Bijlage 2 Omgevingseffectrapport Omgevingsvisie Berkelland
Tekst van het document
Het zorgt er wel voor dat de ruimtelijke kwaliteiten van Berkelland beter en door meer mensen kunnen worden beleefd. Daarnaast beperkt de inrichting zich niet alleen tot de paden en voorzieningen maar zal er ook een kwaliteitsimpuls gerealiseerd worden langs routes en voorzieningen, bijvoorbeeld door het aanleggen van groenstructuren. Beoordeling Voor het creëren van een dergelijke beweegvriendelijke omgeving zijn de volgende effecten relevant: Vitaal platteland & economische potentie: De ruimte die nodig is voor een beweegvriendelijke omgeving kan ten koste gaan van landbouwgrond. Dit kan de economische ontwikkeling enigszins beperken. Anderzijds kan het bijdragen aan de recreatieve mogelijkheden. Dit weegt tegen elkaar op voor een neutrale beoordeling. Sociaal domein & leefbaarheid: De toename aan bereikbaarheid en voorzieningen is positief beoordeeld. Gezondheid en veiligheid: Het stimuleren van beweging is gunstig voor de gezondheid van de inwoners van Berkelland. Dit is positief beoordeeld. Ruimtelijke kwaliteit & identiteit: Deze beleidsoptie zorgt voor een kwaliteitsimpuls en meer beleving van het buitengebied en heeft daardoor een positief effect op de ruimtelijke kwaliteit en identiteit. Klimaatadaptatie & energieopwekking: Het beweegvriendelijk inrichten van de omgeving heeft geen directe relatie met dit domein. Effecten zijn neutraal beoordeeld.
Samenhang en onzekerheden De beleidsoptie heeft een relatie met opgaven 1 t/m 3 en 5. Zo heeft het versterken van landschap en natuur (opgave 1, optie 1) een positief effect op het beweegvriendelijk inrichten van de omgeving. Dit leidt namelijk tot een aantrekkelijkere omgeving waar mensen graag in verblijven en recreëren. In opgave 2 wordt bij optie 2 onder andere ingezet op het versterken van langzaam vervoer. Hier liggen veel synergievoordelen met de opgave om de omgeving meer beweegvriendelijk in te richten. In opgave 3 wordt invulling gegeven aan de transitie in het buitengebied. In optie 1 (primaat diversiteit) en optie 4 (gebiedsgerichte differentiatie) liggen veel meekoppelkansen voor bijvoorbeeld recreatie. Optie 2 (primaat natuur) levert kansen op voor een aantrekkelijk
blad 87 van 114
datum 14 juli 2023 projectnummer 0468005.100 betreft Omgevingseffectrapport
buitengebied. In opgave 5 wordt ingezet op het verbeteren van de kwaliteit en leefbaarheid in de kernen. Recreatie vormt een belangrijk thema binnen deze opgave.
3.6.4
Optimalisaties en aanbevelingen De beleidsopties voor opgave 6 sluiten elkaar niet uit. Beide opties kunnen elkaar versterken in het bereiken van een gezonde(re) leefomgeving. Optie 1 brengt (mogelijk) wel forse investeringen voor (landbouw)bedrijven met zich mee waardoor de concurrentiepositie van Berkelland op korte termijn wellicht wordt verzwakt. Op de langere termijn kunnen investeringen er echter voor zorgen dat Berkelland een koploperspositie in de regio aanneemt ten aanzien van een gezonde leefomgeving. Optie 2 kent maar weinig nadelen en levert vooral voordelen op. Tevens liggen hier veel meekoppelkansen met andere opgaven en beleidsopties. Het beweegvriendelijk inrichten van de woon- en leefomgeving is hierdoor een no-regret maatregel. Voor beleidsoptie 1 wordt geadviseerd om eerst goed inzichtelijk te maken waar de grootste knelpunten ten aanzien van emissies en verontreiniging liggen. Vervolgens kunnen hier de mogelijkheden voor strengere normen en richtlijnen in beeld worden gebracht waarbij ook de gevolgen voor bijvoorbeeld de concurrentiepositie van de gemeente worden meegenomen. Daarbij wordt geadviseerd om eerst naar bronmaatregelen te kijken en pas daarna naar overdrachtsmaatregelen en als laatste naar maatregelen bij de ontvanger.
