg & Veiligheid ondersteunt bij knelpunten op het snijvlak van zorg en veiligheid conform de “3 A’s”; Afstemmen, Agenderen, Aanjagen. Naast knelpunten op het brede terrein van zorg en veiligheid ligt de focus van de PRZV de komende jaren op enerzijds personen met onbegrepen (en overlastgevend) gedrag (en een hoog veiligheidsrisico) en anderzijds huiselijk geweld en kindermishandeling. » Laat het thema “jeugd” standaard als specifieke doelgroep terugkomen in de verschillende veiligheidsdossiers. » Doorlopend moet bezien worden of er onderwerpen in overleggremia gebundeld kunnen worden. Als partners moeten we ervoor waken dat voor elk onderwerp dat valt onder het thema “zorg en veiligheid” een separate gover- nance wordt opgetuigd.
Wat gaan we de komende jaren doen? Speerpunten voor de komende jaren (naast het doorlopend Afstem- men, Agenderen, Aanjagen van knelpunten op het snijvlak van zorg en veiligheid) zijn: » De aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling verdient extra aandacht, focus en inzet van alle partijen, primair vanuit het veiligheidsdomein in nauwe relatie met het zorgdomein. » Bij de aanpak van personen met onbegrepen gedrag wordt de focus de komende jaren gelegd op het aanjagen dat er passende woonruimte voor deze doelgroep komt én richten we ons op het voorkomen van overlast en criminaliteit. Vanuit vroegsignalering interveniëren en eventueel door tijdelijk rust te creëren door middel van time-out voorzieningen, kan er voor gezorgd worden dat de personen met onbegrepen gedrag niet escaleren tot hoog- veiligheidsricio’s, of erger nog; tot impactvolle incidenten voor het individu en de samenleving. » Verder gaat de regio Oost-Brabant door met uitvoering van de Ketenveldnorm Levensloopfunctie en Beveiligde bedden. Doel is betere ondersteuning en zorg voor mensen met (potentieel) gevaarlijk gedrag als gevolg van een psychische stoornis en/of een verstandelijke beperking, zonder strafrechtelijke titel. » Een weerbare jeugd is van groot belang voor een veilige toe- komst.
Bij het oppakken van vraagstukken op het snijvlak van zorg en veiligheid zal daarom standaard de vraag moeten worden gesteld of een specifieke jeugdaanpak noodzakelijk is. » De Zorg- en Veiligheidshuizen zijn de expertisecentra voor verschillende onderwerpen betreffende zorg en veiligheid. Daar vinden casusoverleggen plaats voor complexe casuïstiek en wor- den aanpakken opgezet voor specifieke groepen. Tevens spelen de Zorg- en Veiligheidshuizen een belangrijke rol bij de aanpak van radicalisering (weegtafel) en de ketenveldnorm. Daarmee zijn ze de knooppunten voor gecoördineerde acties van de zorg- en veiligheidspartners waar de kennis aanwezig is over de verschil- lende onderwerpen Ambtelijk en bestuurlijk platform: » Programmaraad Zorg & Veiligheid » Agendaoverleg Zorg & Veiligheid » Netwerkoverleg Zorg & Veiligheid
1918 Samen bouwen aan een veilig Oost-BrabantRegionaal Veiligheidsplan Oost-Brabant 2023-2026 Inleiding: Onze samenleving is in toenemende mate afhankelijk van informatietechnologie (IT). Nieuwe technologie leidt tot nieuwe waardevolle toepassingen, maar het faciliteert en genereert ook nieuwe kwetsbaarheden en dreigingen. De snel stijgende trend maakt vele slachtoffers en zorgt voor ontwrichting van de maatschappij. We pakken Digitale Veiligheid als onderwerp daarom in de volle breedte aan; we richten ons op cybercrime én gedigitaliseerde criminaliteit. Factsheet Digitale Veiligheid (prioriteit 2) Waarom is dit onderwerp ook in de komende jaren van belang? » De media staan bol van misdrijven met een digitaal aspect. We zien hierbij een verschuiving van traditionele criminaliteit naar digitale criminaliteit. » Deze digitalisering van de criminaliteit zal alleen maar verder toenemen. Onze manier van het tegengaan van deze digi- talisering van de criminaliteit blijft echter achter. » Het Dreigingsbeeld statelijke actoren beschrijft dat Cyber- crime ook om andere motieven dan geldelijk gewin wordt gepleegd. Het is ook ontwrichtend voor de maatschappij. » De verwachting is dat we deels digitaal blijven werken in de toekomst.
