Bijlage 3 GEANONIMISEERD Verslag ter inzagelegging ontwerp-beleidsdocument
Tekst van het document
Verslag van de ter inzage legging van het ontwerp-“Beleidsdocument grote windmolens (Gemeente Oost Gelre en Gemeente Berkelland)”
Inhoud I. II. III. IV. V. VI.
Publicatie ter inzage legging ontwerp-Beleidsdocument Schriftelijke zienswijzen over het ontwerp-Beleidsdocument Adviezen van instanties Beoordeling van de zienswijzen over het ontwerp-Beleidsdocument Beoordeling van de adviezen over het ontwerp-Beleidsdocument Ambtshalve aanpassingen ten opzichte van het ontwerp-Beleidsdocument
1
I. Publicatie ter inzage legging ontwerp-Beleidsdocument De ter inzage legging van het ontwerp van het “Beleidsdocument grote windmolens (Gemeente Oost Gelre en Berkelland)” is op 22 mei 2024 bekendgemaakt via een publicatie in het Berkelbericht, de gemeentelijke katern bij het huis-aan-huisblad “Achterhoek Nieuws”. In de publicatie is aangegeven dat iedereen van 23 mei tot en met 3 juli 2024 bij de gemeente Berkelland zienswijzen kon indienen over het ontwerpBeleidsdocument en op welke manier dat mogelijk was. Deze publicatie is op 22 mei 2024 ook geplaatst in het digitaal uitgegeven Gemeenteblad (nr. 218645 en nr. 216942). Via de laatstgenoemde editie konden het ontwerp-beleidsdocument en de bijbehorende documenten ook digitaal worden benaderd. Dit laatste was overigens ook mogelijk via de gemeentelijke website. De gemeente Oost Gelre heeft het ontwerp-beleidsdocument tegelijkertijd ter inzage gelegd en deze terinzagelegging ook bekendgemaakt via haar Gemeenteblad en huisaan-huisbladen. Het ontwerp-beleidsdocument was ook via de website van de gemeente Oost Gelre te lezen.
Ontwerp-beleidsdocument grote windmolens (gemeente Oost Gelre en Berkelland) Op 14 mei 2024 besloot de gemeenteraad van Berkelland om het ontwerp van het “Beleidsdocument grote windmolens (gemeente Oost Gelre en gemeente Berkelland)” ter inzage te leggen. Dit ontwerp-beleidsdocument bevat beleidskaders voor de realisatie van grote windmolens in de zoekgebieden K en I (i). Daarbij ligt zoekgebied K in het buitengebied van beide gemeenten tussen de kernen Ruurlo, Beltrum, Groenlo en Zieuwent. Verder ligt zoekgebied I ten zuiden van Vragender nabij de grens van de gemeenten Oost Gelre, Winterswijk en Aalten. Inzage Van donderdag 23 mei tot en met woensdag 3 juli 2024 ligt het ontwerp van het “Beleidsdocument grote windmolens (gemeente Oost Gelre en Berkelland)” ter inzage in het gemeentehuis, Marktstraat 1 in Borculo. Ook kunt u de ontwerp-beleidsregel en de bijbehorende stukken digitaal bekijken via het digitale publicatieblad op officielebekendmakingen.nl. De documenten hangen als 'Bekijk documenten’ aan deze publicatie (zie linker kolom). Zienswijze Binnen deze termijn van zes weken kan iedereen zijn mening geven over deze ontwerpbeleidsregel. Dit heet het indienen van zienswijzen. U kunt schriftelijk zienswijzen indienen door een brief te sturen naar burgemeester en wethouders van Berkelland, Postbus 200, 7270 HA in Borculo.
Voor het indienen van mondelinge zienswijzen kunt u via telefoonnummer 0545 250 250 contact opnemen met de gemeente. Deze publicatie en het ontwerp van de beleidsregel kunt u ook vinden via de gemeentelijke website www.gemeenteberkelland.nl/zoekgebiedk/.
2
II. Schriftelijke zienswijzen over het ontwerp-Beleidsdocument Binnen de termijn van ter inzage legging zijn 25 brieven met schriftelijke zienswijzen ingediend over het ontwerp-Beleidsdocument. Van de gelegenheid tot het inbrengen van mondelinge zienswijzen is geen gebruik gemaakt. Schriftelijke zienswijzen zijn ingediend door: 1. Beltrum (brief van 9 juni 2024, ontvangen op 18 juni 2024); 2. Lievelde (brief van 21 juni 2024, per mail ontvangen op 24 juni 2024); 3. Ruurlo (ongedateerde brief, ontvangen op 25 juni 2024); 4. Prowind B.V., Assendorperdijk 1, 8012 EG in Zwolle (brief van 25 juni 2024, ontvangen op 26 juni 2024); 5. Bedelaarsdijk 6, 7261 RZ in Ruurlo (ongedateerde brief, ontvangen op 30 juni 2024); 6. Beltrum (brief van 1 juli 2024, per mail ontvangen op 1 juli 2024); 7. Ruurlo (brief van 1 juli 2024, per mail ontvangen op 2 juli 2024 en per post ontvangen op 11 juli 2024); 8. Beltrum (ongedateerde brief, ontvangen op 2 juli 2024); 9. Groenlo (ongedateerde brief, ontvangen op 2 juli 2024); 10. Weidevogelvereniging Achterhoek Lichtenvoorde (brief van 2 juli 2024, per mail ontvangen op 2 juli 2024); 11. Beltrum (brief van 2 juli 2024, ontvangen 3 juli 2024); 12. Beltrum (brief van 1 juli 2024, ontvangen op 3 juli 2024); 13. Geesteren (brief van 3 juli 2024, ontvangen op 3 juli 2024); 14. Beltrum (brief van 3 juli 2024, ontvangen op 3 juli 2024); 15.
Beltrum (brief van 1 juli 2024, ontvangen op 3 juli 2024); 16. Beltrum (brief van 2 juli 2024, per mail ontvangen op 3 juli 2024 en per post ontvangen op 5 juli 2024); 17. Provincie Gelderland, Postbus 9090, 6800 GX in Arnhem (brief van 2 juli 2024, per mail ontvangen op 3 juli 2024); 18. RES Achterhoek (brief van 3 juli 2024, per mail ontvangen op 24 juli 2024); 19. Ruurlo (brief van 2 juli 2024, ontvangen op 3 juli 2024); 20. Pure Energie Wind B.V., Postbus 3141, 7500 DC in Enschede (brief van 3 juli 2024, per mail ontvangen op 3 juli 2024); 21. Neede (brief van 30 juni 2024, ontvangen op 2 juli 2024);. 22. Beltrum (brief van 28 juni, ontvangen op 2 juli 2024); 23. Beltrum (brief van 30 juni, ontvangen op 2 juli 2024); 24. Beltrum (brief van 29 juni, ontvangen op 2 juli 2024); 25. Lievelde (ongedateerde brief, bij de gemeente Oost Gelre ontvangen op 2 juli 2024). 3
In de laatstgenoemde brief spreekt expliciet uit dat de daarin opgenomen zienswijzen zich niet alleen richten tot de gemeente Oost Gelre, maar ook tot de gemeente Berkelland. De zienswijzen worden samengevat en beoordeeld in hoofdstuk IV van dit verslag. De beoordeling gebeurt grotendeels per thema. Als de zienswijzen ook onderdelen bevatten die bij deze thema’s niet aan bod komen, dan worden deze onderdelen beoordeeld in een aanvullende beoordeling per zienswijze. De gemeente Oost Gelre beoordeelt daarom ook de zienswijzen die uitsluitend aan haar zijn gericht en ook bij haar zijn ingediend. Bij de gemeente Oost Gelre werden overigens 15 zienswijzen ingediend. Daarvan was er 1 mede gericht aan de gemeente Berkelland (zienswijze 25) en waren er 6 indieners die gelijkluidende zienswijzen richtten tot de gemeente Berkelland (zienswijzen 4, 9, 10, 17, 18 en 20).
4
III. Adviezen van instanties Binnen de termijn van ter inzage legging is één mailbericht binnengekomen met adviezen over het ontwerp-Beleidsdocument. Dit mailbericht was afkomstig van het Waterschap Rijn en IJssel, Postbus 148, 7000 AC in Doetinchem (mail ontvangen op 17 juni 2024). Dit advies wordt beoordeeld in hoofdstuk V van dit verslag.
