80 procent gebiedsvisie Hooge Vorssel

Belangrijke partners voor het uitwerken en toepassen van de kernwaarde De Hooge Vorssel is een kwalitatief natuurgebied voor multifunctioneel gebruik en recreatie zijn de gemeente Bernheze en de lokale ondernemers en initiatiefnemers.

29

4.5. De Hooge Vorssel is een bereikbaar en veilig gebied voor iedereen Het is van belang dat de Hooge Vorssel een bereikbaar en veilig gebied voor iedereen is. De potentiële maatregelen die hieraan bijdragen zijn: -

Het verbeteren van de toegang voor wandelaars vanuit Heesch en Nistelrode Het verleggen van het bestaande fietspad naar het noorden zodat deze niet meer door de natuurkern loopt. Bij herinrichting van de Graafsebaan (plan van de gemeente Bernheze) de bereikbaarheid voor fietsers verbeteren en de toegang tot het Bomenpark veiliger maken. Een onderzoek naar het verkeersluw maken van de Berghemseweg Extra toegangspoort maken naar het gebied inclusief een parkeerplaats. Bijvoorbeeld bij de op- en afrit aan de oostkant van de A50 in Nistelrode. Het verkennen van de mogelijkheden om een nieuwe entree tot natuurgebied De Maashorst te ontwikkelen ter hoogte van de Noorderbaan Nistelrode. Fiets- en wandelpaden combineren met cultuurhistorische elementen. (zie hiervoor ook maatregelen bij cultuurhistorie, hoofdstuk 4.4.). Een onderzoek doen naar verkeersoverlast en -veiligheid in het gebied. Op basis hiervan mogelijke maatregelen nemen.

Belangrijke partners voor het uitwerken en toepassen van de kernwaarde De Hooge Vorssel is een bereikbaar en veilig gebied voor iedereen zijn de gemeente Bernheze en de Provincie Noord-Brabant.

Figuur 4.3. Uitloopgebied de Hooge Vorssel

30

5. Proces en verantwoordelijkheden Hoofdstuk 5 is nog in ontwikkeling. In de 100% versie van de visie wordt dit hoofdstuk verder uitgewerkt.

5.1. Verantwoordelijkheden We werken steeds meer vanuit en met het gebied. Het doel gedurende het hele proces is geweest om het initiatief van onderop te stimuleren en hier kaders aan mee te geven door middel van heldere kernwaarden en ontwerpprincipes. Hierin is de gemeente kaderstellend en biedt zij ruimte en ondersteuning aan initiatieven vanuit het gebied en de samenleving. Het Living Lab kan hierin helpen en ondersteunen. De rol van burgers Alleen samen kunnen we ervoor zorgen dat de Hooge Vorssel zich blijft ontwikkelen richting haar kernwaarden. Iedereen die woont, werkt en recreëert in de Hooge Vorssel wordt gestimuleerd om bij te dragen aan het gebied. Dit kan door het opzetten van initiatieven, te streven naar het behoudt van bepaalde elementen of door kennis te delen in bijvoorbeeld het Living Lab. De rol en verantwoordelijkheid van de gemeente De gemeente is het bevoegd gezag in het gebied en zorgt voor handhaving van beleid. Tegelijkertijd vraagt het “van onderop” werken als voor deze visie een andere houding van de gemeente (maar ook het waterschap, de provincie en het Rijk). Het bevoegd gezag dient meer een faciliterende rol aan te nemen en treedt op als samenwerkingspartner. In plaats van het vervullen van een controlerende rol denkt de gemeente actief mee in het mogelijk maken van initiatieven. Samen maken we het gebied.

De rol van het Living Lab Gedurende het gehele proces heeft het Living Lab als groep en als actieve onderzoek omgeving een betrokken rol gehad in het tot stand komen van de visie. Maar ook na afronding van de visiefase blijft het Living Lab actief. Er wordt met initiatiefnemers gesprek gevoerd over hun plannen voor de Hooge Vorssel en of deze passen bij de ontwerpprincipes en visie voor het gebied. Het Living Lab zal hierover ook het bevoegde gezag adviseren, het uiteindelijke besluit blijft echter bij het bevoegde gezag. Iedereen kan deelnemen aan het Living Lab. Dit is aan het Living Lab om zelf te organiseren.

5.2. Procedure bij nieuwe initiatieven en opgaven Wanneer een nieuwe opgave zich aandient of een initiatiefnemer zich meldt worden de afwegingen als volgt gemaakt: -

Toetsen van het initiatief aan de vijf kernwaarden en bijbehorende ontwerpprincipes. Wanneer er niet aan een ontwerpprincipe wordt voldaan brengt de gemeente hier een heldere afweging en advies bij over uit.

