CConstaterende datBerkelland
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 4 - Passende Beoordeling (OER, bijlage)

Raadsvergadering 28 mei 2024, gemeente BerkellandBij agendapunt: Vaststelling Omgevingsvisie Berkelland16.229 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Passende Beoordeling Berkelland

projectnummer 0468005 19 maart 2024

www.anteagroup.nl

Passende Beoordeling Berkelland projectnummer 0468005 19 maart 2024

Auteur(s) Maartje van Heck Peter Verhoeven

Opdrachtgever gemeente Berkelland Postbus 200 7270 HA BORCULO

datum 19 maart 2024

beschrijving definitief

vrijgave J.J. Verhoeven

datum 19 maart 2023 projectnummer 0468005 betreft Passende Beoordeling omgevingsvisie Berkelland

Inhoudsopgave 1.

Inleiding

5

1.1 1.2 1.3 1.4

Aanleiding omgevingsvisie Waarom een passende beoordeling? Doel passende beoordeling Leeswijzer

5 5 6 6

2.

Wettelijk kader

7

2.1 2.2

Vogel- en Habitatrichtlijn Wet natuurbescherming – Natura 2000

7 7

3.

Planvoornemen

9

4.

Berkelland en Natura 2000-gebieden

11

4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7

Natura 2000-gebieden Stelkampsveld Buurserzand & Haaksbergerveen Zwillbrocker Venn und Ellewicker Feld Lüntener Fischteich u. Ammeloer Venn Witte Venn, Krosewicker Grenzwald Moore und Heiden des westlichen Münsterlandes

11 12 14 15 17 18 19

5.

Ingreep-effectanalyse: Voortoets

21

5.1 5.2

Bepalen van de potentiële effecten die kunnen optreden Conclusie ingreep-effectanalyse –voortoets Natura 2000

21 23

6.

Risicoanalyse effecten op Natura 2000-gebieden

25

6.1 6.2 6.3

Verzuring en vermesting door stikstofdepositie Verstoring door mechanische effecten: recreatiedruk Verstoring door mechanische effecten: windturbines

25 26 27

7.

Beoordeling omgevingsvisie

29

8.

Aanbevelingen/mitigerende maatregelen

32

9.

Conclusie

33

Bijlage 1: Definitie verstoringsfactoren

34

Bijlage 2: Overzicht verstoringsgevoeligheid vogels voor windmolens in N2000-gebied Moore und heiden des westliches Munsterlandes 37 Bijlage 3: Verkennende berekeningen woningbouw

40

Bijlage 4: Verkennende Aeriusberekening bedrijventerrein

41

Bijlagen Bijlage 1 Definitie verstoringsfactoren Bijlage 2 Overzicht verstoringsgevoeligheid vogels voor windmolens in N2000-gebied Moore und heiden des westliches Munsterlandes

datum 19 maart 2023 projectnummer 0468005 betreft Passende Beoordeling omgevingsvisie Berkelland

Bijlage 3 Verkennende Aeriusberekening woningbouw Bijlage 4 Verkennende Aeriusberekening bedrijventerrein

blad 4 van 43

datum 19 maart 2023 projectnummer 0468005 betreft Passende Beoordeling omgevingsvisie Berkelland

1.

Inleiding

1.1

Aanleiding omgevingsvisie De gemeente Berkelland stelt een omgevingsvisie op. De omgevingsvisie beschrijft op hoofdlijnen het beleid voor de fysieke leefomgeving. De fysieke leefomgeving bevat thema’s zoals wonen, werken, natuur, milieu, verkeer en de inrichting van de openbare ruimte. De omgevingsvisie richt zich onder andere op de aanpak van de woningbouwopgave, het groenbeleid, het omgaan met klimaatverandering en effecten op verkeer en milieu. Beleid voor deze thema’s is op dit moment ondergebracht in afzonderlijke beleidsstukken. De omgevingsvisie bundelt dit beleid in één overkoepelende visie voor de gehele gemeente. Hiermee stelt ze de kaders voor toekomstige ontwikkelingen.

Figuur 1.1. Ligging Gemeente Berkelland.

1.2

Waarom een passende beoordeling? De Omgevingsvisie Berkelland bevat nieuwe richtinggevende beleidskeuzes, waarvan niet op voorhand is uit te sluiten dat deze afzonderlijk of in samenhang kunnen leiden tot significante gevolgen op Natura 2000-gebieden, in ieder geval door het mogelijke stikstofeffect. Daarom dient op grond van de Wet natuurbescherming een Passende Beoordeling te worden opgesteld.

blad 5 van 43

datum 19 maart 2023 projectnummer 0468005 betreft Passende Beoordeling omgevingsvisie Berkelland

1.3

Doel passende beoordeling Het doel van een passende beoordeling voor een richtinggevende/kaderstellende omgevingsvisie is: • Het in beeld brengen van de risico’s op significante gevolgen op de natuurlijke kenmerken van het Natura 2000-netwerk als gevolg van het nieuwe beleid uit de omgevingsvisie. • Beschrijven van mitigerende maatregelen en/of beleidsaanpassingen die nodig zijn om significante gevolgen te voorkomen. Het gaat hier met name om aanbevelingen voor de uitwerking van de uitvoeringsbesluiten. • Waar relevant: kansen op positieve effecten. Het detailniveau van de passende beoordeling sluit aan bij het detailniveau van een omgevingsvisie. Gezien het (deels) abstracte karakter van de beleidskeuzes is deze op hoofdlijnen. Het betreft daarom met name een risicoinschatting. Concrete en definitieve toetsing op en eventueel benodigde passende beoordeling van negatieve effecten vindt plaats in verdere fasen van plan- en besluitvorming, wanneer voornemens concreter zijn uitgewerkt en worden vastgelegd in besluiten (bestemmings- of omgevingsplan) of vergunningen.

1.4

Leeswijzer In hoofdstuk 2 is het wettelijk kader van de Wet natuurbescherming beschreven. In hoofdstuk 3 is het te toetsen plan beschreven. In hoofdstuk 4 komt - als vertrekpunt voor deze passende beoordeling- de beschrijving van het meest nabijgelegen Natura 2000-gebieden in de omgeving aan bod. Aangegeven is ook wat de belangrijkste knelpunten zijn voor het behalen van de Natura 2000-doelen, waarmee ook de gevoeligheden van dit gebied duidelijk worden. In hoofdstuk 5 vindt de vertaling plaats van het plan naar mogelijke effecten en is bepaald voor welke onderdelen/storingsfactoren significante gevolgen bij voorbaat uit te sluiten zijn; de zogenaamde voortoets. Vervolgens is in hoofdstuk 6een risico-analyse uitgevoerd met betrekking tot mogelijke effecten op Natura 2000gebieden. In hoofdstuk 7 worden de onderdelen van de omgevingsvisie beoordeeld op de risico’s ten aanzien van de Wnb-gebiedsbescherming. In hoofdstuk 8 worden aanbevelingen – ook te lezen als mitigerende maatregelen - voor het vervolgtraject beschreven. Hoofdstuk 9 bevat de conclusie van de passende beoordeling.

blad 6 van 43

datum 19 maart 2023 projectnummer 0468005 betreft Passende Beoordeling omgevingsvisie Berkelland

2.

Wettelijk kader

2.1

Vogel- en Habitatrichtlijn Twee Europese richtlijnen, de Vogelrichtlijn (79/409/EEG) en de Habitatrichtlijn(92/43/EEG), voorzien in de bescherming van belangrijke Europese natuurwaarden. De Europese Vogelrichtlijn (1979) regelt de bescherming van leefgebieden van Europees bedreigde en kwetsbare vogelsoorten. Met de Europese Habitatrichtlijn (1992) worden Europese (half-) natuurlijke habitats en bedreigde en kwetsbare dier- (andere dan vogels) en plantensoorten beschermd. In dat kader zijn speciale gebieden aangewezen die beschermd moeten worden. Deze zogenaamde Vogel- en Habitatrichtlijngebieden vormen samen het Natura 2000-netwerk. De afzonderlijke gebieden worden ook wel Natura 2000-gebieden genoemd. Het doel hiervan is om de aangewezen habitattypes en habitats van soorten in een gunstige staat van instandhouding te behouden of te herstellen. De lidstaten moeten maatregelen treffen om de kwaliteit van deze habitats en habitats van soorten niet te laten verslechteren en voorkomen dat er storende factoren optreden voor de soorten waarvoor de Natura 2000-gebieden zijn aangewezen. Het hoofddoel van Natura 2000 is het stoppen van de achteruitgang en de waarborging van de biodiversiteit in Europa.

