Verantwoordingsrapportage 2020
Tekst van het document
1
2
INHOUDSOPGAVE HOOFDSTUK 1 INLEIDING .................................................................................................................... 4 HOOFDSTUK 2 FINANCIËN SOCIAAL DOMEIN ..................................................................................... 5 2.1 JAAROVERZICHT 2020................................................................................................................. 5 2.2 ONTWIKKELING VAN DE RIJKSMIDDELEN ................................................................................ 11 2.3 RESULTAAT OVER 2020 TEN OPZICHTE VAN BESCHIKBARE MIDDELEN .................................. 12 2.4 EFFECT OP DE BEGROTING 2021 EN OVERZICHT FINANCIËLE ONTWIKKELINGEN .................. 13 HOOFDSTUK 3 BEELD ZORGTOEWIJZINGEN ..................................................................................... 15 3.1 KOSTEN EN AANTALLEN WMO EN JEUGDHULP 2020 .............................................................. 15 3.2 NADERE DETAILLERING EN ANALYSE KOSTEN EN AANTALLEN WMO EN JEUGDHULP 2020 .. 16 3.3 OVERZICHT TELEFONISCH CONTACT INWONERS MET VOORMEKAAR.................................... 19 HOOFDSTUK 4 INZET VAN HET UITVOERINGSPROGRAMMA ............................................................ 20 4.1 THEMA 1: WERKEN VANUIT DE BEDOELING ............................................................................
20 4.2 THEMA 2: MEEDOEN ................................................................................................................ 21 4.3 THEMA 3: VEILIG THUIS EN IN DE BUURT ................................................................................ 23 4.4 THEMA 4: ARMOEDE ................................................................................................................ 24 4.5 THEMA 5: GEZONDE LEEFSTIJL ................................................................................................. 25 4.6 THEMA 6: MANTELZORG .......................................................................................................... 26 4.7 OVERKOEPELENDE CONCLUSIE UITVOERINGSPROGRAMMA .................................................. 27 4.8 BORGING EN CONTINUERING PROJECTEN ............................................................................... 27
3
HOOFDSTUK 1 INLEIDING DE GEMEENTE BERKELLAND GEEFT UITVOERING AAN HET SOCIAAL DOMEIN DOOR ONDER ANDERE HET UITVOEREN VAN DE WET OP MAATSCHAPPELIJKE ONDERSTEUNING EN DE JEUGDWET. WIJ WILLEN INWONERS DE ZORG GEVEN DIE ZIJ NODIG HEBBEN EN DAT BINNEN DE BESCHIKBARE MIDDELEN EN MET DE BESCHIKBARE MENSKRACHT.
Binnen het programma ‘Zorg voor wie dat nodig heeft’ werken we hard aan deze opgave. We zetten in op preventie en op zorg die zo licht is als mogelijk en zo zwaar als nodig. Wij willen zoveel mogelijk voorkomen dat een hulpvraag uitgroeit tot een zorgvraag. De verantwoording van het programma ‘Zorg voor wie dat nodig heeft’ vindt plaats binnen de reguliere verantwoording (P&C-cyclus). Naast deze reguliere cyclus geven wij een extra verantwoording, waarin er meer ruimte is voor een toelichting op de volgende onderdelen: - Een financieel overzicht van de Wmo en Jeugd; - Een cijfermatige terugblik op de uitvoering van Wmo en Jeugd; - Een evaluatie van het uitvoeringsprogramma ‘Samen Denken Samen Doen’ en de maatschappelijke effecten waar wij op sturen. Invloed van corona op zorg en ondersteuning 2020 was in veel opzichten een onvergelijkbaar jaar. Corona had en heeft een grote invloed op het welzijn en de gezondheid van onze inwoners en daarmee ook op het sociaal domein. In de raadsbrieven bent u geïnformeerd over de inhoudelijke gevolgen voor inwoners en welk beleid we hierop hebben uitgezet. In deze verantwoordingsrapportage beperken we ons tot de gevolgen op het zorggebruik en de uiteindelijke financiële gevolgen.
We volgen in deze verantwoordingsrapportage de volgende opzet: - Hoofdstuk 2: inzicht in de financiën in het sociaal domein; - Hoofdstuk 3: een beeld van de zorgtoewijzingen Jeugd en Wmo; - Hoofdstuk 4: de inzet van het uitvoeringsprogramma en de maatschappelijke effecten die wij beogen; - Bijlage 1: een verdere monitoring in de beleidsindicatoren; - Bijlage 2: toelichting alle projecten uit het uitvoeringsprogramma; - Bijlage 2.A tot en met 2.Y: aanvullende informatie bij de evaluatie van een aantal projecten uit het uitvoeringsprogramma.
4
HOOFDSTUK 2 FINANCIËN SOCIAAL DOMEIN IN DIT HOOFDSTUK GAAN WE IN OP DE FINANCIËN BINNEN HET SOCIAAL DOMEIN. WE GEVEN EEN BEELD VAN 2020. DIT BEELD KOMT OOK TERUG IN DE JAARRAPPORTAGE BINNEN DE REGULIERE P&C-CYCLUS VAN DE GEMEENTE, MAAR IN DEZE VERANTWOORDINGSRAPPORTAGE KRIJGT U EEN UITGEBREIDE INHOUDELIJKE TOELICHTING. TENSLOTTE VOLGT EEN SAMENVATTING VAN DE FINANCIËN EN EEN MEERJARIG VOORUITZICHT.
2.1
JAAROVERZICHT 2020
Het programma ‘Zorg voor wie dat nodig heeft’ sluit in 2020 met een voordeel van €23.000,- (peildatum 30 maart 2021). Er vindt op dit moment echter nog volop afstemming plaats over de geleverde productie in 2020 met de zorgaanbieders. Het daadwerkelijke resultaat kan daardoor nog veranderen. We zien dat het afgelopen jaar minder reguliere zorg is geleverd en dat heeft effect op onze financiële jaarcijfers. Vanwege het belang van de zorgcontinuïteit op langere termijn zijn afgelopen jaar op landelijk niveau afspraken gemaakt om zorgaanbieders te compenseren voor het minder kunnen leveren van zorg. Daar staat tegenover dat zorgaanbieders op basis van landelijke afspraken zijn gecompenseerd voor deze lagere productie. Deze compensatie is voor rekening van de gemeente gekomen, waardoor de lockdown dus geen direct financieel voordeel geeft. Tegelijkertijd zien we vanaf de zomer met name bij de jeugdzorg de kosten per cliënt behoorlijk toenemen. Op dit moment is onduidelijk of dit inhaalzorg1 is, of dat de zorgzwaarte daadwerkelijk is toegenomen. Voor inhaalzorg zijn we gedeeltelijk gecompenseerd door het Rijk, voor toegenomen zorgzwaarte niet. In de volgende tabel geven we een cijfermatig overzicht van het resultaat van dit moment (voorlaatste kolom) en de afwijking ten opzichte van de begroting.
Lasten en baten 2020 (x 1.000) Lasten A Maatschappelijke Ondersteuning B PGB Jeugd C PGB Wmo D Zorg In Natura Jeugd E Algemene voorzieningen F Inburgering G Uitvoeringsplan Samen Denken, Samen Doen H Meerkostenregeling Covid-19 I Overhead/loonkosten J Reserves K Taakstelling Totaal lasten
Realisatie Begroting Realisatie Afwijking 2019 2020 2020 2020 10.818 318 478 10.842 2.024 218 476
11.086 318 467 10.720 2.203 540 1.658
3.574
4.254
28748
-791 30.455
10.839 309 493 11.015 1.852 395 717 55 4.124 267 0 30.066
247 9 -26 -295 351 145 941 -55 130 -267 -791 389
1
Dit is zorg die door corona in eerste instantie niet geleverd is, maar op een later tijdstip alsnog en dan soms ook voor meer uren omdat door het uitstel de zorgbehoefte zwaarder is geworden 5
L Baten Eigen bijdrage Incidentele baat beschermd wonen Verevening Inburgering Uitvoeringsprogramma Samen Denken, Samen Doen Overige baten Reserves Totaal baten Saldo
495
385
467 611
-82 -611
556
110 86 3.747 4.328
2 7 97 2.778 3.962
-2 103 -11 969 366
28.192
26.127
26.104
23
62 -1
0
Hieronder volgt een toelichting op de verschillende activiteiten uit deze tabel die samen het programma ‘Zorg voor wie dat nodig heeft’ vormen. Er is voor gekozen om in de toelichting niet alleen de vergelijking tussen begroting en realisatie te maken. Er wordt ook een toelichting gegeven op de ontwikkeling van de lasten van 2020 ten opzichte van 2019. Elke titel begint met een hoofdletter, deze hoofdletter komt terug in bovenstaande tabel.