blad 88 van 114
datum 14 juli 2023 projectnummer 0468005.100 betreft Omgevingseffectrapport
3.7
Integrale beschouwing
3.7.1
Belangrijkste criteria per opgave In de onderstaande tabel is per opgave een beeld opgenomen van de relatie met de verschillende beoordelingscriteria. Een donkerblauw veld geeft aan dat één of meer van de voorgestelde opties een belangrijk effect heeft op het beoordelingscriterium. Een lichtblauw veld geeft aan dat er een relevant effect is of kan ontstaan. Zeker bij de verdere uitwerking van beleidskeuzes in programma’s, (omgevings)plannen en projecten kunnen alsnog belangrijke effecten optreden op de thema’s, maar daarover kan op het abstractieniveau van de omgevingsvisie weinig zekerheid gegeven worden. Een wit veld betekent niet dat er geen relatie is, wel dat de keuzes die op het abstractieniveau van de omgevingsvisie voor de betreffende opgave genomen worden niet bepalend zijn voor het beoordelingscriterium. Tabel 3.4. Samenhang opgaven.
Wat opvalt is de impact die invulling van de verschillende opgaven kan hebben op de domeinen “Vitaal platteland & economische potentie” en op “Ruimtelijke kwaliteit & identiteit”. De laatste is niet verrassend, omdat de omgevingsvisie veel sturing op ruimtelijke ontwikkeling zal geven. De impact op vitaal platteland is
blad 89 van 114
datum 14 juli 2023 projectnummer 0468005.100 betreft Omgevingseffectrapport
benoemenswaardig, omdat hieruit de conditionerende waarde van omgevingsbeleid voor (de mogelijkheden voor) Vitaal platteland blijkt. Van de vijf domeinen is klimaatadaptatie & energieopwekking het minst “relevant”. Dit is voor de aspecten droogte, wateroverlast en hittestress te verklaren doordat de aanpak van klimaatadaptatie als een basisvoorwaarde gezien kan worden voor alle ontwikkelingen. De verschillende opties maken hier weinig onderscheid in. Klimaatadaptatie is met name op een hoger detailniveau relevant. Bij de herinrichting van gebieden (zowel in het buitengebied als in de kernen) kan hier een belangrijke bijdrage aan geleverd worden. Het aspect duurzame energieopwekking is in deze strategische impactbeoordeling (en de daarin beschouwde opgaven) onderbelicht. Dit is een bewuste keuze, omdat de besluitvorming rond de Regionale Energiestrategie (RES) en het Koersdocument Duurzame Energie Achterhoek parallel aan de omgevingsvisie loopt. Omdat de resultaten van het RES-traject wel zeer relevant zijn en in de omgevingsvisie zullen worden opgenomen, zullen de milieueffecten betrokken worden bij de beoordeling van het voorkeursalternatief in het MER. Onderbelichte thema’s In de tabel valt op dat enkele thema’s onderbelicht lijken: voor het onderwijsniveau, elektromagnetische velden en waterveiligheid is slechts voor één opgave relevant en geen enkele belangrijk.
Ook voor wonen en duurzame energieopwekking is geen enkele opgave belangrijk. Dit is als volgt te verklaren: • De aspecten onderwijsniveau en wonen hebben een belangrijk ruimtelijk component, omdat huisvesting in de gebouwde omgeving noodzakelijk is. Het bieden van huisvestingsmogelijkheden is meegewogen via het criterium “Mogelijkheden voor (centrum)functies en voorzieningen” en de kwaliteit van de gebouwde omgeving via “Ruimtelijke kwaliteit en beleving”. De impact op het onderwijsniveau en wonen is daarnaast afhankelijk van de programmatische keuzes en (andere) keuzes die niet binnen de scope van de omgevingsvisie vallen. Hier ligt een uitwerkingsopgave, waarvoor de omgevingsvisie de ruimtelijke kaders zal bieden. • De aspecten elektromagnetische velden en waterveiligheid worden slechts zeer beperkt door keuzes die de gemeente maakt (of kan maken) beïnvloed. Elektromagnetische straling speelt met name bij hoogspanningsleidingen. Bij activiteiten die anderszins stralingseffecten veroorzaken geldt dat de gemeente zich houdt aan de ICNIRP-normeringen (bijvoorbeeld t.a.v. 5G). Waterveiligheid is in hoofdzaak een taak van het waterschap. Keuzes van de gemeente kunnen de waterveiligheid beïnvloeden, bijvoorbeeld wanneer de risico’s bij het optreden van een overstroming toenemen. Er is in de gemeente echter geen overstromingsgevaar.
