Perspectiefnota 2023
Tekst van het document
Perspectiefnota 2023
2
3
INHOUDSOPGAVE Perspectiefnota 2023 .......................................................................................................................1 Inhoudsopgave ................................................................................................................................4 Voorwoord .......................................................................................................................................5 Leeswijzer ........................................................................................................................................6 Ontwikkelingen 2023-2026 ..............................................................................................................7 Uitgangspunten..............................................................................................................................10 Fijn Leven ......................................................................................................................................13 Vitaal Platteland .............................................................................................................................14 Zorg voor wie dat nodig heeft ........................................................................................................15 Werken en ondernemen in een sterke regio
.................................................................................16 Actief met duurzaamheid en energie .............................................................................................17 Sport is meer! ................................................................................................................................18 Cultuur is van iedereen ..................................................................................................................19 Samen Veilig..................................................................................................................................20 Algemeen bestuur en bedrijfsvoering ............................................................................................21 Algemene dekkingsmiddelen .........................................................................................................22 Bijlage 1: Stand van bezuinigingen ...............................................................................................23 Bijlage 2: Stand van reserves ........................................................................................................27
4
VOORWOORD Inleiding In deze paragraaf informeren we u over de grote ontwikkelingen die van invloed zijn op de bestuurlijke keuzes die op ons afkomen. De Russische inval in Oekraïne brengt veel menselijk leed, maar ook onzekerheid met zich mee. Voor Nederland leidt dit vooral tot hogere energieprijzen. Gevolgen op langere termijn hangen af van sancties en tegenmaatregelen. De hogere prijzen van gas en olie komen boven op de toch al hoge inflatie. De prijzen voor energie waren al sterk opgelopen. Ook de grotere vraag naar bepaalde producten en capaciteitsproblemen in het containervervoer dragen bij aan een wereldwijd snel gestegen inflatie. De inflatie zal in ieder geval in 2022 hoog zijn. De Nederlandse economie is relatief gevoelig voor de prijs van gas, en juist die prijs is sterk gestegen. De huidige inflatie in Nederland behoort daarmee tot de hoogste van Europa. De verwachting is dat de energieprijzen geleidelijk zullen dalen. De prijzen blijven waarschijnlijk wel duidelijk hoger dan voor corona. Voor de ontwikkeling van de inflatie is het naast het verloop van de energieprijzen vooral de vraag hoe dit verder doorwerkt. Hogere prijzen voor energie en grondstoffen leiden langzaam tot prijsstijgingen in andere productcategorieën. Dat is op dit moment te zien in de voedselprijzen.
Naarmate de inflatie langer aanhoudt, wordt de kans groter dat ook in andere onderdelen de prijzen stijgen groter. Voor de ontwikkeling van de economische groei blijft het verloop van de coronapandemie van belang. Het belang neemt wel af. Na het opheffen van de coronamaatregelen in de zomer van 2021 groeide de economie sterker dan verwacht. De lockdown aan het einde van het jaar zorgde weer voor een nieuwe vertraging in de groei van de economie. De verwachting is dat de gevolgen van eventuele toekomstige lockdowns steeds minder invloed hebben op de macroeconomische ontwikkelingen. Voor individuele personen en bedrijven kunnen lockdowns natuurlijk wel grote gevolgen hebben. Ook blijven de gevolgen van de coronapandemie op de brede welvaart, psychische problemen en leerachterstanden bij jongeren als gevolg van schoolsluitingen een zorg. De arbeidsmarkt is door het steunbeleid gedurende de krimp in 2020 en het herstel in 2021 zeer krap gebleven en zal dat de komende jaren blijven. De vraag is dan ook of de ambities die het Rijk maar ook wij hebben kunnen worden uitgevoerd. De internationale ontwikkelingen zorgen voor veel onzekerheden. Naast de oorlog in Oekraïne, sluimert ook nog altijd het risico op ‘ontkoppeling’ van China als gevolg van handelsspanningen en de bijbehorende onzekerheid.
Ook het monetaire beleid van de Federal Reserve Board (FED) en de Europese Centrale Bank (ECB) zorgen voor onzekerheid. Het laag houden van de rente leidde tot hoge prijzen van huizen en aandelen. Als de hoge inflatie langer aanhoudt kan het beleid aangepast worden waardoor rente verder stijgt. De economische groei en de krapte op de arbeidsmarkt werken ook door in wat we in Berkelland kunnen bereiken. De bijdragen van het Rijk zijn gerelateerd aan de Rijksuitgaven. Economische groei draagt bij aan een stijging van de Rijksuitgaven en daarmee een stijging van de inkomsten voor de gemeente. De hoge energie en brandstofprijzen zorgen ook voor stijgende grondstofprijzen. Investeringen zullen hierdoor de komende periode duurder uitvallen dan de laatste jaren. Daarbij komt dat de krapte op de arbeidsmarkt ervoor zorgt dat er ook onvoldoende capaciteit is om werken weg te zetten.
5
LEESWIJZER Deze perspectiefnota is een document dat is opgesteld in de periode tussen twee colleges in. Er is nog geen zicht op een eventueel nieuwe indeling van de begroting en het is ook nog onduidelijk welke keuzes gemaakt zullen worden. De indeling van de perspectiefnota volgt daarom de indeling van de vastgestelde begroting 2022. De perspectiefnota is ook beleidsarm. Dit betekent dat er geen nieuwe wensen en investeringen in zijn verwerkt. In deze perspectiefnota beperken we ons tot de autonome ontwikkelingen. Het gaat hier om ontwikkelingen die voortvloeien uit bestaand beleid en waar we op dit moment geen invloed op uit kunnen oefenen. Deze ontwikkelingen zijn in enkele gevallen nog wel beïnvloedbaar door het beleid te wijzigen. De perspectiefnota begint met het weergeven van de situatie. Hierin geven we aan welke ontwikkelingen en besluiten tot de huidige situatie hebben geleid. Vervolgens geven we per onderdeel een korte toelichting. In de programma's komen de verschillende onderdelen (indien van toepassing) terug en wordt er dieper op ingegaan. De perspectiefnota is de kadernota voor de begroting 2023 en de meerjarenbegrotingen 2024 tot en met 2026. In de perspectiefnota zeggen we niets over het lopende begrotingsjaar 2022. Dit doen we in de bestuursrapportage 2022.