Het zal nog enige tijd kosten om de informatie- beveiliging verder in te regelen waardoor de kwetsbaarheden blijven bestaan » We zien dat openbare ordeverstoringen steeds meer online worden aangejaagd ook in Oost-Brabant. Er zijn nog onvol- doende handvatten om hier tegen op te treden. » Daders van cybercrime en gedigitaliseerde criminaliteit zijn moeilijk op te sporen en te vervolgen. Alhoewel hier wel slagen in gemaakt worden door politie en OM is het voorko- men van slachtoffers en het verstoren van processen vele malen effectiever. Mocht er zich toch een incident voordoen dat is het van belang dat de Cybergevolgbestrijding ook op orde is. » Breed inzetten op Cyberweerbaarheid is dus een belangrijk speerpunt voor de komende jaren. De noodzaak om hier op te investeren én een inhaalslag te maken is erg groot. Ambitie voor 2023-2026: » We streven naar een weerbare samenleving met minder slachtoffers doordat er minder geslaagde pogingen van cyberaanvallen en gedigitaliseerde criminaliteit zijn. Dit doen we door te investeren in cyberweerbaarheid en informatieveiligheid. » We zorgen er voor dat de organisaties (politie, OM en gemeenten) een stap verder komen in de interne transitie als het gaat om de verschui- ving van criminaliteit van het fysieke naar het digitale domein. Het Regionaal Expertteam Digitale Veiligheid kan hierbij adviseren.
» Wanneer er zich een Cyberaanval voordoet dan zorgen we voor schadebeperking doordat de Cybergevolgbestrijding bij organisaties beter op orde is en er op cyberincidenten geoefend wordt. Wat gaan we de komende jaren doen? » Politie en OM gaan onverminderd door met opsporing en vervolging en werken hierin bovenregionaal en internationaal samen. De digitalisering biedt ook kansen voor politie en OM als het gaat om opsporing, maar ook als het gaat om slimme inzet van schaarse capaciteit. » De verschuiving van criminaliteit van het fysieke naar het digitale domein vraagt om een transitie binnen organisaties met nieuwe en andere werkzaamheden, andere competenties, andere samenwerkingsverbanden en ander beleid. » Opsporen en vervolgen zijn moeilijk. Daarom is het raadzaam om - naast verstoren - in te zetten op het voorkomen van slachtoffers. Digitale weerbaarheid kent twee facetten: – enerzijds moeten we blijven bevorderen dat het “eigen huis op orde” is als het gaat om de informatiebeveiliging. – anderzijds moeten we werken aan het bewust maken en het bieden van een handelingsperspectief aan burgers, bedrijven en overheden. De focus ligt hierbij op de kwets- bare groepen zoals jeugd, het Midden- en Kleinbedrijf, ouderen, laaggeletterden en “digibeten”, maar ook ‘de bur- ger’ in algemene zin zal weerbaar moeten zijn en blijven.
» Het is van belang om te investeren in cybergevolgbestrijding. Organisaties dienen voorbereid te zijn op de gevolgen van een Cyberincident. » Online aangejaagde ordeverstoringen komen steeds meer voor. Reeds ontwikkelde bevoegdheden en interventies wor- den ontsloten voor onze partners. » Politie, OM en andere informatiebronnen kunnen voor actuele informatiebeelden zorgen die gemeenten kunnen helpen in de preventie strategieën. Ambtelijke en bestuurlijke platform: » Programmaraad Digitale veiligheid » Regionaal Expertteam Digitale veiligheid
Factsheet Maatschappelijke onrust | “ (prioriteit 3) Inleiding Polarisatie, extremisme en radicalisering ondermijnen en | maatschappelijk middenveld) en op termijn zelfs tot het dis- ontwrichten onze samenleving en leiden tot een afname van | functioneren van het politieke en maatschappelijke systeem. vertrouwen in instanties (zowel in de overheid als in het | Dit is een bedreiging voor een vrije democratische samenleving. Waarom is dit onderwerp ook in de komende jaren van belang? | Ambitie voor 2023-2026: | Wat gaan we de komende jaren doen? | Ambtelijk en bestuurlijk platform: » Het dreigingsniveau in ons land staat (begin 2022) op | » | Ondersteunen van sociale cohesie in | » We stimuleren dat elke gemeente in Oost-Brabant in 2024 over een Aan- | » Programmaraad Maatschappelijke Dreigingsniveau 3: een terroristische aanslag in Nederland is | onze wijken en dorpen door een nauwe | dachtsfunctionaris beschikt. De aandacht voor polarisatie, extremisme | Onrust voorstelbaar. De jihadistische dreiging tegen Nederland blijft | samenwerking (ambtelijk en bestuurlijk) | en radicalisering mag niet verslappen. | » Expertteam Maatschappelijke Onrust onveranderd in stand en ook een terroristische aanslag uit | van de kolom veiligheid en het sociaal | » Politie, OM en gemeenten (inclusief de lokale netwerkpartners) hebben rechts-extremistische hoek is voorstelbaar.