5
IV. Beoordeling van de zienswijzen over het ontwerp-Beleidsdocument
•
Samenvatting van de ingediende zienswijzen
Bij de samenvatting en beoordeling van zienswijzen over het ontwerp-Beleidsdocument die door particuliere personen zijn ingediend, worden deze personen aangeduid als ‘indiener(s)’.
Zienswijze 1: Samenvatting Indiener geeft aan dat in het ontwerp-Beleidsdocument de gezondheidsrisico’s van windmolens onvoldoende zijn meegenomen en dat windmolens een ernstige aantasting zullen opleveren voor het karakteristieke en historische landschap en de flora en fauna van Berkelland en Oost Gelre en daarmee voor de natuur, de leefbaarheid en het toerisme in beide gemeenten. Verder wijst indiener op de problemen met de bestaande netwerkinfrastructuur waardoor de komst van windmolens negatieve gevolgen heeft voor bedrijven en huishoudens. Tenslotte wijst indiener op alternatieve energiebronnen zoals zonnepanelen op daken en het plaatsen van windmolens op zee.
Zienswijze 2 en (deels) 14: Samenvatting Indiener woont in zoekgebied K en stelt vast dat dat het ontwerp-Beleidsdocument zich voor de gemeente Berkelland alleen richt op zoekgebied K. Indiener is van mening dat het raadsbesluit daartoe moet worden herzien en dat het beleidsdocument voor heel Berkelland zou moeten gaan gelden. Daarbij vindt indiener het niet terecht dat twee andere zoekgebieden in Berkelland op voorhand afvallen. Verder geeft indiener aan dat het ontwerp-Beleidsdocument niet vermeldt of windmolens rendabel te realiseren zijn, terwijl de kosten van het aansluiten op het hoogspanningsnet in zoekgebied K extra hoog zullen zijn vanwege de grote afstand tot het onderstation in Borculo. Tenslotte brengt indiener in dat het recht op financiële participatie niet alleen mag gelden voor inwoners van het zoekgebied, terwijl het beter zou zijn geweest als eerst de vaststelling van de landelijke normen zou zijn afgewacht.
Zienswijze 3: Samenvatting Indiener wijst op de gezondheidsrisico’s van windturbines vanwege het veroorzaken van fijnstof en kankerverwekkende stoffen zoals Bisfenol A en polyurethaan in een groot gebied. Verder wijst indiener op diverse vormen van geluidsoverlast en de nadelige gezondheidseffecten daarvan. Indiener geeft daarbij aan dat de Nederlandse geluidsnormering de bewoners niet beschermt waardoor de gezondheid van bewoners vogelvrij is verklaard.
Zienswijze 4: Samenvatting Prowind B.V. geeft aan dat het ontwerp-Beleidsdocument veelal aansluit bij bestaande wetten, kaders en afspraken en onderschrijft het belang van goede participatie. Zij geeft verder aan dat de vuistregel over geluidsniveaus en tiphoogte in de praktijk wel anders uitpakt dan aangegeven in het ontwerp-Beleidsdocument. Om verkeerde verwachtingen te voorkomen, vraagt Prowind daarom om aangepaste afbeeldingen op te nemen in het vast te stellen beleidsdocument. Tenslotte roept zij de gemeente op om door te pakken
6
met de uitvoering van het windbeleid, dit met het oog op het behalen van de doelen uit de Regionale Energiestrategie (RES) en het Klimaatakkoord.
Zienswijze 5: Samenvatting Indiener verzoekt de gemeenten om geen onomkeerbare, schadelijke besluiten te nemen en te stoppen met de plannen voor extreem grote, industriële windturbines maar te kiezen voor een alternatief windbeleid, zónder schadelijke gevolgen voor bewoners, landschap en natuur. Daarbij geeft indiener aan: • dat er onvoldoende rekening wordt gehouden met de belangen van bewoners • dat er geen ruimte én geen draagvlak is voor industriële windturbines; • dat het toelaten van deze windindustrie een bedreiging vormt voor onze leefomgeving. • dat is aangetoond dat de doelen voor duurzame energie en CO2-reductie ook zónder de beoogde windturbines worden gehaald; • dat de windenergie die extra nodig is beter op zee kan worden gerealiseerd; • dat de gemeenten het belang van hun burgers voorop moeten stellen en moeten kiezen voor een verstandig en eerlijk beleid, dat níet ten koste gaat van bewoners, natuur en landschap; • dat gemeenten die keuze hebben, want gemeenten zijn op geen enkele wijze verplicht om windindustrie toe te laten; Verder benoemt indiener als nadelige effecten van het plaatsen van windmolens het veroorzaken van waardevermindering van woningen, van landschapsvervuiling, van gezondheidsklachten en van slagschaduw van de wieken.
Zienswijze 6, 12 en (deels) 16: Samenvatting Indieners geven aan dat er in beide gemeenten onder de inwoners geen draagvlak bestaat voor grote windmolens en dat deze niet passen in het karakteristieke Achterhoekse coulisselandschap. Verder geven zij aan dat compenserende maatregelen dat niet kunnen verhelpen en het wenselijk is om eerst alle alternatieven te onderzoeken voordat een windinitiatief in overweging wordt genomen. Indieners brengen daarnaast in dat de gezondheidrisico’s voor omwonenden, evenals de effecten van laagfrequent geluid, worden onderschat en dat de effecten van grote windmolens onvoldoende zijn onderzocht. Verder geven zij aan dat de nieuwe landelijke normen onvoldoende bescherming bieden en Nederland lagere normen hanteert dan andere landen of de EU-richtlijnen. Zij wijzen daarnaast op de negatieve effecten van windmolens in zoekgebied K voor weidevogels en op de hoge waardevermindering van woningen. Ook geven indieners aan dat windmolens op land niet nodig zijn voor het behalen van de RES-doelstellingen en er een alternatief bestaat in het bouwen van windmolens op zee. Tenslotte brengen indieners in dat het bouwen van windmolens naar de toekomst toe veel afval oplevert en dus niet bepaald duurzaam is.
Zienswijze 7: Samenvatting Indieners merken op dat het ontwerp-Beleidsdocument zich richt op het plaatsen van voor de offshore bedoelde windmolens op land, en daarmee tussen bewoners, terwijl nog absoluut onduidelijk is welke gevolgen dat heeft. Zij spreken de hoop uit dat het gemeentebestuur zich niet zal verschuilen achter blijkbaar ongeschikte regelgeving en geven met voorbeelden aan dat de geluidsnormering veel te ruim is. Zij geven mee om: • extra te focussen op efficiënt gebruik van energie en verduurzaming; • energie-verslindende industrie te verplichten om te voorzien in eigen energieopwek; • kleinere windmolens te plaatsen en de offshore-windmolens op zee te laten; 7
•
de energie van zonneparken te bufferen in waterstofopslag en zonne-opwekking uit te breiden; • andere energiebronnen te overwegen zoals geothermische energie/aardwarmte; Afsluitend vragen indieners om de plaatsing van offshore-windmolens in het landschap te heroverwegen omdat de negatieve effecten daarvan op gezondheid, natuur en levenskwaliteit te groot zijn om te negeren.
Zienswijze 8: Samenvatting Indiener geeft aan dat het ontwerp-Beleidsdocument niet aangeeft op welk onderverdeelstation de mogelijke windmolens worden aangesloten, waarbij het aansluiten daarop hoge kosten met zich meebrengt en op de exploitatie zal drukken. Verder vraagt indiener naar de stand van zaken over het intrekken van de laagvliegroute Linkroute 10A. Indiener vraagt zich verder af hoe milieuvriendelijk windmolens zijn vanwege het gebruik van duizenden liters afgewerkte olie en de stoffen die vrijkomen door slijtage van de coating op de rotorbladen. Indiener spreekt zich tenslotte uit tegen bovenwettelijke eisen voor landschappelijke inpassing van windmolens omdat dat weer extra druk geeft op toch al schaarse landbouwgrond. Zienswijze 9: Samenvatting Indiener richt zich met name op paragraaf 4.2 uit het ontwerp-Beleidsdocument dat zich richt op participatie en financiële participatie en geeft aan dat deze tegenstrijdigheden en vaagheden bevat. Daarmee is het beoogd beleid op dit punt volgens indiener nog slechter dan bij de zonneparken en bovendien boterzacht als het gaat om diverse aspecten van procesparticipatie en financiële participatie en om begrippen zoals lokaal eigendom en lokaal eigenaarschap. Indiener stelt vragen over de procesparticipatie en het lokaal eigendom.