We hebben wel gekeken naar de ontwikkelingen die we in 2022 zien en die naar onze mening een structureel effect hebben. Deze zijn verwerkt in de perspectiefnota onder autonome ontwikkelingen. Bij de programma's worden deze ontwikkelingen toegelicht. Deze perspectiefnota kent 2 bijlagen. In bijlage 1 staat de stand van zaken met betrekking tot de bezuinigingen uit Berkelland in balans. In bijlage 2 is de stand van de reserves weergegeven. Lezen van tabellen In de tabellen staan de negatieve getallen aan de lastenkant voor extra lasten, aan de batenkant staan negatieve getallen voor minder inkomsten. Positieve getallen staan aan de lastenkant voor een afname in de lasten, aan de batenkant staan positieve getallen voor extra inkomsten. Voor de jaren 2023 en 2024 maken we in enkele tabellen onderscheid in incidentele en structurele baten en lasten. Dit is zichtbaar gemaakt door kolommen met een I (incidenteel) en S (structureel). Vanaf 2025 zitten er op dit moment geen incidentele baten en lasten meer in de begroting. Om die reden is voor die jaren een kolom met baten en lasten opgenomen.
6
ONTWIKKELINGEN 2023-2026 Bij de begroting 2021 hebben we een ingrijpend bezuinigingsprogramma vastgesteld. Dit programma is volop in uitvoering en moet ons meerjarig een stabiele financiële positie geven. We zien ook dat de meerjarenbegroting onder druk blijft staan. Deels door externe ontwikkelingen en deels door het feit dat tegenover de taken die we van het Rijk krijgen onvoldoende middelen staan. Dit nog los van onze eigen ambities.
Overzicht In onderstaande tabel hebben we de meerjarenbegroting geactualiseerd. Het beeld dat in de tabel zichtbaar is gemaakt bouwt op van de begroting 2022 naar de stand van zaken zoals we die nu kennen. Onder de tabel wordt per onderdeel een korte toelichting gegeven. 2023 Begroting 2022
S
-531
-128
-659
-408
-408
-1.127 -817 -2.480
-3.011
Ontwikkelingen uit jaarrekening Autonome ontwikkelingen Berkelland in Balans Meerjaren saldo
2024
I
-531
Saldo
2025
2026 Saldo
S
-121
-424
-545
73
73
-408
-408
-408
-408
-1.127
-1.462
-1.462
-1.806
-1.840
-817
-817
-817
-817
-817
-3.111
-3.232
-2.958
-2.992
-121
Saldo
Saldo
I
Ontwikkelingen uit de jaarrekening Uit de jaarrekening 2021 komt een aantal ontwikkelingen die een meerjarig effect hebben. In onderstaande tabel is aangegeven in welke programma's de ontwikkelingen zich voordoen. Een toelichting staat in de betreffende programma's. 2023
2024
2025
2026
Fijn leven
-40
-40
-40
Vitaal platteland
17
17
17
-40 17
Zorg voor wie dat nodig heeft
-703
-703
-703
-703
Werken en ondernemen in een sterke regio
190
190
190
190
Sport is meer!
128
128
128
128
Meerjaren saldo
-408
-408
-408
-408
Autonome ontwikkelingen Autonome ontwikkelingen zijn ontwikkelingen die onontkoombaar zijn. Als gemeente hebben we geen directe invloed op de ontwikkeling. De autonome ontwikkelingen zijn op te splitsten in drie categoriëen. 1. Loon- en prijsontwikkelingen Deze ontwikkelingen doen zich voor doordat producenten hun prijzen verhogen en door afspraken in de CAO. Als basis gaan we uit van de cijfers van het CPB zoals deze gepubliceerd worden in de meicirculaire. 2. Begrotingen gemeenschappelijke regelingen De begrotingen van gemeenschappelijke regelingen zijn voor ons een autonome ontwikkeling. Het algemeen bestuur van de gemeenschappelijk regeling stelt de begroting vast. Vervolgens is de bijdrage die daarin voor ons staat genoemd een feit. We kunnen in de algemeen bestuursvergadering wel invloed uitoefenen, maar deze is zeer beperkt. 3. Gevolgen van besluiten. In de loop van het jaar worden besluiten genomen, door ons maar ook door andere organisaties die een effect hebben op onze uitgaven. 7
Het structurele effect van de autonome ontwikkelingen is € 1.541000. In de programma's worden de autonome ontwikkelingen toegelicht. 2023 Loon- en prijsstijging Gemeenschappelijke regelingen Gevolgen van besluiten Meerjaren saldo
2024
2025
2026
-1.419
-1.419
-1.778
-2.138
293
293
293
293
-1
-336
-321
5
-1.127
-1.462
-1.806
-1.840
Herzien toezichtregime De provincies houden toezicht op de begroting van de gemeenten. Eind 2021 hebben de gezamenlijke toezichthouders afspraken gemaakt over hoe ze met structurele en incidentele baten en lasten om gaan. Belangrijkste wijziging is dat de duur van de uitgaven niet meer leidend is, maar de aard van de uitgaven. Drie jaar extra uitgaven doen voor onderhoud van wegen of gebouwen wordt nu niet meer als incidenteel gezien. Hoewel de uitgaven tijdelijk zijn (drie jaar) zijn onderhoudskosten structurele lasten. De toezichthouders gaan ervan uit dat het merendeel van de uitgaven van gemeenten structureel zijn. Vooral als het gaat om taken die duidelijk bij de gemeenten thuis horen. Deze aanscherping van het toezichtregime betekent dat we minder gemakkelijk gebruik kunnen maken van onze reserves om investeringen te bekostigen. Slechts als voldaan wordt aan een aantal voorwaarden is dit nog mogelijk. Een belangrijke voorwaarde is daarbij dat heel duidelijk is vastgesteld op welke datum de uitgaven eindigen.
Afwijkingen Berkelland in Balans In de meerjarenbegroting zijn de bezuinigingen uit Berkelland in Balans verwerkt. Afwijkingen ten opzichte het plan leiden tot een aanpassing van het meerjarenperspectief. In de bijlage stand van bezuinigingen is zichtbaar gemaakt hoever we staan met de bezuinigingen. Voor dit moment zien we op een aantal onderdelen frictie ontstaan. Voor een aantal onderdelen vraagt dat om een nieuwe afweging bij de begroting. Voor het sociaal domein zien we dat het voordeel dat we dachten te behalen door nieuwe regionale inkoop lager uitvalt. Hierdoor zijn we niet in staat om € 817.000 van de taakstelling in te vullen.