| domein; | ook aandacht voor radicalisering online. » Door grote processen als globalisering, individualisering en | » | Aanjagen van en investeren in (de | » Optimaliseren van de informatiedeling tussen de organisaties, met informatisering is de Nederlandse samenleving veranderd. | verdere opbouw en verankering van) | name die uit het zorgdomein. » Corona heeft een katalyserende werking op al sluimerend | stevige lokale netwerken die, indien | » Polarisatie is een thema voor ons allen: de gemeente heeft de regierol maatschappelijk ongenoegen gehad. In 2020 heeft de NCTV | nodig, de weg naar de regio weten te | in de lokale aanpak. een nieuwe vorm van radicalisering toegevoegd: anti-over- | vinden en bijdragen aan het voorkomen | » Gemeenten zetten sterk in op netwerken, zoals Bondgenoten of heidsradicalisering. | van maatschappelijke onrust, polari- | Focusgroepen, om lokale verbindingen te onderhouden en te borgen. » Complottheorieën wakkeren het maatschappelijk ongenoegen | satie, extremisme en radicalisering; | Doorgaan met het trainen van medewerkers gemeenten, politie, OM, verder aan en kunnen verregaand ontwrichtend zijn.
| » | Investeren in kennis en awareness; | welzijnsorganisaties, maatschappelijk werkers, Reclassering, Jeugd- » In het maatschappelijk debat is er vaak aandacht voor uitge- | » | Zerotolerance voor geweld tegen ambts- | zorg, buurt- en wijkwerkers, wijk-GGD’ers, GGZ en anderen om tijdig sproken opvattingen, terwijl het grootste deel van de mensen | dragers, hulpverleners, journalisten | radicalisering te herkennen en te voorkomen. ergens in het midden zit. De kans is groot dat polarisatie | en anderen die bedreigd worden in de | » Jongeren zijn extra kwetsbaar voor complottheorieën, extremisme eerder zal toenemen dan afnemen. | uitoefening van hun functie. | en radicalisering. Scholen, jongerenwerk, ouders, sportverenigingen, » Ook internationale ontwikkelingen en conflicten hebben direct | bedrijfsleven en de cultuursector worden gestimuleerd om enerzijds invloed op de situatie in de 32 gemeenten van onze regio. | de kansenongelijkheid te verminderen en uitsluiting tegen te gaan en » De komende jaren zal Nederland geconfronteerd worden met | anderzijds moeten extremisme en radicalisering hard de kop worden het vrijkomen van (ex-)gedetineerden die eerder zijn veroor- | ingedrukt. deeld voor extremistische of terroristische strafbare feiten.
| » Naast de PGA-aanpak (individuele casuïstiek) in de Zorg- en Veiligheids- Ook kan het zijn dat er uitreizigers en/of hun minderjarige | huizen moet er ook aandacht komen voor fenomeenaanpak en voor kinderen uit oorlogsgebied terugkomen naar Nederland. | georganiseerde verbanden. » De overheid trekt 1 duidelijke lijn met betrekking tot hetgeen geaccep- teerd en hetgeen niet- | geaccepteerd gedrag is en legt vaker uit waarom bepaalde beslissingen worden genomen. » Geweld tegen bestuurders, handhavers, politieagenten, balie- medewerkers, brandweerlieden, ambulancemedewerkers of GGD- medewerkers is ontoelaatbaar. Het project Veilige Publieke Taak moet derhalve (regionaal en daar waar nodig lokaal) weer geactiveerd worden. 20 | 21 Factsheet Ondermijning | (prioriteit 4) Inleiding Ook in Oost-Brabant speelt er veel onder en boven | maatschappelijk impact te vergroten. Uitgangspunt is de oppervlakte op lokaal en regionaal niveau. Er zijn | de Brabantse norm voor bestuurlijke weerbaarheid. De nog voldoende kansen om de aanpak te intensiveren, | aanpak is gericht op impactrijke acties en een weer- verbindingen te leggen en de actiegerichtheid en | bare overheid en maatschappij.