2.2

Wet natuurbescherming – Natura 2000 Aanwijzing en beheer van Natura 2000-gebieden Sinds 1 januari 2017 is het beschermingsregime van de Europese Vogel- en Habitatrichtlijn in de nationale Wet natuurbescherming (verder Wnb) overgenomen, in het onderdeel gebiedsbescherming. In hoofdstuk 2 van de Wnb is de bescherming van gebieden geregeld. De Wnb maakt het mogelijk gebieden aan te wijzen als beschermde natuurgebieden, waaronder Natura 2000-gebieden. Deze gebieden worden aangewezen ter uitvoering van de verplichtingen die voortvloeien uit de Europese Vogel- en Habitatrichtlijn. De essentie van het beschermingsregime voor de Natura 2000-gebieden is dat de duurzame instandhouding van soorten en habitats binnen de Europese Unie wordt gewaarborgd. De begrenzing van de Natura 2000-gebieden en de instandhoudings-doelstellingen zijn vastgelegd in de (ontwerp-)aanwijzingsbesluiten1 voor de betreffende gebieden. Daarbij gaat het in ieder geval om instandhoudingsdoelen ten aanzien van de leefgebieden van vogels, voor zover nodig ter uitvoering van de Vogelrichtlijn en/of ten aanzien van habitats en habitats van soorten, voor zover nodig ter uitvoering van de Habitatrichtlijn.

De provincie (Gedeputeerde Staten) zijn verplicht zorg te dragen voor het treffen van instandhoudingsmaatregelen voor de in de provincie gelegen Natura 2000-gebieden en moeten ook -indien daar aanleiding voor bestaat- passende maatregelen nemen om verslechtering van de kwaliteit van Natura 2000gebieden te voorkomen. Voor de Natura 2000-gebieden in de Rijkswateren, waaronder de Waddenzee, is Rijkswaterstaat verantwoordelijk. Voor ieder Natura 2000-gebied is of wordt een beheerplan opgesteld, dat elke zes jaar wordt geactualiseerd. In dit plan zijn de instandhoudingsdoelen nader uitgewerkt, zijn maatregelen beschreven die nodig zijn om deze doelen te realiseren en zijn kaders voor vergunningverlening voor menselijke activiteiten binnen de Natura 2000gebieden aangegeven.

blad 7 van 43

datum 19 maart 2023 projectnummer 0468005 betreft Passende Beoordeling omgevingsvisie Berkelland

Bescherming van Natura 2000-gebieden bij ruimtelijke plannen en projecten De Wnb regelt de bescherming van Natura 2000-gebieden, ten aanzien van plannen en projecten die mogelijke effecten hebben op de natuurlijke kenmerken van de gebieden, gelet op de instandhoudingsdoelen die in de Natura 2000-gebieden van kracht zijn. De Wnb maakt daarbij onderscheid in enerzijds plannen en anderzijds projecten. De Omgevingsvisie betreft een plan. Een plan dat -afzonderlijk of in combinatie met andere plannen of projecten- significante gevolgen kan hebben voor een Natura 2000-gebied, kan alleen worden vastgesteld indien uit een passende beoordeling de zekerheid is verkregen dat het plan de natuurlijke kenmerken van het gebied niet zal aantasten (art. 2.8 lid 3 Wnb). Bij het toetsen aan de instandhoudingsdoelen dient rekening te worden houden met “externe werking”. Dat wil zeggen dat niet alleen moet worden gelet op activiteiten binnen een Natura 2000-gebied, maar ook op activiteiten die buiten de grenzen van het betreffende Natura 2000- gebied worden uitgevoerd en een mogelijk effect hebben op Natura 2000-gebieden.

Het toetsingskader van de Wnb, onderdeel gebiedsbescherming kent voorde plantoets de volgende procedurevarianten: 1 Er is zeker geen kans op significante gevolgen: plan kan vastgesteld worden; 2 Er is een kans op significante gevolgen: passende beoordeling dient aan te tonen dat significante gevolgen uit te sluiten zijn om het plan te kunnen vaststellen; (eventueel met ADC-toets = Alternatieventoets + Dwingende redenen van groot openbaar belang + Compensatie als in de passende beoordeling na het nemen van mitigerende maatregelen significant negatieve effecten nog steeds niet uit te sluiten zijn).

blad 8 van 43

datum 19 maart 2023 projectnummer 0468005 betreft Passende Beoordeling omgevingsvisie Berkelland

3.

Planvoornemen In dit hoofdstuk van deze passende beoordeling zijn de verhaallijnen (thema’s) uit de omgevingsvisie Berkelland beschreven die mogelijk effecten kunnen hebben op Natura 2000-gebieden en daarmee relevant zijn voor de passende beoordeling. De opgaven zijn beknopt beschreven. Voor een uitgebreidere beschrijving wordt verwezen naar de omgevingsvisie en het omgevingseffectrapport (OER). Verhaallijn 1: Een vitale leefomgeving in Berkelland De eerste verhaallijn is gericht op de vitaliteit van de kernen en de toekomstbestendigheid van de kernen. De thema’s wonen, circulair, energie, voorzieningen, mobiliteit, klimaatadaptatie, water en recreatie komen in deze verhaallijn terug. De ambitie binnen deze verhaallijn is erop gericht om de als prettig en rustig ervaren woonomgeving richting de toekomst te behouden. Voor de passende beoordeling zijn de volgende uitgangspunten uit de verhaallijn relevant: • • • • • •

Woningbouw: inzet op inbreiding en transformatie in alle kernen, maar niet ten koste van alle open (groene) ruimte. Hogere bebouwing op plekken waar dit pas bij de directe omgeving. Na 2030 ook uitbreiding in de kernrandzones aan de randen van kernen, maar een blijvende voorkeur voor transformatie. Gevarieerde woningbouw (uitleg) in Neede, Eibergen en Ruurlo energieneutraal en circulair. Klimaatadaptieve leefomgeving realiseren (groen in de wijk & goede afwatering). Recreatie in en rondom de kernen versterken in relatie tot vrijkomende agrarische bebouwing en mobiliteitsontwikkeling. Inzet op infrastructuur elektrisch vervoer en deelmobiliteit.

Verhaallijn 2: Berkellands landschap als toekomstbestendige drager De tweede verhaallijn is gericht op het landschap. De thema’s water, bodem, landschap, droogte, biodiversiteit, cultuurhistorie, erfgoed, landbouw, woningbouw en werken komen in deze verhaallijn terug. De volgende speerpunten komen in de verhaallijn aan de orde: • • • • • • •

Water en bodem sturend. Landschappelijke ontwikkeling van de Berkel en gebiedsontwikkeling rondom de beekdalen. Landschappelijke structuur doorzetten in de stad en dorpen. Aanpak droogte en drinkwatervoorziening. Biodiversiteit in relatie tot ontwikkeling coulisselandschap versterken. Landbouwlandschap versterken. Mogelijkheden voor woningbouw in het buitengebied (ruimte voor ruimte) en woon-zorg vormen.

Verhaallijn 3: Toekomstbestendige economie en landbouw De derde verhaallijn is gericht op de economie en landbouw. De thema’s economie, landbouw, bereikbaarheid, circulariteit en energie komen in deze verhaallijn terug. De belangrijke onderdelen van deze verhaallijn zijn: • • •

Bijdrage aan uitbreiding bedrijventerrein Laarberg en rond N18 in relatie tot bereikbaarheid. Toekomstbestendig maken en revitaliseren bedrijventerreinen (tegengaan verpaupering). Inzet op vitale landbouwsector in relatie tot een toekomstbestendig landschap in samenhang met het NPLG – multifunctioneel.

De locaties van de kansen en knelpunten uit de omgevingsvisie Berkelland zijn te vinden in onderstaand figuur.

blad 9 van 43

datum 19 maart 2023 projectnummer 0468005 betreft Passende Beoordeling omgevingsvisie Berkelland

Figuur 3.1: integrale visiekaart gemeente Berkelland

blad 10 van 43

datum 19 maart 2023 projectnummer 0468005 betreft Passende Beoordeling omgevingsvisie Berkelland

4.

Berkelland en Natura 2000-gebieden

4.1

Natura 2000-gebieden Binnen de gemeente Berkelland is geen Natura 2000-gebied aanwezig. De omgevingsvisie leidt daarmee niet tot ruimtebeslag in Natura 2000-gebied. Rond de gemeente liggen op verschillende afstanden Natura 2000-gebieden (zie figuur 4.1 en tabel 4.1), zowel in Nederland als in Duitsland.