A Maatschappelijke ondersteuning Om meer duidelijkheid te kunnen geven over de kosten van post ‘Maatschappelijke ondersteuning’, maken we gebruik van onderstaande tabel met een verder uitgesplitst overzicht van de totale lasten per voorziening in 2019 en in 2020. Tabel Maatschappelijke ondersteuning. Lasten per voorziening 2019 en 2020 (peildatum 30 maart 2021)( x 1.000) Realisatie Begroting Soort 2019 2020 Algemene voorzieningen 276 279 Clientondersteuning Mantelzorgcompliment
67
Ondersteunende begeleiding
6
Vervoersvoorzieningen
737
Woonvoorzieningen
289
Rolstoelen
224
Onderhoud Wmo voorzieningen
196
Huishoudelijke verzorging
2.195
Ondersteuning Thuis
2.485
Huishoudelijke Hulp Toelage Begeleiding Individueel (inclusief dagbesteding) Compensatie Continuïteitsregeling corona Overige Totaal
136 4.070 135 10.818
37 70 0 784 290 210 196 2.247 2.416 190 3.702 502 163 11.086
Realisatie 2020
Afwijking 2020
262 0 61 6 826 227 262 20 3.312 1.570 11 3.762 425 94 10.839
17 37 9 -6 -42 63 -52 176 -1.065 846 179 -60 77 69 248
Binnen de voorziening ‘Maatschappelijke ondersteuning’ is sprake van een voordeel van € 248.000. Naast een paar kleine afwijkingen is dit voordeel vooral te verklaren door een daling van de lasten van de zogenaamde “oude WMO voorzieningen” (woonvoorzieningen, vervoersvoorzieningen en rolstoelen, inclusief het onderhoud van voorzieningen). De kosten van onderhoud zijn vanaf eind 2019 grotendeels opgenomen in andere posten (woonvoorzieningen, vervoersvoorzieningen en rolstoelen), als gevolg van een wijziging in het declaratieprotocol. Gezamenlijk laten deze voorzieningen een voordeel ten opzichte van de begroting zien van 6
€ 144.000. Ten opzichte van de begroting is er een nadeel zichtbaar op Huishoudelijke Hulp en Ondersteuning Thuis. Het nadelige verschil ten opzichte van de begroting bedraagt € 219.000, maar daar staat tegenover dat de Huishoudelijke Hulp Toelage een voordeel geeft van € 179.000, omdat deze inmiddels ondergebracht is onder Huishoudelijke verzorging. Per saldo is er dus sprake van een nadeel van € 40.000. Compensatie Continuïteitsregeling corona Zorgaanbieders konden op basis van landelijke afspraken een beroep doen op de Compensatie Continuïteitsregeling corona . Hiervoor zijn we door het Rijk niet gecompenseerd, maar we hebben een deel van het reguliere zorgbudget herschikt op basis van een eerdere inschatting. Dit budget blijkt achteraf niet helemaal als continuïteitsbijdrage uitgekeerd. Het is onbekend of we deze kosten ook in dezelfde mate hadden gehad, als er geen sprake was geweest van corona. In hoofdstuk 3 is een nadere toelichting opgenomen op de maatwerkvoorzieningen. Voor Wmo gaat het om een totaalbedrag van € 9.491.855. Het verband tussen die kosten en de specificatie in bovenstaande tabel is als volgt:
Soort
Reguliere kosten (facturen, subsidies e.d.) Zorgkosten voorgaande jaren Zorgkosten 2020 Totaal kosten maatschappelijke ondersteuning
Bedrag x 1.000 Toelichting Betreft met name compensatie corona en vervoers1.286 voorzieningen 61 9.492 Opgenomen in hoofdstuk 3 10.839
Zoals te zien is in de tabel, kent ‘Maatschappelijke ondersteuning’ in 2020 ten opzichte van de jaarrekening van 2019 vrijwel dezelfde lasten: € 10.838.000,- in 2019 en € 10.839.000,- in 2020. In hoofdstuk 3 geven we een nadere toelichting op de maatwerkvoorzieningen en de historische ontwikkeling daarvan.
B en C Persoonsgebonden Budget (PGB) Jeugd en Wmo De lasten op de onderdelen Persoonsgebonden budget (PGB) Jeugd en Wmo laten net als voorgaande jaren weinig verschillen zien ten opzichte van de begroting en het vorige boekjaar. We kiezen er daarom voor om ook voor 2020 de toelichting voor de PGB Jeugd en Wmo samen te behandelen. Er is sprake van een klein nadeel. In Berkelland gaan we zorgvuldig om met het inzetten van een PGB. Inwoners die een PGB aanvragen krijgen een bewustkeuzegesprek. Uit dit gesprek komt naar voren of de inwoner een PGB kan beheren. Vanaf 2015 is er sprake van een gestaag dalende lijn voor wat betreft de lasten, die nu tot stilstand lijkt te zijn gekomen. Waar de lasten in 2019 uitkwamen op € 796.000,- (waarop ook de begroting 2020 is gebaseerd) is er in 2020 sprake van vergelijkbare lasten tot een bedrag van € 802.000,-.
7
D Zorg in Natura Jeugd Om dieper op de kostenpost ‘Zorg in Natura Jeugd’ in te kunnen gaan, maken we gebruik van onderstaande tabel met een verder uitgesplitst overzicht van de totale lasten per voorziening binnen ‘Zorg en Natura Jeugd’ in 2019 en in 2020. Tabel Zorg in natura. Lasten per voorziening Jeugdhulp 2019 en 2020 (peildatum 30 maart 2021)( x 1.000) Realisatie Begroting Realisatie Afwijking Soort 2019 2020 2020 2020 Subsidie jeugd aan zet in crisistijd 0 9 -9 Landelijke zorg 96 118 83 35 GGz en Dyslexie
1.782
1.765
1.597
168
Opvoedhulp, verblijf en Ambulante zorg
7.969
7.800
7.778
22
Compensatie Continuïteitsregeling corona
0
250
-250
Respijtzorg
55
47
8
Vervoer
24
36
-12
Veilig Thuis Noord Oost Gelderland
275
289
289
0
Zorg van Gecertificeerde instellingen
719
669 10.720
926 11.015
-257 -295
Totaal
10.841
Ten opzichte van de begroting is er vooral een groot verschil in de begroting en daadwerkelijke lasten voor zorg van Gecertificeerde Instellingen (GI’s). Daar staat tegenover dat ten opzichte van de begroting er minder geld is uitgegeven aan zowel geestelijke gezondheidszorg als aan Landelijke zorg. Dat is hoog specialistische zorg waarvoor de VNG op landelijk niveau contracten met aanbieders heeft afgesloten. Verklaring van deze verschillen Op de toename van de lasten voor zorg van GI’s zijn meerdere factoren van invloed (aangescherpte Meldcode Huiselijk Geweld en Kindermishandeling, een betere samenwerking tussen Veilig Thuis, Gecertificeerde Instellingen, lokale teams, de beschikbaarheid passende jeugdhulp). Er ligt een relatie tussen de toename van kosten van Gecertificeerde Instellingen (GI’s) en de toename van kosten van jeugdhulp. Als GI’s namelijk betrokken zijn, is er meestal ook sprake van zeer intensieve ambulante jeugdhulp of jeugdhulp met verblijf. Voor een groot deel gaat het hierbij om kosten voor kinderen met een voogdij-maatregel. Als de kosten hoger zijn dan het budget dat we hiervoor krijgen, kunnen we aanspraak maken op een separate compensatieregeling van het Rijk. Deze compensatie wordt toegekend voor het volgende kalenderjaar, dus 2 jaar later dan de kosten zijn gemaakt. Voor 2019 hebben we vorig jaar een aanvraag ingediend.
Dat heeft geleid tot een aanvullend budget voor 2021 van circa € 380.000. Voor 2020 brengen we rond de zomer in beeld hoe de kosten van voogdij zich verhouden tot het budget. Indien we weer aanspraak kunnen maken op een compensatie, dan wordt die toegekend voor het jaar 2022. In hoofdstuk 3 is een nadere toelichting opgenomen op de maatwerkvoorzieningen. Voor jeugdzorg gaat het om een totaalbedrag van € 10.412.410. Het verband tussen die kosten en de specificatie in bovenstaande tabel is als volgt:
Soort
Reguliere kosten (facturen, subsidies e.d.) Zorgkosten voorgaande jaren Zorgkosten 2020 Totaal kosten jeugdzorg
Bedrag x 1.000 Toelichting Betreft met name compensatie corona en 650 Veilig Thuis -47 10.412 Opgenomen in hoofdstuk 3 11.015
8
Zoals uit dit overzicht blijkt, is de begroting 2020 grotendeels gebaseerd op de realisatie 2019. De toelichting die hierboven is gegeven geldt daarom ook voor de afwijking ten opzichte van 2019. Daarnaast geven we in hoofdstuk 3 een nadere toelichting op de maatwerkvoorzieningen en de historische ontwikkeling daarvan.
E Algemene Voorzieningen Dit zijn de voorzieningen waar geen verwijzing voor nodig is. In de volgende tabel worden deze verder uitgesplitst. Tabel Lasten Algemene Voorzieningen 2019 en 2020 (peildatum 30 maart 2021) (x 1.000) Realisatie Begroting Realisatie Soort 2019 2020 2020 Subsidies 1.302 1.472 1.086 Gemeenschappelijke regelingen
666
692
691
Overige
56
38
74
Totaal
2.024
2.203
1.852
Afwijking 2020 386
1 -36 351
Onder ’Algemene Voorzieningen’ vallen met name subsidies aan verschillende instellingen. Het gaat dan bijvoorbeeld om de subsidies en gemeenschappelijke regelingen. We verstrekken deze subsidies, omdat deze instellingen uitvoering geven aan wettelijke taken en/of preventieve activiteiten in Berkelland. Op de begroting 2020 is een voordeel zichtbaar van bijna € 350.000,-. Dit komt met name door de afbouw van de subsidie aan Betula. Daarnaast is er sprake van een voordeel op de middelen voor de lokale inclusie agenda. Voor het overige bestaat het resultaat uit verschillende kleine resultaten op subsidies.