• Het aspect duurzame energieopwekking wordt met name door keuzes in het RES-traject beïnvloed, zoals hierboven beschreven is.
3.7.2
Conclusies per opgave De genoemde beleidsopties dragen alle in meer of mindere mate bij aan een “goede” fysieke leefomgeving (waarbij “goed” betekent: een zo hoog mogelijke score op het beoordelingskader). Daarbij bestaat er zeker nog ruimte om keuzes te maken tussen verschillende opties (op basis van een afweging welke effecten belangrijk zijn) én dient er nog ruimte te zijn om de opties te integreren tot integraal omgevingsbeleid. Op de volgende pagina zijn de scoreborden per opgave opgenomen. De conclusies per opgave zijn als volgt: 1. Behoud van landschapskwaliteit met ruimte voor nieuwe initiatieven: In het dilemma “scheiding” versus “verweving” geniet verweving (optie 1) de voorkeur omdat deze beleidsoptie positieve effecten voor natuur, landschap en het economisch perspectief van boeren genereert. De strategie van scheiding (optie 2) is meer gericht op sectorale bescherming (en leidt tot ruimtetekorten om de ambities waar te maken). 2. Versterken van de (regionale) bereikbaarheid: Vanuit milieuperspectief heeft optie 2 (nadruk op OV en langzaam verkeer) veruit de voorkeur. Deze optie pakt positief uit voor natuur, ruimtelijke kwaliteit, klimaatadaptatie en gezondheid. Optie 1 (nadruk op wegverkeer) is gunstiger vanuit het perspectief van de autogebruiker. Een balans tussen het behouden van bereikbaarheid en het stimuleren van mobiliteitstransitie wordt aanbevolen.
blad 90 van 114
datum 14 juli 2023 projectnummer 0468005.100 betreft Omgevingseffectrapport
3.
4.
5.
6.
De transitie van het buitengebied: De beleidsopties 1 tot en met 3 hebben uiteenlopende effecten, waar afhankelijk van het inhoudelijk accent andere aspecten positief of negatief scoren. Beleidsoptie 4 (gebiedsgerichte differentiatie) is min of meer een combinatie van de eerste drie beleidsopties, door verschillende gebieden te benoemen waarin telkens één van de belangen het primaat heeft. Versterken van het regionale vestigingsklimaat: Kwantitatief versterken (optie 1) kan zeer negatief uitpakken voor omgevingswaarden als landschap en natuur. Een inzet op kwalitatieve versterking (optie 2) van de bedrijventerreinen spaart belangrijke cultuurhistorische waarden en natuurwaarden. Bij de afweging tussen de kwantitatieve en kwalitatieve aanpak speelt ook de financiering een rol. Er wordt aanbevolen de balans te zoeken tussen een kwalitatieve aanpak van bedrijventerreinen en het bieden van ruimte voor uitbreiding en nieuwvestiging. Die ruimte hoeft niet per se gevonden te worden in de uitbreiding van bestaande bedrijventerreinen. Versterken van de leefbaarheid en kwaliteit in de kernen: De beleidsopties (behoud identiteit en eigenheid; innovatie en vernieuwing; versterken draagvlak) sluiten elkaar niet per definitie uit en hebben elk positieve effecten op verschillende aspecten.
Dat betekent dat de beleidsopties prima naast en in combinatie met elkaar in uitvoering gebracht kunnen worden. De keuze voor de omgevingsvisie gaat vooral over actieve sturing of reactief zijn en het bieden van flexibiliteit voor nieuwe initiatieven of behoud van de bestaande kwaliteiten. Gezonde leefomgeving versterken: Beleidsoptie 1 (terugdringen emissies) kan zeer positief uitpakken voor de gezondheid van Berkellanders, maar zorgt ook voor (economische) belemmeringen, zodanig dat er problemen met het behalen van de andere ambities optreden. Optie 2 (bevorderen beweegvriendelijke omgeving) kent weinig nadelen en levert veel voordelen op.