Ondermijning als hoofdthema Waarom is dit onderwerp ook in de komende jaren van belang? | Ambitie voor 2023-2026: | Wat gaan we de komende jaren doen? | Ambtelijk en bestuurlijk platform: Zichtbaar het verschil maken houdt enerzijds in een korte (lokale) zichtbare klap maken | In de periode 2023 - 2026 wordt de ingezette | » | De aanpak van ondermijning in Oost-Brabant | » | Actieberaad en anderzijds een aanpak die een langere adem vergt maar wel structureler het criminele | lijn voortgezet en verder uitgebouwd. | bestaat uit concrete en impactrijke interventies | » | Actietafel verdienmodel verstoort. Lokale en regionale partners en gremia hebben elkaar daarbij | We hebben hierbij de volgende ambities: | door actie op lokaal, bovenlokaal en regionaal nodig: de inhoud staat voorop, de institutionele actoren en gremia staan met elkaar in | » | Het vergroten van de actiegerichtheid; | niveau. De TF-RIEC ondersteunt en faciliteert verbinding en ondersteunen elkaar. Volledige integraliteit van de aanpak heeft zeker voor- | » | Interventies zijn zichtbaar en hebben | de impactrijke actiegerichtheid van de weer- delen, maar mag geen doel op zich zijn. Of er nu mono, multi of integraal wordt samenge- | impact; | bare partners. werkt: voorop staat het realiseren van impact. Commitment is hierbij essentieel.
| » | Focus binnen prioriteiten en inzet op lokaal | » | We optimaliseren de bestaande governance en regionaal niveau, zonder daarbij flexi | structuren continu. De Basisteamdriehoek-plus Wat is nodig om een vuist te maken tegen georganiseerde criminaliteit en ondermijning? | biliteit te verliezen; | blijft hierbinnen leidend in het keuzeproces. » verbinding tussen gemeenten, basisteams, regio’s en (private) partners en daarbij | » | Structuur volgt inhoud; | » | Wederkerigheid: lokale en regionale partners samen optrekken; | » | Efficiënte en effectieve inzet vindt plaats | helpen elkaars doelstellingen te bereiken en » een samenhangende aanpak van preventie, weerbaarheid en verstoring. Uitgangspunt: | op repressie (georganiseerde crimi | naliteit) | prioriteren samen daar waar nodig. Samen voorkomen, oprollen en afpakken! | én op preventie (ondermijning, i.c.m.
aan- | maken we het verschil! » bevoegdheden, kennis, kunde, intelligence en interventies in onderlinge afstemming | pak wijken, jeugd en zorg); | » | We versterken ons gezamenlijk fundament voor inzetten; | » | De samenwerking uitbouwen met de | een weerbare overheid door ons te confor- » De Brabantse weerbaarheidsnorm: overal in de regio moeten de dijken even hoog zijn; | Koninklijke Marechaussee, Douane en | meren aan de Brabantse Norm Weerbare » Zoek verbinding met Zorg- en Veiligheidshuizen en het Sociaal Domein. | Zorg- en Veiligheidshuizen; | Overheid. » | Versterken van de informatiepositie; Focus voor de komende periode op het aanpakken van ondermijning binnen de vijf thema’s: | » | Blijvend inzetten op bestuurlijke en maat- 1.Cocaïne; | schappelijke weerbaarheid en het 2. | Synthetische drugs; | ver groten van bestuurlijk afpakken; 3.Hennep; | » | We leggen een stevig fundament voor een 4.Witwassen; | weerbare overheid door ons te confor- 5. | Mensenhandel (zie prioriteit 5). | meren aan de Brabantse Norm Weerbare Overheid. Daardoor: » wordt (boven)regionaal meer scherpte aangebracht in de gezamenlijke opgave; » is het mogelijk om lokaal/regionaal te bepalen welke vitale schakels binnen de criminele industrie het meest kansrijk zijn om succesvol aan te pakken (onder andere door de ‘crimescript-methodiek’).
