CConstaterende datBerkelland
Koppel je AI →
Document · PDF

Rekenkamerrapport Effectiviteit Re-integratie in Berkelland

Raadsvergadering 18 mei 2021, gemeente BerkellandBij agendapunt: Hamerstuk / Rekenkamer onderzoek effectiviteit van de re-integratietrajecten van bijstandsgerechtigden33.126 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 4 van 4

200

WW uitkeringen

150

Bijstand

100 50 0

Ontwikkelingen in Berkelland Uit de interviews met de medewerkers van SDOA komt een gelijksoortig beeld naar voren. De groei van het bijstandsbestand is vooralsnog meegevallen. Op basis van aangeleverde gegevens van de SDOA zien we het volgende. Per 1 januari 2020 waren er 548 inwoners die een uitkering ontvangen. Het aantal uitkeringen piekt vervolgens in mei 2020, waarbij er 568 inwoners een uitkering ontvangen. Dit neemt vervolgens weer iets af: aan het einde van het jaar waren er 561 inwoners met een bijstandsuitkering. Het aantal bijstandsuitkering is dus iets gestegen in 2020, maar niet veel hoger dan in de periode 2016-2019. Vanuit de SDOA bestaat het beeld dat Berkelland conjunctuurgevoelig is, dus kan uitslaan bij (on)gunstige economische omstandigheden. We zien dat er flexibiliteit bij de SDOA is. Bij een mogelijke hogere instroom is het brede palet van instrumenten blijvend inzetbaar. Klantmanagers kunnen flexibel zijn in de keuzes die ze maken en de doelgroepen die ze gaan bedienen. De ontwikkelingen rondom Corona worden ook goed gemonitord door het management van SDOA, dat doorlopend contact heeft met het UWV. Uit de gesprekken maken we wel op dat wanneer de instroom in de bijstand alsnog door de Corona-uitbraak toe gaat nemen, de caseload van de klantmanagers onder druk komt te staan.

Ook moet de toereikendheid van de budgetten dan goed in de gaten gehouden worden. Recente ontwikkelingen In de laatste fase van het onderzoek is er een gesprek georganiseerd met medewerkers van de gemeente en SDOA. Hierin zijn recente ontwikkelingen besproken49. De SDOA geeft aan dat er in verschillende trajecten wordt gewerkt aan het ontwikkelingen van prestatie-indicatoren. Binnen het traject Samen aan het Stuur 49 Dit betreffen recente ontwikkelingen die na 2019 hebben plaatsgevonden, en dus net na de onderzoeksperiode van

2016-2019 plaats hebben gevonden. Hiermee hebben we beter inzicht gekregen in lopende zaken, zodat wij een goed inzicht hebben gekregen in de ontwikkelingen rondom de Corona-uitbraak (zie ook de volgende subparagraaf 'toekomstbestendigheid') en de conclusies een aanbevelingen goed aansluiten op de huidige situatie.

75

wordt er gewerkt aan het ontwikkelen van KPI's en de SDOA overweegt om mee te doen aan een landelijke pilot (Dennis en Eva), waarmee prestaties beter inzichtelijk gemaakt kunnen worden. Daarnaast heeft de gemeente in het kader van vroegsignalering schulden een project uitgevoerd, waarbij schulden van inwoners beter en sneller in kaart kunnen worden gebracht. Gegevens omtrent schulden zijn (o.a. vanwege AVG en ICT) nog niet volledig beschikbaar voor SDOA, en worden nog niet opgenomen in klantdossierinformatie en managementinformatie. Daarnaast voert Berenschot momenteel een onderzoek uit naar de formatie van SDOA, waarvan de resultaten snel beschikbaar worden gemaakt.

6.7 Duiding en Analyse: gevolgen Corona-uitbraak De impact van de Corona-uitbraak op de arbeidsmarkt, WW-uitkeringen en bijstandsuitkeringen is (per januari 2021) in relatie tot de verwachtingen in het begin van de Corona-uitbraak (vooralsnog) relatief meegevallen. Aangenomen wordt dat de economische effecten van de Corona-uitbraak nog kunnen doorwerken. Het kan tijd kosten voordat bedrijven omvallen (eerst interen op spaargeld), waarna werknemers een WW-uitkering krijgen en wanneer deze afloopt in de bijstand geraken. De landelijke en Berkellandse trends zijn opvallend. Aan het begin van de Corona-uitbraak werd door economen en de overheid een hoge werkloosheid en instroom in WW en bijstand gevreesd. Deze instroom is vooralsnog uitgebleven. Definitieve verklaringen zijn hier nog niet voor. Er zijn aanwijzingen dat de economische steunpakketten van het Rijk een positief effect hebben: ondanks economische stilstand, zijn werkgevers in staat lonen door te betalen. Ook kan het zijn dat mensen ander werk vinden. Tegelijkertijd betekent dit dat er mogelijk sprake is van 'verborgen' werkloosheid: inwoners zullen op papier nog aan het werk zijn en loon krijgen van hun werkgever, maar wel bij bedrijven die drijven op de steunpakketten nog in een later stadium kunnen omvallen.