Figuur 4.1: In groen en geel Natura 2000-gebieden, en in rood-tinten de afstanden tot stikstofgevoelige natuur. Tabel 4.1: Nederlandse Natura 2000-gebieden in de omgeving van de gemeente Berkelland. Natura 2000-gebieden

Bescherming

Stikstofgevoelig

Afstand tot de rand van de gemeente

Rijntakken

HR + VR

Ja

Ca. 12,8 km

Borkeld

HR

Ja

Ca. 9,4 km

Lonnekemeer

HR

Ja

Ca. 17,2 km

Aarnsveen

HR

Ja

Ca. 14,3 km

Witte Veen

HR

Ja

Ca. 7,6 km

Buurserzand & Haaksbergerveen

HR

Ja

0,0 (tegen de gemeente aan)

Korenburgerveen

HR

Ja

Ca. 6,6 km

Willinks Weust

HR

Ja

Ca. 10,9 km

Stelkampsveld

HR

Ja

0,0 (tegen de gemeente aan)

blad 11 van 43

datum 19 maart 2023 projectnummer 0468005 betreft Passende Beoordeling omgevingsvisie Berkelland

Tabel 4.2: Duitse Natura 2000-gebieden in de omgeving van de gemeente Berkelland. Natura 2000-gebieden

Bescherming

Stikstof gevoelig

Afstand tot de rand van de gemeente

Zwillbrocker Venn Und Ellewicker Feld

FFH-gebied

0,0 (tegen de gemeente aan)

Lüntemer Fischteich u. Ammeloer Venn

FFH-gebied

Stikstofnorm in Duitsland is anders

Witte Venn, Krosewicker Grenzwald,,

FFH-gebied

0,0 (tegen de gemeente aan)

Moore und Heiden des westlichen Münsterlandes *

VR

0,0 (tegen de gemeente aan)

Schwattet Gatt

FFH-gebied

Ca. 7,1 km

Berkel

FFH-gebied

Ca. 10,2 km

0,0 (tegen de gemeente aan)

*dit gebied overlapt met 3 eerst genoemde FFH-gebieden, en deels is alleen vogelrichtlijngebied

De meest relevante Natura 2000-gebieden zijn de gebieden die direct grenzen aan de gemeentegrenzen van de gemeente Berkelland. Dit zijn de volgende gebieden: Stelkampsveld Buurserzand & Haaksbergerveen Zwillbrocker Venn Und Ellewicker Feld Lüntemer Fischteich u. Ammeloer Venn Witte Venn, Krosewicker Grenzwald Moore und Heiden des westlichen Münsterlandes Hieronder zijn deze Natura 2000-gebieden nader toegelicht. Het is van belang om op te merken dat er in het wettelijk kader onderscheid bestaat tussen de Duitse en Nederlandse Natura 2000-gebieden.

4.2

Stelkampsveld Algemeen Het Stelkampsveld vormt een prachtig voorbeeld van het kampenlandschap in de Achterhoek. Het wordt gekenmerkt door een kleinschalige afwisseling van essen, graslanden, heide en boerderijen. Stelkampsveld maakt deel uit van het landgoed Beekvliet. Het mooiste perceel herbergt een variatie aan droge heide, natte heide, heischraal grasland, basenminnend blauwgrasland en veenbegroeiingen. Waar het basenrijke grondwater uittreedt in het blauwgrasland, ontstaat een begroeiing van kalkmoeras. Dit gebied herbergt enkele zeldzame plantensoorten, waaronder de Grote muggenorchis en Parnassia. Het is tevens een van de weinige locaties in het binnenland waar Wolfsklauwmos groeit. De basenminnende begroeiingen zijn voornamelijk afhankelijk van een diepere regionale grondwaterstroom, maar ook de lokale grondwaterstromen spelen een belangrijke rol. Voor het Stelkampsveld is het van belang dat er ecologische verbindingen tussen vergelijkbare natuurgebieden bestaan, zoals het Buurserzand.

blad 12 van 43

datum 19 maart 2023 projectnummer 0468005 betreft Passende Beoordeling omgevingsvisie Berkelland

Figuur 4.2: Locatie Stelkampsveld

Instandhoudingsdoelen Onderstaand zijn de instandhoudingsdoelstellingen van Stelkampsveld weergegeven. Tabel 4.1. Instandhoudingsdoelen Natura 2000-gebied Stelkampsveld.

Habitattypen H3130 Zwakgebufferde vennen H4010A Vochtige heiden H4030 Droge Heiden H6230 Heischrale graslanden H6410 Blauwgraslanden H2730 Kalkmoerassen H9120 Breuken-eikenbossen met hulst H91E0C Vochtige alluviale bossen Habitatsoorten H1166 Kamsalamander

Doelstelling Oppervlak

Doelstelling Kwaliteit

> > = > > > = >

> > = > = > = >

>

>

Doelstelling populatie

>

blad 13 van 43

datum 19 maart 2023 projectnummer 0468005 betreft Passende Beoordeling omgevingsvisie Berkelland

Knelpunten voor de instandhoudingsdoelstelling In het gebied zijn goed ontwikkelde voorkomens van de habitattypen aanwezig. Het grootste knelpunt voor de ontwikkeling van de kwaliteit is de hydrologische situatie. Om te komen tot verbetering van de kwaliteit zijn forse maatregelen in de ontwatering binnen en buiten het gebied nodig.

4.3

Buurserzand & Haaksbergerveen Algemeen Het gebied Buurserzand en Haaksbergerveen bestaat uit twee deelgebieden. In het zuiden bevindt zich het Haaksbergerveen, een complex van veenputten met goed ontwikkelde gradiënten naar het omliggende zand- en (basenrijk) leemlandschap. Door eerdere vernattingsmaatregelen zijn de overgebleven veenpakketten, die ooit bedekt waren met hoogveenvegetatie, veranderd in drijftillen. Deze drijftillen vertonen sterke overeenkomsten met moerasheiden qua vegetatie. Het gebied wordt gekenmerkt door een afwisseling van veenputten en dijkjes. In het noorden bevindt zich het Buurserzand, een heidegebied op voormalig stuifzand. Hier komen op uitgebreide schaal natte heidebegroeiingen voor, afgewisseld met zwakgebufferde vennen. Daarnaast is er ook droge heide aanwezig, waar jeneverbesstruwelen te vinden zijn

Figuur 4.3: Locatie Buurserzand & Haaksbergerveen

Instandhoudingsdoelen In onderstaande tabel zijn de instandhoudingdoelstellingen per habitattype- en soort weergegeven.

blad 14 van 43

datum 19 maart 2023 projectnummer 0468005 betreft Passende Beoordeling omgevingsvisie Berkelland

Tabel 4.2. Instandhoudingsdoelen Natura 2000-gebied Buurserzand & Haaksbergerveen.

Habitattypen H2310 Stuifzandheiden met struikhei H2330 Zandverstuivingen H3130 Zwakgebufferde vennen H3160 Zure vennen H4010A Vochtige Heide H5130 Jeneverbesstruwelen H6230 Heisschrale graslanden H6410 Blauwgraslanden H7110A Actieve hoogvenen H7120 Herstellende hoogvenen H7150 Pioniervegaties met snavelbiezen H7230 Kalkmoerassen H9190 Oude eikenbossen H91D0 Hoogveenbossen H91E0C Vochtige alluviale bossen Habitatsoorten H1042 Gevlekte witsnuitlibel H1145 Grote modderkruiper H1166 kamsalamander

Doelstelling Oppervlak

Doelstelling Kwaliteit

> = = = > = = = > =(<) =

= = = > = > = > > > =

= = > =

= = = =

> = =

> = =

Doelstelling populatie

> = =

Knelpunten voor de instandhoudingsdoelstelling De belangrijkste knelpunten in het Buurserzand en Haaksbergerveen zijn het niet optimaal functioneren van de waterhuishouding (verdroging) en de hoge stikstofdepositie. Een te hoge stikstofdepositie leidt tot verruiging door bemesting en verzuring, waardoor stikstofgevoelige soorten verdwijnen.

4.4

Zwillbrocker Venn und Ellewicker Feld Algemeen Het Zwillbrocker Venn und Ellewicker Feld is een complex bestaand uit natte heide op een voormalig hoogveenterrein met verschillende heidevegetaties en een nat grasland dat deels wordt gescheiden door sloten en houtstructuren. In het gebied bevinden zich biotopen die op Duits schaalniveau bedreigd zijn, zoals het extensief gebruikte natte grasland en tal van met uitsterven bedreigde diersoorten, zoals de heikikker en krakeend.

blad 15 van 43

datum 19 maart 2023 projectnummer 0468005 betreft Passende Beoordeling omgevingsvisie Berkelland

Figuur 4.4: Locatie N2000-gebied Zwillbrocker Venn u. Ellewicker Feld

Instandhoudingsdoelstellingen De volgende habitattypen en – soort zijn aanwezig in het Natura 2000-gebied. De Nederlandse namen van de habitattypen zijn tussen haakjes weergegeven. Tabel 4.3. Beschermde habitattypen en – soort in Zwillbrocker Venn und Ellewicker Feld.