Zienswijze 10: Samenvatting Weidevogelvereniging Achterhoek brengt in dat het toelaten van grootschalige windmolens in het Beltrumse Veld onwenselijk is vanwege de aanwezigheid van belangrijke vogelgebieden voor relatief veel zeldzaam geworden en bedreigde akker- en weidevogels. Zij geeft aan dat het plaatsen van windmolens in open gebieden vaak op gespannen voet staat met het belang van de vogelbescherming en voor vogels leidt tot directe sterfte, verlies van leefgebied en barrièrevorming. Daarbij merkt zij op dat het plaatsen van windmolens niet strookt met het gemeentelijk streven naar biodiversiteit en dat de gemeente het gebied heeft aangewezen als weidevogelgebied maar deze beschermde status later stilzwijgend heeft opgeheven vanwege plannen voor windmolens. Weidevogelvereniging Achterhoek wijst er op dat de gemeenten van mening zijn dat het plaatsen van windmolens kan samengaan met het natuurbelang, terwijl de Vogelbescherming Nederland op een hele andere conclusie uitkomt. Zij vraagt om het belang van het Beltrumse Veld daarom nadrukkelijk mee te nemen in het windbeleid. De Weidevogelvereniging wijst daarbij met name op het bescherming van soorten zoals de wulp en de grutto en verzoekt om Achterhoek-breed onderzoek te doen naar mogelijk andere locaties voor windenergie.
Ook geeft zij aan dat de ervaring heeft geleerd dat compenserende of mitigerende maatregelen niet werken bij het plaatsen van windmolens en dat ook trekvogels veel last hebben van windmolens. De Weidevogelvereniging merkt tenslotte op dat het gemeentelijk windbeleid grondig moet worden getoetst aan de weten regelgeving op dit gebied (Wet natuurbescherming, Wet ruimtelijke ordening) en aan de uitkomsten van het provinciale milieueffectrapport.
8
Zienswijze 11: Samenvatting Indiener geeft aan tegen het plaatsen van windmolens in zoekgebied K te zijn vanwege de korte afstand tot de woning, geluidhinder, de hinder voor dieren, slagschaduw, belemmering van het uitzicht en overlast door de bouw van de windmolens. Verder geeft indiener aan dat het rendement te laag is.
Zienswijze 12 (zie zienswijze 6): Samenvatting De zienswijzen van indiener komen overeen met de zienswijzen van indiener 6. Om die reden wordt verwezen naar de samenvatting, de beoordeling en de conclusies bij zienswijzen 6.
Zienswijze 13: Samenvatting Indiener richt de zienswijzen vooral op de meer praktische uitwerking van dit document vanuit de ervaringen met de zonneparken als het gaat om de vergunningverlening, het overleg met de directe omgeving en de handhaving. Aangegeven wordt dat het ontwerpbeleidsdocument geen zodanig heldere uitgangspunten kent die als selectie-tool kunnen dienen of kunnen borgen dat er ook sprake blijft van lokaal eigendom. Verder vragen de zienswijzen om verduidelijking van de paragrafen 2.1, 2.4.1, 4.1.3, 4.1.4, 4.1.6, 4.1.7, 4.2 en 4.3 en om daarbij aan te geven welke rol de gemeente daarbij zal nemen.
Zienswijze 14 (zie zienswijze 2): Samenvatting De zienswijzen van indiener komen voor wat betreft de eerste vier onderdelen bijna letterlijk overeen met de zienswijzen van indiener 2. Om die reden wordt verwezen naar de samenvatting, de beoordeling en de conclusies bij zienswijzen 2. Wel vraagt indiener meer nadrukkelijk om nader te motiveren waarom de gemeenteraad van Berkelland er op 16 februari 2022 voor heeft gekozen om grote windmolens alleen in zoekgebied K toe te laten en het ontwerp-beleidsdocument dus niet van toepassing is op het overige gemeentelijke grondgebied. Verder vraagt indiener om pas na de vaststelling van de landelijke windturbinebepalingen definitief te besluiten waar het zoekgebied binnen de gemeente past, dit omdat dat een veel logischer volgorde is die ten goede komt aan begrip en participatie. Tenslotte geeft indiener aan dat het voor iedereen veel logischer is om energie op te wekken waar deze wordt gebruikt en dat industriële windmolens daarom op of nabij industriegebieden thuishoren.
Zienswijze 15: Samenvatting Indiener brengt in dat het niet aangaat om windmolens toe te laten nabij een weidevogelgebied waarvan om onduidelijke de beschermde status is vervallen. Verder zullen zij zorgen voor geluidsoverlast voor omwonenden en voor een visuele verstoring van het landschap en de natuurlijke schoonheid van het gebied. Indiener geeft ook aan dat sprake zal zijn van slagschaduw en geluid die tot gezondheidsklachten zullen leiden en dat de komst van windmolens zal leiden tot waardevermindering van woningen. Indiener verzoekt tenslotte om alternatieve locaties te overwegen zoals op zee, met een minder grote impact op de omgeving, de lokale gemeenschap en het milieu.
9
Zienswijze 16 (zie ook zienswijze 6): Samenvatting Indiener brengt in dat het proces dat leidde tot het ontwerp-beleidsdocument grotendeels sturend is uitgevoerd en tijdens de participatiebijeenkomsten onvoldoende aandacht bestond voor de belangen en zorgen van de bewoners en de direct omwonenden van zoekgebied K. Daarbij leken de gastsprekers geselecteerd om het proces vooral niet te verstoren en bezaten zij op hun thema’s onvoldoende kennis om vragen afdoende te kunnen beantwoorden. Verder was de GGD slechts passief aanwezig bij de thema-avond over gezondheid en is er geen tweede avond gehouden over dat thema terwijl dat wel was toegezegd en bewoners van het zoekgebied daar ook zelf sprekers mochten inbrengen. Indiener geeft aan dat windmolens niet passen in het grootste weidevogelgebied van de Achterhoek of in het Achterhoekse coulissenlandschap. Voor het overige komen de zienswijzen van indiener overeen met de zienswijzen van indiener 6. Om die reden wordt voor de beoordeling daarvan verwezen naar de samenvatting, de beoordeling en de conclusies bij zienswijzen 6.
Zienswijze 17: Samenvatting De provincie Gelderland vraagt om tekstwijzigingen door te voeren in de passage over het niet-gealloceerde deel van de Achterhoekse RES-opgave. Verder brengt de provincie in dat zij bevoegd gezag is voor de vestiging van windparken (5-100 MW) en de gemeente dus niet alleen kan bepalen waar windparken gerealiseerd kunnen worden. Ook geeft zij aan dat het niet aan de gemeente is om zoekgebieden te laten afvallen maar dat het wel of niet laten afvallen van zoekgebieden in RES-verband gebeurt. Daarbij zijn de ruimtelijke uitgangspunten van de provincie leidend en niet die van de gemeenteraad, aldus de provincie, terwijl de voorkeur bestaat om de RES-opgave in te vullen in de zoekgebieden maar de provinciale milieueffectrapportage (PlanMER) aanleiding kan geven tot aanpassing, uitbreiding of inperking van de zoekgebieden uit RES1.0. Verder bevatten de provinciale zienswijzen 22 algemene opmerkingen met tekstuele verbeterpunten, aanbevelingen en inhoudelijke tips.
Zienswijze 18: Samenvatting De brief van RES Achterhoek is weliswaar gericht aan de gemeente Oost Gelre, maar uit de begeleidende mail komt duidelijk naar voren dat zij ook is gericht aan de gemeente Berkelland. RES Achterhoek brengt in dat het niet-gealloceerde deel van de Achterhoekse RESopgave (0,244 TWh) alleen kan worden ingevuld via windenergie, dat de gemeenten Oost Gelre en Berkelland zich met de ondertekening van RES1.0 er aan hebben verbonden om gezamenlijk met de andere gemeenten invulling te geven aan dat nietgealloceerde deel, maar dat nog niet bekend is welk deel van de opgave terecht zal komen in de gemeenten Berkelland en Oost Gelre. RES Achterhoek verzoekt om in het definitieve beleidsdocument aan te geven dat de opgave voor Oost Gelre en Berkelland groter is dan omschreven en dat daarbij ook andere locaties in beeld kunnen komen. Verder verzoekt RES Achterhoek om de landelijke ontwerpwindturbinebepalingen niet op voorhand als uitgangspunt te nemen voor een beleidsregel en om daarbij ook niet al uit te gaan van de ontwerp-standaardwaarden. Daarbij spreekt RES Achterhoek de verwachting uit dat het Rijk de landelijke windturbinebepalingen uiteindelijk zal vaststellen op een manier die zowel mogelijkheden biedt voor het realiseren van windmolens als voor het beschermen van de omgeving.