Ook kan er sprake zijn van 'latente' werkloosheid: mensen gaan werken bij een nieuwe werkgever waar ze onder hun niveau werken en minder loon krijgen dan bij hun vorige baan. Wel zien we duidelijke ontwikkelingen bij jongeren: in 2020 werken er landelijk gemiddeld bijna 10% minder jongeren dan in 2019. Jongeren hebben veel moeite om een baan te vinden en in te stromen op de arbeidsmarkt. Er is gekeken in hoeverre de uitvoeringsorganisatie flexibel kan omgaan met maatschappelijke ontwikkelingen, zoals de huidige Corona-pandemie. Bij een mogelijke hogere instroom is het brede palet van instrumenten blijvend inzetbaar. Klantmanagers kunnen flexibel zijn in de keuzes die ze maken en de doelgroepen die ze gaan bedienen. De ontwikkelingen rondom Corona worden ook goed gemonitord door het management van SDOA, dat doorlopend contact heeft met het UWV, om te bekijken wat de eventuele verwachte instroom vanuit de WW naar de bijstand is. Er zijn wel enkele knelpunten. Uit de gesprekken maken we wel op dat wanneer de instroom in de bijstand alsnog door de Corona-uitbraak toe gaat nemen, de caseload van de klantmanagers onder druk komt te staan. Daarbij moet goed opgelet worden dat de groep 'meedoen' niet in de verdrukking komt, wanneer er door nieuwe instroom meer aandacht wordt gegeven aan groepen die een kortere afstand tot de arbeidsmarkt hebben.

Ook moet de toereikendheid van de budgetten dan goed in de gaten gehouden worden.

6.8 Informatievoorziening aan college In deze paragraaf reflecteren we op bovenstaande informatie en de toegankelijkheid van deze informatie voor het college. De volgende deelvragen zijn hierbij leidend:

76

21. Op welke wijze wordt het college geïnformeerd over de voortgang? 22. Wordt het college op een toegankelijke manier geïnformeerd over de effecten van het beleid? Het college wordt geïnformeerd middels de P&C cyclus van de SDOA (begroting, jaarstukken en bestuursrapportages). Daarnaast zijn er de monitorings- en tussenrapportages. Rapportages en P&C documenten worden regelmatig en tijdig aangeleverd. De rapportages geven inzicht in de budgetten (BUIG en werkbudget) en de bestandsontwikkeling. Er wordt aangegeven wat de uitstroom uit de bijstand is, maar of deze uitstroom het gevolg is van inzet van re-integratie-instrumenten is niet duidelijk. Er worden hier geen prestatie-indicatoren over vermeld (alleen over het aantal uitgevoerde trajecten). Ook worden er geen prestatie-indicatoren op het gebied van participatie beschreven (wanneer uitstroom niet mogelijk is, maar het participeren aan de samenleving een doel van het instrument is). De rapportages bieden beperkt inzicht in het effect van de instrumenten. We merken op dat het college regelmatig en toegankelijk wordt geïnformeerd. De informatie wordt tijdig, proactief en op overzichtelijke wijze aangeboden door SDOA. De kwaliteit is over het algemeen goed. Budgetten en bestandsontwikkeling zijn te volgen.

Echter wordt er geen koppeling gemaakt tussen de inzet van instrumenten en de (beoogde en gerealiseerde) effecten en de ingezette middelen per (type) instrument.

77

7. Informatievoorziening en rol van de gemeenteraad In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de informatievoorziening aan de raad en de controlerende en kaderstellende rol van de gemeenteraad. Paragraaf 7.1 gaat in op de informatievoorziening aan en sturing van de gemeenteraad. In 7.2 worden de raadsvragen en betrokkenheid van de raad in de onderzoeksperiode beschreven. De volgende deelvragen zijn leidend in dit hoofdstuk. 26. Op welke wijze wordt de gemeenteraad geïnformeerd? 27. Wordt de gemeenteraad op toegankelijke wijze geïnformeerd over prestaties en effecten? 28. Vindt tussentijdse bijsturing op het gebied van beleid/ instrumentarium plaats?

7.1 Informatievoorziening aan en sturing van de raad Informatievoorziening De gemeenteraad wordt op verschillende manieren geïnformeerd over re-integratie: middels de planning en control cyclus van de gemeenschappelijke regeling SDOA, en via de raadsinformatie- /collegebrieven. In de P&C documenten van 2016 t/m 2020 wordt de volgende informatie gegeven: • • •

Meerjarenbegroting; Jaarrekening; Bestuursrapportages.

In de begroting en de jaarrekening wordt de raad geïnformeerd over de budgetten. In de bestuursrapportages van SDOA worden de in- en uitstroomcijfers gepresenteerd. Hiermee wordt de raad op hoofdlijnen geïnformeerd over de ontwikkelingen van het bestand. De raad wordt niet geïnformeerd over de effectiviteit van de inzet van de diverse re-integratie-instrumenten. Raadsleden hebben aangegeven dat de bestuursrapportages over de jaren zijn verbeterd. Desondanks hebben een aantal raadsleden een grotere informatiebehoefte dan de huidige planning en control cyclus van de SDOA. De raad heeft als suggestie meegegeven graag geïnformeerd te willen worden aan de hand van een kwartaalrapportage. Het college heeft hiermee ingestemd. In de toekomst zal hiermee geëxperimenteerd worden en zal de raad ook middels kwartaalrapportages worden geïnformeerd. In het groepsgesprek met diverse raadsleden is tevens de wens uitgesproken om meer kwalitatieve gegevens te ontvangen. Er is behoefte aan informatie achter de uitstroomcijfers. Enkele raadsleden geven aan dat cliëntervaringsonderzoeken aangevuld met kwalitatieve ervaringen van cliënten zou helpen om meer zicht te krijgen op de kenmerken van het bestand, maar ook de ervaringen van de bijstandsgerechtigden. Kennis raadsleden van re-integratie-instrumenten De raad kent op hoofdlijnen de instrumenten voor re-integratie.