Beschermde habitattypen (bijlage 1 Habitatrichtlijn) H3150 Natürliche eutrophe Seen und Altarme (Meren met krabbenscheer en fonteinkruiden) H3160 H4010

Dystrophe Seen und Teiche (Zure vennen) Feuchte Heiden des nordatlantischen Raums met Erica tetralix (Vochtige heiden)

H4030 H6410

Trockene europäische Heiden (Droge heiden) Pfeifengraswiesen auf lehmigen oder torfigen Böden (Blauwgraslanden)

H7120

Noch renaturierungsfähige degradierte Hochmoore (Herstellende hoogvenen)

H7150

Torfmoor-Schlenken (Rhynchosporion) (Pioniervegetaties met snavelbiezen)

H9190

Alte bodensaure Eichenwälder auf Sandebenen mit Quercus robur (Oude eikenbossen)

H91D0 Moorwälder (Hoogveenbossen) Beschermde Habitatsoorten (bijlage II Habitatrichtlijn) H1166 Kammmolch (Kamsalamander) Knelpunten In het gebied moeten vooral de heidegebieden worden beschermd en behouden. Passende maatregelen zijn het herstellen van de oorspronkelijke waterhuishouding om uitbreiding van het hoogveengebied te bewerkstelligen Als passende maatregelen kunnen worden genomen om de oorspronkelijke waterhuishouding te herstellen, is ook een heruitbreiding van het hoogveengebied te verwachten. Maar ook de heidegebieden dienen door

blad 16 van 43

datum 19 maart 2023 projectnummer 0468005 betreft Passende Beoordeling omgevingsvisie Berkelland

passende onderhoudsmaatregelen behouden en zo mogelijk uitgebreid te worden. Een ander doel is de extensivering van het graslandgebruik. Vanwege de typische en bijzonder representatieve veen- en heidevegetatie van Westmünsterland, evenals de soortenrijke fauna en flora, is het gebied een van de belangrijke distributiecentra in het landelijke en grensoverschrijdende biotoopnetwerk

4.5

Lüntener Fischteich u. Ammeloer Venn Algemeen Dit Natura 2000-gebied sluit aan op het Nederlandse gebied Buurserzand en Haaksbergerveen en heeft een vergeljkbare karakteristiek. Het bestaat uit deels verveende en weer afgedamde hoogveengebieden, heideplassen en dwergstruikheide, ingebed in een uitgestrekt dennenbosgebied met hier en daar loofbostypische gemeenschappen. Deze structuren worden aangevuld en gestructureerd door grote, veelal extensief gebruikte natte graslandgebieden.

Figuur 4.5: Locatie Natura 2000-gebied Lüntener Fischteich u Ammeloer Venn

Instandhoudingsdoelstellingen Tabel 4.4. Beschermde habitattypen en – soorten in Lüntener Fischteich u. Ammeloer Venn.

Beschermde habitattypen (bijlage 1 Habitatrichtlijn) H3130 Oligo- bis mesotrophe stehende Gewässer mit Vegetation der Littorelletea uniflorae und/oder der Isoeto-Nanojuncetea (zwakgebufferde vennen) H3160 Dystrophe Seen und Teiche (Zure vennen) H4010 Feuchte Heiden des nordatlantischen Raums met Erica tetralix (Vochtige heiden) H4030 H7120

Trockene europäische Heiden (Droge heiden) Noch renaturierungsfähige degradierte Hochmoore (Herstellende hoogvenen)

H7140

Übergangs- und Schwingrasenmoore (Overgangs- en trilvenen)

blad 17 van 43

datum 19 maart 2023 projectnummer 0468005 betreft Passende Beoordeling omgevingsvisie Berkelland

H7150

Torfmoor-Schlenken (Rhynchosporion) (Pioniervegetaties met snavelbiezen)

H91D0 Moorwälder (Hoogveenbossen) Beschermde Habitatsoorten (bijlage II Habitatrichtlijn) H1166 Kammmolch (Kamsalamander) H1042 Große Moosjungfer (Leucorrhinia pectoralis) (gevlekte witsnuitlibel) Knelpunten De primaire doelen voor het behoud van biotooptypen zijn de bescherming en optimalisatie van de veengebieden. Door de oorspronkelijke waterhuishouding in stand te houden en te herstellen, dienen de voor hoogvenen typische gemeenschappen en het veenwater te worden gestabiliseerd of hersteld. De unieke kenmerken van habitats en typische fauna en flora maken het gebied, in verbinding met de andere deelgebieden van de VR-gebied “Moore und Heiden dest westlichten Münsterlanden", een onmisbaar onderdeel van het landelijke en grensoverschrijdende biotoopnetwerk, met name de heidevelden en heidevelden in de omgeving van Nederland.

4.6

Witte Venn, Krosewicker Grenzwald Algemeen Het Witte Venn, Krosewicker Grenzwald bestaat uit twee deelgebieden. Witte Venn is op grote afstand gelegen van de gemeente (en dus niet relevant voor de gemeente Berkelland). Krosewicker Grenzwald is een relatief smalle strook langs de Nederlandse grens grenzend aan de gemeente Berkelland. Het Krosewicker Grenzwald bestaat uit heidevelden en vennen met dennenbossen, eiken-berkenbossen en berken- en elzenmoerasbossen.

Figuur 4.6: Locatie N2000-gebied Witte Venn, Krosewicker Grenzwald. Let op: Het Krosewicker Grenswald is een kleine snipper (met rood omcirkeld)

Instandhoudingsdoelstellingen In onderstaande tabel zijn de relevante habitattypen en -soorten opgenomen.

blad 18 van 43

datum 19 maart 2023 projectnummer 0468005 betreft Passende Beoordeling omgevingsvisie Berkelland

Tabel 4.5: beschermde habitattypen en -soorten Witte Venn, Krosewicker Grenzwald

Beschermde habitattypen (bijlage 1 Habitatrichtlijn) H3130 Oligo- bis mesotrophe stehende Gewässer mit Vegetation der Littorelletea uniflorae und/oder der Isoeto-Nanojuncetea (zwakgebufferde vennen) H3160 Dystrophe Seen und Teiche (Zure vennen) H4010 Feuchte Heiden des nordatlantischen Raums met Erica tetralix (Vochtige heiden) H4030 H7140

Trockene europäische Heiden (Droge heiden) Übergangs- und Schwingrasenmoore (Overgangs- en trilvenen)

H7150

Torfmoor-Schlenken (Rhynchosporion) (Pioniervegetaties met snavelbiezen)

H91D0 Moorwälder (Hoogveenbossen) Beschermde Habitatsoorten (bijlage II Habitatrichtlijn) H1831 Froschkraut (drijvende waterweegbree) Knelpunten Habitats als natte heide vereisen enerzijds het behoud van abiotische factoren en anderzijds een continu onderhoud van de vegetatie. Dit betekent dat de waterhuishouding niet mag worden verstoord door drainagemaatregelen en dat de nutriëntenvoorziening niet mag worden vergroot door extra bemesting vanuit de landbouw. Noodzakelijke zorgmaatregelen zijn het voorkomen van aantasting door opkomende struiken door middel van begrazing en ruimingsmaatregelen.

4.7

Moore und Heiden des westlichen Münsterlandes Algemeen Dit Vogelrichtlijngebied komt qua begrenzing overeen met de hierboven beschreven FFS-gebieden. Het gehele gebied is één van de laatste grotere aaneengesloten veengebieden in Noordrijn-Westfalen. Het bestaande vogelreservaat omvat de resten van de heide die bewaard zijn gebleven en enkele natte weilanden. Door de teelt is een verscheidenheid aan leefgebieden ontstaan, zoals droge heidegebieden, vochtige heidevelden met klokheide en gagelbestanden, maar ook natte en vochtige graslanden.

blad 19 van 43

datum 19 maart 2023 projectnummer 0468005 betreft Passende Beoordeling omgevingsvisie Berkelland

Figuur 4.7: Locatie Moore und Heiden des westlichen Münsterlandes. Het vogelrichtlijngebied heeft grote overlap met de afzonderlijk genoemde habitatrichtiljngebieden

Instandhoudingsdoelstelling Het gebied is belangrijk vanwege het grote belang binnen het landelijke biotoopnetwerk dat zich uitstrekt tot Nederland en de functie van het gebied als uitstekend leefgebied voor weide-, water-, waad- en heidesoorten. Het vogelreservaat behoort tot de top 5 broedgebieden voor blauwborst, mantelmeeuw en nachtzwaluw (bijlage 1 Vogelrichtlijnsoorten) evenals fuut, wintertaling, slobeend, waterral, watersnip, grutto, wulp, tureluur en roodborsttapuit in Noordrijn-Westfalen. Knelpunten De prioriteit van bescherming ligt op het beschermen, ontwikkelen en herstellen van bijna-natuurlijk hoogveen en middenveen en hun regeneratiestadia, oligotrofe, mesotrofe en eutrofe stilstaande wateren met hun verzandende vegetatie, de zure gemengde eikenbossen op zandgronden, de heidebossen, de droge heidegebieden, de natte heidevelden en de natte graslanden. Het gaat onder meer om verdere wateroverlast, ontvlokkingen, schapenbeweiding en extensief beheer van graslandgebieden.

blad 20 van 43

datum 19 maart 2023 projectnummer 0468005 betreft Passende Beoordeling omgevingsvisie Berkelland

5.