blad 91 van 114
datum 14 juli 2023 projectnummer 0468005.100 betreft Omgevingseffectrapport Tabel 3.5: Overzicht impactbeoordelingen (opgave 1 tot en met 3)
blad 92 van 114
datum 14 juli 2023 projectnummer 0468005.100 betreft Omgevingseffectrapport
Tabel 3.6: Overzicht impactbeoordelingen (opgave 4 tot en met 6)
3.7.3
Samenhang tussen de opties en opgaven Per opgave zijn optimalisaties en aanbevelingen gegeven voor het bepalen van het voorkeursalternatief. Het is dan ook niet de bedoeling om een keuze voor één van beide opties per opgave te maken, maar om binnen de opgave de positieve aspecten uit de verschillende opties met elkaar te vervlechten, en de haalbaarheid en de impact de vergroten. De individuele beoordeling van de beleidsopties moet ook afgezet worden tegen de relatie met andere opgaven. Dat wordt duidelijk aan de hand van de beoordeelde opties en is mee te nemen in het keuzeproces. Bijvoorbeeld: kiezen voor scheiding van natuurgebieden van andere locaties (“geen nieuwe ontwikkelingen in bepaalde gebieden”, beleidsoptie 2 in opgave 1) dwingt ook tot het maken van een keuze voor landbouw (geen uitbreidingen, geen schaalvergroting), energietransitie (geen grootschalige opwekking) of woningbouw (geen uitbreidingen op genoemde locaties). Daarmee kan geconstateerd worden dat de ruimtedruk in Berkelland groot is, waardoor niet alle strategische opgaven optimaal gediend kunnen worden (‘niet alles kan’) en (soms scherpe) keuzes noodzakelijk zijn. Waar willen we woningbouw toestaan en wat betekent dat voor onze kernkwaliteiten? Hoe gaan we om met de positie van de landbouw en hoe sturen we daarop? Het zijn allemaal vragen die over de sectorale opgaven heen gaan.
Kortweg: de keuze voor één van de beleidsoptie bepaalt (en limiteert vaak) de keuzemogelijkheden van andere opgaven.
blad 93 van 114
datum 14 juli 2023 projectnummer 0468005.100 betreft Omgevingseffectrapport
Versterkende en conflicterende opties Het bieden van ruimte voor innovatief ondernemerschap draagt bij aan de mogelijkheden voor plattelandsontwikkeling, voor agrariërs en voor het ontwikkelen van nieuwe functies en voorzieningen. De optie Versterken van natuur en landschap (opgave 1) gaat daarom goed samen met het Primaat diversiteit (in het buitengebied, opgave 3), het Kwalitatief versterken (van het vestigingsklimaat, opgave 4) en Innovatie en vernieuwing (in de kernen, opgave 5). Al deze opties bieden flexibiliteit voor ondernemers om in te spelen op lokale behoeften. Hierbij is het wel van belang de ontwikkelruimte goed te verknopen met de lokale kwaliteiten en ruimtelijke opgaven, door heldere afwegingskaders te hanteren. Een aantal opties gaat goed samen vanuit een bedrijfseconomisch perspectief. Het Primaat bij de landbouw (opgave 3) in combinatie met Kwantitatief versterken (van het vestigingsklimaat, opgave 4) bieden beide meer ruimte voor bedrijvigheid. De bedrijvigheid heeft baat bij een goede bereikbaarheid vanuit de regio, met name met de auto, dus hierbij past een Nadruk op wegverkeer (opgave 2). Een Nadruk op OV en langzaam verkeer kan ook voordelen hebben, maar is minder voor de hand liggend. Het Terugdringen van emissies (opgave 6), het Primaat bij natuur (opgave 3) en het Behoud van natuur en landschap (opgave 1) werken belemmerend vanuit dit perspectief.
Deze opties kunnen echter wel de negatieve effecten mitigeren of compenseren. Natuur- en landschapswaarden en milieueffecten zullen ook dan belemmerend zijn voor nieuwe ontwikkelingen. In dit licht en met het oog op de verbetering van het vestigingsklimaat op langere termijn, kan het economisch juist aantrekkelijk zijn om over de breedte van de fysieke leefomgeving op de lange termijn te investeren in kwaliteit. Verschillende opties kunnen een (gedeeltelijk) antwoord bieden op de veranderende bevolkingssamenstelling. Die vraagt bijvoorbeeld om een goede bereikbaarheid van voorzieningen en dus een Nadruk op fiets en langzaam verkeer (opgave 2). Dit verbetert ook de bereikbaarheid per (elektrische) fiets en kan daarmee de aantrekkelijkheid van Berkelland voor toekomstige bewoners en ondernemers vergroten. Met Gebiedsgerichte differentiatie (opgave 3) kunnen in delen van het buitengebied nieuwe dragers worden gegenereerd, terwijl er ook ruimte blijft voor de landbouw als bestaande drager. Het inzetten op Innovatie en vernieuwing (in de kernen, opgave 5) ondersteunt in de behoefte aan nieuwe woon- en zorgconcepten. Ook het Versterken van draagvlak kan bijdragen. In het verleden was het verplicht een meest milieuvriendelijk alternatief te onderzoeken in een m.e.r.-procedure.