F Inburgering In 2019 is de activiteit ‘Inburgering’ toegevoegd aan het programma ‘Zorg voor wie dat nodig heeft’. Inburgering gaat om de participatie en integratie van statushouders. Voor 2017 tot en met 2020 zijn hiervoor door het Rijk middelen beschikbaar gesteld. Daarop is een plan vastgesteld waarvoor deze incidentele middelen als dekking gelden. Het aantal statushouders in Berkelland is minder gebleken dan het aantal waarop de toegekende middelen van het Rijk is gebaseerd. Per 1 juli 2021 treedt de nieuwe inburgeringswet in werking. Bij de invoering van deze wet worden de nodige financiële aanloopproblemen verwacht. We kiezen er daarom voor om het restantbedrag hiervoor te reserveren.
G Uitvoeringsprogramma ‘Samen Denken, Samen Doen’ In hoofdstuk 4 van deze verantwoordingsrapportage gaan we inhoudelijk dieper in op het uitvoeringsprogramma en de effecten die we beogen. Er is een voordeel zichtbaar op deze activiteit. Dit komt vooral omdat hier projecten worden begroot die meerjarig kunnen zijn. In dat geval worden de totale lasten voor de gehele looptijd bij aanvang begroot, terwijl de daadwerkelijke realisatie verspreid wordt over meerdere boekjaren. Het resterende budget wordt dan overgeheveld naar het volgende boekjaar.
H Meerkostenregeling Covid-19 Naast de Compensatie Continuïteitsregeling corona konden zorgaanbieders in 2020 ook meerkosten indienen via de landelijke meerkostenregeling Covid-19. Het gaat dan om maatregelen die zorgaanbieders hebben getroffen om het aanbod van zorg op een veilige manier plaats te laten vinden. Aanvragen konden tot 1 februari 2021 ingediend worden en zijn in regionaal verband beoordeeld.
I Uitvoeringskosten (overhead/loonkosten) Vanaf 2018 is Voormekaar onderdeel van de gemeentelijke organisatie en daarmee ook technisch een team, net als alle andere teams van de gemeente Berkelland. Dit betekent dat de lasten worden door verdeeld volgens de gemeentelijke systematiek. De indirecte uitvoeringslasten (zoals huisvesting, ICT etc. ) worden toegeschreven 9
aan bedrijfsvoering. Zoals u kunt lezen in de tabel ‘lasten en baten 2020’ op pagina 8, zijn er lagere lasten voor uitvoering doorbelast aan het programma ‘Zorg voor wie dat nodig heeft’ dan begroot. In 2020 is extra geïnvesteerd in de uitvoeringsorganisatie van Voormekaar. Op het aanvullend budget dat hiervoor beschikbaar is gesteld, is een resultaat bereikt. Bij de jaarrekening stellen we voor dit resultaat over te hevelen naar 2021.
J Reserves Onder ‘Reserves’ in de tabel ‘Lasten en baten 2020’ zijn de middelen opgenomen die resteren voor de afwikkeling van de opheffing van Betula. De gemeente Berkelland heeft een “in de plaatsstelling” opgenomen, om de verplichtingen met ’t Twickel af te wikkelen aangaande de locatie ’t Hof. Het gaat dan om het doorlopende huurcontract dat Betula nog heeft met ’t Twickel. Deze verplichtingen moeten met de middelen uit de vrijval van de afgebouwde subsidie aan Betula afgerond worden.
K Taakstelling Op aangeven van de provincie hebben we eerdere jaren een bedrag als taakstelling in de begroting verwerkt, zonder dat deze was onderbouwd met daadwerkelijke maatregelen. Medio 2020 is een doorrekening van de plannen uit Doorpakken sturen in het sociaal domein gemaakt. Die hebben de oorspronkelijke taakstelling vervangen. Voor 2020 heeft geen aanpassing van de begroting plaatsgevonden, waardoor de “oude” taakstelling hier nog in is opgenomen. Vanaf 2021 is de oude taakstelling vervangen door de nieuwe doorrekening uit Doorpakken sturen in het sociaal domein.
L Baten We noemen de belangrijkste afwijkingen: Eigen Bijdrage Aan het begin van 2020 heeft het CAK als gevolg van corona twee maanden geen eigen bijdrage geïnd. De begroting 2020 is hier met de bestuursrapportage ook op aangepast. Desalniettemin zijn de daadwerkelijke ontvangen eigen bijdragen hoger dan verwacht. Het CAK heeft dit jaar met name meer eigen bijdragen geïnd en afgedragen uit het voorgaande boekjaar. Er is een inhaalslag gemaakt. Dit heeft een voordelig effect gehad ondanks de gevolgen van corona op dit budget. Incidentele Baat Beschermd Wonen Onder incidentele baat Beschermd Wonen staat in de tabel ‘lasten en baten 2020’ een incidentele, niet geraamde opbrengst vanuit de gemeente Doetinchem. Dit zijn middelen die uit de voorgaande jaren (20152018) resteren op de uitvoering van Beschermd Wonen door de Gemeente Doetinchem . Reserves Met ingang van de begroting 2020 maakt het beroep op de reserves onderdeel uit van het programma ‘Zorg voor wie dat nodig heeft’. Deze begrotingspost kent de volgende opbouw en realisatie:
Beroep op reserve Inburgering: Powervrouwen Uitvoeringsprogramma Investeren in Voormekaar Geraamde tekort uit reserve Totaal •
Begroot -155 -1.548 -462 -1.582 -3.747
Realisatie -155 -710 -331 -1.582 -2.778
Afwijking 0 -838 -131 0 -969
Inburgering Powervrouwen Dit betreft het overgehevelde budget uit 2019. Dit is met een begrotingswijziging aan het budget toegevoegd. Dit beroep op de reserve staat daar tegenover. 10
•
Uitvoeringsprogramma Dit betreft het beroep op de reserve voor de middelen van het uitvoeringsplan. In de realisatie is de dekking van de daadwerkelijke lasten opgenomen.
•
Investeren in Voormekaar Tijdelijk worden er in 2020 en 2021 aanvullende middelen ingezet voor Voormekaar. Hier is voor 2020 een bedrag gemoeid van € 462.000. De niet bestede middelen zijn niet aan de reserve onttrokken.
•
Geraamde tekort Net als voorgaande jaren wordt het geraamde tekort in de begroting bij de jaarrekening onttrokken aan de reserve. Voor een toelichting op het werkelijke tekort verwijzen we u naar paragraaf 2.3.
2.2 ONTWIKKELING VAN DE RIJKSMIDDELEN Zoals wij vorig jaar ook hebben aangegeven, zijn de middelen die het Rijk beschikbaar stelt, sinds 2019 niet meer als apart onderdeel van de algemene uitkering zichtbaar. Het is daarmee ook niet meer volledig te bepalen in hoeverre wij als gemeente gecompenseerd worden voor de uitvoering van de taken in het sociaal domein. Dat zou er toe kunnen leiden dat onder de invloed van autonome prijsontwikkelingen de taakstelling verder onder druk komt te staan. Terwijl we daar eigenlijk, maar dus niet specifiek te herleiden, voor worden gecompenseerd in de algemene uitkering. Het college hanteert daarom de volgende uitgangspunten: - het aandeel van de algemene uitkering sociaal domein is gebaseerd op de oorspronkelijke integratieuitkering Sociaal Domein zoals die tot en met 2018 bestond (voor Jeugd en Wmo); - wanneer de algemene uitkering stijgt (acres), wordt deze naar rato toegerekend aan het programma ‘Zorg voor wie dat nodig heeft’; - wanneer het Rijk een specifieke vergoeding voor een beleidsmatige ontwikkeling voor Jeugd en Wmo toevoegt, wordt deze volledig ingezet ter dekking van het programma ‘Zorg voor wie dat nodig heeft’; - de feitelijke stand van zaken van het programma wordt in het boekjaar zelf vastgesteld tijdens de rapportages van de reguliere planning en control cyclus.