Zij verzoekt daarom om de nog vast te stellen ontwerpwindturbinebepalingen niet te gebruiken als toetsingskader maar als gevoeligheidsanalyse voor het behalen van de RES-opgave. Ook verzoekt zij om gebruik te maken van de ZEZAM-afwijking en uit te gaan van de 47dB(A) geluidsnorm, dit laatste omdat dat ook het geluidsniveaus is waarmee de begrenzing van de zoekgebieden K en I 10
(i) mede zijn bepaald. Verder geeft RES Achterhoek aan dat windturbines in het totaalbeeld ook positieve ecologische effecten hebben door bijvoorbeeld het verminderen van stikstof- en CO2-emissie, effecten die juist aanleiding geven tot het plaatsen van windturbines. Over de opmerking in het participatieverslag dat netcongestie geen onderdeel is van het windbeleid merkt RES Achterhoek op dat de gemeente hier een sturende rol kan hebben via onder meer een goede wind/zonverhouding en het bij elkaar brengen van vraag en aanbod (smart energy hubs).
Zienswijze 19: Samenvatting Indieners vragen zich af waarom niet wordt bekeken of de Achterhoekse doelstellingen alleen met ‘zon’ te halen zijn omdat de energiemaatschappijen immers leveren aan het landelijke netwerk, windmolens op zee veel efficiënter zijn en de RES-opgave niet kan worden gehaald in de zoekgebieden K en I (i). Op basis van voortschrijdend inzicht moet de doelstelling daarom niet meer gericht zijn op een energiemix, maar op zonne-energie. Daarbij speelt ook mee dat op land een lagere windsnelheid heerst en op zee geen omwonenden zijn die hinder ondervinden van windmolens, terwijl op land maar een fractie kan worden opgewekt van de windenergie die op zee is gepland. Met verwijzingen naar de tekst van het ontwerp-Beleidsdocument wijzen indieners er op dat de stelling dat windenergie één van de goedkoopste vormen van duurzame energie is niet is onderbouwd met onderzoek. Zij geven aan dat daarom niet kan worden nagegaan of deze stelling klopt, rekening houdt met een aantal factoren die de efficiency beïnvloeden en ook van toepassing is op de Achterhoek. Over het participatieproces vragen indieners om een opsomming te geven van de opbrengstpunten die de bewoners en de enquête hebben ingebracht of opgeleverd. Zij geven aan dat er sprake was van éénrichtingsverkeer en van vinkjes zetten in plaats van participatie.
Gevraagd wordt waarom bij het bepalen van de zoekgebieden niets is gedaan met de online peiling van RES-Achterhoek die uitkomt op windmolens langs grote wegen en op bedrijventerreinen. Indieners vinden de passage over participatie te vrijblijvend (pag. 5), betreuren dat de gemeenten de uitkomsten van de provinciale PlanMER niet afwachten, geven aan dat niet alleen ten zuiden van Neede maar ook in zoekgebied K een buisleiding aanwezig is en dat niet alleen Borculo-Noord maar ook zoekgebied K een stil gebied is waar windmolens ’s nachts veel impact zullen hebben. Ten aanzien van de kaartafbeeldingen vragen indieners zich af hoe de begrenzing van het zoekgebied is ontstaan en hoe nauwkeurig deze in de afbeelding op kaart is gezet. Omdat het zoekgebied in het westen geen ruimte biedt, verzoeken zij het zoekgebied te verkleinen tot de gebieden waar wel ruimte is. Ook vragen zij om te verduidelijken wanneer een windmolen ‘solitair’ is, welke minimale onderlinge afstand daar bij hoort en om te motiveren waarom wordt gekozen voor grootschalig open landschap en niet voor bosgebied. Verder zou een natuur-inclusief ontwerp verplicht moeten worden gesteld en zou 1 km afstand moeten worden gehouden tussen windmolens en gebieden met veel weidevogels. Daarbij vinden zij het opvallend dat het bestemmingsplan “Buitengebied Berkelland 2012” weidevogels- en ganzengebieden kende in het zoekgebied
Zienswijze 20: Samenvatting Pure Energie Wind B.V. constateert dat de in het ontwerp-Beleidsdocument gemaakte keuzes het zeer onzeker maken dat de RES-opgave kan worden gehaald. Zij geeft aan dat dat komt door de toepassing van de landelijke ontwerpwindturbinebepalingen en door de eisen over lokaal eigendom. Daarom verzoekt Pure Energie Wind om af te zien van het gebruik van de geluidscontour van 600 m rondom moderne windturbines en van de nog ter discussie staande afstandsnorm van 2x tiphoogte uit de landelijke ontwerpwindturbinebepalingen. Verder verzoekt zij om juist wel mogelijkheden te bieden 11
voor maatwerk via de ZEZAM-afwijking. Ten aanzien van de eis van minimaal 51%lokaal eigendom merkt zij op dat deze de start van nieuwe initiatieven belemmert en bovendien geen juridische grondslag heeft. Pure Energie Wind verzoekt daarom om bij het vaststellen van het beleidsdocument deze eis te laten vervallen.
Zienswijze 21: Samenvatting Indiener brengt in dat de gezondheidsrisico’s van grote windmolens door slagschaduw, trillingen, geluid en het vrijkomen van giftige stoffen nog onvoldoende bekend zijn en vraagt wie aansprakelijk zal zijn voor gezondheidsklachten. Verder geeft indiener aan dat zij het nog mooie coulisselandschap aantasten en het weidevogelgebied zomaar is verplaatst terwijl er sprake is van zeer goede broedresultaten. Ook wijst indiener op de aanwezigheid van een laagvliegroute, die bovendien waarschijnlijk wordt uitgebreid, en op de netcongestie.
Zienswijze 22 en 23 (zie zienswijze 21): Samenvatting Indiener brengt in iets andere bewoordingen dezelfde zienswijzen in als indiener 21. Om die reden wordt verwezen naar de samenvatting, de beoordeling en de conclusies bij zienswijzen 21. Wel geeft indiener verder nog aan dat de doelen voor 2030 al bijna zijn behaald en dat dat reden is om na te denken over eventuele alternatieven.
Zienswijze 23 (zie zienswijze 22): Samenvatting Indiener brengt dezelfde zienswijzen in als indiener 22 (inclusief de aanvulling ten opzichte van zienswijzen 21). Om die reden wordt verwezen naar de samenvatting, de beoordeling en de conclusies bij zienswijzen 22.
Zienswijze 24: Samenvatting Indiener geeft aan dat het plaatsen van windmolens een milieuramp in wording is vanwege het afval, het te gebruiken beton en de te gebruiken olie. Verder brengt indiener in dat de gezondheidsrisico’s van grote windmolens door slagschaduw, trillingen, geluid en het vrijkomen van giftige stoffen nog onvoldoende bekend zijn. Verder geeft indiener aan dat zij het markante landschap aantasten, dat het weidevogelgebied zomaar is verplaatst om plannen voor windmolens mogelijk te maken maar dat weidevogels niet te verplaatsen zijn. Tenslotte geeft indiener aan dat de doelen voor 2030 al bijna zijn behaald en er dus tijd genoeg is om na te denken over eventuele echte alternatieven die minder ingrijpend zijn voor de leefbaarheid in het gebied. Zienswijze 25: Samenvatting Indieners geven expliciet aan dat hun zienswijzen zich niet alleen richten tot de gemeente Oost Gelre maar ook tot de gemeente Berkelland. Zij stellen dat wind op land niet nodig is omdat er voldoende wind op zee is en wordt ontwikkeld. De gemeenten kunnen dan ook niet zeggen dat wind op land hier verplicht is vanuit provinciaal of regionaal (RES) beleid. Het is een vrijwillige keuze, aldus indieners. Daarbij vinden indieners dat Bosch en Van Rijn, als opsteller van o.a.