In het gesprek met de medewerkers van de gemeente is aangegeven dat de instrumenten ook vrij technisch zijn en dat ze raadsleden niet willen belasten met deze informatie. Raadsleden geven aan dat ze het gevoel hebben dat er voldoende instrumenten zijn, maar niet kunnen bepalen in hoeverre er ook duidelijke keuzes worden gemaakt t.a.v. de inzet van de instrumenten. We merken in het gesprek met de raad dat de materie (landelijke kaders en regelgeving omtrent instrumenten et cetera) als complex worden ervaren. Dit maakt het voor raadsleden ook lastig om te sturen op effectiviteit van de instrumenten.

78

Toelichting bestuursrapportage SDOA en meeloopdagen Verschillende raadsleden hebben aangegeven het prettig te vinden dat de directeur van SDOA een inhoudelijke toelichting geeft op de stukken uit de P&C cyclus. Een aantal raadsleden geeft aan dat dit vaker mag dan één keer per jaar. Eerder heeft de raad heeft het college verzocht om een informatieavond te organiseren. Hier zijn zij door SDOA geïnformeerd over de belangrijks ontwikkelingen en vraagstukken uit de jaarrekening en begroting. De raadsleden geven aan dat er verschillende mogelijkheden zijn geweest om mee te lopen en op deze wijze meer inzicht te krijgen hoe het er in de praktijk aan toe gaat. Uit de gesprekken met de medewerkers van SDOA blijkt ook dat raadsleden welkom zijn om mee te lopen bijvoorbeeld in de spreekkamer om op deze wijze een goed beeld te kunnen vormen van de uitvoeringspraktijk. Zowel de raadsleden als de medewerkers van SDOA hebben geconstateerd dat van deze mogelijkheid tot op heden nog weinig gebruik van is gemaakt mede als gevolg van de werkdruk van de raad.

7.2 Raadsvragen en betrokkenheid Raadsvragen Tussen 2016 en 2020 heeft de raad op een aantal punten raadsvragen gesteld. Onderstaand wordt een overzicht gegeven van de raadsvragen (en antwoorden hierop) die zijn gesteld. •

In augustus 2020 zijn er naar aanleiding van de verordening Sociaal Domein 2021 een aantal technische vragen gesteld. Een aantal vragen gingen over de inhoud van de re-integratie-instrumenten en de werkervaringsplaats. Er werd aangegeven dat er onduidelijkheden bestaan omtrent de rechten en plichten die hierbij gehanteerd worden, zoals maximaal aantal uren per dag/week dat een bijstandsgerechtigde mag werken. De vraag werd gesteld op welke wijze hier naar cliënten beter over gecommuniceerd kan worden. Antwoord: betreft voornamelijk uitvoeringsafspraken gemaakt tussen SDOA en betrokken inwoner. Hierbij wordt vastgelegd wat werktijden zijn, het aantal uren per week en welke werkzaamheden er verricht moeten worden.

•

In januari 2019 zijn naar aanleiding van de tweede bestuursrapportage van SDOA technische vragen gesteld over de status van het meedoenarrangement/ -applicatie50 van SDOA. Het meedoenarrangement is volgens een fractie nog niet inhoudelijk ter besluitvorming aan de raad voorgelegd. De fractie vraagt zich af of een webapplicatie een geschikt middel is voor mensen met een minimum inkomen. Antwoord: de besluitvorming rondom de aanschaf van de meedoenapplicatie gaat over de bedrijfsvoering van SDOA en is daarom voorbehouden aan het DB en AB van SDOA. Uit onderzoek blijkt dat 97,1 procent van de Nederlandse huishoudens toegang heeft tot internet. Daarnaast zijn er openbare voorzieningen, zoals bibliotheek. De applicatie moet het eenvoudiger maken om gebruik te maken van minimaregelingen.

•

In september 2018 zijn een aantal schriftelijke vragen gesteld over het raadsvoorstel 'Wijziging Gemeenschappelijke Regeling Sociale Dienst Oost-Achterhoek'. Gevraagd werd o.a. om de cliëntenraad als onderdeel van de organisatie van SDOA op te nemen. Antwoord: de suggestie om de cliëntenraad in de GR vast te leggen kan om wettelijke redenen niet worden overgenomen.

•

Daarnaast werd de schriftelijke vraag gesteld in hoeverre de verbreding van de taken van SDOA, voortaan brede sociale domein en niet langer meer uitsluitend werk en inkomen, strookt met de uitkomsten van de informatiedag waar de raad aanwezig is geweest. Antwoord: vanuit de

50 De meedoenapplicatie is een digitaal instrument voor inwoners waarmee zij op een eenvoudige en snellere manier

gebruik kunnen maken van de meedoenregeling. De meedoenregeling betreffen regelingen voor minima, uitgevoerd door SDOA (bijvoorbeeld kindregelingen).

79

Participatiewet vloeien nieuwe taken voort. De uitvoering van de Participatiewet is overgedragen aan SDOA. Zij blijven zich richten op de in artikel 4 vastgelegde primaire taken. Daar waar sprake is van overdracht richting jeugdzorg of richting begeleiding in het kader van de Wmo zal dat onverkort plaatsvinden.

Betrokkenheid De uitvoering van de Participatiewet is volledig belegd bij de SDOA. Zowel de beleidsmedewerkers van de gemeente alsook de beleidsmedewerkers van de sociale dienst geven aan dat de raad hierdoor bijna automatisch wat meer op afstand staat. De gemeenteraad is betrokken geweest bij het opstellen van de lokale beleidskaders voor het sociaal domein. Uit het groepsgesprek met de gemeenteraad blijkt dat enkele raadsleden aangeven onvoldoende betrokken te zijn geweest bij het voortraject van de kaderstelling. Daarnaast wordt aangegeven dat meer gedetailleerde informatie van belang is om hier ook gedegen beslissingen over te kunnen nemen. In de gesprekken met de beleidsmedewerkers van SDOA wordt aangegeven dat de raad de wens heeft geuit om nauwer betrokken te zijn bij SDOA. Er wordt aangegeven dat het ook van belang is om de raad goed te betrekken en te informeren omdat de diensteverlening van de SDOA en de problematiek van de doelgroep anders niet goed wordt begrepen.