In de volgende tabel ziet u het verloop van de rijksuitkering voor de uitvoering van de taken op het gebied van Wmo en Jeugd. Het bedrag onder ‘Wmo 1995’ is niet meer specifiek te herleiden uit de huidige opbouw van het rijksbudget en is daarom indicatief bedoeld en gebaseerd op wat we van oudsher ontvingen voor uitvoering van de zogenaamde klassieke Wmo voorzieningen, zoals rolstoelen, woningaanpassingen en woonvoorzieningen. Ontwikkeling middelen van het Rijk en overige dekkingsmiddelen Sociaal Domein (x1000) Realisatie Realisatie Begroot Begroot na Realisatie 2018 2019 primitief wijziging 2020 2020 2020 Integratie-uitkering SD 2018 18.265 18.650 20.459 20.459 20.459 WMO 1995 1.350 1.350 1.350 1.350 1.350 Meicirculaire Septembercirculaire Decembercirculaire Totaal
-
1.768 301
19.615
22.069
466
21.809
22.275
466 198 60 22.533
Afwijking 2020 0 0 0 198 60 258
De bijstelling in de meicirculaire 2020 komt voornamelijk door een hoeveelheidsverschil op maatstaven die specifiek horen bij het sociaal domein. In de begroting is deze tot en met de meicirculaire verwerkt. De aanpassing in de septembercirculaire 2020 betreft voornamelijk de toerekening aan het sociaal domein van een
11
verhoging van allerlei algemene maatstaven. De bijstelling in de decembercirculaire bestaat vooral uit een toegekende compensatie continuïteit van zorg, hetgeen ook specifiek hoort bij het sociaal domein.
2.3 RESULTAAT OVER 2020 TEN OPZICHTE VAN BESCHIKBARE MIDDELEN Zoals in paragraaf 2.1 op pagina 10 en 11 bij de baten uit de reservemutaties is vermeld, wordt het geraamde tekort onttrokken aan de reserve. Het verschil met het werkelijke tekort ten opzichte van de rijksmiddelen is als saldo in de totale jaarrekening van de gemeente opgenomen. Vanaf 2021 verandert dit. Dan verwerken we in het programma ‘Zorg voor wie dat nodig heeft’ niet alleen het geraamde tekort, maar ook het werkelijke tekort (of een overschot als daarvan sprake is). Om hier nu vast inzicht in te geven, volgt een overzicht van de stand van zaken over 2020 volgens de nieuwe werkwijze. Ter verduidelijking: dit is een pro forma overzicht en is niet de manier waarop het tekort in 2020 is verwerkt in de jaarrekening.
Soort Algemene voorzieningen Wmo Jeugd Stimuleren nieuwe vormen van zorg Meerkostenregelingen Covid-19 Inburgering Loonkosten Rente en afschrijving Taakstelling sociaal domein Subtotaal programma (baten en lasten)
Begroot Begroot na primitief wijziging 2020 2020 2.261 2.117 11.037 11.168 9.420 11.038 875 1.548 0 0 385 540 3.789 4.251 3 3 -791 -791 26.978 29.874
Realisatie 2020 1.755 10.254 11.324 710 55 393 4.120 4 0 28.615
Afwijking 2020 362 915 -286 838 -55 147 131 -1 -791 1.259
Af: Rijksbijdrage en reguliere eigen middelen
-24.494
-24.959
-25.217
258
Saldo baten en lasten (excl. reservemutaties)
2.485
4.915
3.398
1.517
Dekking reserve t.b.v. uitvoeringsprogr./projecten Dekking reserve t.b.v. inburgering Dekking tekort t.l.v. reserve nadelen decentralis. Dekking tekort ten laste van algemene middelen Totaal dekking uit reserves
-875 0 -1.582 -28 -2.485
-2.010 -155 -1.582 -1.168 -4.915
-774 -155 -1.582 -887 -3.398
-1.236 0 0 -281 -1.517
0
0
0
0
Saldo na reservemutaties
Ten opzichte van de tabel aan het begin van paragraaf 2.1 zijn de baten en lasten van het programma samengeteld en zijn de reservemutaties apart gezet, zoals we dat ook doen in de jaarrekening. Het totaal aan baten en lasten van het programma ‘Zorg voor wie dat nodig heeft’ geeft hierin een voordeel van € 1.259.000. Daarvan heeft een bedrag van € 1.236.000 te maken met het uitvoeringsprogramma en de afwikkeling van Betula. De mutatie daarvan is opgenomen in de “dekking reserve t.b.v. uitvoeringsprogramma/projecten”. Het saldo van deze posten is het resultaat van € 23.000 zoals ook in paragraaf 2.1 is vermeld. De rijksmiddelen en de reguliere eigen middelen die al van oudsher zijn opgenomen ter dekking van kosten in dit programma geven een voordeel van € 258.000, zoals al is toegelicht in paragraaf 2.2. Deze twee posten samen leiden tot een daling van het tekort met € 281.000.
12
Het tekort in de primitieve begroting bedroeg totaal € 1.610.000, dat vrijwel volledig gedekt werd uit de reserve nadelen decentralisaties. Het verloop van het tekort gedurende 2020 is als volgt:
Tekort primitieve begroting Aanpassing begroting Wijziging begroting (vrijval subsidies) Bestuursrapportage 2020 Meicirculaire 2020 Septembercirculaire 2020 Decembercirculaire Resultaat programma 2020 Werkelijk tekort Dekking tlv reserve nadelen decentralisaties Dekking tlv algemene dienst Dekking tekort
Begroot Begroot na primitief 2020 wijziging 2020 -1.582 -1.582 -28 -28 432 -2.038 466
-1.610
-2.750
Realisatie 2020 -1.582 -28 432 -2.038 466 198 60 23 -2.469
-1.582 -28 -1.610
-1.582 -1.168 -2.750
-1.582 -887 -2.469
2.4 EFFECT OP DE BEGROTING 2021 EN OVERZICHT FINANCIËLE ONTWIKKELINGEN Door corona is 2020 een lastig jaar om als basis te gebruiken voor een meerjarige doorkijk. Het zal nog enige tijd duren voordat duidelijk is welke gevolgen corona heeft voor de zorgvraag op korte en lange termijn. Daarbij komt dat een nieuw kabinet zich zal buigen over de tekorten die gemeenten ondervinden op de jeugdhulp en wat er gebeurt met het Wmo-abonnementstarief. Daarnaast is de nieuwe inkoop voor maatwerkvoorzieningen vanaf 2022 inmiddels gestart. Tenslotte hebben door corona de sturingsmaatregelen vertraging opgelopen. De effecten van al deze punten kunnen grote invloed hebben op de toekomstige kosten en de beschikbare middelen. Voorlopig houden we daarom vast aan de doorkijk die we in de perspectiefnota 2021 hebben gemaakt, waarin ook de maatregelen uit ‘Doorpakken sturen in het sociaal domein’ zijn opgenomen. Rekening houdend met de laatste stand van de rijksmiddelen (maartcirculaire 2021) geeft dit het volgende voorlopige beeld voor de komende jaren:
WMO PGB's Jeugdhulp Algemene voorzieningen Uitvoeringsplan Inburgering Uitvoeringskosten Rente en afschrijving Eigen bijdrage Overige Saldo programma
2021 10.453 785 10.065 1.642 875 337 4.159 3 -445 -2 27.872
2022 10.348 785 9.192 1.632 875 337 4.159 3 -445 -2 26.884
2023 10.348 785 9.192 1.632
2024 10.348 785 9.192 1.632
337 4.159 3 -445 -2 26.009
337 4.159 3 -445 -2 26.009
Rijksmiddelen Eigen middelen (van oudsher) Saldo dekkingsmiddelen
23.918 2.684 26.602
24.011 2.684 26.695
23.314 2.684 25.998
23.306 2.684 25.990 13
Saldo
-1.270
-189
-11
-19
Dekking uitvoeringsplan uit reserve Saldo uit reserve nadelen decentralisaties Dekking via reserves
-875 -395 -1.270
-875 686 -189
0 -11 -11
0 -19 -19
3.601
3.206
3.892
3.881
3.206
3.892
3.881
3.862
Beschikbaar in reserve nadelen decentralisaties per 1 januari Beschikbaar reserve nadelen decentralisaties per 31 december
Hoewel er nog genoeg risico’s en uitdagingen zijn, blijkt hieruit dat we binnen het programma ‘Zorg voor wie dat nodig heeft’ op de goede weg zijn.
14
HOOFDSTUK 3 BEELD ZORGTOEWIJZINGEN DE GEMEENTE IS VANUIT DE JEUGDWET EN WET MAATSCHAPPELIJKE ONDERSTEUNING (WMO) VERANTWOORDELIJK VOOR DE ZORG. TOEWIJZINGEN NAAR MAATWERKVOORZIENINGEN WORDEN NIET ALLEEN GEDAAN DOOR VOORMEKAAR, MAAR OOK DOOR HUISARTSEN EN GECERTIFICEERDE INSTELLINGEN. IN DIT HOOFDSTUK VINDT U EEN OVERZICHT VAN HET AANTAL INWONERS EN DE KOSTEN PER MAATWERKVOORZIENINGEN. ER IS EEN OVERZICHT GEGEVEN VAN DE KOSTEN PER SOORT EN DAARNAAST EEN UITSPLITSING GEMAAKT OP KERNNIVEAU.
3.1
KOSTEN EN AANTALLEN WMO EN JEUGDHULP 2020
In onderstaande tabellen vindt u een overzicht van de kosten en aantal cliënten per soort van Wmo en Jeugdhulp in 2020, alsmede gemiddelde kosten per cliënt. Deze cijfers zijn gebaseerd op declaraties van zorgaanbieders die we tot begin april 2021 hebben ontvangen over 2020. Deze cijfers zijn exclusief de betaalde bedragen aan zorgaanbieders uit hoofde van de landelijke continuïteitsregeling voor het compenseren van niet geleverde-zorg.