22 | 23 2524 Samen bouwen aan een veilig Oost-BrabantRegionaal Veiligheidsplan Oost-Brabant 2023-2026 Inleiding Mensenhandel is een bijzondere vorm van ondermijnende criminaliteit, omdat bij mensenhandel altijd sprake is van direct slachtofferschap. Dit onderwerp is tevens geprioriteerd in de Nationale Veiligheidsagenda. Waarom is dit onderwerp ook de komende jaren van belang? » Mensenhandel vormt een grove inbreuk op de menselijke waardigheid en de lichamelijke en geestelijke integriteit van slachtoffers; » Op lokaal en regionaal niveau ontbreekt voldoende zicht op aard en omvang mensenhandel in het algemeen en in het bij- zonder op de vormen criminele uitbuiting en arbeidsuitbuiting; » Slachtoffers blijven nog (te) vaak onder de radar; » De jonge leeftijden van daders en slachtoffers van seksuele en criminele uitbuiting zijn erg zorgwekkend; » Daders en slachtoffers verplaatsen zich door de regio en door het land heen; » Onvoldoende (bruikbare) signalen mensenhandel bereiken de overheid.
Factsheet Mensenhandel (prioriteit 5) Vooruitblik / ambitie: Concreet wil de Regionale Tafel Mensenhandel zich de komende jaren richten op de volgende punten: » Het voorkomen van jonge slachtoffers (vooral bij sek- suele- en criminele uitbuiting) door te realiseren dat instanties zoals scholen, jeugdwerkers, hulp verlening de instrumenten hebben voor juiste voorlichting onder jongeren over weerbaarheid en risico’s inzake crimi- nele aspecten; » Het zicht vergroten op arbeidsuitbuiting middels de pilot die eind 2020 is gestart; » Meer aandacht voor burgers in een kwetsbare positie; » Het ondersteunen van ketenpartners in het verhogen van awareness en herkennen van signalen door o.a. de ontwikkeling van een regionale, duurzame (e-)training; » Het Basisniveau Bestuurlijke Aanpak Mensenhandel doorontwikkelen; » Het versterken van de integrale aanpak mensen- handel waarbij ook wordt gekeken met welke andere Programma raden samengewerkt kan worden; » Het verder versterken en borgen van de verbinding tussen partners met betrekking tot het herkennen en delen van (en acteren op) signalen. Wat gaan we de komende jaren doen? » Overgaan tot actie! Niet meer stukken en notities produceren, maar overgaan tot actie. Dit geldt voor alle probleemgebieden. Daarvoor is bestuurlijke betrokkenheid, verantwoordelijkheid en eigenaar- schap van belang.
» Het zicht op (zeer) jonge daders en slachtoffers ontbreekt. De pilot Sentinel is uitermate geschikt om het gewenste inzicht te krijgen. Idealiter gaat de pilot, die nu binnen Oost-Brabant loopt, landelijk draaien. Mensenhandel moet zichtbaar gemaakt worden. » Voorkomen waterbedeffect door verbinding lokaal en regionaal, maar zeker ook nationaal tot stand te brengen. » Regionale Tafel Mensenhandel is “probleem- eigenaar” maar heeft alle partners binnen onze regio nodig voor de uitvoering. Daarvoor zijn integrale samenwerking (ook tussen de verschillende domeinen) en het zorgen voor een stevige basis ook hier van essentieel belang. » Mensenhandel zal vaker onderwerp van gesprek moeten zijn in de verschillende Driehoeken en de Bestuurlijke Regiegroep. De Regionale Tafel Mensen- handel zal dit agenderen (bijvoorbeeld middels een nieuwsbrief met actualiteiten). » Mensenhandel is (al lang) niet meer een groot- stedelijk probleem en komt overal voor. Het is daarom cruciaal dat alle partners mensenhandel kunnen en willen signaleren en daar de juiste instrumenten voor hebben. Trainingen zijn daarbij essentieel. Ambtelijk en bestuurlijk platform: » Regionale Tafel Mensenhandel » Expertgroep Mensenhandel
2 2726 Samen bouwen aan een veilig Oost-BrabantRegionaal Veiligheidsplan Oost-Brabant 2023-2026 Inhoudelijke hoofdstukken Trends en ontwikkelingen Zorg en Veiligheid (prioriteit 1) Digitale Veiligheid (prioriteit 2) Maatschappelijke onrust (prioriteit 3) Ondermijning (prioriteit 4) Mensenhandel (prioriteit 5) “