80

Bijlage 1: Kenmerken bestand Op basis van de kenmerken van het bestand, hebben we onderstaande persona's gemaakt. Deze geven een overzichtelijk beeld in de kenmerken van de klanten die een uitkering ontvangen. Er zijn in 2019 511 huishoudens die een bijstandsuitkering ontvangen. 594 inwoners ontvangen een bijstandsuitkering. De trend van 2017 t/m 2019 is dalend, het aantal huishoudens en mensen met een uitkering neemt in deze periode af.

54% is een vrouw

1 op de 6 van de klanten is een statushouder.

6 op de 10 klanten is alleenstaand

1 op de 10 van de klanten is een alleenstaande ouder

Bijna 4 op de 10 van de klanten ontvangt langer dan 5 jaar een uitkering

1 op de 7 klanten is jonger dan 27

1 op de 4 klanten is ouder dan 55 jaar

2 op de 10 klanten kan direct bemiddeld worden naar werk

4 op de 10 klanten is niet in staat om te werken door beperkingen of de persoonlijke situatie.

De helft van de klanten (waarvan het opleidingsniveau in beeld is) heeft geen startkwalificatie. Dit betekent dat zij een mbo1 diploma of lager hebben.

81

Bijlage 2: Persona's Voor het onderzoek hebben we telefonische interviews gehouden met 6 groepen klanten. Per groep hebben we 5 klanten gesproken. De informatie uit deze gesprekken hebben we geabstraheerd, waarmee we een aantal persona's hebben gecreëerd. Deze zijn niet terug te herleiden naar individuen. Met deze persona's schetsen we een beeld van de persoonlijke situatie van de verschillende klanten, de mogelijkheden die ze hebben en de uitdagingen waar ze voor staan.

Alleenstaande ouder zoekend naar werk Lieke is 34 jaar, heeft twee kinderen en is gescheiden. Ze ontvangt sinds 2015 een bijstandsuitkering.

•

Lieke heeft het traject 'In je eigen kracht' gevolgd. Via het traject heeft Lieke meer inzicht gekregen in wat ze in de toekomst zou willen

Voordat ze in de bijstand kwam, zat Lieke in de ziektewet wegens fysieke gezondheidsklachten.

•

Lieke heeft veel steun aan gehad haar klantmanager

•

Lieke haalt veel voldoening uit haar vrijwilligerswerk. Toch wil ze in de toekomst graag weer een betaalde baan. Wegens haar gezondheidsklachten is het een uitdaging om een passende baan te vinden

Ondanks dat Lieke is vrijgesteld van een sollicitatieplicht, is ze vrijwilligerswerk gaan doen.

"Met mijn klantmanager heb ik hele diepe en persoonlijke gesprekken gevoerd. Ook over mijn medische toestand. Zij was echt een goed luisterend oor. Ze heeft mij ook geholpen bij het zoeken naar mijn huidige vrijwilligerswerk"

Oudere werkzoekende

Frans is 59 jaar. Hij heeft in zijn loopbaan verschillende functies bekleed bij verschillende bedrijven. Ook heeft hij internationaal veel werkervaring opgedaan. In 2012 raakte Frans zijn baan kwijt. Nadat Frans eerst een tijd een WW-uitkering heeft ontvangen, zit hij inmiddels al een paar jaar in de bijstand. Momenteel werkt hij als vrijwilliger bij een stichting.

•

Frans heeft de Motus-training gevolgd waarin onder andere aandacht werd gegeven aan het schrijven van sollicitatiebrieven

•

Frans geeft aan dat de Motus-training een specifiekere invulling zou moeten krijgen voor 45 plussers die in een verglijkbare situatie zitten als Frans

•

Frans is benieuwd naar de mogelijkheden m.b.t. de inzet van Loonkostensubsidie voor bijstandsgerechtigden boven de 45

"Ik kan werkgevers niet duidelijk maken dat ik interessant ben, ondanks mijn leeftijd. Ik heb natuurlijk wel heel veel ervaring. Ik ben er dan wel een poosje tussenuit maar die ervaring ben ik niet kwijt."

82

Jongere met ondersteuning van Jobcoach •

Lars heeft veel vrijwilligerswerk gedaan. Het ene werk paste hem beter als het andere

•

Lars wilde graag zijn vrachtwagenrijbewijs halen. Echter wegens de drukte in zijn hoofd is besloten om hier nog mee te wachten

•

Lars is erg positief over de begeleiding van de jobcoach. De jobcoach helpt Lars bij het structureren van zijn werkzaamheden en het opstellen van takenlijsten

Lars is 25 jaar, woont op zichzelf en werkt 28 uur in de logistiek. Lars heeft last van concentratieproblemen en heeft in zijn relatief korte loopbaan verschillende tijdelijke contracten gehad. Lars heeft nu een jobcoach met wie hij elke twee weken contact heeft.