Zorg in natura Wmo Soort zorg
Jeugdzorg Aantal unieke cliënten 403
Kosten Kosten/ client
Soort zorg
421.359
1.046
40 Persoonlijke verzorging
02 Woonvoorzieningen
107
243.309
2.274
03 Rolstoelen
264
263.183
997
1.353 3.303.426
07 Dagbesteding 10 Begeleiding Individueel 12 Persoonlijke Verzorging
13
33.686
1
01 Vervoersvoorzieningen
04 Huishoudelijke Verzorging
13 Verblijf Tijdelijk 20 Ondersteuning Thuis
Aantal unieke cliënten 5
Kosten
Kosten/ client
23.492
4.698
41 Dagbehandeling
88
513.223
5.832
42 Vervoerdiensten
24
27.677
1.153
2.442
43 Jeugdhulp verblijf (incl.)
70
3.609.232
51.560
263 1.288.049
4.898
44 Jeugdhulp verblijf (excl. beh)
79
652.253
8.256
545 2.407.274
4.417
45 Jeugdhulp ambulant
593
3.052.966
5.148
2.591
46 Jeugdhulp crisis
8
95.219
11.902
973
973
47 Jeugdreclassering
22
123.213
5.601
553 1.530.595
2.768
48 Jeugdbescherming
113
710.815
6.290
53 Kindergeneeskunde
46
14.095
306
54 Jeugd-ggz
457
1.508.392
3.301
9
81.833
9.093
1.0581
10.412.410
9.842
55 Landelijk ingekochte zorg Totaal
2.5132
9.491.855
3.777
Zorg in natura 2020
Wmo Aantal cliënten 596
Eibergen/Rekken Neede/Rietmolen/Noordijk Ruurlo
418
Kern Borculo/Geesteren/Gelselaar/Haarlo/Beltrum
Buiten Berkelland3 Totaal
Totaal
Kosten
Jeugdzorg
2.079.353
Kosten/ client 3.489
Aantal cliënten 259
2.001.922
790
3.117.533
3.946
322
2.602.517
8.082
636
2.517.656
3.959
235
2.809.147
11.954
1.608.312
3.848
175
872.518
4.986
67
2.126.305
31.736
1.058 10.412.410
9.842
73
169.003
2.315
2.513
9.491.855
3.777
Kosten
Kosten/ client 7.729
2
Doordat cliënten meerdere voorzieningen kunnen hebben is het totaal aantal lager dan de telling van de individuele onderdelen. 3 Bij Wmo gaat het om cliënten die inmiddels zijn verhuisd buiten de gemeente; voor jeugdhulp om cliënten die op grond van het huidige woonplaatsbeginsel onder de verantwoordelijkheid van Berkelland vallen, maar daar buiten woonachtig zijn, bijvoorbeeld in een instelling. 15
PGB’s Bestedingen PGB budget 2020 via SVB
Aantal cliënten
Bedrag in €
Wmo (HH)
67
€ 133.046
Wmo (Begeleiding)
48
€ 310.364
Jeugdwet
48
€ 307.188
Totaal
1604
€ 750.597
PGB’s 2020
Wmo HH
WMO BG
Aantal cliënten
Kosten
Borculo/Geest./Gelsel./Haarlo/Beltr.
17
32.756
1.927
8
41.515
5.189
8
Eibergen/Rekken
15
28.941
1.929
19 127.778
Neede/Rietmolen/Noordijk
29
61.278
2.113
Ruurlo
3
6.874
2.291
Buiten Berkelland
3
3.197
1.066
Totaal
67 133.046
1.986
Kern
3.2
Kosten/ Aantal client cliënten
Jeugdwet Kosten
Kosten/ client
67.684
8.460
6.725
18 117.581
6.532
16 121.901
7.619
19 114.595
6.031
5
19.170
3.834
3
7.328
2.443
48 310.364
6.466
48 307.188
6.400
Kosten
Kosten/ Aantal client cliënten
NADERE DETAILLERING EN ANALYSE KOSTEN EN AANTALLEN WMO EN JEUGDHULP 2020
Wmo De grootste posten binnen de Wmo bestaan uit Huishoudelijke Verzorging en Ondersteuning Thuis en daarnaast de nieuwe taken die de gemeente sinds 2015 uitvoert als dagbesteding, begeleiding, persoonlijke verzorging en kort verblijf. Wmo Soort zorg (in natura) 04 Huishoudelijke Verzorging 20 Ondersteuning Thuis Totaal
2018
2019
Aantal unieke Kosten Aantal unieke cliënten cliënten 608 1.806.374 796
2020 Kosten 2.182.509
Aantal unieke cliënten 1.353
Kosten 3.303.426
575 1.724.705
735
2.450.780
553
1.530.595
1.091 3.531.079
1.461
4.633.289
1.608
4.834.021
Het verloop van Huishoudelijke Verzorging en Ondersteuning Thuis vanaf 2018 laat een stijging van het aantal cliënten zien. De belangrijkste reden hiervoor is de invoering van het abonnementstarief. Tegelijkertijd dalen de gemiddelde kosten per cliënt licht. Hoewel het te vroeg is om conclusies te trekken, zou dit een logisch gevolg kunnen zijn van de hantering van het nieuwe normenkader.
4
Doordat cliënten meerdere voorzieningen kunnen hebben is het totaal aantal lager dan de telling van de individuele onderdelen. 16
1.200 1.000 800 600 400 200
2020-1 2020-2 2020-3 2020-4 2020-5 2020-6 2020-7 2020-8 2020-9 2020-10 2020-11 2020-12 2020-13
2019-1 2019-2 2019-3 2019-4 2019-5 2019-6 2019-7 2019-8 2019-9 2019-10 2019-11 2019-12 2019-13
0
kosten per periode
aantal unieke clienten
Lineair (aantal unieke clienten)
Lineair (gemiddelde kosten per client)
gemiddelde kosten per client
2018
WMO Soort zorg (in natura) 07 Dagbesteding
Aantal unieke cliënten 281
Kosten per periode in euro
450.000 400.000 350.000 300.000 250.000 200.000 150.000 100.000 50.000 0
1.400
2018-1 2018-2 2018-3 2018-4 2018-5 2018-6 2018-7 2018-8 2018-9 2018-10 2018-11 2018-12 2018-13
Aantal clienten (blauwe lijn) en gemiddelde kosten/client in euro (oranje lijn)
Huishoudelijke verzorging en Ondersteuning thuis samen 1.600
2019
2020
Kosten Aantal unieke cliënten 1.790.933 286
Kosten Aantal unieke cliënten 1.750.343 263
Kosten 1.288.049
10 Begeleiding Individueel
441
2.053.249
472
2.267.375
545
2.407.274
12 Persoonlijke Verzorging
2
10.526
4
10.002
13
33.686
13 Verblijf Tijdelijk Totaal
3
1.602
6
19.814
1
973
637
3.856.311
674
4.047.534
731
3.729.983
De totale kosten voor deze nieuwe Wmo-taken zijn in 2020 gedaald, ondanks de verhoging van de tarieven en ondanks een stijging van het aantal cliënten. Voor een deel komt dit door de lockdown in het voorjaar, waardoor bepaalde zorg niet geleverd kon worden. Daardoor zien we een daling op de kosten van de geleverde zorg, maar aanbieders zijn hier wel voor gecompenseerd. Die kosten komen voor onze rekening, maar zijn niet opgenomen in dit hoofdstuk, omdat deze kosten niet tot individuele cliënten terug te voeren zijn. Het aantal cliënten voor de nieuwe zorgtaken binnen de Wmo stijgt sinds 2018 licht, terwijl de gemiddelde kosten ook hier langzaam dalen.
700
300.000
600
250.000
500
200.000
400 150.000
300
100.000
200
Kosten per periode in euro
350.000
50.000
100
2020-1 2020-2 2020-3 2020-4 2020-5 2020-6 2020-7 2020-8 2020-9 2020-10 2020-11 2020-12 2020-13
0
2019-1 2019-2 2019-3 2019-4 2019-5 2019-6 2019-7 2019-8 2019-9 2019-10 2019-11 2019-12 2019-13
0
2018-1 2018-2 2018-3 2018-4 2018-5 2018-6 2018-7 2018-8 2018-9 2018-10 2018-11 2018-12 2018-13
Aantal clienten (blauwe lijn) en gemiddelde kosten/client in euro (oranje lijn)
Begeleiding, dagbesteding, persoonlijke verzorging en kort verblijf 800
kosten per periode
aantal unieke clienten
Lineair (aantal unieke clienten)
Lineair (gemiddelde kosten per client)
gemiddelde kosten per client
17
Het verloop van de gemiddelde maandelijkse kosten van de 4 grootste Wmo-zorgsoorten is sinds 2017 als volgt: Gemiddelde maandelijkse kosten 4 grootste WMO-zorgsoorten 300000 Gemiddeld 2017
200000
Gemiddeld 2018 100000
Gemiddeld 2019
0
Gemiddeld 2020 Huishoudelijke Hulp
Ondersteuning Thuis
Dagbesteding
Begeleiding
De stijging van de Huishoudelijke Hulp in 2020 valt redelijk weg tegen de daling op Ondersteuning Thuis. De daling van de kosten van dagbesteding komt voor een deel door de eerste corona-lockdown. De stijging van individuele begeleiding wordt voor een belangrijk deel veroorzaakt door een toename van het aantal cliënten.