Financiële ontwikkelingen na de Perspectiefnota De bestendige gedragslijn die wij volgen bij het opstellen van de Perspectiefnota is, dat we uitgaan van de situatie zoals deze bekend is tot de meicirculaire. Er zijn grote onzekerheden rond het financiële meerjarenperspectief. Met name de sterk oplopende inflatie als gevolg van de stijgende energieprijzen en de krapte op de arbeidsmarkt zorgen dat we de prijzen voor investeringen slecht te begroten zijn. Daarnaast blijft onduidelijk of de kosten voor de jeugdzorg gecompenseerd zullen worden. Wijze van berekenen Algemene uitkering Wij berekenen de Algemene uitkering door variabelen die van invloed zijn in te vullen. Iedere gemeente hanteert hiervoor haar eigen manier van omgaan met variabelen. Dit kan zijn op basis van CBS-gegevens, maar ook op basis van eigen inschattingen. Het ministerie van BZK rekent bijvoorbeeld in zijn modellen met een groei van inwoners. Wij houden rekening met een daling van het aantal inwoners. De raming van de algemene uitkering is gebaseerd op de gegevens van de op 2 juni 2022 gepubliceerde meicirculaire 2022. In deze circulaire zijn de rijksuitgaven van het Rijk uit de voorjaarsnota vertaald naar het gemeentefonds. 8
Het risico van deze ramingen schuilt in de ontwikkeling van de rijksuitgaven. Deze moeten ook in balans blijven wat mogelijk leidt tot bezuinigingen. Die bezuinigingen werken dan door in de algemene uitkering. Tot slot, wij ramen de algemene uitkering in constante prijzen. Dit betekent dat we de inkomsten hebben gecorrigeerd met een inflatiepercentage. We hebben voor de komende jaren gerekend met een percentage van 3% een half procent boven de meerjarenraming van het CPB. 2023 In 2023 start de herverdeling van het gemeentefonds. Dit betekent dat er veel variabelen verdwijnen en enkele nieuwe variabelen worden ingevoerd. Dit betekent ook dat de bedragen per variabele zijn aangepast. De herverdeling heeft voor ons uiteindelijk een positief effect van ± € 2,2 miljoen. Dit voordeel komt de komende jaren geleidelijk in onze uitkering terecht. Voor 2023 zien we ook de effecten van het regeerakkoord. De extra rijksuitgaven leiden tot een hogere algemene uitkering. Tot slot zien we ook voor 2023 een uitkering voor de jeugdzorg. Dit is opnieuw een eenmalige bijdrage net als in 2022. 2024 - 2026 Voor 2024 en 2025 zien we naast de gevolgen van de herverdeling ook nog de effecten van het regeerakkoord. Dit leidt met name in 2025 tot een hogere algemene uitkering. Vanaf 2026 vallen de extra inkomsten uit het regeerakkoord weg en neemt de algemene uitkering af.
Reden hiervoor is dat een groot gedeelte van de uitgaven uit het regeerakkoord op dit moment een tijdelijk karakter hebben. In de meerjarenraming van de algemene uitkering is geen rekening gehouden met eventuele extra middelen voor de jeugdzorg. Na de arbitrage over de jeugdzorg is in 2022 extra geld beschikbaar gesteld. Deze extra middelen hebben vooralsnog geen structureel vervolg gekregen. Net zoals in de begroting van 2022 hebben wij daarom geen structurele extra bijdrage voor de jeugdzorg geraamd. Meerjarenbeeld na verwerking meicirculaire Bedragen x € 1.000 Meerjarenbeeld voor meicirculaire
2023 S
-531
-2.479
-3.010
9.584
9.584
7.105
6.574
Ontwikkeling meicirculaire Indicatief meerjarenperspectief
2024
I
-531
Saldo
2025
2026 Saldo
S
-121
-3.110
-3.231
-2.958
-2.992
9.494
9.494
12.030
5.530
6.384
6.263
9.072
2.538
-121
Saldo
Saldo
I
9
UITGANGSPUNTEN Inleiding Begrotingsuitgangspunten zijn nodig om de begroting 2023 - 2026 op een consistente manier op te bouwen. Door de begrotingsuitgangspunten vast te leggen is ook voor iedereen terug te vinden waar bij het opstellen van de begroting rekening mee is gehouden. De uitgangspunten passen we toe op de begroting 2023. Voor de jaren erna hanteren we het principe van constante prijzen. Dit betekent dat we voor de jaren na 2023 uitgaan van een situatie waarin de kosten niet stijgen door loon, prijs of rente aanpassingen. Datzelfde geldt ook voor de inkomsten.