"Elke keer ontslagen worden is niet leuk. Ik doe wel gewoon mijn best. Ik heb concentratieproblemen. Ik hoop dat ik als ik mijn werk goed blijf doen, dat ik op 1 april een vast contract krijg. Dat is echt mijn belangrijkste doel"

Jongere aan het werk met LKS

Tim is 21 jaar, woont bij zijn ouders en heeft op de praktijkschool gezeten. De SDOA is in de tijd dat Tim nog op school zat, regelmatig langs gekomen om contact te leggen en Tim te informeren over ondersteuning. Hiermee is onder andere geprobeerd om te voorkomen dat Tim uit beeld raak. Tim werkt inmiddels 32 uur in de week met Loonkostensubsidie in een magazijn.

•

Tim heeft direct begeleiding gekregen vanuit de klantmanager van de SDOA die zich specifiek op jongeren richt

•

Tim heeft een lichte verstandelijke beperking. Zijn jobcoach helpt Tim om overzicht te houden bij zijn uit te voeren werkzaamheden.

•

Toen Tim van baan wilde switchen heeft zijn jobcoach en klantmanager hem hierbij ondersteund

“Vier jaar geleden was ik gelijk in contact met de sociale dienst. Ik heb drie verschillende personen gehad. Ik ben meteen bij een stageplek aan de slag gegaan. Zonder vergoeding voor mijn baas kon ik niet verder komen, maar hier heeft de sociale dienst voor kunnen zorgen"

Statushouder

•

Maryam heeft de cursus 'Op weg naar Werk' gevolgd. Ze heeft hier geleerd hoe ze werk kan zoeken, op welke wijze ze contact kan opnemen met werkgevers en hoe ze een CV opstelt

•

Via Interbeek heeft ze een taalmaatje. Haar taalmaatje helpt haar naast het leren van de Nederlandse taal ook op andere gebieden, bijvoorbeeld bij het ontcijferen van brieven en het verbeteren van haar digitale vaardigheden

•

Maryam heeft nog geen concreet en helder beeld van wat ze zou willen en kunnen in Nederland en wat hiervoor nodig is. Hier zou ze graag hulp bij willen

Maryam is 28 jaar en komt uit Syrië. Ze woont sinds 2016 in Nederland samen met haar drie dochters. Ze is in Nederland gescheiden van haar man. Maryam heeft in Syrië alleen de basisschool gevolgd. Ze heeft verder geen diploma's. Ze heeft de inburgering succesvol doorgelopen en spreekt Nederlands.

"Ik wil graag een betaalde baan of naar school, maar ik ben alleen met de kinderen. Je moet bijvoorbeeld om half acht op stage zijn, dan moet ik nadenken over hoe ik dat allemaal moet gaan regelen. Mijn moeder zou kunnen oppassen, maar die woont ver weg" 83

Bijlage 3: Klantreis

Bijlage 4: Doelen in beleidsdocumenten Hieronder worden de beleidsdoelen geïnventariseerd uit de verschillende documenten beschreven. Samen Denken, Samen Doen In het beleidskader 'Samen Denken, Samen Doen' worden verschillende thema's geïdentificeerd waar de gemeente op wil inzetten. Met betrekking tot re-integratie worden de thema's 'Werken vanuit de bedoeling', 'Meedoen' en 'Armoede' beschreven. Met 'werken vanuit de bedoeling' wordt bedoeld dat de activiteiten van de gemeente zoveel mogelijk aansluiten bij de leefwereld van inwoners. Vertrouwen en ruimte voor het handelen van professionals staat centraal (in tegenstelling tot procedures en processen). Dit moet leiden tot minder regels, standaardprocedures en meer eigenaarschap bij professionals. Hierbij worden enkele ambities genoemd51: • Bewustwording creëren bij alle partijen: wat betekent werken vanuit de bedoeling? • Verankeren van deze werkwijze. Nog meer werken volgens het principe 'één gezien, één plan, één regisseur'.

Op de thema's 'meedoen' en 'armoede' worden veel verschillende ambities beschreven, zoals52: • "nieuwe, aanvullende vormen van werk of dagbesteding ontwikkelen voor mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt; • nieuwe tussenvormen van werk creëren die voor jongeren met een afstand tot de arbeidsmarkt de stap van school naar werk mogelijk maakt; • betere mogelijkheden voor verenigingen, vrijwilligers en belangenorganisaties om inwoners die dat willen te helpen participeren; • innovatieve samenwerkingsvormen creëren met ondernemers (Social Return On Investment, MVO en Sociaal Ondernemen). • snel, slim en verantwoord signalen van (dreigende) armoede delen met elkaar; • oorzaken van armoede aanpakken, zoals analfabetisme en laaggeletterdheid, • opleidingsniveau, psychiatrische problematiek, onverantwoord uitgavenpatroon, stapeling van zorgkosten, langdurige werkloosheid en generatiearmoede; • we versterken de keten die begeleiding biedt bij armoede en schulden; • we willen mensen die in armoede leven en geen werk hebben, indien mogelijk, toeleiden naar een betaalde baan"; Daarnaast wordt er in het kader enkele doelen omtrent monitoring beschreven 53: •

"We vinden het belangrijk om te weten of we onze doelstellingen halen, wat gaat er goed en waar kan het beter? […] Daarvoor gebruiken we onder andere data, die we scherp analyseren en verwerken tot een integrale monitor sociaal domein. Dit resulteert vervolgens weer in relevante actiepunten."

In de 'Verantwoordingsrapportage Sociaal Domein', die vanaf 2019 wordt opgesteld, wordt per thema kwalitatief aangegeven wat de voortgang is van de verschillende acties die ondernomen worden.

51 Geparafraseerd vanuit 'Samen Denken, Samen Doen', p. 18. 52 Dit betreft een niet uitputtende lijst van ambities. In totaal worden er op de thema's meedoen en armoede 17

verschillende ambities genoemd. 53 Samen Denken, Samen Doen, p. 40.