Jeugdhulp De kosten van Jeugdhulp blijven stijgen, terwijl het aantal cliënten op lange termijn redelijk stabiel blijft. In 2020 komt dit voor een groot deel door de kosten van jeugdhulp met verblijf. Jeugd Soort zorg (in natura)
40 Persoonlijke verzorging 41 Dagbehandeling
2018
2019
Aantal unieke cliënten 5
Kosten
104
2020 Kosten
9.201
Aantal unieke cliënten 8
Kosten
19.223
Aantal unieke cliënten 5
718.259
100
591.446
88
513.223
23.492
42 Vervoerdiensten
27
14.326
28
24.546
24
27.677
43 Jeugdhulp verblijf (incl.)
56
3.031.891
67
3.069.405
70
3.609.232
44 Jeugdhulp verblijf (excl. beh)
79
666.601
86
681.333
79
652.253
45 Jeugdhulp ambulant
562
2.822.957
608
2.955.425
593
3.052.966
8
113.826
9
44.356
8
95.219
46 Jeugdhulp crisis 47 Jeugdreclassering
15
79.851
16
73.287
22
123.213
48 Jeugdbescherming
87
475.997
97
579.255
113
710.815
49 Activ. prev. just. kader
1
2.818
53 Kindergeneeskunde
56
21.756
65
28.409
46
14.095
54 Jeugd-ggz
438
1.440.714
495
1.719.106
457
1.508.392
55 Landelijk ingekochte zorg
11
35.989
11
96.021
9
81.833
9.434.186
1.0904
9.881.812
1.0584
10.412.410
Totaal
1.0045
Sinds 2018 is het aantal cliënten redelijk stabiel, maar stijgen de kosten per cliënt licht. Voor een deel komt dit door reguliere indexeringen van tarieven, maar ook doordat meer zorg is geleverd.
5
Doordat cliënten meerdere voorzieningen kunnen hebben is het totaal aantal lager dan de telling van de individuele onderdelen. 18
Jeugdzorg totaal 1.200.000
1.600 1.000.000 1.400 1.200
800.000
1.000 600.000 800 600
400.000
Kosten per periode in euro
Aantal clienten (blauwe lijn) en gemiddelde kosten/client in euro (oranje lijn)
1.800
400 200.000 200
Kosten
Unieke clienten
Kosten/client
2020-1 2020-2 2020-3 2020-4 2020-5 2020-6 2020-7 2020-8 2020-9 2020-10 2020-11 2020-12
2019-1 2019-2 2019-3 2019-4 2019-5 2019-6 2019-7 2019-8 2019-9 2019-10 2019-11 2019-12
0
2018-1 2018-2 2018-3 2018-4 2018-5 2018-6 2018-7 2018-8 2018-9 2018-10 2018-11 2018-12
0
Lineair (Unieke clienten)
Lineair (Kosten/client)
Het verloop van de gemiddelde maandelijkse kosten van de 6 grootste jeugdzorgsoorten is sinds 2017 als volgt:
Gemiddelde maandelijkse kosten 6 grootste Jeugdzorgsoorten 350000 300000 250000 200000
Gemiddeld 2017
150000 100000
Gemiddeld 2019
Gemiddeld 2018
50000 0
Gemiddeld 2020 Dagbehandeling
3.3
Jeugdhulp verblijf Jeugdhulp verblijf inc. Beh. exc. Beh.
Jeugdzorg Ambulant
Jeugdbescherming
GGz
OVERZICHT TELEFONISCH CONTACT INWONERS MET VOORMEKAAR aantal gesprekken
Aantal meldingen
Wel gesprek geen melding
2018
7086
1854
5232
2019
7719
1792
5927
2082
5755
2020 7837 (EXCLUSIEF DIRECT CONTACT MET VMK REGISSEUR)
In bovenstaande tabel is het aantal telefonische contactmomenten met inwoners weergegeven. Als een telefoongesprek leidt tot een melding, volgt er een keukentafelgesprek. Wanneer er geen melding volgt, betekent dit dat door het telefonisch contact de inwoner ondersteund is in, of begeleid naar, het vinden van de juiste voorliggende voorziening, gebruik van een algemene voorziening of is verwezen naar een andere organisatie.
19
HOOFDSTUK 4 INZET VAN HET UITVOERINGSPROGRAMMA IN 2018 ZIJN WIJ GESTART MET HET UITVOERINGSPROGRAMMA ‘SAMEN DENKEN, SAMEN DOEN’. DIT UITVOERINGSPROGRAMMA IS TOT STAND GEKOMEN VANUIT DE BEHOEFTE VAN INWONERS EN PROFESSIONALS. HET VALT ONDER HET PROGRAMMA ‘ZORG VOOR WIE DAT NODIG HEEFT’, MAAR OMVAT, OM ONZE INTEGRALE AANPAK TE STIMULEREN, OOK PROJECTEN VANUIT DE PARTICIPATIEWET. HET UITVOERINGSPROGRAMMA ZET IN OP HET REALISEREN VAN MAATSCHAPPELIJKE EFFECTEN IN HET SOCIAAL DOMEIN, MET ALS DOEL EEN STRUCTURELE BIJDRAGE TE LEVEREN AAN EEN BETERE DIENSTVERLENING EN/OF KOSTENVERLAGING AAN ONZE INWONERS. IN DIT HOOFDSTUK EVALUEREN WIJ HET UITVOERINGSPROGRAMMA.
In het uitvoeringsprogramma werken we met de volgende zes thema’s: • thema 1: werken vanuit de bedoeling • thema 2: meedoen • thema 3: veilig thuis en in de buurt • thema 4: armoede • thema 5: gezonde leefstijl • thema 6: mantelzorg In de verantwoordingsrapportage over 2019 zijn de maatschappelijke effecten en succesfactoren benoemd en is een nulmeting en zo mogelijk een 1-meting gegeven met een aantal indicatoren. Elk thema beoogt één of meerdere maatschappelijke effecten te sorteren waarbij succesfactoren geformuleerd zijn. Succesfactoren zijn activiteiten en processen die volgens ons nodig zijn om doelstellingen te realiseren en een bijdrage te leveren aan de maatschappelijke effecten. Een aantal succesfactoren komt bij verschillende thema’s terug. Vervolgens zijn de maatschappelijke effecten op onderdelen meetbaar gemaakt met indicatoren. In deze rapportage evalueren we de inzet van de projecten die in het kader van het uitvoeringsprogramma zijn gestart. We maken aan de hand van deze evaluatie een afweging wat we wel en niet uit het uitvoeringsprogramma in 2022 willen voortzetten.
De opbouw van dit hoofdstuk is als volgt: • per thema volgt, naast de eerder genoemde maatschappelijke effecten en succesfactoren, een beknopt overzicht van de behaalde resultaten en conclusies; • deze worden samengevat in overkoepelende conclusies, waarin ook de samenhang tussen de verschillende projecten naar voren komt; • daarna volgt een financieel overzicht van de benodigde middelen en de vervolgstappen in de projecten;
•
•
4.1
in bijlage 1 staat een overzicht van de indicatoren, zowel de 0-meting als de verdere metingen. Deze zijn aangevuld met de indicatoren die voortkomen uit de beleidsindicatoren die voortkomen uit de monitoring van het beleidskader preventie. in bijlage 2 staat een overzicht van alle projecten uit het uitvoeringsprogramma. In een aantal gevallen zijn ook relevante bijlagen per project toegevoegd (genummerd naar projectletter).
THEMA 1: WERKEN VANUIT DE BEDOELING
MAATSCHAPPELIJKE EFFECTEN
1. Inwoners worden in hun eigen leefomgeving effectief en efficiënt geholpen met hun (hulp)vraag. 2. Er wordt door alle netwerkpartners gewerkt ‘vanuit de bedoeling’. Daaronder vallen gemeente, inwoners, maatschappelijke organisaties, vrijwilligersorganisaties en zorgverleners.