Ingreep-effectanalyse: Voortoets

5.1

Bepalen van de potentiële effecten die kunnen optreden Als gevolg van de ontwikkelingen uit de omgevingsvisie kunnen zowel in de aanlegfase als in de gebruiksfase effecten optreden op Natura 2000- gebieden. Om na te gaan welke mogelijke effecten als gevolg van de ontwikkelingen kunnen optreden is de zogenaamde effectenindicator geraadpleegd (https://www.synbiosys.alterra.nl/bij12/effectenindicator) en daarbij horende achtergronddocumentatie (onder meer Broekmeyer et al (2005)) geraadpleegd. De effectenindicator is een instrument waarmee mogelijke schadelijke effecten ten gevolge van de activiteit en plannen worden verkend. Het dient als leidraad; geanalyseerd is of alle aangegeven effecten daadwerkelijk optreden en of aanvullende effecten relevant zijn. In tabel 5.1 zijn alle storingsfactoren uit de effectenindicator weergegeven. Voor een omschrijving van de storingsfactoren wordt verwezen naar Bijlage 1 van deze passende beoordeling. Tabel 5.1: Overzicht van alle storingsfactoren uit de effectenindicator.

Op basis van de effectenindicator van het ministerie van LVN en expert judgment in combinatie met het invloedsgebied van de storingsfactoren zijn de volgende storingsfactoren relevant bevonden: Verzuring en vermesting door stikstofdepositie uit de lucht (3 en 4) Verzuring van bodem of water is een gevolg van de uitstoot (emissie) van vervuilende gassen door bijvoorbeeld bedrijven en (vracht)voertuigen, maar ook door de stookinstallaties van woningen ten behoeve van verwarming. Deze ontwikkeling vindt in alle (woningbouw)projecten plaatst. De uitstoot bevat onder andere zwaveldioxide (SO2), stikstofoxiden (NOx), Ammoniak (NH3) en vluchtige organische stoffen 9VOS). Deze verzurende stoffen komen via lucht of water in de grond terecht en leiden als dus tot het verzuurder worden van het biotische milieu. Vermesting is in dit geval de ‘verrijking’ van ecosystemen door stikstofdepositie. Het gaat daarbij om aanvoer door de lucht (droge en natte neerslag van ammoniak en stikstofoxiden). Vermesting kan ook optreden door nitraat- en fosfaataanvoer via het oppervlaktewater. Van dit laatste is bij voorgenomen ontwikkelingen geen sprake. De effecten van verzurende stoffen zijn niet altijd te scheiden van die van vermestende stoffen, omdat een deel van de verzurende stoffen ook vermestend werkt (aanvoer van stikstof). Om deze reden zijn beide effecten hier samengenomen.

De groei in veel natuurlijke landecosystemen zoals bossen, vennen en heidevelden worden gelimiteerd door de beschikbaarheid van stikstof. Het gevolg van stikstofdepositie is dat deze extra stikstof extra groei geeft. Daarbij is de beschikbaarheid van stikstof bepalend voor de concurrentieverhoudingen tussen de plantensoorten. Wanneer door stikstofdepositie de hoeveelheid beschikbaar stikstof boven een bepaald kritisch niveau komt, neemt een beperkt aantal plantensoorten sterk toe ten koste van meerdere andere. Diersoorten hoger in de voedselketen krijgen te maken met een mineralen-onbalans als gevolg van de samenstelling van plantaardig voedsel. Hierdoor neemt de biodiversiteit af. Dit heeft ook effect op de fauna, doordat hierdoor veranderingen van het leefgebied optreden, waardoor een gebied ongeschikt wordt als broedof foerageergebied. Stikstofdepositie kan bij alle ontwikkelingen spelen. Stikstofdepositie is relevant voor verschillende aspecten uit de omgevingsvisie, maar met name voor de verkeer aantrekkende werking bij woningbouw en gebruik van een nieuw bedrijventerrein. In beperkte mate in de aanlegfase van bijvoorbeeld nieuwe groen- en waterstructuren. Daarnaast kunnen ontwikkelingen in de

blad 21 van 43

datum 19 maart 2023 projectnummer 0468005 betreft Passende Beoordeling omgevingsvisie Berkelland

landbouwsector stikstofeffecten hebben. Zeker gelet op de korte afstand tot stikstofgevoelige natuur is dit effect niet op voorhand uit te sluiten. De drie verhaallijnen uit de omgevingsvisie zijn beoordeeld op het stikstofeffect dat ze veroorzaken. Voor de verhaallijnen zijn de meest nadrukkelijk spelende ontwikkelingen: Het effect van woningbouw in en om de kernen Het effect van de aanleg van bedrijventerreinen Effecten ten gevolge van ontwikkelingen op agrarische bedrijven. Echter volgt de omgevingsvisie voor dit aspect de gebruiksmogelijkheden uit het bestemmingsplan buitengebied 2022. De mogelijkheden uit dit bestemmingsplan behoren daardoor tot de referentiesituatie. De aanlegfase van woningbouw en utiliteitsbouw wordt in dit onderzoek niet meegenomen doordat het tijdens de aanlegfase om een korte periode van stikstofemissie gaat. Verontreiniging (7) Activiteiten binnen de omgevingsvisie Berkelland kunnen leiden tot verontreiniging, maar de huidige wet- en regelgeving voorkomt ernstige verontreinigingen. Verontreiniging in Natura 2000-gebieden wordt dan ook niet verwacht. Verdroging (8) Activiteiten binnen de omgevingsvisie Berkelland (woningbouw, utiliteitsbouw, infrastructuur) kunnen leiden tot veranderingen in de waterhuishouding en grondwaterstanden. Huidige wet- en regelgeving en beleid voorkomt over het algemeen verdroging in de directe omgeving.

Dit is geborgd in het watertoetsproces bij structuurvisies of bestemmingsplannen (onder de omgevingswet de ‘weging van het waterbelang’). De locaties waar ontwikkelingen voorzien zijn (in en direct aangrenzend aan de kernen en bedrijventerrein Laarberg) leiden naar verwachting niet tot effecten op verdrogingsgevoelige Natura 2000-gebieden. Naast ontwikkelingen kunnen agrarische activiteiten (ontwatering en grondwateronttrekkingen ten behoeve van beregening) leiden tot verdroging van de Natura 2000-gebieden. Ook hier geldt echter dat deze activiteiten mogelijk zijn binnen vigerende kaders en de omgevingsvisie geen activiteiten mogelijk maakt die nu niet mogelijk zijn. Dat betekent dat de verdrogingseffecten van de landbouw onderdeel zijn van de referentiesituatie. Verstoring door geluid, licht, trillingen en optische effecten (13 tot en met 16) Activiteiten binnen de omgevingsvisie Berkelland kunnen leiden tot verstoring door geluid, licht, trillingen en optische effecten (zichtbaarheid). Voor woningbouw, utiliteitsbouw, windenergie en overige ontwikkelingen als recreatie is in deze passende beoordeling 1,5 a 2 km aangehouden als verwacht invloedsgebied voor verstoring. Daardoor geldt dat alleen recreatie als mogelijke verstorend kan werken voor de Natura 2000-gebieden (de andere activiteiten zijn voorzien van een kader dat borgt dat aan de afstandseis van 2 km voldaan wordt).

De omgevingsvisie biedt echter geen (concreet) kader voor ontwikkelingen in de nabijheid van één van de naastgelegen Natura 2000-gebieden. Effecten kunnen daardoor redelijkerwijs uitgesloten worden. Voor de effecten van windmolens wordt het mechanisch effect als maatgevend beschouwd voor de risicio-analyse van de ontwikkelingen uit deze omgevingsvisie en wordt daarom niet meer ingegaan op de geluidverstoring door windturbines. Verstoring door mechanische effecten (7) Woningbouw en toename van recreatie leidt tot meer inwoners die het buitengebied gebruiken als uitloop gebied voor recreëren en het uitlaten van de hond. Deze betreding valt onder mechanische effecten en kan negatieve effecten hebben op Natura 2000-gebieden, voor zover de Natura 2000-gebieden onderdeel zijn van het recreatieve gebied. In deze passende beoordeling zijn twee afstanden gehanteerd als indicatie voor mogelijk optreden van effecten. Binnen 5 km van een Natura 2000-gebied bestaat de kans dat nieuwe inwoners recreëren in Natura 2000gebied, binnen 2 km van een Natura 2000-gebied wordt deze kans groot geacht. Uitgaande van de 2 en 5 km afstand is verstoring door mechanische effecten door recreatiedruk alleen relevant voor de Natura 2000-gebied Stelkampsveld. Of daadwerkelijk effecten optreden in Natura 2000-gebied hangt af van de soorten waarvoor het gebied is aangewezen en de huidige recreatiedruk.

blad 22 van 43

datum 19 maart 2023 projectnummer 0468005 betreft Passende Beoordeling omgevingsvisie Berkelland

Onder mechanische effecten vallen ook aanvaringsslachtoffers van vogels en vleermuizen door windturbines. Dit is met name relevant voor de gebieden die zijn aangewezen voor vogelsoorten met een foerageergebied dat binnen het invloedsgebied van de zoekgebieden windenergie ligt, voor gebieden die belangrijk zijn voor trekvogels en voor vleermuizen. Zoekgebied K voor windturbines valt binnen het invloedsgebied van VRgebieden. Dit is met name relevant voor het Duitse Natura 2000-gebied ‘Moore und Heiden des westliches Münsterland’. Verandering in populatiedynamiek (18) Verandering van populatiedynamiek is alleen voor de zoeklocaties windturbines relevant en hangt samen met het mechanisch effect van aanvaringsslachtoffers door windturbines. Als aanvaringsslachtoffers verwacht worden moet gekeken worden naar het effect op de populatie om te kunnen bepalen of het effect significant negatief is.