bijlage 2 bij het beleidsdocument, niet onpartijdig is en stellen zij voor om een derde partij te vragen om de noodzaak van wind op land en alternatieven als zon op land en op daken te onderzoeken. Ook vinden indieners dat de gemeente in het beleidsdocument moeten opnemen dat zij niet bereid zijn om (een deel van) het restdeel van 0,244 TWh uit de 12
RES1.0 voor hun rekening te nemen om zo onzekerheid over de toekomst voor de inwoners weg te nemen. Indieners missen in het beleidsdocument een reflectie van de gemeente op draagvlak en acceptatie door inwoners en vragen zich af of het draagvlak is gemeten. De door de gemeenten gebruikte instrumenten zijn volgens hen niet representatief waardoor niet gesproken kan worden over groot draagvlak. Verder vinden indieners dat de gemeenten verzaakten in hun voorlichtingsplicht door geen extra informatieavond over gezondheid te houden, omdat gezondheid de grootste zorg van inwoners is. De gemeenten kunnen zich volgens indieners niet verschuilen achter de landelijke normen, waarbij enkel de aanwezigheid van de GGD op de themavond gezondheid niet voldoende was in de ogen van indiener. Ten aanzien van het geluidsaspect vinden indieners het onjuist dat de landelijke geluidsnormen uitgaan van jaargemiddelden. De gemeenten zouden zelf ook ruimte hebben om maximale geluidswaarden vast te stellen, terwijl ook een nulmeting zou moeten worden gedaan voor de woningen op minimaal 3 km van de windturbines. Tot slot doen indieners de suggestie om het in paragraaf 4.1.3 genoemde klachtensysteem uit te breiden met een stelsel van boetes en schadevergoedingen.
Over laagfrequent geluid geven indieners aan dat de landelijke geluidsnormen geen rekening houden met laagfrequent geluid, reden waarin zij de gemeenten verzoeken om zich hierin te verdiepen en dit meer aandacht te geven in het beleid. Met betrekking tot slijtage geven indieners aan dat door slijtage van de wieken (micro)deeltjes in de omgeving terecht kunnen komen, wat invloed zou kunnen hebben op de volksgezondheid. Zij vinden dat de gemeente vanuit het voorzorgbeginsel hierdoor geen grote windmolens moet toestaan, ook al zijn er geen landelijke normen voor. Indieners merken op dat de gemeenten het weidevogelgebied opofferen voor grote windmolens, dat compenserende maatregelen weidevogels niet terugbrengen en dat windmolens een obstakel vormen voor andere (trek)vogels. Ook vinden zij dat obstakelverlichting verplicht moet worden gesteld, hoewel deze op grote afstand te zien is en hinder veroorzaken voor de inwoners. Permanente verlichting wordt echter onaanvaardbaar gevonden. Indieners vragen aandacht voor de zorgplicht en het voorzorgbeginsel van de gemeenten bij grote projecten als windparken. Zo zouden alle gevolgen moeten worden overwogen. Verder gaan zij er van uit dat de gemeenten dezelfde procedure met de mogelijkheid voor zienswijzen doorloopt bij aanpassing van het beleidsdocument, mocht een evaluatie daartoe aanleiding geven.
Tenslotte vinden indieners dat de gemeente niet moet participeren in een windpark om aan de 51 % lokaal eigendom te komen, omdat dit om gemeenschapsgeld zou gaan om een politiek doel te halen tegen de wil van inwoners. Zij vinden dat er regels moeten worden opgenomen voor behoud van minimaal 51 % lokaal eigendom en dat ‘lokaal’ moet worden gedefinieerd als ‘inwoners en bedrijven uit de gemeente’.
•
Beoordeling van de zienswijzen en conclusies (thematisch)
Bij de ingediende zienswijzen komen veel thema’s meerdere malen terug. Om niet onnodig in herhaling te vervallen, onderlinge verwijzingen zoveel mogelijk te voorkomen en daarmee de leesbaarheid te verhogen is er voor gekozen om de ingediende zienswijzen thematisch te behandelen. Wanneer de ingediende zienswijzen onderdelen bevatten die zich hier niet voor lenen, dan worden deze in de volgende paragraaf van dit hoofdstuk beoordeeld onder ‘Aanvullende beoordeling per zienswijze’. In beide paragrafen van dit hoofdstuk wordt ook aangegeven of de zienswijzen aanleiding geven tot aanpassingen ten opzichte van het ontwerp-Beleidsdocument.
13
Verder sluit het ontwerp-Beleidsdocument grote windmolens aan op de besluitvorming die in de gemeenten Oost Gelre en Berkelland al heeft plaatsgevonden over diverse aspecten van de energietransitie, waaronder het Akkoord van Groenlo 3.0, de uitvoering van de Regionale Energietransitie Achterhoek (RES1.0) en de mogelijkheden voor het realiseren van grote windmolens. Het vast te stellen beleidsdocument is dan ook bedoeld om kaders te stellen voor de bouw van grote windmolens in specifieke delen van de gemeenten die bekend zijn als zoekgebieden K en I (i). De vraag of het wenselijk is om daarvoor mogelijkheden te bieden is bestuurlijk dus al beantwoord, waarbij de gemeenteraad van Berkelland meer expliciet heeft aangegeven dat alleen zoekgebied K daarvoor in aanmerking kwam. De besluitvorming over het vast te stellen beleidsdocument richt zich daarom ook niet op de vraag òf de gemeenten in de genoemde zoekgebieden wel of geen ruimte willen bieden aan het realiseren van grote windmolens. De zienswijzen over het ontwerp-beleidsdocument worden dan ook beoordeeld tegen de achtergrond van de bedoeling om te komen tot randvoorwaarden voor het realiseren van eventuele windmolens in de zoekgebieden K en I (i).
-
Thema duurzaamheid / doelen behaald (zienswijzen 5, 6, 12, 16, 19, 22, 23, 24 en 25)
In een aantal zienswijzen merken indieners op dat het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) heeft geconcludeerd dat de doelstellingen voor de energietransitie al worden gehaald met de realisatie van de huidige geplande projecten en dat nieuwe windenergieprojecten op land hiervoor niet meer nodig zijn. Daarbij past echter de opmerking dat deze conclusie van het PBL uitgaat van de realisatie van de al vastgestelde Regionale Energiestrategieën (RES-sen) en dat de gemeenten Oost Gelre en Berkelland met het voorliggende beleidsdocument juist een bijdrage willen leveren aan het uitvoeren van RES1.0. Ook is het van belang dat een Regionale Energiestrategie (RES) meer is dan alleen maar een overeenkomst tussen gemeenten. Bij een RES hoort immers een doelstelling die met name door het provinciebestuur wel degelijk kan worden afgedwongen door zelf de besluitvorming ter hand te nemen in de vorm van een projectbesluit. Daarbij is ‘wind op land’ naast ‘wind op zee’ nodig als onderdeel van de energiemix en om de landelijke opgave voor grootschalige energieopwekking uit zon en wind op land van 35 terawattuur (TWh) in 2030 te halen. Dit komt ook weer naar voren uit de jaarlijkse Klimaat- en Energieverkenning (KEV, oktober 2023) van het PBL.
De KEV is de monitoring op de uitvoering van nationale Klimaatwet en is te vinden via: Klimaat- en Energieverkenning 2023 | Planbureau voor de Leefomgeving (pbl.nl). Zoals gezegd is het voor het behalen van de 35 TWh-doelstelling nodig om de afspraken uit alle RES-sen 1.0 allemaal uit te voeren. Het PBL heeft recent een monitor op de RES uitgebracht (PBL, 7 december 2023) die is gebaseerd op de voortgangsrapportages van de RES-regio’s. Daaruit blijkt dat het doel van 35 TWh zeer waarschijnlijk gehaald wordt, maar dat het behalen van het streefdoel van 55 TWh in 2030 onwaarschijnlijk is. Nog afgezien van dat laatste, is het voor het behalen van het landelijke 35 TWh-doel nodig dat geplande projecten, plannen en ambities daadwerkelijk tot realisatie komen. De windopgave (ambitie) van 0,071 TWh en 0,058 TWh voor Berkelland resp. Oost Gelre is onze bijdrage aan het realiseren van de 1,35 TWh-doelstelling van RES Achterhoek doelstelling en daarmee ook de nationale 35 TWh-doelstelling voor 2030. Het blijft dus voor de 35 TWh doelstelling nodig om in de Achterhoek, en daarmee ook in Berkelland en Oost Gelre, nieuwe windparken te realiseren. De RES-monitor is overigens te vinden via: Monitor RES 2023 | Planbureau voor de Leefomgeving (pbl.nl).