20
SUCCESFACTOREN
In het kader van professioneel samenwerken, willen wij meer vanuit vertrouwen gaan samenwerken. Om dit te bereiken, werken we volgens de methodiek ‘werken vanuit de bedoeling’. Wij streven naar een zo groot mogelijke bekendheid van deze werkmethodiek bij onze samenwerkingspartners. Om dat te bereiken is het van belang dat partners in het sociaal domein elkaar kennen, snel weten te vinden en constructief samenwerken. Wij streven er naar dat inwoners adequaat en efficiënt toegeleid worden naar de juiste hulp, uitgaande van hun eigen kracht. De verordeningen binnen de gemeente Berkelland ondersteunen deze dienstverlening en het werken vanuit de bedoeling. Er is sprake van één gezin, één plan, één regisseur. Rollen en verantwoordelijkheden moeten eenduidig helder zijn bij alle partijen. Aandachtspunt blijft dat we weten hoe en wanneer gegevens gedeeld en verwerkt mogen worden. BEHAALDE RESULTATEN
-
-
-
Ons uitgangspunt ‘werken vanuit de bedoeling’ is de basis voor ons plan ‘Doorpakken sturen in het sociaal domein’, om het sociaal domein steeds verder te transformeren. Er is een uitvoeringsvisie gemaakt waarin de visie en werkwijze van Voormekaar is vastgesteld. De verordening Sociaal Domein, waarin een groot aantal verordeningen is samengekomen en in begrijpelijke taal is geformuleerd, is vastgesteld. De medewerkers van Voormekaar en van de SDOA zijn geschoold in het werken vanuit de omgekeerde toets. De businesscase ‘Werken vanuit de bedoeling’ is gereed. De businesscase bestaat uit een visual harvest (tekening) en een uitgeschreven verhaallijn in boekvorm. De concrete uitwerking hiervan is bijgevoegd als visual harvest en casusbeschrijving (zie bijlage 2.A). Er is een ontwikkelteam opgericht dat zich richt op het project ‘één gezin, één plan, één regisseur’. Door maandelijkse casuïstiekbesprekingen zijn 24 inwoners/huishoudens beter geholpen en hebben we kunnen voorkomen dat problemen groter werden. ‘Werken vanuit de bedoeling’ is onderdeel van ‘Samen aan het stuur’. De Berkellandwijzer (digitale sociale kaart) is ontwikkeld en geïmplementeerd.
CONCLUSIE
Werken vanuit de bedoeling is écht onderdeel geworden van de denk- en werkwijze in het sociaal domein in de gemeente Berkelland. De verordening sociaal domein, het gebruik van de omgekeerde toets en de uitvoeringsvisie zijn hier concrete voorbeelden van. Het scholingstraject draagt bij aan de ontwikkeling van de veranderde denk- en werkwijze van de medewerkers. De Voormekaar teams en de uitvoerende medewerkers van de SDOA werken samen aan complexe casuïstiek. Het gedachtegoed van Ondersteuning Thuis is een invulling van ‘Werken vanuit de bedoeling’ en wordt door veel partners beschouwd als een meerwaarde. Met de implementatie van de Berkellandwijzer zijn (professionele) partners in het sociaal domein beter in beeld en kunnen inwoners en professionals elkaar sneller vinden. We verwachten dat organisaties die het voorliggende veld vertegenwoordigen gemakkelijker worden gevonden, omdat alles op 1 centrale plek terug te vinden is.
4.2
THEMA 2: MEEDOEN
MAATSCHAPPELIJKE EFFECTEN
1. (Kwetsbare) inwoners ontwikkelen zich verder door participatie en krijgen waar nodig daar passende ondersteuning bij. 2. Alle inwoners van de gemeente Berkelland tellen en doen mee. SUCCESFACTOREN
Meedoen aan de samenleving kan op veel manieren. Wij vinden het belangrijk dat meer inwoners in de gemeente Berkelland (blijvend) participeren in de vorm van onderwijs, vrijwilligerswerk of op de arbeidsmarkt. 21
Hiervoor willen we deze inwoners bereiken en activeren. Het is daarom belangrijk dat partners in het sociaal domein elkaar kennen en goed samenwerken. We willen graag dat jongeren in elke kern meer mogelijkheden hebben om zich te ontwikkelen en dat in elke kern inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt mee kunnen doen. Herkenbare en benaderbare ontmoetingsplekken kunnen hier een belangrijke bijdrage aan leveren. Randvoorwaarden om mee te kunnen (blijven) doen, zijn onder andere de toegankelijkheid van voorzieningen/ regelingen voor mensen met een laag inkomen en een dekkend en betaalbaar aanbod van vervoersvoorzieningen. BEHAALDE RESULTATEN
-
-
-
-
-
Inventarisatie van de behoeften en bestaande sociale activiteiten met locaties is gerealiseerd. De definitie/ kaders voor een Multifunctionele Ontmoetings Plek (MOP) is/zijn geformuleerd. Platform Vrijwilligers is opgestart met de inzet van een kwartiermaker. Het project ‘dementievriendelijke gemeente Berkelland’ is eind 2020 afgerond. Op lokaal niveau verandert de projectgroep ‘dementie Berkelland’ in de werkgroep ‘Ouderen’ en regionaal blijft het op de agenda van het samenwerkingsverband Netwerk Ouderen en Veerkracht Achterhoek. De aandacht voor dementie en de opgebouwde kennis en samenwerking wordt daarmee nog beter ingebed en geborgd in de ondersteuning van (kwetsbare) ouderen. De meedoenapplicatie is geïmplementeerd en opgestart. Er zijn Jimmy locaties gerealiseerd in Borculo en Neede. Jimmy’s is in 2020 geëvalueerd; de aanbevelingen zijn verwerkt in het eigen jaarplan 2021. In de zomer van 2020 is vanuit de landelijke subsidie Jeugd aan Zet – voor jongeren in Coronatijd – door Jimmy’s (samen met onder meer Stichting Buiten de school, het onderwijs, de Sport Federatie Berkelland en de Berkellandse Uitdaging) een programma met voornamelijk offline activiteiten neergezet. In de zomer van 2020 heeft opnieuw een Zomertoer plaatsgevonden met sportieve en culturele activiteiten voor alle kinderen vanaf 6 jaar.
Voor het eerst was het aanbod (van bijvoorbeeld verenigingen, Jimmy’s en de combinatiefunctionarissen sport en cultuur) breed gedeeld via de website van sjorssportief.nl. Onderzoek naar vrijwilligersvervoer en de visie op vervoer zijn afgerond en bestuurlijk vastgesteld. In de visie op vervoer worden de rollen en verantwoordelijkheden van alle betrokken partijen duidelijk. Vrijwilligersvervoer in Berkelland is een aanvulling op het reguliere, dekkend vervoersaanbod in de gemeente. Om jongeren vanaf 16 jaar (met jeugdhulp en/of geen startkwalificatie) te ondersteunen bij hun toekomstplannen zijn korte lijntjes gerealiseerd tussen Jouw Unit (SDOA), Jimmy’s, het RMC en Voormekaar.
CONCLUSIE
We zijn tevreden met de stappen die we op het thema Meedoen hebben gezet. We zien dat we met projecten als de Jimmys in Berkelland het verschil kunnen maken voor de toekomst van vele jongeren. Het project dementievriendelijke gemeente heeft ervoor gezorgd dat er meer begrip is voor dementie in Berkelland: er zijn nieuwe initiatieven ontstaan gericht op het mee kunnen doen, het verbeteren van lokale informatie en het stimuleren van bewegen voor mensen met dementie. Op een aantal projecten zijn we nog niet zo ver als we willen zijn. Dat geldt bijvoorbeeld voor de ontwikkeling van de Multifunctionele Ontmoetings Plekken (MOP). Er zijn voorbereidingen getroffen om te komen tot een dorpskamer in Neede of Eibergen. Ook wordt de realisatie van een MOP meegenomen in het project Campus De Wildbaan in Borculo. Bij het Platform Vrijwilligers is vertraging ontstaan door de coronacrisis. Naar verwachting krijgt het delen van kennis en kunde verder vorm als het online platform (medio dit jaar) klaar is.
22
4.3
THEMA 3: VEILIG THUIS EN IN DE BUURT
MAATSCHAPPELIJKE EFFECTEN
1. Inwoners worden in hun eigen leefomgeving effectief en efficiënt geholpen met hun (hulp)vraag. 2. Inwoners voelen zich veilig in hun eigen leefomgeving. 3. Kinderen en jongeren ontwikkelen zich en groeien op in een veilige leefomgeving. SUCCESFACTOREN
Wij streven er naar dat onze inwoners veilig en vitaal kunnen opgroeien, leven, werken en wonen. Als inwoners onveilige situaties herkennen en signaleren, willen wij graag dat inwoners en partners weten waar zij hierover een melding kunnen doen. Signalen van onveiligheid komen daardoor bij de juiste persoon terecht. Om dat te bereiken is het van belang dat partners in het sociaal domein elkaar kennen, snel weten te vinden en constructief samenwerken. Wij streven er naar dat inwoners adequaat en efficiënt toegeleid worden naar de juiste, (in)formele hulp, vanuit de gedachte dat inwoners worden ondersteund uitgaande van hun eigen kracht. Leefbare kernen kunnen hieraan bijdragen. Aandachtspunt blijft dat we weten hoe en wanneer gegevens gedeeld en verwerkt mogen worden. BEHAALDE RESULTATEN
-
-
-
-
-
-
Ieder Voormekaar team heeft een aandachtsfunctionaris Huiselijk geweld en kindermishandeling. Samen met Veilig Thuis en andere partners geven zij uitvoering aan het lokale actieplan. Veilig Thuis is niet alleen partner bij casuïstiek, op tactisch niveau vindt regulier overleg plaats. Sinds september 2020 loopt er een pilot Scheidingsloket in de gemeente Berkelland (onder de vlag van het Preventie Platform Jeugd). Bij dit online loket kunnen inwoners terecht met hun vragen over echtscheidingen om te voorkomen dat kinderen door echtscheiding in de knel komen. Voor de meeste andere activiteiten en trainingen van het Preventie Platform Jeugd is het gelukt om deze in 2020 om te zetten naar een digitale variant. Vanuit Berkelland hebben bijvoorbeeld 137 inwoners deelgenomen aan de activiteiten van de Maand van de opvoeding; 21 kinderen aan de weerbaarheidstraining; 15 ouders aan de cursus ‘Omgaan met pubers’; 3 ouderparen aan ‘Ouderteam’; 4 kinderen aan de training ‘Kind In Een Scheiding’. Verder is de website uitgebreid en meer toegankelijk gemaakt. Van maart tot en met december 2020 zijn 5258 bezoekers geregistreerd. Het project Inhuis Steungezinnen heeft in 2019 drie en in 2020 vier koppelingen tot stand gebracht tussen vraaggezinnen en steungezinnen in Berkelland.