Trends en ontwikkelingen | Inleiding: | Trends en ontwikkelingen: | 1. | De wereld na de coronapandemie: | 2. Maatschappelijke ontwikkelingen: De overheid ziet zich op het brede terrein van veiligheid | Welke trends en ontwikkelingen beschrijven we in dit | Zoals vaker in dit document zal worden opgemerkt: | Verschillende maatschappelijke, sociale en demo- gesteld voor veel en steeds complexer wordende maat- | hoofdstuk? | de toekomst is onzeker en we weten niet hoe de | grafische ontwikkelingen hebben direct invloed op ons schappelijke opgaven. In dit hoofdstuk worden, zonder | 1. | De wereld na de coronapandemie; | situatie rondom corona zich verder ontwikkelt. Er zijn | leven. Zo zet de vergrijzing in ons land verder door. De volledig te kunnen zijn, enkele trends en ontwikkelingen | 2. | Maatschappelijke ontwikkelingen; | in principe 5 scenario’s voor wat betref corona: | grijze druk is de verhouding tussen het aantal personen beschreven die nu en in de komende jaren een rol zullen | 3. | Ontwikkelingen rondom digitalisering (bedreigingen | 1. Terug naar normaal (corona is verdwenen); | van 65 jaar of ouder en het aantal personen van 20 tot spelen in onze samenleving. Internationale ontwikke- | én kansen); | 2. Corona wordt endemisch (corona wordt beschouwd | 65 jaar.
In 2000 bedroeg de grijze druk 21,9 en in 2020 lingen hebben steeds meer invloed op het leven in ons | 4. | Verharding ondermijnende criminaliteit; | als een “griep+” met enkele golven); | bedroeg die reeds 33,1 en in 2021 steeg die door naar land. Gebeurtenissen elders in de wereld kunnen direct | 5. | Daling traditionele criminaliteit; | 3. Corona is in Nederland onder controle, maar in som- | 33,7. Dit heeft gevolgen voor veel aspecten van de tot reacties leiden in onze Oost-Brabantse dorpen of | 6. | Maatschappelijke en sociale onrust bedreigen de | mige andere landen niet (hetgeen af en toe nog voor | samenleving. Ouderen zijn bijvoorbeeld kwetsbaarder steden. Al eerder is geconstateerd dat criminaliteit | samenleving; | problemen kan zorgen); | als het gaat om sommige vormen van criminaliteit. (maar ook maatschappelijke onrust) niet gebonden is | 7. | Toename van incidenten met kwetsbare personen | 4. Corona blijft een reëel gevaar en vraagt een continue aan lands-, provincie- of gemeentegrenzen. Het bestuur, | en/of personen met onbegrepen gedrag. | strijd (met af en toe ook weer noodzakelijke maat- | De bevolkingssamenstelling heeft ook gevolgen voor Openbaar Ministerie en Politie moeten daarom steeds | regelen); | de arbeidsmarkt: het is voor veel werkgevers lastig meer (zowel mono- als multidisciplinair) handelen van- | 5.
Het coronavirus blijft een groot gevaar (o.a. door | om vacatures in te vullen en verwacht wordt dat de uit het besef dat er in toenemende mate sprake is van | nieuwe varianten) en een wereldwijd probleem. | komende jaren meer arbeidsmigranten naar Brabant onderlinge afhankelijkheid, waarbij de partners niet los | zullen komen. In onze provincie werken naar schatting van elkaar kunnen opereren (waarbij elke partner zijn | meer dan 100.000 arbeidsmigranten die een enorme eigen bevoegdheden heeft). | bijdrage leveren aan de Brabantse economie, maar zij zijn vaak ook kwetsbaar als het gaat om misstanden De afgelopen 2 jaar stond ons leven in het teken van | en uitbuiting (mensenhandel). Daarnaast gaat de corona. Een wereldwijde pandemie waarvan sommigen | huis | vesting van arbeidsmigranten soms gepaard met dachten dat die zich niet meer voor zou doen. Ten tijde | overlast en criminaliteit. van het schrijven van dit RVP is niet duidelijk hoe lang we nog te maken hebben met deze pandemie en de | De huidige arbeidsmarkt heeft ook gevolgen voor de gevolgen hiervan. Corona heeft gevolgen gehad voor | inzet van de verschillende partners. Het vinden van bijna alle aspecten van ons leven en dus ook op de | geschikt personeel is niet eenvoudig. De vraag is groot veiligheids cijfers: zo zijn er minder inbraken gepleegd. | en het aanbod is relatief klein.