Uitvoeringsprogramma Samen Denken Samen Doen In het uitvoeringsprogramma bijbehorend bij het kader 'Samen Denken, Samen Doen', worden acties geformuleerd die bij de ambities horen. Dit betreffen acties van de gemeente en/of SDOA. Aangegeven wordt wat de stappen zijn, wanneer deze gestart worden en wat de status is (met het gekleurde ruitje). Ter illustratie worden hier enkele acties bijbehorend bij de ambities getoond.

Programmabegroting Gemeente Berkelland In de programmabegroting van de gemeente Berkelland wordt re-integratie (en Participatiewet) een aantal keer genoemd. In de programmabegroting van 2020 wordt genoemd54: • "We maken duurzame verbindingen met ondernemers en organisaties gericht op de inzet van kwetsbare medewerkers onder de Participatiewet" • "Voor de doelgroep met een afstand tot de arbeidsmarkt zorgen we voor een doorgaande ontwikkellijn, waarin zij integraal ondersteund worden" Programmabegroting SDOA De programmabegroting van de SDOA deelt de doelstellingen in op basis van 4 programma's55. In deze programma's worden met betrekking tot re-integratie de volgende doelstellingen beschreven. Programma Werk en activering In het programma 'Werk en Activering', wordt de volgende doelstelling genoemd 56: • "Iedere uitkeringsgerechtigde in de Participatiewet, met grote voorkeur te bemiddelen naar regulier werk, waardoor de financiële zelfredzaamheid toeneemt. Indien dit nog niet mogelijk is, dan wordt de uitkeringsgerechtigde geactiveerd om een maatschappelijke bijdrage te leveren." Deze doelstelling wordt vervolgens gespecificeerd voor verschillende doelgroepen57: • "De SDOA legt zich de opdracht op om arrangementen te ontwikkelen voor alle doelgroepen en branches. De klanten zijn verdeeld in drie categorieën: Werk, Perspectief en Meedoen. Elke categorie heeft een eigen doel.

Zo wordt een werkzoekende “Werk” bemiddeld naar werk. Voor een werkzoekende met “Perspectief” op werk wordt een traject ingezet zodat hij daarna kan uitstromen naar werk. Een uitkeringsgerechtigde die ingedeeld is in de groep “Meedoen” wordt begeleid om deel te nemen aan georganiseerde activiteiten om er zo voor te zorgen dat iedereen mee kan doen." Vervolgens wordt deze doelstelling verder uitgesplitst naar doelstellingen én operationele doelstellingen voor verschillende subgroepen en -onderwerpen. Hieraan zijn risico's en kansen, en verschillende acties gekoppeld. Programma Inkomen in het programma 'Inkomen' wordt de volgende doelstelling geformuleerd. • "Het bieden van een tijdelijke inkomensvoorziening aan inwoners die dit nodig hebben heeft als doel de inwoners meer te laten participeren binnen de maatschappij. Hierdoor wordt de zelfredzaamheid vergroot en de afhankelijkheid van een uitkering of aanvullende inkomensondersteuning verkleind." Hierbij worden de volgende operationele doelstellingen genoemd: • "Het aantal uitkeringsgerechtigden per ultimo 2020 ligt 2% lager dan de eindstand 2019" • "De aanvragen levensonderhoud worden tijdig en binnen de wettelijke termijnen afgehandeld."

54 Programmabegroting Gemeente Berkelland, p. 36. 55 Werk en Activering, Inkomen, Ondersteuning en Overhead en Algemene Kosten 56 Programmabegroting SDOA 2020, p. 6 57 Idem.

86

Ook hier worden per deelonderwerp verdere subdoelstellingen en operationele doelstellingen geformuleerd. Op het gebied van handhaving worden de volgende doelstellingen geformuleerd. • "Inzetten op preventieve handhaving om daarmee het rechtmatig gebruik op voorzieningen te vergroten en de spontane nalevingsbereidheid onder uitkeringsgerechtigden te vergroten. • Een juiste en volledige informatievoorziening over de na te leven plichten richting inwoners, zodat inwoners weten wat er van hen verwacht wordt; • Signalen over schending van de inlichtingenplicht en het niet voldoen aan de re-integratieverplichtingen bespreken met de inwoner en hierop vervolgacties nemen." Op het gebied van 'werken vanuit de bedoeling' worden de volgende doelstellingen geformuleerd. • "De individuele dienstverlening verandert. SDOA denkt vanuit de klant. Het intakeproces is integraal (werk en inkomen) vormgegeven. De besluitvorming verloopt oplossingsgericht en snel. Wet- en regelgeving wordt gezien als hulpmiddel om te werken volgens de bedoeling. • SDOA werkt sociaal domein breed vanuit een afwegingskader voor het leveren van maatwerk."