Uitgangspunten in het kort
Omschrijving uitgangspunt Lasten Prijsstijging Subsidies
Op basis van meicirculaire voorlopig 2,4% Op basis van gegevens meicirculaire 80% loonvoet, 20% prijsstijging voorlopig 3,36%
Gemeenschappelijke regelingen
Begroting gemeenschappelijke regeling
Salarissen
Op basis van meicirculaire voorlopig 3,6%
Kapitaallasten
1e afschrijving in het jaar na gereedkoming
Baten Belasting onroerende zaken (OZB)
6%
Overige belastingen
Op basis meicirculaire voorlopig 2,4%
Rioolrecht
Stijging met inflatie + 2%
Afvalstoffenheffing
Kostendekkend
Leges
Kostendekkend
Overige opbrengsten
Op basis meicirculaire voorlopig 2,4%
Overige uitgangspunten Onvoorzien
€ 200.000
Prijspeil meerjarenbegroting
Constante prijzen, prijspeil 2023
Algemene uitkering gemeentefonds Eenheden algemene uitkering
Op basis van meicirculaire 2023
2024
2025
2026
2027
Inwoners
43.590
43.360
43.130
42.952
42.774
Huishoudens
18.984
19.002
19.020
19.048
19.076
Woonruimten
20.371
20.381
20.391
20.401
20.411
Bedrijven
4.914
4.914
4.914
4.914
4.914
Toelichting uitgangspunten Prijsstijging Het inflatiepercentage halen we ieder jaar uit de gemeentefondscirculaire. Dit is het door het Centraal Planbureau (CPB) bepaalde percentage voor het komende begrotingsjaar (2023) voor overheidsbestedingen. Salarissen De salarissen rekenen we door naar de formatie zoals die op 1 juni 2022 (begroting) bekend is. We gaan uit van een percentage van 3,6%. Gemeenschappelijke regelingen Een groot deel van onze taken wordt uitgevoerd door gemeenschappelijke regelingen. Voor het uitvoeren van deze taken zijn wij een bijdrage verschuldigd. De bijdrage wordt jaarlijks door het Algemeen Bestuur van de gemeenschappelijke regeling vastgesteld door de vaststelling van de
10
begroting van de gemeenschappelijke regeling. Voor de perspectiefnota volgen wij de conceptbegrotingen van de verschillende gemeenschappelijke regelingen. Kapitaallasten De kapitaallasten van de gerealiseerde en lopende investeringen rekenen we voor de programmabegroting door na vaststelling van de jaarstukken. In de begroting 2023 nemen we het investeringsplan voor 2023 op. Dit zal voortvloeien uit wensen die opgenomen zijn in Bijlage 3 aangevuld met investeringen die voortvloeien uit een raad- en collegeprogramma. Belastingen (OZB en overige belastingen) Voor de OZB en overige belastingen hanteren we de volgende uitgangspunten: • Vanaf 2022 wordt de autonome groei van het aantal woningen en bedrijven verwerkt in de begroting om hiermee extra lasten die vanuit deze groei ontstaan op te vangen; • De totale opbrengst na autonome groei wordt verhoogd met 6% conform eerdere besluitvorming uit Berkelland in Balans; • De tarieven worden gecorrigeerd voor de stijging van de waarde van woningen en bedrijven. Riolering De tarieven zijn kostendekkend. Afval De tarieven voor afval zijn kostendekkend. Leges Het beleid is om kostendekkende tarieven te hanteren voor leges, overige diensten en overige opbrengsten. In de praktijk hanteren we een prijsindexering omdat er geen regels zijn op basis waarvan we de kostendekkendheid kunnen berekenen.
Als gevolg van de besluitvorming uit Berkelland in Balans ramen verhogen we de leges met meer dan een indexpercentage. Bij leges die ook een rijksdeel kennen (burgerzaken), volgen we de landelijk vastgestelde tarieven. Overige opbrengsten Onder overige opbrengsten valt bijvoorbeeld de verhuur van gebouwen en gronden. Stelpost onvoorzien In de financiële verordening van de gemeente Berkelland is opgenomen dat we € 200.000 ramen voor onvoorzien. Onvoorzien is niet bedoeld om alle wijzigingen in de begroting op te vangen. Het gaat hier alleen om de onvoorziene, onvermijdbare en onuitstelbare uitgaven (de drie O’s). Prijspeil meerjarenperspectief Voor het meerjarenperspectief hanteren we constante prijzen en lonen. Het prijspeil in de begroting is dat van 2023. Dit betekent dat we prijsstijgingen niet doorrekenen aan de lastenkant in de volgende drie jaren, maar ook niet aan de batenkant. Ook het meerjarenperspectief van de Algemene uitkering benaderen we op die manier. Algemene uitkering gemeentefonds De Algemene uitkering krijgen we van het Rijk. Deze Algemene uitkering hangt aan de ene kant samen met de omvang van de overheidsuitgaven en aan de andere kant met de taken die ermee gemoeid zijn. De ontwikkelingen hierin meldt het Rijk via (gemeentefonds)circulaires. Voor de perspectiefnota gebruiken we de meicirculaire 2022.
Voor de begroting baseren we ons ook op de informatie uit de meicirculaire 2022. Ontwikkelingen die vervolgens in de septembercirculaire 2022 worden genoemd, benoemen we bij de behandeling van de begroting in november 2022 (in een eerste wijzigingsvoorstel van de begroting 2023). Eenheden Algemene uitkering De berekende eenheden in de Algemene uitkering zijn van belang bij het onderbouwen
11
van begrotingsbudgetten. Naast eigen prognoses, maken we ook gebruik van schattingen van het Rijk en het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).
Uitgangspunten beschikbaarstelling reserves en kredieten Beschikking over reserves Het instellen van, het beschikken over en het toevoegen aan reserves is de bevoegdheid van de raad. Dit gebeurt via een afzonderlijk raadsvoorstel. Het kan ook onderdeel vormen van de begroting, een tussenrapportage of de jaarrekening. Investeringskredieten Bij de vaststelling van de begroting stelt de raad de investeringskredieten voor de betreffende jaarschijf beschikbaar. Na een collegebesluit over het feitelijke uitvoeringsplan worden kredieten definitief beschikbaar gesteld en kan de daadwerkelijke uitvoering starten.