Bij de politie is sprake Cybercrime en gedigitaliseerde criminaliteit waren al in | van meer uitstroom dan instroom door het relatief oude opmars voor corona, maar de stijging van deze delicten | personeelsbestand. Dit leidt tot krapte in de capaciteit. heeft door de coronapandemie nog een extra “boost” | In het verdere proces van opsporing en vervolging zien gekregen. Voorzichtigheid is echter geboden bij een te | we dat o.a. het tekort aan rechters de strafrechtketen makkelijke interpretatie van deze cijfers en ontwikkelin- | voor grote uitdagingen stelt. De opgave blijft om voor gen. Het is thans niet duidelijk of de stijging of daling | slachtoffers en verdachten een rechtvaardig straf- van delict | soorten blijvend is of een eenmalig gevolg | proces efficiënt en effectief te kunnen uitvoeren.3 van de pandemie. Daarnaast is Rusland in februari 2022 Oekraïne binnengevallen. Deze oorlog zal naar verwach- | Sinds de introductie van de Algemene Verordening ting langere tijd duren en heeft onder andere geleid tot | Gegevensbescherming (AVG) in mei 2018 wordt er de grootste vluchtelingenstroom in Europa sinds de | kritischer naar privacy gekeken. Dat maakt een Tweede Wereldoorlog. Ten tijde van het opstellen van | effectieve aanpak van fraude en criminaliteit niet deze versie van het RVP valt nog niet te zeggen wat de | eenvoudiger.
Tevens wordt er door de toeslagenaffaire verdere consequenties zullen zijn voor ons land (en onze | 3 Ook binnen andere organisaties is er sprake van beperkte capaciteit wat zijn regio) op het vlak van economie, vluchtelingenstromen | doorwerking heeft in het veiligheidsveld. Zo zijn er bijvoorbeeld wachtlijsten en (digitale) veiligheid. | binnen de GGZ en de Jeugdzorg. 28 | 29 31 Samen bouwen aan een veilig Oost-Brabant30 Regionaal Veiligheidsplan Oost-Brabant 2023-2026 kritisch (en vaak zelfs wantrouwend) naar de overheid gekeken. Tegelijkertijd zien we dat door corona de overheid meer in het privédomein is gekomen met dringende adviezen over aantal bezoekers per dag per huishouden en de verplichting om 1,5 meter afstand te bewaren in verschillende situaties. Daar waar de één een QR-code ziet als een veilige manier om de samen - leving van het slot te krijgen, zal een ander dat zien als een inbreuk op zijn of haar privacy. Deze discussies zijn zeker ook relevant voor het veiligheidsdomein. Naast corona zijn er meer maatschappelijke thema’s die de komende jaren prominent op de politieke en bestuur- lijke agenda zullen staan: de sociaal economische situatie, klimaattransitie, internationale veiligheid, de problematiek rondom vluchtelingen en asielzoekers, inclusiviteit en diversiteit.
Ook deze thema’s hebben directe invloed op wonen, werken en (samen)leven in Oost-Brabant en daarmee ook op onze organisaties en hun werkzaamheden.4 Organisaties zullen vaker worden aangesproken op deze onderwerpen en ter verantwoor- ding worden geroepen hetgeen ook weer kan leiden tot polarisatie en verdeeldheid in de samenleving. 4 Zie ook het rapport “Politie voor Iedereen” uit mei 2021. 3. Kansen en bedreigingen rondom digitalisering: Onze samenleving is de afgelopen jaren steeds verder gedigitaliseerd. De coronacrisis heeft deze digitali - sering nog een extra impuls gegeven: thuiswerken, digitaal vergaderen, webwinkels en corona-apps. Mensen zijn praktisch non-stop digitaal actief en een groot deel van het leven van sommige jongeren speelt zich voornamelijk digitaal af. Digitalisering biedt kansen (ook op het terrein van veiligheid zoals bijvoor - beeld in de opsporing en aanpak van criminele feiten), maar brengt ook (nieuwe) risico’s met zich mee. Traditionele vormen van criminaliteit raken steeds meer verweven met digitale criminaliteit. Ook een deel van de ondermijnende criminaliteit vindt digitaal plaats zoals de handel in wapens of drugs op het darkweb of bitcoins als crimineel betaalmiddel. De NCTV waarschuwt in haar Cybersecuritybeeld5 van juni 2021 dat cyberaanvallen het zenuwstelsel van de maatschappij aantasten.