Verder wijzen enige indieners op berekeningen van het Berkellandse dialoogplatform energietransitie (DET) waaruit zou blijken dat windenergie niet nodig is voor het behalen van de doelen voor 2030. Daarbij baseren zij zich echter op een selectie van de DETconclusie over windenergie. Over windenergie geeft het platform namelijk het volgende aan: “Om het doel van 55% CO2-reductie in 2030 te halen zijn windmolens, wanneer 14
bovenstaande wordt toegepast en gehaald, niet nodig. Toch hebben we wel rekening gehouden met vier windmolens van 5,5 MW om twee belangrijke redenen: 1) de balancering op het net is beter wanneer er een goede mix is tussen opwek van zon en wind, een betere balans betekent een robuuster en meer betaalbaar net en 2) windmolens zijn wel nodig om de doelen in 2050 en het regionale RES-doel in 2030 te halen. Daarom zien we wind als noodzakelijk om toe te passen en geeft het ons bovendien wat ruimte als een van de richtingen tegenvalt. De gemeenten onderschrijven deze conclusie omdat uit het theoretische model getalsmatig inderdaad volgt dat windenergie voor 2030 strikt genomen niet nodig is om in 2050 energieneutraal te zijn (overigens, volgens het model wel rond 2031-2035). Er zijn naast de theoretische modellen echter ook andere overwegingen, die ook de DET benoemt, zoals het betaalbaar en in balans houden van ons netwerk. Daarnaast vinden de gemeenten het ook van waarde om met windenergie een bijdrage te leveren aan oplossingen voor het wereldwijde CO2-probleem. Over het behalen van de RES-doelstelling wordt in de zienswijzen terecht opgemerkt dat nog niet de gehele regionale opgave is verdeeld onder de Achterhoekse gemeenten. Een zogeheten niet-gealloceerde deel van 0,244 TWh van de RES-opgave zou nog moeten worden ingevuld via windenergieprojecten.
Hierover wordt bij de uitwerking van RES 2.0 een beslissing genomen. Daarbij is uit voortgangsrapportages intussen nog duidelijker naar voren gekomen dat dit deel van de Achterhoekse RES-opgave vanwege systeemefficiëntie zou moeten worden opgepakt met windprojecten. Met het nu lopende gemeentelijke beleidsproces wordt echter nog niet vooruitgelopen op de uitkomsten van RES2.0 en de manier waarop daarbij wordt omgegaan met het niet-gealloceerde deel van de opgave uit RES1.0. Conclusie Dit thema geeft geen aanleiding tot aanpassingen ten opzichte van het ontwerpbeleidsdocument.
-
Thema alternatieve bronnen (zienswijzen 1, 6, 7, 12, 15, 17, 19 en 24)
In het kader van de energietransitie zijn verschillende vormen van duurzame energieopwekking in beeld. Dit geldt ook voor de vastgestelde RES1.0 waarbij bijvoorbeeld ook aandacht is voor zonne-energie. Daarbij komt echter duidelijk naar voren dat het behalen van de RES-doelstelling niet haalbaar is zonder toepassing van windenergie, dit nog afgezien van het gegeven dat de gemeente Berkelland de maximale omvang voor zonnepaneelvelden heeft begrensd. Ook voor de verdere toekomst blijft het van belang om een juiste mix van energiebronnen te realiseren, iets wat onder meer wordt onderstreept in het recent verschenen Nationaal Plan Energiesystemen. Daarbij zijn er wel beschouwingen gedaan over de periode na 2050, maar kennen de daarin getrokken conclusies nog wel de nodige onzekerheden over de beschikbaarheid en realisatie van eventuele alternatieven. Verder is het voor gemeenten niet mogelijk om hun RES-opgave in te vullen door in financiële zin deel te nemen aan wind-op-zeeprojecten. Waar het gaat om alternatieven voor windenergie wijst de gemeente er op dat zij in haar beleid ook insteekt op het beperken van energiegebruik en verduurzaming. Daarvoor zet zij in op subsidiemogelijkheden terwijl bedrijven worden gestimuleerd om onderling samen te werken bij hun energievoorziening (energie hubs).
Verder laat de gemeentelijke regelgeving voor het buitengebied erfwindmolens onder voorwaarden toe, evenals grondgebonden zonnepanelen voor de eigen energievoorziening. Voor het realiseren van zonneparken op landbouwgronden is voor Berkelland wel een maximaal toelaatbare oppervlakte van 140 ha vastgesteld die inmiddels vrijwel geheel is ingevuld. Verder oriënteert de gemeente zich in het kader van de in 2021 vastgestelde Transitievisie 15
Warmte op de toepassing van aardwarmte en andere vormen van (collectieve) duurzame energiewinning. Al met al is het niet zo dat de gemeente zich uitsluitend toelegt op de realisatie van windenergie. Als aanvulling op een stabiele energievoorziening is windenergie volgens de gemeente echter wel nodig als onderdeel van de totale energietransitie. Daarbij is het de bedoeling om via het beleidsdocument kaders te benoemen en randvoorwaarden te stellen aan het verlenen van medewerking aan eventuele initiatieven. Conclusie Dit thema geeft geen aanleiding tot aanpassingen ten opzichte van het ontwerpbeleidsdocument.
-
Thema RES-opgave: gemeente heeft keuze – rol provincie (zienswijzen 5, 6, 12, 16, 17 en 18)
Met de vaststelling van de RES1.0 hebben de gemeenten zich verbonden aan de taakstelling die daaraan is gekoppeld. Daarbij heeft de provincie de juridische middelen om af te dwingen dat de gemeenten zich inzetten voor de realisatie van deze opgave. Zo hebben provincies wel degelijk de bevoegdheid om via projectbesluiten zelf de besluitvorming voor windmolenprojecten over te nemen van het gemeentebestuur. In dat opzicht zijn de gemeenten dus ook juridisch te binden aan de RES-opgave, zelfs wanneer deze niet zou kunnen worden ingevuld door windenergie binnen de zoekgebieden K en I (i). De gemeenten hebben het voorliggende beleidsdocument opgesteld om daarbij in ieder geval randvoorwaarden te stellen waaraan windmoleninitiatieven binnen deze twee zoekgebieden moeten voldoen. Omdat zoekgebied K de gemeentegrens tussen Oost Gelre en Berkelland overschrijdt, is dat proces gezamenlijk aangegaan. De uitkomst van dit beleidsproces zou vervolgens ook als input kunnen dienen voor een eventueel beleidsproces dat zich richt op het toelaten van grote windmolens buiten deze zoekgebieden. In dit beleidsdocument wordt echter niet vooruitgelopen op afspraken die in het kader van RES2.0 nog moeten worden gemaakt voor gebieden buiten de zoekgebieden K en I (i). Inmiddels heeft het provinciebestuur aangegeven dat zij bij deze actualisatie van de RES-sen vasthoudt aan het RES1.0-bod van elke regio.
Wel kan daarbij uiteindelijk sprake zijn van andere en nieuwe (zoek)gebieden voor windenergie. Het provinciebestuur ziet die dan als concrete invulling van RES1.0 en niet als nieuwe (wind)initiatieven zoals bedoeld in haar coalitieakkoord. Het voorliggende gemeentelijke beleidsdocument voor grote windmolens richt zich niettemin uitsluitend op de zoekgebieden K en I (i). Conclusie Dit thema geeft geen aanleiding tot aanpassingen ten opzichte van het ontwerpbeleidsdocument. Wel wordt paragraaf 2.3 aangevuld met een passage over de provinciale lijn bij de voortgang van de RES-sen.
-
Thema zoekgebied K – besluit gemeenteraad Berkelland (zienswijzen 2, 17, 18 en 14)
De gemeenten Oost Gelre en Berkelland hebben dit beleidsproces gezamenlijk doorlopen omdat het onder meer gaat om een gemeentegrensoverschrijdend zoekgebied uit RES1.0. Zoals gezegd is daarbij de besluitvorming die tot nu toe heeft plaatsgevonden het vertrekpunt. Mocht het realiseren van grote windmolens in andere delen van de gemeenten in beeld komen, dan zal voor het stellen van bijbehorende beleidskaders ook voor die gebieden een nieuw besluitvormingsproces nodig zijn. Naar de toekomst toe sluit het vaststellen van beleidskaders voor de zoekgebieden K en I (i) 16
dus niet uit dat buiten die gebieden absoluut nooit geen grote windmolens mogelijk zullen zijn. Wel zal daarvoor dan eerst afzonderlijke besluitvorming nodig zijn met een voorbereidend proces dat daarop is afgestemd. Het nu voorliggende beleidsdocument gaat echter uit van de huidige stand van de besluitvorming en voor de gemeente Berkelland dus alleen van zoekgebied K. Het gaat dan ook niet aan om het beleidsdocument bij de vaststelling alsnog van toepassing te laten zijn op andere delen van het gemeentelijk grondgebied. Dit wordt niet anders nu het provinciebestuur inmiddels aangeeft dat zij eventuele aanpassingen van (zoek)gebieden door de actualisering/herijking van RES1.0 beschouwt als concrete invulling van het RES1.0-bod. Conclusie Dit thema geeft geen aanleiding tot aanpassingen ten opzichte van het ontwerpbeleidsdocument.