12
FIJN LEVEN Gevolgen jaarrekening Leerlingenvervoer Door een hoger aantal leerlingen dat gebruik maakt van leerlingenvervoer en gestegen prijzen stijgen de lasten met € 80.000. Declarabele uren onderwijsachterstandenbeleid Er zijn meer uren die we kunnen declareren in het kader van het onderwijsachterstandenbeleid. Subsidie kinderopvang Er wordt structureel een lager beroep gedaan op de subsidies voor kinderopvang. Hierdoor kan de raming worden bijgesteld. 2023
2024
2025
2026
Leerlingenvervoer
-80
-80
-80
-80
Declarabele uren onderwijsachterstandenbeleid
20
20
20
20
Subsidie kinderopvang
20
20
20
20
Meerjaren saldo
-40
-40
-40
-40
Autonome ontwikkelingen Extra kapitaallasten Basisschool 't Simmelink In december 2021 heeft uw Raad besloten een extra krediet beschikbaar te stellen voor de bouw van IKC 't Simmelink. Areaaluitbreiding groenonderhoud Op de Bleek De openbare ruimte van nieuwbouwproject Op de bleek in Eibergen is overgedragen aan de gemeenten qua onderhoud en we moeten dus meer vierkante meters groen gaan onderhouden. Bovendien is gezien de prijsstijgingen indexering van de onderhoudsbudgetten noodzakelijk. Intensivering toezicht gastouders Wij inspecteren jaarlijks in opdracht van het Rijk een gedeelte van de gastouders. Het aantal inspecties dat moet worden uitgevoerd wordt nu verhoogd vanaf half 2022. Extra kapitaallasten speelvoorzieningen In februari 2022 heeft uw Raad besloten rekening te houden met extra kapitaallasten voor speelvoorzieningen. 2023
2024
2025
2026
Extra kapitaalslasten Basisschool Het Simmelink
-11
-11
-11
-11
Areaaluitbreiding groenonderhoud Op de Bleek
-10
-10
-10
-10
Intensivering toezicht gastouders
-21
-21
-21
-21
Extra kapitaalslasten vervanging speelvoorzieningen
-2
-2
-2
-2
Meerjaren saldo
-44
-44
-44
-44
13
VITAAL PLATTELAND Ontwikkelingen jaarrekening Subsidies wijkverenigingen Er wordt structureel een lager beroep gedaan op de subsidies voor wijkverenigingen. Hierdoor kan de raming worden bijgesteld. 2023
2024
2025
2026
Subsidies wijkverenigingen
17
17
17
17
Meerjaren saldo
17
17
17
17
14
ZORG VOOR WIE DAT NODIG HEEFT Gevolgen jaarrekening WMO ZIN Op basis van de cijfers uit de jaarrekening 2021 is een toename van de zorgvraag zichtbaar. Voorlopig moeten we er van uit gaan dat deze omvang van zorg ook voor 2022 en volgende jaren zal gelden. 2023
2024
2025
2026
WMO ZIN
-703
-703
-703
-703
Meerjaren saldo
-703
-703
-703
-703
Autonome ontwikkelingen Prenataal huisbezoek Vanaf 1 juli 2022 zal Yunio de nieuwe wettelijke taak prenataal huisbezoek in kwetsbare situaties uitvoeren. Bestendiging formatie Voormekaar Noodzakelijke basis om inwonersvragen te bedienen, op basis van formatie-onderzoek aantoonbaar noodzakelijk. Tariefsaanpassing Huishoudelijke hulp Als gevolg van externe factoren neemt de prijs voor huishoudelijke hulp toe. GGD Op basis van de begroting van de GGD neemt de bijdrage toe. ZOOV op maat De provincie heeft eenzijdig besloten de subsidie te verlagen. Daarop is een onderzoek gedaan om te bepalen tegen welk budget ZOOV de minimale dienstverlening door kan zetten. Daaruit vloeien de meerkosten voort. Kosten SDA regionale inkoop In verband met vertraging van het inkoopproces en complexiteit is de bijdrage per gemeente verhoogd. Daarnaast moet de bijdrage worden aangepast aan algemene kostenstijgingen. Jeugd ZIN Op basis van de cijfers uit de jaarrekening 2021 is een toename van de zorgvraag zichtbaar. Voorlopig moeten we er van uit gaan dat deze omvang van zorg ook voor 2022 en volgende jaren zal gelden. De stijging hiervan is € 500.0000. 2023
2024
2025
Prenataal huisbezoek door Yunio (nieuwe taak JGZ 0-4 jaar)
-10
-10
-10
-10
Bestendiging huidige formatie van Voormekaar - continueren 3 fte uit 2020
-240
-240
-240
-240
Tariefsaanpassing Huishoudelijk hulp
-100
-100
-100
-100
GGD
-53
-53
-53
-53
ZOOV op maat
-49
-49
-49
-49
Kosten SDA regionale inkoop
-57
-57
-57
-57
Jeugd ZIN
-500
-500
-500
-500
-1.009
-1.009
-1.009
-1.009
Meerjaren saldo
2026
15
WERKEN EN ONDERNEMEN IN EEN STERKE REGIO Gevolgen jaarrekening Loonkosten SW Door het afnemend aantal SW-ers nemen ook de loonkosten voor deze groep verder af. 2023
2024
2025
2026
Loonkosten WSW
190
190
190
190
Meerjaren saldo
190
190
190
190
Autonome ontwikkelingen RIS Matching systeem Wordt nu uitgevoerd door Fijnder, maar in de praktijk blijkt het meer dienstverlenend voor onze inwoners om dit in eigen hand uit te voeren. Ook zo besproken en afgestemd met Oost Gelre en Winterswijk. De huidige overeenkomst loopt tot oktober 2022 en dient twee maanden van tevoren te worden opgezegd. Stadsbank Oost Nederland Op basis van de begroting van de Stadsbank Oost Nederland. SW vervoerskosten We zien een toename in het aantal reisbewegingen waardoor ook de kosten oplopen. Fijnder Op basis van de begroting van Fijnder en de voorlopige raming van de BUIG zien we voor 2023 een verbetering ten opzichte van de meerjarenbegroting 2022. 2023
2024
2025
2026
RIS Matching systeem
-7
-7
-7
-7
Stadsbank Oost Nederland
-14
-14
-14
-14
SW vervoerskosten
-30
-30
-30
-30
Fijnder
647
647
647
647
Meerjaren saldo
596
596
596
596
16