Door de mondiale spanningen (zoals de oorlog in Oekraïne en sancties tegen Rusland) en doordat het een lucratief verdienmodel is neemt het aantal hacks toe; vermoed wordt dat veel hacks (op bedrijven, overheids- of kennisinstellingen) worden aangestuurd vanuit landen als Rusland of China (al of niet met medeweten van de autoriteiten6). Opsporing en vervolging worden bemoeilijkt doordat veel cyber- criminelen hun feiten plegen vanuit het buitenland. Grensoverschrijdende samenwerking in opsporing en preventie is daarom noodzaak. 5 Het Cybersecuritybeeld Nederland (CSBN) wordt jaarlijks opgesteld door de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) in samen- werking met het Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC) 6 Of in ieder geval zonder dat de autoriteiten er in die landen tegen optreden zolang geen doelen in eigen land worden aangevallen. De komende jaren zullen we steeds vaker worden geconfronteerd met nieuwe vormen van gedigitali- seerde criminaliteit en cybercrime die thans nog niet bekend zijn. Vrijwel elke vorm van criminaliteit heeft tegenwoordig wel een digitale variant. Gelet op de complexiteit rondom opsporing en vervolging is het belangrijk dat de kans om slachtoffer te worden wordt geminimaliseerd. Daarbij heeft elke actor in de samen- leving zijn eigen verantwoordelijkheid: de burger, profit en nonprofit instellingen én de overheid.
Cybercrime of gedigitaliseerde criminaliteit is financieel zeer lucratief en criminelen hoeven zelf niet digitaal vaardig te zijn om zich hiermee bezig te houden (“cybercrime as a service7”). Overigens leidt digitalisering zeker niet alleen tot dreigingen, maar biedt het ook kansen (zeker in een tijd van personeelstekort in vele sectoren). In het veiligheidsdomein kan de inzet van digitale middelen ondersteunend werken: van de inzet van sensoren voor veiligheid en leefbaarheid tot de mogelijkheden op het terrein van datatechnologie. Sommige van deze nieuwe technieken (van kunstmatige intelligentie tot quantum computing8) kunnen ons juist ook helpen om criminali - teit te bestrijden. Overigens moet de overheid rekening houden met het feit dat dus niet iedereen even digitaal vaardig is en dat sommige burgers nieuwe techno - logieën zoals bijvoorbeeld 5G wantrouwen, hetgeen uiteindelijk weer kan leiden tot extremisme of radicali - sering. Naast het feit dat dus niet alle inwoners van ons land even digitaal vaardig zijn, zal de overheid ook moeten investeren in de digitale competenties van haar mede - werkers. 7 Via het darkweb kunnen “digibeten” cybercrime bestellen bij meer cybervaar- dige criminelen. 8 Met een kwantumcomputer kunnen gigantische hoeveelheden data worden geanalyseerd waaruit dan weer patronen kunnen worden gedestilleerd.
Dit kan nieuwe wetenschappelijke inzichten opleveren die leiden tot enorme revolutie voor de wetenschap. 4. Verharding ondermijnende criminaliteit: Ondermijnende criminaliteit is en blijft een groot probleem in ons land en zeker in onze (strategisch gele- gen) regio Oost-Brabant. Zo is het aantal door de politie aangetroffen productielocaties van synthe tische drugs 5 jaar op een rij gestegen.9 De (criminele) infrastructuur, de strategische ligging, de ervaring met de productie van synthetische drugs, de relatief lage pakkans en het (onjuiste) beeld dat er in ons land licht gestraft wordt zijn redenen dat internationale bendes Nederland (en ook onze regio) hebben uitgekozen als uitvalsbasis. Kortom: de ondermijnende en ontwrichtende effecten van de georganiseerde criminaliteit zijn moeilijk te overschatten en helaas is de verwachting dat dit niet zal afnemen. Zo is de handel van drugs zeer lucratief en is het gebruik van drugs in bepaalde milieus (en op veel evenementen) nog steeds breed geaccepteerd. Een bijkomend probleem vormt het frequente gebruik van excessief geweld dat gepaard gaat met de georgani- seerde criminaliteit. Opvallend is de flexibilisering in de ondermijning: daar waar geld te verdienen is, stappen criminelen in. Crimi- nelen maken gebruik van kwetsbare personen (zoals bij mensenhandel), locaties, branches en bedrijfsvormen.