-
Thema landelijke normen (algemeen) (zienswijzen 2, 6, 7, 12, 14 en 16)
In het ontwerp-beleidsdocument is al aangegeven dat op landelijk niveau wordt toegewerkt naar nieuwe landelijke normen voor windmolens. Het vaststellen daarvan is niet zomaar mogelijk, maar moet volgens Europese rechtsregels worden gebaseerd op een milieueffectrapportage. Waar de landelijke overheid dat bij de voorheen vastgestelde regels had nagelaten, wordt momenteel wel uitvoering gegeven aan deze verplichting en wordt daarbij ook aandacht besteed aan diverse aspecten die van invloed kunnen zijn op de volksgezondheid. In het milieueffectrapport wordt ook gewerkt met zogenaamde referentieturbines met een tiphoogte van 235 m en 280 m. Daarbij heeft eind 2023 een ontwerp van de nieuwe landelijke windturbinebepalingen en een milieueffectrapport ter inzage gelegen. Hierover zijn bij het Rijk een groot aantal zienswijzen ingediend die moeten worden beoordeeld voordat de definitieve landelijke normen kunnen worden vastgesteld. Het is de bedoeling dat dat laatste uiterlijk op 1 juli 2025 zal zijn gebeurd. Nu de nieuwe landelijke normen worden gebaseerd op uitgebreid onderzoek en ditmaal wel een milieueffectrapportage wordt doorlopen, gaan de gemeenten er van uit dat de nieuwe landelijke normen op de juiste manier tot stand worden gebracht.
De gemeenten kunnen na vaststelling van deze nieuwe landelijke normen dan ook niet anders dan uitgaan van de juistheid en de toepasbaarheid van deze normen. Nu beide gemeenten voor 1 juli 2025 geen besluiten zullen nemen over het verlenen van vergunningen voor eventuele concrete windmoleninitiatieven, zullen de nieuwe landelijke normen na die datum het toetsingskader vormen voor dat soort plannen. Dit is ook de reden dat in het ontwerp-beleidsdocument al wordt gezegd dat de gemeenten zullen aansluiten bij deze nieuwe landelijke normen. Om daarbij de effecten van eventuele grote windmolens zo gering mogelijk te laten zijn, spreekt het ontwerp-beleidsdocument ook al uit dat de gemeenten geen gebruik zullen maken van de afwijkingsmogelijkheden die de ontwerpwindturbinebepalingen kenden ten aanzien van bijvoorbeeld de geluidsnorm en de vaste afstandsnorm. Het is niet uit te sluiten dat de landelijke normen er na de vaststelling anders zullen uitzien dan de ontwerp-windturbinebepalingen die het Rijk eind 2023 vrijgaf voor inspraak. Dit maakt echter niet dat de benadering van de gemeenten over de toepassing van de landelijke normen een andere gaat worden.
Dit betekent dat de gemeenten deze landelijke normen gaan hanteren als toetsingskader voor eventuele windmoleninitiatieven en daarbij geen toepassing zullen geven aan eventuele afwijkingsmogelijkheden die ook daarin wellicht worden ingebouwd. Met andere woorden: zonder exact te weten hoe de nieuwe landelijke normen precies gaan luiden, gaan de gemeenten uit van de meest strikte toepassing van deze landelijke normen. 17
Met deze beleidsmatige insteek willen de gemeenten op voorhand duidelijk maken dat zij binnen de toekomstige wettelijke normen een bijdrage willen leveren aan de energietransitie, maar daarbij ook de belangen van omwonenden zo goed mogelijk willen borgen. De gemeenten zijn van mening dat dit kan helpen om bij eventuele windmoleninitiatieven uit te komen op een evenwichtige toedeling van functies aan locaties en een goede afweging tussen het algemeen belang van de energietransitie en andere belangen in de betrokken gebieden. Conclusie Dit thema geeft geen aanleiding tot aanpassingen ten opzichte van het ontwerpbeleidsdocument.
-
Thema gezondheidsrisico’s (zienswijzen 1, 5, 12, 16, 21, 22, 23, 24 en 25; onderwerp geluid: zienswijzen 3, 6, 11, 12, 13, 15, 16, 21, 22, 23, 24 en 25; onderwerp slagschaduw: zienswijzen 5, 11, 13, 15, 21, 22 en 23; onderwerp fijnstof: zienswijzen 3, 6, 8, 12, 16, 21, 22, 23, 24 en 25; onderwerp obstakelverlichting: zienswijze 25)
De nieuw vast te stellen landelijke normen en de bijbehorende milieueffectrapportage richten zich voor een belangrijk deel op het voorkomen van gezondheidsrisico’s bij de toepassing van de vast te stellen normen. Zo is bij de milieueffectrapportage onder meer onderzoek gedaan naar laagfrequent geluid om te kunnen beoordelen of daarvoor een aparte landelijke norm zou moeten worden ingevoerd. Ten aanzien van bijvoorbeeld de geluidsnorm verwijst het milieueffectrapport verder naar elders in Europa toegepaste normen en zoekt het aansluiting bij Europese regelgeving. Ook voorzien de nieuwe landelijke normen in nieuwe regels ter beperking van slagschaduw en voor het toepassen van obstakelverlichting. Gelet op de omvang van het onderzoek dat bij het landelijke besluitvormingsproces wordt verricht, zijn de gemeenten van mening dat zij de gezondheidsrisico’s bij de toepassing daarvan niet nog beter kan onderzoeken. Verder steken de gemeenten zoals gezegd in op een zo strikt mogelijke toepassing van de nieuwe landelijke normen zonder dat daarbij toepassing wordt gegeven aan afwijkingsmogelijkheden die daarin wellicht worden opgenomen. In het ontwerp-beleidsdocument is al aangegeven dat de nieuwe landelijke windturbinebepalingen (verduidelijkte) regels zullen gaan bevatten over slagschaduw en obstakelverlichting.
Ook zullen zij regels gaan bevatten over het bijhouden en beschikbaar stellen van een logboek en over technische voorzieningen zoals een standstill-voorziening waarmee bijvoorbeeld de slagschaduw op slagschaduwgevoelige gebouwen kan worden bewaakt. De begrippen die daarbij worden gehanteerd krijgen daarbij een wettelijke definitie, als zij die al niet hebben in bestaande regelgeving. De gemeenten zullen dan ook toepassing aan geven bij de boordeling van eventuele windinitiatieven. De landelijke ontwerpwindturbinebepalingen gaan niet in op de slijtage van rotorbladen. Wel gaat de bijbehorende PlanMER in op erosie van bladen en de daarbij vrijkomende stoffen (zie pag. 44) en wordt daarin gemotiveerd waarom erosie niet is behandeld als beoordelingscriterium. Het kan echter zo zijn dat het Rijk naar aanleiding van zienswijzen op de ontwerpwerpwindturbinebepalingen dit onderwerp alsnog opneemt in normen. Afgezien daarvan is dit echter geen onderwerp dat zich goed leent voor lokale normstelling. Conclusie Dit thema geeft geen aanleiding tot aanpassingen ten opzichte van het ontwerpbeleidsdocument.