Dit is niet langer het geval, maar vanuit dit perspectief kan wel een rode draad door de opgaven getrokken worden. Het meest milieuvriendelijke alternatief bestaat uit het Versterken van natuur en landschap, Nadruk op OV en langzaam verkeer, Primaat bij natuur en diversiteit, Kwalitatieve versterking van het vestigingsklimaat, Behoud van identiteit en eigenheid en zowel het Terugdringen van emissies als het Bevorderen van een beweegvriendelijke omgeving. Een randvoorwaarde daarbij is dat er duidelijke afwegingskaders worden gehanteerd, zodat bij ontwikkelingen een bijdrage wordt geleverd aan de kwaliteitsopgaven. Evident bij dit meest milieuvriendelijke alternatief is dat het om grote investeringen vraagt en belemmerend kan zijn voor bedrijvigheid en voor ruimtelijke ontwikkelingen als woningbouw, infrastructuur en nieuwe voorzieningen. Onderbelichte thema’s in samenhang Ook bij de onderbelichte thema’s kan sprake zijn van aanvullende ruimteclaims. In de RES voorziene opgaven vragen bijvoorbeeld aanzienlijke aanpassingen in Berkelland en hebben een grote ruimtevraag. Omdat ze in de beleidsopties nog niet ruimtelijk concreet zijn gemaakt, is onvoldoende in beeld hoe en in welke mate de benodigde inspanningen botsen met landschap, leefklimaat en natuur.
Maatregelen en alternatieven met slimme combinaties van functies zijn waarschijnlijk nodig voor het halen van doelen, maar zijn niet onderzocht. Ook de uitwerkingsopgave van woningbouw kan zeer bepalend zijn voor de te kiezen beleidsopties. Als ervoor gekozen wordt dat het bouwen van nieuwe woningen maatgevend is voor het omgevingsbeleid, kan de situatie ontstaan dat op principiële keuzes teruggekomen dient te worden (bijvoorbeeld “alleen ruimtelijke ontwikkelingen in bepaalde zones”).
3.7.4
Strategische vraagstukken voor de omgevingsvisie Eén en ander vraagt om een integrale blik op de fysieke leefomgeving. Vanuit het m.e.r. is het logisch om een integraal beeld te geven van het beleid voor de fysieke leefomgeving. Hierin moet dan in elk geval aandacht zijn
blad 94 van 114
datum 14 juli 2023 projectnummer 0468005.100 betreft Omgevingseffectrapport
voor een alternatief waarmee positieve milieueffecten van combinaties van functies gerealiseerd kunnen worden, zowel in het buitengebied als de kernen. De doorslaggevende keuzes gaan, op basis van de strategische impactbeoordeling, over de volgende dilemma’s: •
•
Kwaliteit én vitaliteit van buitengebied: Het omgevingsbeleid voor het buitengebied vraagt om integratie van in elk geval opgaven 1 en 3. Hoe wordt omgegaan met landschap, klimaatadaptatie en natuur en ervoor gezorgd dat agrariërs een boterham kunnen blijven verdienen en de plattelandsidentiteit van Berkelland behouden blijft? Het ruimtelijk dilemma gaat voornamelijk over het in hoofdstuk 3 geschetste onderscheid tussen verweving en scheiding. De te maken integrale keuzes zijn: o Welk belang geven we op welke plek het primaat? o Zijn er optimalisaties mogelijk waarbij we meer belangen tegelijkertijd dienen of vragen sommige belangen om een scherpe keuze over wat we waar willen? o Leidt de keuze voor scheiding of verweving tot het niet behalen van andere beleidsdoelen (energieopwekking, woningbouw etc.?) en moet er daardoor bijgestuurd worden op de keuze? • Robuuste kernen: Hoe blijven de kernen leefbaar, sociaal levendig, goed bereikbaar, duurzaam, economisch robuust en gezond? Dit vraagt om investeringen in behoud van de bestaande kernkwaliteiten (cultuurhistorie, de identiteit van onze kernen, het voorzieningenniveau) en het ontwikkelen van nieuwe kernkwaliteiten (investeringen in verduurzaming van de woningvoorraad, verbeteren bereikbaarheid bedrijven, ruimte blijven bieden aan bedrijvigheid, een woning voor iedereen die dat wil).