5.3. Vervolgproces Deze gebiedsvisie is slechts het begin voor de verdere ontwikkeling van het gebied. De richting waar we naartoe te werken is duidelijk. Het is nu tijd om verder aan het gebied te bouwen. Hiervoor is het noodzakelijk om een uitvoeringsprogramma op te gaan stellen. In hoofdstuk 4 is hier een aanzet voor gedaan. Om de visie tot uitvoering te brengen is het in ieder geval van belang dat de volgende zaken na vaststelling worden opgepakt: -

31

Duidelijkheid over de grondruil tussen de gemeente en Staatsbosbeheer. Juridische borging van de ambities en ontwerpprincipes uit de visie in het omgevingsplan. Hiermee zorgen we ervoor dat de regels bindend zijn voor zowel gemeente als initiatiefnemers

Bijlage 1. Uitgebreid proces en participatie Om te komen tot een gebiedsvisie voor de Hooge Vorssel is gewerkt in 4 stappen, zoals aangegeven in figuur X.1.. Het doel van de opzet van deze ABCD-methode is om via een bottom-up participatieproces te komen tot 5 pijlers waar ontwerpprincipes aan zijn verbonden. Ook was de ambitie om een samenwerking op te zetten die op de lange termijn de pijlers voor het gebied waarborgt.

Figuur X.1. ABCD-methode

De stappen in de ABCD-methode zijn als volgt uitgewerkt: A: Wanneer is de Hooge Vorssel een succes? Via startgesprekken met o.a. stakeholders, gemeente en inhoudelijke experts zijn de ambities die leven voor het gebied in kaart gebracht. Deze lopen van grondwaterstand en natuurkwaliteit tot recreatievoorzieningen en toegankelijkheid en helpen allemaal bij het begrijpen van wat er nodig is om van het gebied een “succes” te maken. Deze stap werd door middel van een tour door het gebied, een stakeholderbijeenkomst en het opstellen van een SWOT vertaald naar: B: Waar staan we nu? Door in beeld te brengen wat er speelt in de Hooge Vorssel in 2023 en de belangrijkste waarden van het gebied zichtbaar te maken gaat de visie voor de Hooge Vorssel verder de diepte in. Hoe koppelen ambities aan waarden en doelen? Dit vormt de onderlegger voor het opstellen van ontwerpprincipes – zaken die herkend worden als een tool om te komen tot een toekomstbestendig Hooge Vorssel. C: Creatieve ideeën die de kloof overbruggen. Er is een stand van zaken, er zijn ambities, doelen en dromen voor het gebied. Er zijn ook kaders opgesteld, via ontwerpprincipes, die nieuwe ontwikkelingen sturen om bij te dragen aan een gebied met robuust natuur en sociale/maatschappelijke voorzieningen van hoge kwaliteit.

Tegelijkertijd waren er ten tijde van het proces al een aantal initiatieven voorgelegd aan de gemeente Bernheze, in sectoren zoals wonen, recreatie en energie. Door te puzzelen met ruimte, de ontwerpprincipes aan te scherpen en hypothetische én bestaande initiatieven te toetsen stellen we verwachtingen bij. Het doel van de visie is namelijk niet: zet het gebied op slot. Het doel is juist om initiatieven te voeden met ontwerpprincipes om ze te vormen naar het belang van toekomstige generaties. D: Hoe gaan we verder? Toekomstbestendig is het sleutelwoord. Hoe worden ontwerpprincipes toegepast, hoe worden toekomstige initiatieven begeleid in het omdenken en hoe werken stakeholders samen om de Hooge Vorssel tot een succes te maken? Deze gebiedsvisie maakt duidelijk waar naartoe wordt gewerkt in

32

de Hooge Vorssel, welke pijlers centraal staan (4) en vormt een houvast voor gemeente en initiatiefnemers in waard creatie in het gebied.

Participatieproces Door middel van een ‘Living Lab’ is het gebiedsproces van de Hooge Vorssel een actief onderzoeksproces geweest. Dit Living Lab bestond uit personen die in en om het gebied wonen, werken en ondernemen, gekozen door betrokkenen uit het gebied. De basis van een Living Lab is dat door middel van co-creatie en actieve participatie samen wordt gepuzzeld met de mogelijkheden van het gebied.