18
-
Thema netcongestie (zienswijzen 1, 2, 8, 14, 18, 21, 22 en 23)
Het is een gegeven dat de capaciteit van het bestaande (regionale) elektriciteitsnetwerk in de komende jaren overbelast zal raken als daartegen geen gerichte maatregelen getroffen worden. Om die reden hebben de netbeheerders een actieplan opgesteld dat zich richt op het uitbreiden van de netwerkcapaciteit, terwijl ook op landelijk beleid in gang wordt gezet (Nationaal Plan Energiesystemen, Nationaal Programma Energiehoofdstructuur). Niettemin kan het wellicht enige jaren duren voordat de plannen tot het gewenste resultaat zullen leiden en er geen sprake meer zal zijn van disbalans in het energiesysteem. Tegelijkertijd kent ook de daadwerkelijk plaatsing van windmolens een lange voorbereidingstijd van waarschijnlijk meerdere jaren. De verwachting is dan ook dat de ontwikkeling van eventuele windmoleninitiatieven in de tijd gezien gelijk op zal lopen met de treffen maatregelen aan het distributienet. In ieder geval is dit een aspect waarmee initiatiefnemers rekening hebben te houden en ongetwijfeld ook rekening mee zullen houden. Dit geldt niet alleen voor de mogelijkheden om aan te sluiten op het netwerk, maar ook voor de kosten die gemoeid zijn met het realiseren van die aansluiting vanuit de projectlocatie. Het stellen van specifieke gemeentelijke randvoorwaarden over dit aspect heeft echter geen meerwaarde.
Conclusie Dit thema geeft geen aanleiding tot aanpassingen ten opzichte van het ontwerpbeleidsdocument.
-
Thema landschap (zienswijzen 1, 5, 6, 11, 12, 13, 16, 19, 21, 22, 23 en 24)
Het is voor iedereen, en dus ook voor het gemeentebestuur, volstrekt duidelijk dat de eventuele realisatie van windmolens effect zal hebben op het landschap in en rondom de zoekgebieden. Om landschappelijke aspecten te kunnen meewegen in de besluitvorming benoemt het ontwerp-beleidsdocument daarom in paragraaf 4.1.6 al als randvoorwaarde dat een windmoleninitiatief gepaard moet gaan met een landschapsplan. De randvoorwaarden steken daarbij in op een landschapsplan dat het landschappelijke aspect vanuit de omgeving benaderd. Zo moet het bijvoorbeeld voorzien in het nemen van passende maatregelen binnen de zichtlijnen op de eventuele windmolens. Deze randvoorwaarden zijn gesteld omdat bouwwerken zoals windmolens eenvoudigweg niet zijn te ‘verstoppen’ achter een groene omzoming op de bouwlocatie zelf maar het wel wenselijk is om het visuele effect vanuit de bewoners en gebruikers van de omgeving zo veel mogelijk te beperken. Overigens zijn landschappelijke effecten ook bij andere vormen van grootschalige energieopwekking niet te voorkomen, waarbij sommige zienswijzen zich ook uitspreken tegen het toelaten van grootschalige zonnevelden. Omdat grootschalige energieopwek dus per definitie landschappelijke impact heeft, en dan zeker in het geval van windmolens, verlangen de gemeenten dus dat dit aspect nadrukkelijk wordt betrokken bij het ontwerp van een windmoleninitiatief.
De ingediende zienswijzen richten zich overigens vooral in algemene zin op de landschappelijke impact van het bouwen van windmolens, en niet zozeer op de inhoudelijke criteria die aan het landschapsplan worden gesteld. De zienswijzen geven op dit punt dan ook geen aanleiding tot aanvullingen. Conclusie Dit thema geeft geen aanleiding tot aanpassingen ten opzichte van het ontwerpbeleidsdocument.
19
-
Thema ecologie en weidevogels (zienswijzen 6, 10, 11, 12, 13, 15, 16, 18, 19, 21, 22, 23, 24 en 25)
In het ontwerp-Beleidsdocument is al benoemd dat een deel van het zoekgebied K voorheen was aangemerkt als weidevogelgebied. De gemeente bestrijdt ook allerminst de aanwezigheid van weidevogels zoals de wulp en de grutto in met name dit deel van het zoekgebied. Het ontwerp-beleidsdocument geeft in paragraaf 4.1.7. (ecologische aspecten) dan ook expliciet aan dat binnen een gedeelte van zoekgebied K weidevogels aanwezig zijn en dat hieraan bij het te verrichten ecologische onderzoek nadrukkelijk aandacht moet worden besteed. Het is overigens zeker niet zo dat de aanduiding van een deel van zoekgebied K als weidevogelgebied in 2021 “stilzwijgend” uit het ontwerp-bestemmingsplan “Buitengebied Berkelland 2020” is verdwenen. Dit is namelijk gebeurd naar aanleiding van inspraakreacties over het voorontwerp-bestemmingsplan. Deze wezen op een tussentijdse aanpassing van de provinciale Omgevingsverordening waarmee de aanduiding van dit gebied als weidevogelgebied was geschrapt (besluit van Provinciale Staten van 19 december 2018 over Actualisatieplan Omgevingsverordening 6). De beoordeling van de inspraakreacties over het voorontwerp-bestemmingsplan is vastgesteld door het college van burgemeester en wethouders en heeft in 2021 via het inspraakverslag voor iedereen ter inzage gelegen als onderdeel van het ontwerpbestemmingsplan “Buitengebied Berkelland 2020”.
Dat de aanpassing van de aanduiding voor weidevogelgebieden is doorgevoerd naar aanleiding van de provinciale besluitvorming is hierin ook toegelicht, evenals in de zienswijzennota bij het door de gemeenteraad vastgestelde bestemmingsplan “Buitengebied Berkelland 2020”. Deze documenten zijn nog altijd voor iedereen beschikbaar, terwijl de informatie over het niet langer actueel zijn van de aanduiding als ‘weidevogelgebied’ in de provinciale Omgevingsverordening ook is gedeeld tijdens en naar aanleiding van de informatiebijeenkomsten ter voorbereiding op het ontwerp-beleidsdocument. In het vast te stellen beleidsdocument blijft hoe dan ook de randvoorwaarde staan dat eventuele initiatiefnemers bij hun plannen nadrukkelijk onderzoek moeten doen naar de aanwezigheid van weidevogels. Daarbij moet vanzelfsprekend niet alleen het effect van een project op weidevogels maar ook op andere flora en fauna worden onderzocht. De uitkomsten van dat onderzoek moeten worden beoordeeld volgens de kaders die voorheen volgens de Wet natuurbescherming golden en tegenwoordig gelden volgens de Omgevingswet (provinciale bevoegdheid met monitoringsverplichtingen). Zo nodig kunnen daarbij mitigerende of compenserende maatregelen aan de orde zijn, terwijl het zelfs zo kan zijn dat nadelige effecten voor flora en fauna zodanig zijn dat uiteindelijk geen toestemming kan worden verleend voor een project.
Dit alles is echter pas te beoordelen aan de hand van een concreet initiatief, reden waarom dit aspect nadrukkelijk wordt benoemd in het beleidsdocument. Conclusie Dit thema geeft geen aanleiding tot aanpassingen ten opzichte van het ontwerpbeleidsdocument.
-
Thema laagvliegroute / oefengebied laagvliegen helikopters (zienswijzen 8, 21, 22 en 23)
De militaire laagvliegroute (Linkroute 10A) was een laagvliegroute voor jacht- en transportvliegtuigen die liep vanuit Noord-Nederland naar de Duitse grens bij Winterswijk. Zij liep over het grondgebied van de gemeenten Berkelland en Oost Gelre en ook over zoekgebied K. In 2020 maakte de Staatssecretaris van Defensie bekend dat deze
20
laagvliegroute zou worden opgeheven, een beslissing die tot voor kort echter nog niet was vertaald in een aanpassing van de landelijke regelgeving. Over de status van deze militaire laagvliegroute kan inmiddels echter worden opgemerkt dat afgelopen voorjaar de procedure is doorlopen om deze te schrappen uit de landelijke regelgeving. Zo besloot de Minister van Infrastructuur en Waterstaat op 11 april 2024 om het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) op dit onderdeel aan te passen (Staatsblad 2024, 116). Ook heeft de Minister de geometrische begrenzing van de laagvliegroute verwijderd uit de Omgevingsregeling (Staatscourant 14645). Deze wijzigingen in het Bkl en in de Omgevingsregeling zijn op 1 juli 2024 in werking getreden (Staatsblad 2024, 166) en deze militaire laagvliegroute staat inmiddels ook niet meer op de digitale weergave van het Bkl op de landelijke voorziening (Regels op de kaart - Omgevingsloket (overheid.nl)). Dit betekent dat de militaire laagvliegroute voor straaljagers definitief en ook in juridische zin is komen te vervallen. Daarnaast heeft het Ministerie van Defensie in het kader van het Nationaal Programma Ruimte voor Defensie inderdaad ook onderzoek gestart naar de mogelijkheid om delen van de Achterhoek te gebruiken als oefengebied voor het laagvliegen met helikopters.