5.2

Conclusie ingreep-effectanalyse –voortoets Natura 2000 In tabel 5.2 is de afbakening van relevante storingsfactoren voor de omliggende stikstofgevoelige Natura 2000gebieden weergegeven. Per Natura 2000-gebied gelden andere conclusies. Daarnaast zijn er generieke conclusies voor de verhaallijnen te trekken: Verhaallijn 1 In de omgevingsvisie worden mogelijkheden voor woningbouw in de kernen en uitbreiding van de vier grote kernen mogelijk voorzien. De volgende effecten hiervan zijn niet op voorhand uit te sluiten: Verzuring en vermesting door stikstofdepositie op alle stikstofgevoelige natuur. De Duitse Natura 2000gebieden zijn weliswaar stikstofgevoelig, maar het Duits wettelijk kader staat een grotere stikstofbelasting toe. Het effect op Nederlandse stikstofgevoelige natuur is daardoor maatgevend. Uitbreidingen van Borculo kunnen leiden tot een grotere recreatiedruk in Natura 2000-gebied Stelkampsveld. Verhaallijn 2 Verhaallijn 2 bevat geen concrete ambities, gekoppeld aan een locatie die effecten op Natura 2000-gebieden veroorzaken. Wel spelen de volgende zaken: De ambities rondom het tegengaan van droogte en het versterken van de landschappelijke structuur kunnen bijdragen aan de kwaliteit van de Natura 2000-gebieden. Die kansen zijn buiten beschouwing van de passende beoordeling gelaten.

Voor het zoekgebied voor windturbines (zoekgebied K) (geen onderdeel van een verhaallijn) zijn oppervlakteverlies (verlies van foerageergebied), mechanische effecten / invloed op de populatiedynamiek (als gevolg van aanvaringsslachtoffers) niet op voorhand uit te sluiten. Dit speelt voornamelijk voor het Duitse Vogelrichtlijngebied. Verhaallijn 3 Verhaallijn 3 biedt mogelijkheden voor uitbreidingen van bestaande bedrijventerreinen en de uitbreiding van bedrijventerrein de Laarberg en biedt daarnaast kader voor agrarische ontwikkelingen. De volgende effecten zijn mogelijk: Verzuring en vermesting door stikstofdepositie op alle stikstofgevoelige natuur. De Duitse Natura 2000gebieden zijn weliswaar stikstofgevoelig, maar het Duits wettelijk kader staat een grotere stikstofbelasting toe. Het effect op Nederlandse stikstofgevoelige natuur is daardoor maatgevend. De omgevingsvisie biedt mogelijkheden voor (kleinschalige) verblijfsrecreatie in het buitengebied. De toegenomen recreatiedruk hiervan kan effecten hebben op nabijgelegen Natura 2000-gebieden. Voor de overige verstoringsfactoren kunnen effecten op Natura 2000-gebieden op voorhand uitgesloten worden.

blad 23 van 43

datum 19 maart 2023 projectnummer 0468005 betreft Passende Beoordeling omgevingsvisie Berkelland

Verandering in populatiedynamiek en of bewuste verandering soortensamenstelling

Verandering stroomsnelheid en/of overstromingsfrequentie en/of dynamiek substraat

X

X

X

X

X

X

X

X

√

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X X X

X X X

X X X

X X X

X X X

X

X

X

√

√

X

X

X

√

X

Verstoring door mechanische effecten

Verdroging, Vernatting, Verontreiniging, verzoeting, verzilting

Stelkampsveld Verhaallijn 1: X √ woningbouw Verhaallijn 1: versterken X X van recreatie Verhaallijn 3: X √ Uitbreiding bedrijventerreinen Buurserzand & Haaksbergerveen Verhaallijn 1: X √ woningbouw Verhaallijn 3: X √ Uitbreiding bedrijventerreinen Duitse FFS-gebieden (paragraaf 4.4, 4.5 en 4.6) Verhaallijn 1 X X Verhaallijn 2 X X Verhaallijn 3 X X Moore und Heiden des westlichen Münsterlandes Verhaallijn 2: X X windturbines zoekgebied K Verhaallijn 3: X X kleinschalige verblijfsrecreatie

Verstoring door geluid, licht, trillingen en optische verstoring

Verzuring en vermesting door N-, depositie uit de lucht

Ruimtebeslag en versnippering

Tabel 5.2: Afbakening relevante storingsfactoren bij de verschillende ontwikkelingen voor Natura 2000- gebieden, waarbij √= nader te onderzoeken en X- significante gevolgen bij voorbaat uit te sluiten.

blad 24 van 43

datum 19 maart 2023 projectnummer 0468005 betreft Passende Beoordeling omgevingsvisie Berkelland

6.

Risicoanalyse effecten op Natura 2000-gebieden In het vorige hoofdstuk (hoofdstuk 5) is op basis van de instandhoudingsdoelstellingen van de Natura 2000gebieden rondom de gemeente Berkelland, de mogelijk relevante effecten (verstoringsfactoren) uit de effectenindicator en de aard en ligging van de zoekgebieden voor woningbouw, utiliteitsbouw en windenergie en de overige ontwikkelingen in de omgevingsvisie een selectie gemaakt van niet op voorhand uit te sluiten effecten. Hieronder wordt per mogelijk effect nader geduid wat de te verwachten effecten zijn.

6.1

Verzuring en vermesting door stikstofdepositie Woningbouw Woningbouwontwikkelingen kunnen op twee manieren tot een stikstofeffect leiden: in de aanlegfase door uitstoot van bouwmateriaal en aan/-afvoer van materiaal en materieel door vrachtwagens. in de gebruiksfase door uitstoot van verkeer van en naar de woningen. Op dit moment zijn de woningbouwontwikkelingen nog niet concreet bekend wat betreft aard, omvang en locatie. In deze passende beoordeling is daarom vanuit een worstcase-scenario inzicht gegeven in het mogelijke stikstofeffect. Dat wil het volgende zeggen: Een maximaal programma woningbouw doorrekenen. Uit de raadsbrief ‘ruimte voor wonen: in Berkelland wordt gebouwd’ volgt een programmering van 850 woningen verdeeld over de vier grote kernen. Om grip te krijgen op het stikstofeffect is daardoor uitgegaan van een kleine plus hierop: 900 woningen. Het programma volledig projecteren op de kernen die het dichtst bij Nederlandse stikstofgevoelige natuur gelegen zijn (d.w.z. Eibergen / Neede ten opzichte van Buurserzand & Haaksbergerveen en Borculo / Ruurlo ten opzichte van Stelkampsveld). De effecten zijn onderzocht door per ontwikkeling een stikstofberekening uit te voeren op basis van aannames over de ontwikkeling. Er zijn alleen berekeningen gemaakt voor de gebruiksfase.

De berekeningen van de aanlegfase zijn achterwege gelaten omdat deze naar verwachting kleiner zijn dan de effecten van de gebruiksfase en tijdelijk van aard zijn. Dit is uiteraard wel een aandachtspunt bij concrete projecten. Voor de berekening is relevant dat nieuwe woningen conform wetgeving gasloos opgeleverd worden. Daardoor is alleen de verkeersaantrekkende werking van woningbouw een bron van stikstofemissie. Resultaten De resultaten van een verkennende stikstofberekeningen zijn opgenomen in bijlage 2 bij dit rapport. Het mogelijk maken van 900 nieuwbouwwoningen in de kernen Neede en Eibergen leidt mogelijk tot een negatief stikstofeffect op Natura 2000-gebieden. Datzelfde geldt in het scenario van woningbouw in Borculo en Ruurlo. Tabel 6.1: Stikstofeffect in worstcasescenario met accent woningbouw op kernen Borculo en Ruurlo

Stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden Stelkampsveld Buurserzand & Haaksbergerveen Borkeld

Hoogste bijdrage (mol/ha/jr) 0,11 0,01 0,01

Tabel 6.2: Stikstofeffect in worstcasescenario met accent woningbouw op kernen Neede en Eibergen

Stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden Buurserzand & Haaksbergerveen Witte Veen Stelkampsveld Lonnekemeer

Hoogste bijdrage (mol/ha/jr) 0,02 0,01 0,01 0,01

blad 25 van 43

datum 19 maart 2023 projectnummer 0468005 betreft Passende Beoordeling omgevingsvisie Berkelland