Klimaatverandering: Het veranderend klimaat vraagt om grote aanpassingen, in zowel het buitengebied als de kernen. Hierbij is zowel wateroverlast als verdroging relevant. Wordt hier alleen bij ruimtelijke ontwikkelingen op gestuurd of is deze opgave zó urgent dat deze bepalend wordt voor wat binnen de andere ambities waargemaakt kan worden?
blad 95 van 114
datum 14 juli 2023 projectnummer 0468005.100 betreft Omgevingseffectrapport
4.
Beoordeling voorkeursalternatief Omgevingsvisie
4.1
Van opgaven en beleidsopties naar één Voorkeursalternatief Gedurende het proces heeft de gemeente ervoor gekozen om een tussenstap in het proces in te bouwen. Dit had ook te maken met de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2022. Uitgangspunt was dat een nieuwe gemeenteraad keuzes zou maken over de toekomst van de fysieke leefomgeving. Om die reden waren de leefomgevingsfoto en de strategische impactbeoordeling opgenomen in het overdrachtsdocument: de uitwerking van het voorkeursalternatief en de beoordeling van het vka verliep op regie van de nieuwe gemeenteraad. Het proces van keuzes maken over het voorkeursalternatief heeft plaatsgevonden door voor de opgaven een voorkeursrichting te definiëren (op basis van ‘het speelveld’ dat gepresenteerd is in de strategische impactbeoordeling). Alle beleidsopties zijn expliciet voorgeleged aan de gemeenteraad. Na het kiezen van voorkeursrichtingen zijn de voorkeursrichtingen per opgave geaggregeerd tot drie integrale verhaallijnen. Bij die drie verhaallijnen is geen sprake van een optelsom van een aantal beleidsopties, maar is in de geest van de voorkeursrichtingen een verhaallijn uitgewerkt. In sommige gevallen is er gekozen om de verhaallijn op een lager detailniveau vast te leggen dan de beleidsopties veronderstelden.
4.2
Het voorkeursalternatief in drie verhaallijnen Dit voorkeursalternatief beschrijft de voorgenomen keuzes voor de omgevingsvisie en is tot stand gekomen op basis van: 1. Input van inwoners en overige belanghebbenden 2. Analyse van bestaand beleid 3. Eerste deel van de omgevingseffectrapportage Vanuit de verschillende thema’s (randvoorwaarden en ontwikkelingen) zijn drie verhaallijnen opgesteld voor Berkelland. Deze verhaallijnen geven richting aan de opgaven die op de gemeente afkomen. De kern van de visie is dat, richting de toekomst, de sociale identiteit van Berkelland met het naoberschap, het waardevolle landschap en de landbouwsector bewaard wordt. Er wordt ruimte geboden aan duurzame ontwikkelingen die bijdragen aan de verhaallijnen. De verhaallijnen bestaan naast elkaar, maar kunnen ook met elkaar botsen en staan in verbinding met elkaar om tot een integraal toekomstbeeld te komen. De verhaallijnen zijn hieronder op kaart verbeeld en vervolgens toegelicht met daarin de strategieën passend bij verschillende thema’s.
blad 96 van 114
datum 14 juli 2023 projectnummer 0468005.100 betreft Omgevingseffectrapport
Figuur 4.1: integrale visiekaart gemeente Berkelland
blad 97 van 114
datum 14 juli 2023 projectnummer 0468005.100 betreft Omgevingseffectrapport
Opzet van de verhaallijnen is om als ‘toetsingskader’ te fungeren voor nieuwe ontwikkelingen. Bij de beoordeling van initiatieven wordt bekeken of een ontwikkeling logisch en consistent past binnen een verhaallijn.