Met deze waardevolle matches wordt de kracht en ervaring van andere ouders/opvoeders (tijdelijk) ingezet en is er niet meer of extra hulpverlening nodig. Er loopt een samenwerking met Praktijk Ondersteuners Huisartsenzorg-jeugd (POH-Jeugd) met de huisartsen in Eibergen, Borculo, Beltrum en Ruurlo. De campagne ‘Heerlijk thuis in huis’, bedoeld om inwoners bewust te maken van de mogelijkheden om langer zelfstandig te kunnen blijven wonen, is opgezet en loopt nog, in samenwerking met de partijen ProWonen, VerduurSaam energieloket, Kruiswerk Achterhoek en Zlimthuis. Vrijwillige Wooncoaches voeren woongeluk gesprekken. Het Meldpunt niet-acute zorg is opgericht. Om ongewenste zwangerschappen bij kwetsbare inwoners te voorkomen, doet Berkelland mee aan het landelijke programma ‘Nu niet zwanger’. De eerste aandachtsfunctionarissen van partners van het Preventie Platform Jeugd en zorgaanbieders zijn geschoold. In 2021 worden twee medewerkers van Voormekaar geschoold als aandachtsfunctionaris.
CONCLUSIE
Het bekende Afrikaanse gezegde ‘it takes a whole village to raise a child’ is erg passend voor de wijze waarop wij met elkaar het goede willen doen voor de volwassenen van de toekomst. Met organisaties, betrokkenen, zorgprofessionals en als gemeente zijn we enorm gedreven om zo vroeg mogelijk, zo dichtbij mogelijk en zoveel mogelijk werkend vanuit de sociale basis er voor onze jeugd te kunnen zijn. We zetten dan ook volop in op preventie en investeren in voorzieningen die dichtbij huis laagdrempelig toegankelijk zijn voor jeugdigen en hun 23
ouders/verzorgers. Samen betekent ook dat we een beroep doen op de naoberkracht en de kennis en kunde van buurtbewoners en andere ouders/opvoeders die iets kunnen en willen betekenen voor onze jeugd. Zo werken we met elkaar aan een sterke sociale basis in buurten en wijken: inwoners die naar elkaar omzien en daarbij worden gefaciliteerd in de vorm van algemene of collectieve voorzieningen. Om dit vast te houden en te versterken kiezen we ervoor de meeste projecten bij dit thema structureel blijven inzetten.
4.4
THEMA 4: ARMOEDE
MAATSCHAPPELIJKE EFFECTEN
1. Inwoners van de gemeente Berkelland hebben een gezonde financiële huishouding en krijgen waar nodig daar passende ondersteuning bij. SUCCESFACTOREN
Wij streven er naar, uit oogpunt van preventie, om armoede niet te laten ontstaan en daar waar inwoners armoede ervaren hen hierin te ondersteunen, uitgaande van hun eigen kracht. Er is sprake van een goede samenwerking tussen Voormekaar en SDOA en één regisseur. Rollen en verantwoordelijkheden moeten voor iedereen duidelijk zijn. Ook willen wij de keten preventie, armoede en schulden versterken. Er is een goede digitale infrastructuur waarmee inwoners eenvoudig en snel aanvragen (minima) regelingen kunnen doen. Wij streven er naar dat inwoners worden geholpen bij het voorkomen van schulden en hun financiën op orde hebben. Daarvoor is het nodig dat wij de oorzaken van armoede in zicht hebben en oppakken. BEHAALDE RESULTATEN
-
-
-
Er is deelgenomen aan de pilot Vroegsignalering samen met de gemeenten Oost Gelre en Winterswijk en de SDOA. In deze pilot is aandacht besteed aan de oorzaak van de betalingsachterstanden en zijn voorbereidingen getroffen op de inwerkingtreding van de wet gemeentelijke schuldhulpverlening. Vanaf september 2020 is een medewerker vroegsignalering begonnen. Zij treedt in contact met inwoners. Per medio november 2020 is gestart met vroegsignalering aan de hand van een regionaal gesloten convenant. Het Platform Financieel Gezond Berkelland is opgericht. De tool ‘check waar je recht op hebt’ is ontwikkeld en in gebruik genomen. De meedoenregeling volwassenen is ontwikkeld in een samenwerking tussen SDOA en gemeente. De laatste praktische en beleidsvoorbereidingen worden momenteel getroffen. De verwachting is dat in Q2 de regeling in wordt genomen. Het project Lokaal en Wijkgericht werken is succesvol verlopen. De fysieke aanwezigheid van klantmanagers en inkomensconsulenten van SDOA in de gemeente zorgt dat men elkaar beter kent en sneller opzoekt.
CONCLUSIE
Door de grotere aandacht voor vroegsignalering vanuit de gemeente zien we veel kansen om meer te betekenen op het gebied van armoede. De inzet van de medewerker vroegsignalering en de verbindingen die zij legt met betrokken organisaties en Voormekaar maken dat we sneller kunnen signaleren en eerder kunnen ondersteunen. We verwachten daarmee ook dat uiteindelijk zwaardere inzet van zorg of ondersteuning voorkomen kan worden. Er is draagvlak en gedeelde urgentie bij alle betrokken partijen. Wel zien we dat we er nog lang niet zijn en dat er veel kansen liggen op het gebied van vroegsignalering (bijvoorbeeld in het doorbreken van het taboe op schulden) en voor schoolverlaters zonder werk en startkwalificatie). We willen daarom meer inzet plegen op de Gemeentelijke Wet Schuldhulpverlening. Met het overhevelen van uitvoering en beleid rondom schuldhulpverlening wordt hieraan invulling gegeven.
24
4.5
THEMA 5: GEZONDE LEEFSTIJL
MAATSCHAPPELIJKE EFFECTEN
1. Onze inwoners zijn optimaal vitaal en gezond. 2. Alle inwoners van de gemeente Berkelland tellen en doen mee. SUCCESFACTOREN
Gezondheid is voor iedereen de basis om makkelijker actief mee te kunnen doen met en in de Berkellandse samenleving. Wij vinden het belangrijk dat kwetsbare doelgroepen duurzaam deelnemen aan sport en/ of beweging. Dat bereiken wij onder ander met een vitaal en toekomstbestendig verenigingsleven. Wij ondersteunen en stimuleren onze inwoners tot een gezonde(re) leefstijl. Om dat te bereiken, willen wij verenigingen en scholen stimuleren in te zetten op een gezonde leefstijl. Hierdoor streven wij na dat inwoners meer bekend zijn met, en in staat zijn om, gezonde(re) keuzes te maken. De leefomgeving kan hierin een rol spelen, bijvoorbeeld door er voor te zorgen dat er voldoende aanbod is van ontmoetingsplekken en deze bekend zijn. Op die manier hopen wij dat wij de zelfredzaamheid van onze inwoners behouden en versterken en dat er minder vaak beroep op dure zorgvoorzieningen wordt gedaan. Voorzieningen gerelateerd aan sport en cultuur zijn financieel en fysiek toegankelijk voor kwetsbare inwoners. BEHAALDE RESULTATEN
-
-
-
-
-
Samen met ruim 80 partners is ook het Lokaal Sport- en beweegakkoord ‘Heel Berkelland Beweegt’ opgesteld en ondertekend. Hierin hebben we accenten gelegd die voor Berkelland belangrijk zijn. Er zijn negen scholen met een gezonde school certificaat. In 2020 is de nieuwe uitvoeringsagenda van het Regionaal beweeg- en sportakkoord Achterhoek in Beweging van start gegaan. De Sport Federatie Berkelland is gestart met het project Clubkadercoach (CKC). Hiermee willen we sportverenigingen ondersteunen bij het aanbieden van passend, nieuw aanbod voor met name kwetsbare inwoners. De inzet van de CKC helpt de verenigingen inclusiever te worden en zorgt dat een gezonde leefstijl ook voor kwetsbare inwoners meer toegankelijk wordt. Concreet zijn er met 4 verenigingen trajecten gestart om aanbod voor nieuwe doelgroepen te gaan ontwikkelen. Voor het Transformatiefonds sport voor vitale en toekomstbestendige sportaanbieders zijn 14 ontwikkelplannen ingediend. Binnen deze plannen ligt een sterk accent op de open club gedachte. De Beweegmakelaar is gestart vanuit de combinatiefunctie sport. Naast de individuele aanmeldingen die binnenkomen, begeleidt zij deelnemers vanuit projecten als de Gecombineerde Leefstijl Interventies, Cool2Bfit en Sport Werkt richting sport- en beweegactiviteiten.