87

Bijlage 5: Normenkader Hieronder wordt het normenkader weergegeven. Per deelvraag wordt de bijbehorende norm aangegeven. Wanneer het om een beschrijvende vraag gaat, is er geen bijbehorende norm opgenomen. Landelijke kaders 1. Wat zijn de landelijke kaders? Beleid 2. In welke kaders staat het beleid beschreven? • De gemeente Berkelland/SDOA heeft haar re-integratiebeleid vastgelegd. 3. Wat zijn de doelen van het re-integratiebeleid? • De doelstellingen van het re-integratiebeleid zijn in specifieke en meetbare activiteiten en resultaten beschreven en de relatie tussen doelstellingen, activiteiten en resultaten is expliciet, logisch onderbouwd en vastgelegd. Kenmerken bestand 4. Wat zijn de kenmerken van het bestand? 5. Hoe ontwikkelt het bestand zich? 6. Wat zijn verklarende factoren voor de ontwikkelingen? • De gemeente Berkelland heeft kennis van de instroom, doorstroom en samenstelling van de doelgroep. • De gemeente Berkelland/SDOA deelt het bestand in op basis van: - doorlooptijd; - afstand tot de arbeidsmarkt / slagingskans re-integratie; - samenhangende problematiek en andere relevante dossiers op aanpalende beleidsterreinen die van invloed zijn op de doelgroepen. Re-integratie-instrumenten en organisatie 7. Welke partijen zijn betrokken bij de uitvoering van de re-integratietrajecten? 8. Welke re-integratie-instrumenten worden ingezet? 9.

Wat is het beoogde effect van de re-integratie-instrumenten? • Per doelgroep zijn beoogde effecten beschreven. De gemeente Berkelland hanteert dus prestatieindicatoren die inzicht bieden in het behalen van de doelen. 10. Waarom is gekozen voor de inzet van deze re-integratie-instrumenten? • De keuze voor instrumenten sluit aan bij het beleid en bij de onderscheiden doelgroepen. Er ligt een duidelijke visie/analyse en afweging ten grondslag aan de gekozen instrumenten door de gemeente Berkelland. 11. Op basis van welke overwegingen wordt bepaald welke instrumenten worden ingezet? • De gekozen prioritering heeft plaatsgevonden op basis van een analyse /vaste systematiek die inzichtelijk is en door iedereen wordt gehanteerd. • Uitvoerenden (klantmanagers) hebben voldoende handelingsruimte om het beleid uit te voeren en trajecten af te stemmen op de behoefte van de bijstandsgerechtigden. • Trajecten worden aangeboden op basis van de duur van de zoekperiode naar werk, en zijn bijpassend bij de kenmerken van de cliënten. 12. Welke doelgroepen volgen re-integratietrajecten? 13. Hoe ziet het re-integratieproces er voor verschillende doelgroepen in de praktijk uit? 14. Hoe verloopt de samenwerking tussen verschillende partijen bij de uitvoering van re-integratieinstrumenten? • Er is voldoende ambtelijke capaciteit (in uitvoering / bij klantmanagers) om trajecten uit te voeren.

• Er is regelmatig afstemming tussen de gemeente Berkelland en de betrokken uitvoeringsorganisaties bij de uitvoering van het beleid en dus ook indien van toepassing voor de inzet van de instrumenten. 88

Doelmatigheid en doeltreffendheid re-integratie-instrumenten 15. Over welke informatie beschikt de SDOA en gemeente met betrekking tot kenmerken van het bestand, prestaties en effecten? 16. Wat is de positie van klanten binnen 3 maanden, 6 maanden een jaar en langer nadat zij reintegratieactiviteiten hebben gevolgd? • De gemeente Berkelland/SDOA zet in op instrumenten die naar verwachting het grootste effect hebben. 17. Wat is volgens bijstandsgerechtigden zelf het effect van re-integratietrajecten? • Bijstandsgerechtigden zijn bekend met de mogelijkheden van re-integratie. • Het instrumentarium sluit aan op de behoeften van de doelgroep. • Bijstandsgerechtigden ervaren dat hun trajecten hebben bijgedragen aan de toeleiding richting de arbeidsmarkt. • Bijstandsgerechtigden zijn tevreden over het geboden traject. 18. Welke financiële middelen worden voor re-integratie ingezet? 19. Is de inzet van financiële middelen doelmatig? • Het beleid wordt uitgevoerd binnen de beschikbare middelen • Kosten zijn per instrument / clientgroep inzichtelijk. • De investeringen die kunnen worden toegerekend aan een trajecten (denk hierbij aan tijdsduur, kosten etc.) worden nauwkeurig en regelmatig gemonitord. 20. Kan de organisatie zich aanpassen op maatschappelijke ontwikkelingen t.a.v. instroom, budget en instrumentarium. • De organisatie is flexibel en wendbaar en kan zich aanpassen n.a.v.

maatschappelijke ontwikkelingen en omstandigheden ten aanzien instroom, budget en instrumentarium. 21. Op welke wijze wordt het college geïnformeerd over de voortgang? 22. Wordt het college op een toegankelijke manier geïnformeerd over de effecten van het beleid? • Het college wordt door de uitvoeringsorganisatie met enige regelmaat, toegankelijk en kwalitatief goed geïnformeerd over de voortgang van doelen met betrekking tot de re-integratie van bijstandsgerechtigden. • Het college kan de voortgang en de uitkomsten van het re-integratiebeleid volgen met indicatoren op het gebied van: - budgetten en totale kosten BUIG budget en werkbudget; - bestandsontwikkeling (instroom, uitstroom, omvang, doorlooptijd, kenmerken doelgroep); - inzet van instrumenten. • De voortgangsinformatie wordt door de uitvoeringsorganisatie tijdig, proactief en op een overzichtelijke en inzichtelijke wijze aangeleverd. 23. In hoeverre is er sprake van een doeltreffende benadering en aanpak door de gemeente? 24. Wat zijn succes- en faalfactoren? 25. Welke verbeteringen zijn er mogelijk t.a.v. de resultaten en effecten? Rol van de gemeenteraad 26. Op welke wijze wordt de gemeenteraad geïnformeerd? 27. Wordt de gemeenteraad op toegankelijke wijze geïnformeerd over prestaties en effecten? 28.