ACTIEF MET DUURZAAMHEID EN ENERGIE Autonome ontwikkelingen AGEM Energieloket van de AGEM wordt tot 2022 incidenteel gedekt. Verplichting loopt ook na 2022 verder. Aanpassing energiecontracten We moeten van ons contract met Gazprom af. Nieuwe tarieven zullen vele malen hoger liggen dan het huidige contract. 2023
2024
2025
2026
AGEM
-105
-105
-105
-105
Aanpassing energiecontracten
-400
-400
-400
-400
Meerjaren saldo
-505
-505
-505
-505
17
SPORT IS MEER! Ontwikkelingen jaarrekening Indexering zwembaden In de subsidie aan de zwembaden is rekening gehouden met een te hoge indexering. Hierdoor kan de bijdrage naar beneden worden bijgesteld. Spuk sport Van deze specifieke uitkering was niet duidelijk of deze structureel zou zijn. Inmiddels gaan we ervan uit dat dit wel het geval is. Stelpost sportbesluit De stelpost ter compensatie van het sportbesluit kan vervallen we hebben hier geen gebruik van gemaakt. Erfpacht Twickel Door de ontwikkelingen rond De Wildbaan verandert de erfpachtbijdrage aan Twickel. 2023
2024
2025
2026
Indexering zwembaden
30
30
30
30
SPUK sport
45
45
45
45
Stelpost sportbesluit
43
43
43
43
Erfpacht Twickel
10
10
10
10
Meerjaren saldo
128
128
128
128
18
CULTUUR IS VAN IEDEREEN Autonome ontwikkelingen Indexering van subsidies In de meerjarenramingen van de begroting voor de subsidiebijdragen aan de Bibliotheek, Muziek en Kunstwijs, musea en de lokale omroep is geen rekening gehouden met de jaarlijkse prijsindexering. Om te voorkomen dat in de bestuursrapportage steeds bijgeraamd moet worden als gevolg van de hogere subsidiebeschikking, is het wenselijk om de basisbedragen meerjarig met het afgesproken percentage te verhogen. Verhogen bijdrage publieke omroep Het bedrag voor de lokale omroep is in 2021 opgehoogd met € 3.000 (€ 1,39/huishouden in plaats van € 1,34/huishouden). Deze ontwikkeling moet ook in de meerjarenbegroting worden meegenomen. 2023
2024
2025
2026
Bezuiniging Cultuur als gevolg van amendement 21-12a Totaal autonome ontwikkelingen
255 0
0
0
255
19
SAMEN VEILIG Autonome ontwikkelingen VNOG Op basis van de begroting van de VNOG stijgt de bijdrage aan de VNOG. 2023
2024
2025
2026
VNOG
-46
-46
-46
-46
Meerjaren saldo
-46
-46
-46
-46
20
ALGEMEEN BESTUUR EN BEDRIJFSVOERING Autonome ontwikkelingen Datalab GO We hebben de ondertekende DVO voor Datalab GO ontvangen. De bijdrage van Berkelland stijgt met € 150.000. Extra fractievergoeding Er is sprake van een stijging van het aantal fracties in de gemeenteraad. Verhogen aantal commissieleden Op 8 maart 2022 heeft de gemeenteraad ingestemd met een voorstel om het maximaal aantal commissieleden per fractie te verhogen van drie naar vier leden. Live uitzenden vanuit restaurant Kosten zijn een rechtstreeks gevolg van het besluit van de gemeenteraad van 18 mei 2021 om op een andere manier te vergaderen (BOB-model met parallelle sessies). De eisen rondom openbaarheid en verslaglegging brengen extra kosten met zich mee. Stijging verwerkingskosten salarissen Door een toename van het personeelsbestand stijgen ook de kosten voor salarisverwerking. Periodieken In de meerjarenraming is in 2025 de raming voor periodieken weggevallen, voor 2026 wordt de raming ook opgenomen. ODA Op basis van de begroting van de ODA stijgt de bijdrage met € 136.000. Een gedeelte zit in de overgang van bodemtaken van de provincie naar de gemeente. Een gedeelte zit in de overgang van asbesttaken van de gemeente naar de ODA. Bij algemene dekkingsmiddelen hebben we een bijdrage opgenomen om deze extra lasten te compenseren.
Dit met de gedachte dat zonder compensatie de ODA de werkzaamheden ook niet gaat doen. 2023 Datalab GO
2024
2025
2026
-150
-150
-150
Extra fractievergoeding
-5
-5
-5
-150 -5
Verhogen aantal commissieleden (maximaal)
-13
-13
-13
-13
Live uitzenden vanuit het restaurant
-1
-1
-1
-1
Stijging verwerkingskosten salarissen
-15
-15
-15
-15
-360
-720
ODA
-136
-136
-136
-136
Meerjaren saldo
-320
-320
-680
-1040
Periodieken
21
ALGEMENE DEKKINGSMIDDELEN Autonome ontwikkelingen Rente inkomsten Alliander We nemen deel in een hybride converteerbare obligatielening. Deze levert in ieder geval rente op tot 2025. Hogere opbrengst OZB Door de verhoging van het tarief neemt de opbrengst ook toe. Door extra areaal neemt de opbrengst meer toe dan gedacht. Opbrengst Hybride lening BNG De BNG heeft laten weten dat de lening in 2022 nog niet wordt afgelost. Eerst volgende moment is mei 2023. We ramen voor de eerste maanden van 2023 een inkomst op basis van de nieuw vastgestelde rente. Vrijvallende kapitaallasten Als investeringen zijn afgeschreven vallen de lasten van de investering vrij. Een gedeelte van de vrijvallende kapitaallasten is al bestemd. De nog niet bestemde vrijval is hier opgenomen. Areaaluitbreiding OZB Doordat er weer gebouwd wordt zijn er ook meer objecten waarover OZB kan worden geheven. Vanaf 2022 houden we rekening met een toename van de opbrengst als gevolg van de uitbreiding van het areaal. Looncompensatie We gaan uit van de meest recente raming van het CPB voor de loonvoet sector overheid. Het cijfer van maart 2022 is 3,6%. Prijscompensatie We gaan uit van de meest recente raming van het CPB voor het consumenten prijs indexcijfer. Het cijfer van maart 2022 is 2,4%.