Bedrijventerreinen Bedrijventerreinen kunnen op gelijke wijze tot een stikstofeffect leiden: in de aanlegfase door uitstoot van bouwmateriaal en aan/-afvoer van materiaal en materieel door vrachtwagens. in de gebruiksfase door uitstoot van ontwikkelingen bedrijven en door uitstoot van verkeer van en naar deze bedrijven. Voor bedrijventerreinen biedt de omgevingsvisie een kader voor de ontwikkeling van 30-35 hectare op bedrijventerrein De Laarberg en mogelijkheden voor uitbreidingen van de bedrijventerreinenen in de vier grote kernen. De omvang van deze bedrijvigheid is niet gespecificeerd, en bovendien moet er sprake zijn van transformatie en revitalisering. Vanuit worst-case is vooral de bedrijvigheid op De Laarberg van belang. Aangenomen kan worden dat voor de kleinere bedrijventerreinen een kleiner effect optreedt. Resultaten In bijlage III is een AERIUS-berekening van het effect van het mogelijk gebruik van een bedrijventerrein van ca. 30 hectare opgenomen. De voorgenomen ontwikkeling leiden tot stikstofemissies als gevolg van het mogelijk gebruik van een nieuw bedrijventerrein van 30 hectare met milieucategorie 3. Toename van stikstofdepositie op (bijna) overbelaste hexagonen kan leiden tot aantasting van natuurkwaliteiten. Tabel 6.2 toont de toename van depositie per Natura 2000-gebied.

Tabel 6.3: Stikstofeffect op Natura 2000-gebieden door ontwikkeling van een bedrijventerrein met milieucategorie 3.

Stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden Buurserzand & Haaksbergerveen Korenburgerveen Witte Veen Bekendelle Stelkampsveld Willinks Weust Wooldse Veen Borkeld

Hoogste bijdrage (mol/ha/jr) 0,06 0,04 0,03 0,02 0,02 0,02 0,01 0,01

Agrarische activiteiten De omgevingsvisie is, tezamen met het bestemmingsplan buitengebied 2022, het relevante kader voor ontwikkelingen in de landbouwsector. De twee instrumenten zijn inhoudelijk identiek (de omgevingvisie biedt niet méér ontwikkelruimte dan het vigerende bestemmingsplan). Ondanks de volgorde van vaststelling, ligt het bestemmingsplan in het verlengde van de keuzes in de omgevingsvisie. In het kader van de passende beoordeling bij het bestemmingsplan is door middel van AERIUS-berekeningen inzichtelijk gemaakt dat in géén van de scenario’s stikstofemissies leiden tot negatieve effecten op Natura 2000-gebieden. De beschermende werking van de planregels werkt ook door in de Duitse Natura 2000-gebieden net over de grens. Hierdoor is het niet noodzakelijk om in het kader van de omgevingsvisie nogmaals door te rekenen wat het potentiële effect is.

6.2

Verstoring door mechanische effecten: recreatiedruk Woningbouwlocaties Woonlocaties en recreatie leiden tot meer inwoners die het buitengebied (waaronder Natura 2000-gebieden) gebruiken als uitloop gebied voor recreëren en het uitlaten van de hond. Deze betreding valt onder mechanische effecten en kan negatieve effecten hebben op Natura 2000-gebieden. In deze passende beoordeling zijn twee afstanden gehanteerd als indicatie voor mogelijk optreden van effecten. Binnen 5 km van een Natura 2000-gebied bestaat de kans dat nieuwe inwoners recreëren in Natura 2000-gebied, binnen 2 km van een Natura 2000-gebied wordt deze kans groot geacht. Of daadwerkelijk effecten optreden in Natura 2000-gebied hangt af van de soorten waarvoor het gebied is aangewezen en de huidige recreatiedruk. Hier geldt opnieuw dat de Nederlandse gebieden maatgevend zijn: de Duitse gebieden liggen op grotere afstand.

blad 26 van 43

datum 19 maart 2023 projectnummer 0468005 betreft Passende Beoordeling omgevingsvisie Berkelland

Tabel 6.4: Afstand N2000-gebieden en woonkernen (rood = groter risico op verstoring door recreatie, oranje= beperkt risico op verstoring door recreatie, groen = te verwaarlozen risico op verstoring door recreatie),.

Zoekgebied woningbouw Kern Borculo Kern Ruurlo Kern Neede Kern Eibergen

Afstand tot Stelkampsveld Ca 2 km Ca 2,5 km Ca 8 km Ca 11 km

Afstand tot Buurserzand & Haaksbergerveen Ca 15 km >15 km Ca 8 km Ca 6 km

Krosewicker Wald >15km >15km Ca 10 km Ca 5 km

Woningbouw in Borculo en Ruurlo vindt plaats binnen 2 tot 5 kilometer van Natura 2000-gebied Stelkampsveld. Eibergen ligt op ongeveer 5 kilometer van het Duitse Natura 2000-gebied Krosewicker Wald. Recreatiedruk is geen groot knelpunt in Stelkampsveld, maar gelet op de afstand kan woningbouw een verstoringseffect hebben. Het daadwerkelijk effect van recreatie in de Natura 2000-gebieden hangt af van de betredingsdruk van de aangewezen soorten en het huidig recreatief gebruik van het gebied, beide aspecten zijn een aandachtspunt voor vervolgonderzoek bij nadere planuitwerking van genoemde ontwikkelingen in deze omgevingsvisie. Verblijfsrecreatie in het buitengebied In de omgevingsvisie wordt ruimte geboden voor kleinschalige verblijfsrecreatie. Vestiging van verblijfsrecreatie nabij Natura 2000-gebieden kan leiden tot een grotere recreatiedruk in die gebieden. Het kader hiervoor is dat de verblijfsrecreatie nabij de kernen gesitueerd moet worden en een bijdrage moet leveren aan landschap en natuur. De locatiekeuze kan echter alsnog veroorzaken dat de recreatiedruk toeneemt in de Natura 2000gebieden. Dit speelt in zowel Stelkampsveld, Buurserzand & Haaksbergerveen, Zwillbrocker venn und Ellewicker Feld, Krosewicker Wald en Moore und Heiden des westlichen Münsterlandes.

Het daadwerkelijk effect van recreatie in de Natura 2000-gebieden hangt af van de betredingsdruk van de aangewezen soorten en het huidig recreatief gebruik van het gebied, beide aspecten zijn een aandachtspunt voor vervolgonderzoek bij nadere planuitwerking van genoemde ontwikkelingen in deze omgevingsvisie.

6.3

Verstoring door mechanische effecten: windturbines Onder mechanische effecten vallen ook aanvaringsslachtoffers van vogels en vleermuizen door windturbines. Grenzend aan de gemeentegrens ligt het Duitse Natura 2000-gebied Moore und Heiden des westlichen Münsterlandes. Dit gebied is aangewezen voor meerdere vogelsoorten, waaronder diverse eendensoorten, ganzensoorten, steltlopers en weidevogels. Het betreft zowel de functie in het broedseizoen als een functie buiten het broedseizoen. Een aantal soorten waarvoor het Duitse Vogelrichtlijngebied “Moore und Heiden des westlichen Muensterlandes” is aangewezen heeft een groter risico op aanvaringsslachtoffers (kwetsbaarder voor aanvaringsslachtoffers/kans op effecten op de populatie). Sommige soorten foerageren ook op enige afstand buiten het Vogelrichtlijngebied. Gezien de gemeente grenst aan het Vogelrichtlijngebied is het niet onwaarschijnlijk dat er binding is tussen het plangebied en de aangewezen (niet-)broedvogelsoorten. Effecten op (niet-)broedvogels zijn derhalve niet uitgesloten. Voor Vogelrichtlijngebieden geldt in Duitsland een aanbevolen minimale afstand van windturbines omdat het belangrijke natuurgebieden met voor windturbine gevoelige soorten zijn (Buij et al, 2018). Die afstand is tienmaal de turbinehoogte, echter minimaal 1200 m.

Voor sommige vogels is de minimale afstand groter, bijvoorbeeld 6000 m voor regelmatig benutte slaapplaatsen van kraanvogels. Indien deze bufferzone als aandachtsgebied in de omgevingsvisie wordt meegenomen (in ieder geval niet binnen 1,2 km vanaf de grens van het Vogelrichtlijngebied en daarbuiten is de zone tot 6 km een aandachtszone), kunnen significante effecten door windturbines voorkomen worden. Gelet op deze zoneringen en de ligging van zoekgebied K lijken hier op voorhand geen significant negatieve effecten op te treden. Gelet op de foerageerafstanden van sommige van de voorkomende soorten dient er bij vervolguitwerking echter wel aandacht voor te blijven.

blad 27 van 43

datum 19 maart 2023 projectnummer 0468005 betreft Passende Beoordeling omgevingsvisie Berkelland

Figuur 6.1: bufferafstanden tussen rondom Vogelrichtlijngebieden.

blad 28 van 43

datum 19 maart 2023 projectnummer 0468005 betreft Passende Beoordeling omgevingsvisie Berkelland

7.