Vindt tussentijdse bijsturing op het gebied van beleid / instrumentarium plaats? • De gemeenteraad is actief en tijdig betrokken geweest bij de totstandkoming van het beleid en de regelingen (zoals verordeningen).

89

• • • •

•

• •

De gemeenteraad heeft initiatief getoond in zijn kaderstellende rol aangaande het reintegratiebeleid. De gemeenteraad wordt met enige regelmaat, toegankelijk en kwalitatief goed geïnformeerd over de voortgang van doelen met betrekking tot de re-integratie van bijstandsgerechtigden. Er zijn afspraken gemaakt over de informatievoorziening (m.b.t. momenten, vorm, en inhoud) aan de gemeenteraad. De gemeenteraad kan de voortgang en de uitkomsten van het re-integratiebeleid volgen met indicatoren op het gebied van: - budgetten en totale kosten BUIG budget en werkbudget; - bestandsontwikkeling (instroom, uitstroom, omvang, doorlooptijd, kenmerken doelgroep); - inzet van instrumenten. De gemeenteraad wordt in de gelegenheid gesteld kaders voor beleid aan te passen naar ontwikkelingen in regelgeving, doelgroepen, problematiek, resultaten van de uitvoering en andere signalen. De gemeenteraad stuurt op basis van deze informatie actief bij (indien nodig). De voortgangsinformatie wordt tijdig, proactief en op een overzichtelijke en inzichtelijke wijze aangeleverd.

90

Bijlage 6: Geraadpleegde documenten Beleid- en overige documenten gemeente Berkelland • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Gewijzigde verordeningen en beleidsregels Participatiewet Re-integratieverordening Participatiewet Berkelland 2017 Verordening LKS P-wet Berkelland 2017 Beleidsregels Doelgroep langdurige LKS P-wet SDOA Beleidskader Sociaal Domein Samen denken, samen doen Uitvoeringsprogramma behorende bij beleidskader samen denken, samen doen Visie Sociaal Domein Achterhoek – samenwerken om elkaar te versterken Instellingsbesluit SDOA van Colleges van B&W Berkelland, Oost Gelre en Winterswijk Verantwoordingsrapportage beleidskader Sociaal Domein 2019 Brief aan college over verantwoordingsrapportage Sociaal Domein Implementatieopdracht Samen aan het Stuur Adviesrapport Radar 3D monitoringsplan gemeente Berkelland - Voortgangsrapportages Jaarverslag en jaarrekening gemeente Berkelland Voorjaarsnota gemeente Berkelland (2016) Najaarsnota gemeente Berkelland (2016) Voorjaarsnota gemeente Berkelland (2017) Najaarsnota gemeente Berkelland (2017) Voorjaarsnota gemeente Berkelland (2018) Programmabegroting gemeente Berkelland (2016-2020)

Beleid- en overige documenten SDOA • • • • • • •

Jaarstukken 2017 Sociale Dienst Oost Achterhoek (2017 – 2018) Programmabegroting Sociale Dienst Oost Achterhoek (2016-2021) Accountantsverklaring Sociale Dienst Oost Achterhoek Bestuursrapportage 2016-1 / 2 Bestuursrapportage 2017-1 / 2 Bestuursrapportage 2018-1 / 2 Bestuursrapportage 2019-1 / 2

College- en raadstukken • • • • • • •

Raadsbrief (2020). Gewijzigde planning Samen aan het stuur (2020) Antwoord raadsvraag (2020). Antwoord op technische vraag – sturen in Sociaal Domein Raadsvraag (2020). Technische vraag over verantwoording beleidskader Sociaal Domein Raadsbrief (2020). Memo doorpakken in Sociaal Domein Raadsbrief (2020). Overzicht projecten en acties Raadsbrief (2020). Doorpakken Sturen in Sociaal Domein Raadsbrief (2020). Gewijzigde planning Samen aan het stuur

Websites: • • •

Wat zijn mijn rechten en plichten in de bijstand? | Rijksoverheid.nl Uitkomsten+TSD+onderzoek+Participatie+zonder+startkwalificatie+jongvolwassenen+toegankelijk.pdf https://www.cbs.nl/nl-nl/dossier/cbs-cijfers-Coronacrisis/wat-zijn-de-gevolgen-van-Corona-voor-arbeiden-inkomen-

91

Bijlage 7: Geïnterviewde personen Interviews • • • • • • • •

Wethouder gemeente Berkelland Beleidsmedewerker gemeente Berkelland Beleidsmedewerker gemeente Berkelland Beleidsmedewerker SDOA Beleidsmedewerker SDOA Controller SDOA Accountmanager WSPA Cliëntenraad

Groepsgesprekken • • •

Groepsgesprek met vier klantmanagers Groepsgesprek met de gemeenteraad Berkelland Groepsgesprek met vier werkgevers

Telefonische interviews bijstandsgerechtigden Subgroep

Geslacht

In de bijstand sinds

Klanten geplaatst bij werkgever en gebruik maken van jobcoaching

Vrouw Vrouw Vrouw Man

2016 2018 2018 2018

Klanten die een opleiding/cursus hebben gevolgd

Man Man Man Vrouw

2017 2002 2015 2017

Alleenstaande ouders

Vrouw Vrouw Vrouw Vrouw Vrouw

2016 2016 2018 2012 2006

Jongeren onder de 23 met Loonkostensubsidie

Man Vrouw Man Man

2017 2017 2018 2018

Klanten in de categorie 'Meedoen'

Man Man Man Man

2011 2015 2009 2010

Statushouders

Man Vrouw Vrouw Man

2017 2016 2016 2017

92

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Berkelland&id=9054f1e9-7d9a-4039-a4b7-1d08cba333af