Correctie loon- en prijscompensatie Omdat we ramen in constante prijzen weten we dat we bij de overgang van constante naar lopende prijzen een deel loon/prijscompensatie krijgen. Correctie ODA Bij de autonome ontwikkelingen hebben we een stijging van de lasten voor de ODA opgenomen. De stijging van de lasten is het gevolg van een verschuiving van taken. De verwachting is dat tegenover de extra lasten dan ook extra inkomsten komen te staan. Is dit niet geval dan gaat de ODA de extra taken niet uitvoeren. 2023
2024
Rente inkomsten Alliander
69
Opbrengst Hybride lening BNG
350
Vrijvallende kapitaallasten Areaaluitbreiding OZB Looncompensatie
2025
2026
69
69
15
30
80
80
80
170 80
-1.013
-1.013
-1.013
-1.013
Prijscompensatie
-720
-720
-720
-720
Correctie algemene uitkering Loon- Prijscompensatie
1.300
1.300
1.300
1.300
Correctie algemene uitkering ODA
136
136
136
136
Meerjaren saldo
202
-133
-118
-47
22
BIJLAGE 1: STAND VAN BEZUINIGINGEN Inleiding Door toenemende uitgaven op verschillende terreinen die onvoldoende worden gecompenseerd door aanvullende inkomsten staat de financiële positie van de gemeente onder druk. Om een financieel gezonde gemeente te blijven zijn ombuigingen nodig. In het verlengde van de Perspectiefnota 2021 gaven wij in de begroting 2021 invulling aan onze focus op de lange termijn en stuurden wij op een structureel sluitende begroting. Hierbij streven wij naar meer stabiliteit en het verminderen van schommelingen. Vanuit een solide basis anticiperen we op meevallers en tegenvallers om zo vanuit een meerjarig perspectief koersvast onze opgaven en ambities te realiseren. In deze paragraaf hebben we alle bezuinigingen en ombuigingen nog eens weergegeven. In de kolom gerealiseerd hebben we aangegeven welke bedragen gerealiseerd zijn in 2021. Het gaat om de werkelijk gerealiseerde bedragen. In onze meerjarenbegroting is rekening gehouden met alle bezuinigingen/ombuigingen doordat de betreffende budgetten zijn aangepast. In de meeste gevallen zal dit ook met zekerheid leiden tot de gewenste besparing. In een aantal gevallen moet nog uitgewerkt worden hoe de besparing kan worden gerealiseerd. 2021
2022
2023
2024
Plezierig Wonen
50.000
50.000
50.000
50.000
50.000
0
Fijn Leven
446.350
566.350
591.350
591.350
435.850
155.500
10.000
10.000
10.000
40.000
10.000
30.000
1.585.000 2.554.000 2.554.000 2.554.000
550.000
2.004.000
178.400
148.950
Vitaal Platteland Zorg voor wie dat nodig heeft
Gerealiseerd
Nog in te vullen
Werken en ondernemen in een sterke regio
121.800
177.800
315.800
327.350
Actief met duurzaamheid en energie
35.000
75.000
125.000
125.000
10.000
36.400
326.840
10.000
316.840
71.017
326.137
326.137
69.792
256.345
15.000
15.000
Sport is meer! Cultuur is van iedereen
71.017
Samen Veilig
125.000
15.000
Financiën
1.508.500 2.107.000 2.655.500 3.204.000
1.573.500
1.630.500
Totaal
3.431.317 5.621.167 6.679.187 7.559.677
2.877.542
4.682.135
Programma Plezierig wonen Ombuiging
2021
2022
2023
2024
Beleidsmatige onderzoeken
35.000
35.000
35.000
35.000
Gerealiseerd 35.000
Nog in te vullen 0
Demografische onderzoeken
15.000
15.000
15.000
15.000
15.000
0
Totaal
50.000
50.000
50.000
50.000
50.000
0
23
Programma Fijn leven Ombuiging
2021
2022
2024
Gerealiseerd
Geen opwaardeer projecten in de openbare ruimte
76.800 76.800 76.800 76.800
76.800
0
Ecologisch bermbeheer
75.000 75.000 75.000 75.000
75.000
0
Verminderen budget onderhoud bruggen/kunstwerken
35.000 35.000 35.000 35.000
35.000
0
Verminderen budget kinderopvang
11.550 11.550 11.550 11.550
11.550
0
30.000 30.000 30.000
30.000
0
Verlaging budget verkeersplannen/maatregelen
20.000 20.000 20.000 20.000
20.000
0
Verlaging onderhoudsbudget waterkering/oeverbeschoeiing
30.000 30.000 30.000 30.000
30.000
0
Verlaging budget borden/schrikhekken
4.000
4.000
4.000
0
Minder uitgaven aan nieuwe speelvoorzieningen
20.000 20.000 20.000 20.000
20.000
0
Besparen op begraafplaatsen
14.000 14.000 14.000 14.000
14.000
0
Minder gladheidsbestrijding
20.000 20.000 20.000 20.000
20.000
0
15.000 15.000 15.000
15.000
Omvormen groen met beperkt onderhoud
2023
4.000
Minder onkruidbestrijding Besparen op onderhoud bomen
4.000
25.000 25.000
Besparing exploitatie (onderhoud) door versnelde verkoop gebouwen
65.000
Afschaffen budget kerstbomen
10.000 10.000 10.000 10.000
9.500
Verlagen onderhoudsbudget wegen en paden
130.000 130.000 130.000 130.000
Totaal
0 25.000
65.000 65.000 65.000
Minder ongediertebestrijding
Nog in te vullen
0 500 130.000
10.000 10.000 10.000
10.000
0
446.350 566.350 591.350 591.350
435.850
155.500
Programma Vitaal platteland Ombuiging
2021
2022
2023
2024
Besparing natuur en landschapsbeheer
Gerealiseerd
Nog in te vullen
30.000
30.000
Verlagen budget Plattelandsvernieuwing
10.000
10.000
10.000
10.000
10.000
0
Totaal
10.000
10.000
10.000
40.000
10.000
30.000
Programma Zorg voor wie dat nodig heeft Ombuiging/taakstelling
2021
2022
2023
2024
Projecten en acties
835.000
1.054.000
1.054.000
1.054.000
Actieve casusregie
750.000
1..500.000
1.500.000
1.500.000
1.585.000
2.554.000
2.554.000
2.554.000
Totaal
Gerealiseerd
Nog in te vullen
550.000
504.000 1.500.000
550.000
2.004.000
Programma Werken en ondernemen in een sterke regio Ombuiging
2021
2022
2024
Gerealiseerd
Verlagen budget stimuleren van bestaande en nieuwe bedrijven
50.000 50.000 50.000 50.000
50.000
Stoppen met regiocoördinator toerisme
2023
53.000 53.000
Nog in te vullen 0 53.000
Verlagen budget stimulering maakindustrie
15.000 15.000 15.000 15.000
15.000
0
Verlagen budget recreatie en toerisme
19.800 19.800 19.800 19.800
20.000
-200
Stoppen met city-branding
35.000 35.000
Verminderen subsidieverlening kleinschalige evenementen
35.000
11.550
11.550