Beoordeling omgevingsvisie In dit hoofdstuk wordt een samenvattend overzicht gegeven van verwachte effecten van ontwikkelingen binnen de omgevingsvisie Berkelland op omliggende Natura 2000-gebieden. Zoals in Hoofdstuk 1 al is beschreven is het doel van een passende beoordeling voor richtinggevende/kaderstellende omgevingsvisie het in beeld brengen van de risico’s op significante gevolgen op de natuurlijke kenmerken van het Natura 2000-netwerk als gevolg van de omgevingsvisie en het beschrijven van mitigerende maatregelen en/of beleidsaanpassingen die nodig zijn om significante gevolgen te voorkomen. Het doel van deze beoordeling is het signaleren van beleidskeuzes waarvan de uitvoerbaarheid, vanwege effecten op het Natura 2000-netwerk, onzeker is. In dat geval moeten in de omgevingsvisie maatregelen worden opgenomen die de negatieve effecten voldoende verzachten, zodat aannemelijk gemaakt kan worden dat het beleid uitvoerbaar is. Het betreft een risico-inschatting en het doen van aanbevelingen voor de uitwerking van de uitvoeringsbesluiten. Concrete en definitieve toetsing op en eventueel benodigde passende beoordeling van negatieve effecten vindt plaats in verdere fasen van plan- en besluitvorming, wanneer voornemens concreter zijn uitgewerkt en worden vastgelegd in besluiten (bestemmings- of omgevingsplan) of vergunningen.

Voor de beoordeling van risico’s / aandachtspunten van effecten op Natura 2000-gebieden is de stoplichtkleurenmethode toegepast. In tabel 7.1 is het beoordelingskader hiervoor opgenomen. Tabel 7.1: Beoordelingskader relevante storingsfactoren.

Tabellen 7.2 t/m 7.4 geven de samenvattende beoordelingen van risico’s voor woningbouw, bedrijventerrein en veehouderij weer.

blad 29 van 43

datum 19 maart 2023 projectnummer 0468005 betreft Passende Beoordeling omgevingsvisie Berkelland

Tabel 7.2: Beoordeling effect op N2000 door Verhaallijn 1 uit de omgevingsvisie.

Verhaallijn 1 Effect op Natura 2000

Risico’s op (significante) gevolgen in relatie tot uitvoerbaarheid Stelkampsveld en Buurserzand & Haaksbergerveen De mogelijke realisatie en Het effect van stikstofdepositie zal per het gebruik van de te initiatief moeten worden bepaald. Alle ontwikkelen woningen kan ontwikkelingen betreffen de mogelijke leiden tot effecten van realisatie van woningen op afstand van verzuring en vermesting stikstofgevoelige Natura 2000door stikstofdepositie gebieden. Vanuit een worstcasebenadering kunnen stikstofeffecten niet uitgesloten worden. Verstoring door Woningbouw, vooral in Borculo en mechanische effecten als Ruurlo, kan leiden tot meer verstoring gevolg van toegenomen door recreatiedruk in het recreatiedruk door Stelkampseveld. Gelet op provinciale woningbouw op korte inspanning om binnen het natuurgebied afstand van N2000 te zoneren, de afstand tot de kernen (25km) in combinatie met beperkte gevoeligheid voor verstoring, is hier op voorhand geen wezenlijk risico op significante gevolgen te verwachten overige Natura 2000-gebieden De mogelijke realisatie en Zie hierboven het gebruik van de te ontwikkelen woningen kan leiden tot effecten van verzuring en vermesting door stikstofdepositie

Randvoorwaarden voor uitwerking project/beleid in vervolgbesluiten Realisatie van woningen die de milieudruk beperken (gasloos, emissieloze mobiliteit stimuleren), Minder woningen realiseren, locatiekeuzes optimaliseren, toepassen van schone(re) technieken tijdens de realisatie van woningen. (zie verder aanbevelingen, H8). Niet aan de orde.

Zie hierboven

Tabel 7.3. Beoordeling effect op N2000 door Verhaallijn 2 uit de omgevingsvisie.

Windturbines Effect op Natura 2000

Risico’s op (significante) gevolgen in relatie tot uitvoerbaarheid Moore und heiden des westlichen Münsterlandes Mechanische effecten Zoekgebied K ligt buiten de (aanvaringsslachtoffers) aandachtszone van het Natura 2000door windturbines in gebied. Het gebied is echter aangewezen zoekgebied K voor soorten die een groter foerageergebied kunnen hebben dan 6km rond een Natura 2000-gebied. Vervolgonderzoek dient uit te wijzen of het risico aanvaardbaar is.

Randvoorwaarden voor uitwerking project/beleid in vervolgbesluiten Niet noodzakelijk

blad 30 van 43

datum 19 maart 2023 projectnummer 0468005 betreft Passende Beoordeling omgevingsvisie Berkelland

Tabel 7.4: Beoordeling effect op N2000 door Verhaallijn 3 uit de omgevingsvisie.

Bedrijventerrein Effect op Natura 2000

Risico’s op (significante) gevolgen in relatie tot uitvoerbaarheid

Stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden De mogelijke realisatie en Het effect van stikstofdepositie zal per het gebruik van een nieuw initiatief moeten worden bepaald. De bedrijventerrein kan leiden ontwikkeling betreft de mogelijke tot effecten van verzuring realisatie van een bedrijventerrein op en vermesting door afstand van stikstofgevoelige Natura stikstofdepositie 2000-gebieden. Uit een verkennende AERIUS-berekening blijkt dat de mogelijke verkeerseffecten en gebruik van het bedrijventerrein leidt tot een toename van stikstofdepositie in Natura 2000-gebieden. Significante effecten zijn hierdoor niet uit te sluiten Kleinschalige Verblijfsrecreatie is mogelijk in nabijheid verblijfsrecreatie kan van de kernen. Borculo en Ruurlo liggen verstorende effecten op ongeveer 2 kilometer afstand van hebben op Natura 2000N2000-gebied Stelkampsveld. Daarmee gebieden zijn effecten niet op voorhand uit te sluiten. Agrarische activiteiten De gebruiksmogelijkheden van kunnen schadelijke effecten agrarische activiteiten zijn onderzocht in hebben op N2000, o.a. door de passende beoordeling bij het stikstofdepositie, maar ook bestemmingsplan buitengebied 2020. door ontwatering of Hieruit blijkt dat er geen negatieve bestrijdingsmiddelengebruik effecten door agrarische gebruiksmogelijkheden optreden.

Randvoorwaarden voor uitwerking project/beleid in vervolgbesluiten Toepassen van schone(re) technieken tijdens de realisatie van het bedrijventerrein, aantrekken van bedrijven met een lage milieucategorie, Emissieloze mobiliteit stimuleren en een kleinere bedrijventerrein realiseren. (zie verder aanbevelingen, H8)

Locatiekeuze is bepalend. Vooral rondom de kernen Borculo en Ruurlo (in richting van Stelkampsveld) dient aandacht te zijn voor dit verstorend effect. Niet aan de orde.

blad 31 van 43

datum 19 maart 2023 projectnummer 0468005 betreft Passende Beoordeling omgevingsvisie Berkelland

8.

Aanbevelingen/mitigerende maatregelen Op basis van de geïdentificeerde risico’s in hoofdstuk 6 en de analyse in hoofdstuk 7 kan geconcludeerd worden dat (significant) negatieve effecten door nieuwe ontwikkelingen uit de omgevingsvisie Berkelland niet uit te sluiten zijn. Daarom is onderstaand een inventarisatie en analyse van mogelijke (mitigerende) maatregelen opgesteld om eventuele effecten te voorkomen dan wel te beperken tot een niet significant effect. De Passende Beoordeling wordt op een abstractieniveau uitgevoerd dat aansluit bij het abstractieniveau van de Omgevingsvisie. Op hetzelfde niveau van de omgevingsvisie worden aanbevelingen/maatregelen benoemd om effecten te voorkomen, beperken of compenseren. Zonering van activiteiten Bij woningbouwlocaties en bedrijventerreinen zijn de bestaande kernen als uitgangspunt gekozen, en heeft de afstand tot natuur nauwelijks een rol gespeeld. Door woningbouwlocaties op zo groot mogelijke afstand te situeren van stikstofgevoelige natuur, worden risico’s zoveel mogelijk verkleind. Zo zou het lonen om in Borculo te kiezen voor uitbreiding aan de oostzijde van het bestaande dorp. Sturen op een lage modal split bij alle gebiedsontwikkelingen Het versnellen en bestendigen van de gewenste mobiliteitstransitie kan nog beter geborgd worden door voor alle gebiedsontwikkelingen in beginsel te sturen op een autoluwe ontwikkeling.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Berkelland&id=9e4ba73c-5116-411d-b3d9-a588e63144fd