Wijze van nominatie Tijdens een initiële stakeholderbijeenkomst in november 2022 heeft een nominatieproces voor leden van het Living Lab plaatsgevonden. Aanwezigen konden voor de ‘vacatures’ bedrijven en burgers een persoon nomineren. Per vacature kon men beredenering geven voor zijn/haar keuze van nominatie, kon extra informatie gevraagd worden aan genomineerden en kon een nominatie gewijzigd worden. Door middel van een consensusbesluit werden deze leden vastgesteld.

Rol in het proces Leden van het Living Lab hebben een actieve rol in de visieontwikkeling van de Hooge Vorssel gehad. Samen maken zij het gebied. De focus voor dit gebiedsproces was daarbij het opstellen van ontwerpprincipes en de gebiedsvisie voor de Hooge Vorssel. Maar ook na afronding en oplevering van de visie blijft het Living Lab actief en worden werksessies georganiseerd om bijvoorbeeld in gesprek te gaan met initiatiefnemers over hun plannen voor de Hooge Vorssel. Het Living Lab is ook een adviesgroep richting het bevoegd gezag, in dit geval de gemeente Bernheze.

De verschillende bijeenkomsten 1. Gebiedstour de Hooge Vorssel en de verschillende ondernemingen en stichtingen: Tijdens een gebiedstour van de Hooge Vorssel worden niet alleen de zichtbare locaties van belang geoormerkt, maar ook dat wat zichtbaarder mag zijn. Zaken die voor het blote oog niet duidelijk zijn, worden hier met context beleefd. Denk bijvoorbeeld aan zichtlijnen tussen dorpskernen, die dwars door het gebied liepen. Of juist verschillende vormen van beheer en de invloeden hiervan op natuurkwaliteit en beleefbaarheid van het gebied. Wie komen hier en wat zijn de toegangsroutes? Het gebied krijgt nuance, voorkeuren voor zonering worden inzichtelijk gemaakt. Verder worden bedrijven en stichtingen van belang voor het gebied bezocht. Wat is hun plek in de bredere context en hoe zien zij de toekomst? 2. SWOT: Na uitgebreide inventarisatie van hoe de Hooge Vorssel er anno 2023 aan toe is en wat de ambities en wensen voor de toekomst zijn wordt dit samengebracht door het Living Lab. Een SWOT is opgesteld en aangescherpt. Input voor de SWOT werd uit verschillende gesprekken en bijeenkomsten geput en door het Living Lab werden hier op verschillende thema’s kernboodschappen gehaald. 3. Ontwerpprincipes: De kernboodschappen die zijn geïdentificeerd worden via een lagenbenadering vertaald naar ontwerpprincipes. Eerst wordt dit gedaan voor sterktes en kansen.

Daarna voor zwaktes en bedreigingen. Vervolgens worden aanvullende ontwerpprincipes geformuleerd die de overige zwaktes en bedreigingen aanpakken – dit zijn punten waar het gebied en de stakeholders van de Hooge Vorssel écht voor aan de slag zullen moeten. 4. Puzzelen met ruimte: Tijdens de sessie puzzelen met ruimte worden de kernboodschappen en de ontwerpprincipes getoetst met concrete voorbeelden. Hierdoor konden nuances aangebracht worden in de formulering van de ontwerpprincipes en kunnen ze praktischer worden ingezet in de toekomst.

33

Communicatie met bredere groep stakeholders

Bredere stakeholderbijeenkomsten In januari en september 2023 zijn bredere stakeholderbijeenkomsten georganiseerd om enerzijds input op te halen voor de gebiedsvisie van de Hooge Vorssel, en anderzijds te toetsen dat de conclusies die hieruit getrokken werden aansluiten bij de opgehaalde input. Tijdens de bijeenkomst in januari waren ongeveer 45 belanghebbenden aanwezig en wij zagen deze groep terug op de bijeenkomst van in september om de uitkomsten van het gebiedsproces en de concept visie te toetsen.

Website Samen.Bernheze Het Living Lab heeft in verschillende stappen in het proces benadrukt dat het van belang is de bredere groep stakeholders, waaronder ondernemers, bewoners en geregelde bezoekers van de dorpskernen Heesch en Nistelrode actief moeten worden geïnformeerd over het gebiedsproces. De uitkomsten van het gebiedsproces en deze visie raakt hen direct, dus is besloten een webpagina aan te maken op de samen.bernheze website. Hier kan de gemeente Bernheze en het Living Lab de inwonende van de gemeente en belanghebbenden informeren van het proces.

34

Bijlage 2. Gebiedsbeeld Hooge Vorssel

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48