Stoppen bijdragen aan projecten in kader van samenwerking met Duitsland
12.000 12.000 12.000 12.000
12.400
-400
Verlagen budget STAT
25.000 25.000 25.000 25.000
25.000
0
Afstoten openbaar toilet Eibergen
6.000
6.000
6.000
0
Besparing door vroeg signalering van schulden
50.000 100.000 100.000
50.000
50.000
121.800 177.800 315.800 327.350
178.400
148.950
Totaal
6.000
24
Programma Actief met duurzame energie Ombuiging
2022
2023
2024
Zon op dak gemeentehuis en gemeentewerf
2021
25.000
75.000
75.000
Gerealiseerd
Nog in te vullen 75000
Besparing op energie gemeentelijk vastgoed
10.000 25.000
25.000
25.000
25000
Vergroening met Scandinavische groencertificaten
25.000 25.000
25.000
25.000
Totaal
35.000 75.000
125.000
125.000
25000 0
125.000
Programma Sport is meer! Ombuiging
2021 2022
2023
2024
Afstoten sportaccommodaties
Gerealiseerd
Nog in te vullen
60.000
Verminderen subsidie Sport federatie Berkelland
60.000
10.000 10.000 10.000
10.000
0
Verminderen subsidie zwembaden
121.440
121.440
Verminderen subsidie sportverenigingen
26.400
26.400
Versneld slopen en investeren (nieuwe) binnensportaccommodaties
50.000
50.000
Besparen op schoonmaak en onderhoud sporthallen en gymnastiekzalen
59.000
59.000
Totaal
10.000 36.400 326.840
10.000
316.840
Programma Cultuur is van iedereen Ombuiging
2021
2022
2023
Verminderen budget uitvoerings- programma cultuur en erfgoedvisie
2024
Gerealiseerd
255.120
Nog in te vullen 255.120
Verminderen subsidies eigenaren gemeentelijke monumenten
28.017 28.017 28.017 28.017
28.017
0
Verminderen monumentensubsidie ten behoeve van, duurzaamheidsmaatregelen
20.000 20.000 20.000 20.000
20.000
0
Niet meer meedoen Cultuur- en erfgoedpact Achterhoek
15.000 15.000 15.000 15.000
13.775
1.225
Verminderen budget door efficiënter onderhoud kunstobjecten
8.000 8.000
8.000
8.000
0
Totaal
71.017 71.017 326.137 326.137
69.792
256.345
8.000
Programma Samen veilig Voor het Programma Samen Veilig is in Berkelland in Balans de regionale projectleider Ondermijning als ombuiging opgenomen. De financiering is gestopt en in de perspectiefnota 2022 en verder is een nieuwe integrale afweging gemaakt en zijn structurele middelen opgenomen voor de regionale projectleider. Ombuiging
2023
2024
Projectleiding ondermijning
2021
2022
15.000
15.000
Totaal
15.000
15.000
Gerealiseerd
Nog in te vullen 15.000 0
15.000
Programma Financiën De bezuinigingen/besparingen voor 2021 zijn gerealiseerd. De OZB steeg met 6% met een hogere opbrengst tot gevolg. Ook de leges stegen en ook hier zien we een hogere opbrengst. Onze lening is geherstructureerd met het gewenste effect. Rentelasten die nog iets lager zijn dan verwacht. En de taakstelling op de organisatie is ingevuld door anders te besparen op het formatiebudget, het aannamebeleid en juridische advisering. Daarnaast zijn middelen voor investeringen en de kinderopvang die beschikbaar kwamen niet ingezet.
25
Ombuiging
2021
OZB-verhoging
526.000 1.052.000 1.578.000 2.104.000
2022
2023
2024
Gerealiseerd Nog in te vullen 526.000
Leges verhogen
32.500
55.000
77.500
100.000
32.500
67.500
Treasury, herzien lening
425.000
425.000
425.000
425.000
440.000
-15.000
Taakstelling ambtelijke organisatie
525.000
1.578.000
525.000
525.000
525.000
525.000
0
Stoppen met kleine subsidies kleine burgerinitiatieven
25.000
25.000
25.000
25.000
0
Lagere afname diensten ODA en VNOG
25.000
25.000
25.000
25.000
0
1.508.500 2.107.000 2.655.500 3.204.000
1.573.500
1.630.500
Totaal
26
BIJLAGE 2: STAND VAN RESERVES Wat speelt er? Bij de nota Reserves en Voorzieningen 2019 zijn de reserves herschikt. Daarbij zijn nog 9 reserves in stand gebleven, waarvan 8 bestemmingsreserves. De bestemmingsreserves zijn ingesteld om toekomstige lasten te kunnen dekken. De reserves zijn een spaarpot voor verwachte uitgaven dit betekent niet dat er concrete plannen zijn. Als er een concreet plan is hevelen we het benodigde bedrag over van de bestemmingsreserve naar de reserve Bestuurlijke claims. De werkelijke kosten worden vervolgens gedekt uit de reserve Bestuurlijke claims. Hierna is per reserve nog eens aangegeven voor welk doel ze zijn ingesteld.
Overzicht reserves Bedragen x € 1.000
Stand 1-12022
Algemene reserve
23.914
Bestuurlijke claims
38.270
Egalisatiereserve afval
1.885
Egalisatiereserve investeringen
7.708
Algemene reserve bouwgrondexploitatie
6.596
Onderhoud wegen
759
Onderwijshuisvesting
5.062
Herstructurering
4.000
Nadelen decentralisaties
2.780
Totaal
90.974
Bestemming resultaat
Toevoeging Onttrekking 2.875
204
Vermindering door afschrijving
Stand 31-122021
439
26.350
14.186
149
24.139
805
1.080 204
7.504 6.596
250
509
93
1.415
5.142
822
64
3.790
17.159
1.402
4.000 1.606
3.538 353
78.858
Meerjarenoverzicht reserves Bedragen x € 1.000
Saldo Mutaties Verwacht Mutaties Verwacht Mutaties Verwacht Mutaties Verwacht Mutaties Verwacht saldo saldo saldo saldo saldo 31-122021
Algemene reserve
2022
31-122022
2023
31-122023
2024
31-122024
23.914
2.436
26.350
-709
25.641
-560
25.081
Bestuurlijke claims 38.270
-14.131
24.139
-4.247
19.892
0
19.892
2025 73
31-122025 25.154
2026 -392
19.892
31-122026 24.762 19.892
Egalisatiereserve Afval
1.885
-805
1.080
-251
829
-251
578
-251
327
-251
76
Egalisatiereserve investeringen
7.708
-204
7.504
-204
7.300
-204
7.096
-204
6.892
-204
6.688
Algemene reserve bouwgrondexploitatie
6.596
0
6.596
0
6.596
0
6.596
Onderhoud wegen
6.596
6.596
759
-250
509
-250
259
0
259
Onderwijshuisvesting
5.062
80
5.142
93
5.235
44
5.279
259
Herstructurering
4.000
0
4.000
0
4.000
0
4.000
Nadelen decentralisaties
2.780
758
3.538
-63
3.475
-63
3.412
-63
3.349
-63
3.286
Totaal
90.974
-12.116
78.858
-5.631
73.227
-1.034
72.193
-401
71.792
-866
70.926
44
5.323
259 44
4.000
5.367 4.000
27
28