4.2.1
Verhaallijn 1: Een vitale leefomgeving in Berkelland De eerste verhaallijn is gericht op de vitaliteit van de kernen en de toekomstbestendigheid van de kernen. De thema’s wonen, circulair, energie, voorzieningen, mobiliteit, klimaatadaptatie, water en recreatie komen in deze verhaallijn terug. De ambitie binnen deze verhaallijn is erop gericht om de als prettig en rustig ervaren woonomgeving richting de toekomst te behouden. Voor het OER zijn de volgende uitgangspunten uit de verhaallijn relevant: • • • • • • • • •
4.2.2
Woningbouw: inzet op inbreiding en transformatie in alle kernen, maar niet ten koste van alle open (groene) ruimte. Hogere bebouwing op plekken waar dit pas bij de directe omgeving. Na 2030 ook uitbreiding in de kernrandzones aan de randen van kernen, maar een blijvende voorkeur voor transformatie. Gevarieerde woningbouw (uitleg) in Neede, Eibergen en Ruurlo energieneutraal en circulair Behoud van voorzieningen in de grote kernen (supermarkt, zorg, school, sportvoorzieningen) en het naoberschap Inzet (“de gemeente richt zich op”) op een sterke sociale basis en voldoen aan de condities van sociale kwaliteit. Goede verbindingen tussen kernen (openbaar vervoer, wandel en fietspaden) Klimaatadaptieve leefomgeving realiseren (groen in de wijk & goede afwatering) Recreatie in en rondom de kernen versterken in relatie tot vrijkomende agrarische bebouwing en mobiliteitsontwikkeling Inzet op infrastructuur elektrisch vervoer en deelmobiliteit
Verhaallijn 2: Berkellands landschap als toekomstbestendige drager De tweede verhaallijn is gericht op het landschap. De thema’s water, bodem, landschap, droogte, biodiversiteit, cultuurhistorie, erfgoed, landbouw, woningbouw en werken komen in deze verhaallijn terug. De volgende speerpunten komen in de verhaallijn aan de orde: • • • • • • • •
4.2.3
Water en bodem sturend Landschappelijke ontwikkeling van de Berkel en gebiedsontwikkeling rondom de beekdalen Landschappelijke structuur doorzetten in de stad en dorpen Aanpak droogte en drinkwatervoorziening Biodiversiteit in relatie tot ontwikkeling coulisselandschap versterken Behoud cultuurhistorisch erfgoed als onderdeel van de identiteit van Berkelland Landbouwlandschap versterken Mogelijkheden voor woningbouw in het buitengebied (ruimte voor ruimte) en woon-zorg vormen
Verhaallijn 3: Toekomstbestendige economie en landbouw De derde verhaallijn is gericht op de economie en landbouw. De thema’s economie, landbouw, bereikbaarheid, circulariteit en energie komen in deze verhaallijn terug. De belangrijke onderdelen van deze verhaallijn zijn: • • • • •
Bijdrage aan uitbreiding Laarberg en rond N18 in relatie tot bereikbaarheid Toekomstbestendig maken en revitaliseren bedrijventerreinen (tegengaan verpaupering) Inzet op circulaire economie Inzet op vitale landbouwsector in relatie tot een toekomstbestendig landschap in samenhang met het NPLG - multifunctioneel Stimuleren korte ketens en innovatie
blad 98 van 114
datum 14 juli 2023 projectnummer 0468005.100 betreft Omgevingseffectrapport
4.3
Effecten van het voorkeursalternatief De effecten van het voorkeursalternatief zijn aan de hand van het beoordelingskader en de bijbehorende thema’s beoordeeld, op dezelfde manier zoals de strategische impactbeoordeling.
4.3.1
Effecten van verhaallijn 1: een vitale leefomgeving in Berkelland Effecten van woningbouw De gemeente heeft een voorkeur uitgesproken voor inbreiding en transformatie, maar realiseert zich dat de woningbouwopgave dermate groot is dat alleen met die uitgangspunten de opgave niet behaald wordt. Daardoor wordt ook ruimte gegeven voor uitbreiding van de kernen. Vanuit het oogpunt van economische vitaliteit is dit gewenst. De deur sluiten voor de woningbouwopgave met als uitgangspunt dat deze opgaven in andere gemeenten opgelost dienen te worden is geen oplossing die bijdraagt aan de doelstelling die past bij een vitale economie. Groei een plek geven is dus ook een verantwoordelijkheid. Tegelijkertijd zitten er wel grenzen aan die groei. De locaties van uitleglocaties kunnen bepalend zijn voor de wijze waarop het uiteindelijke effect zich manifesteert. Vanuit het milieubelang zijn de volgende overwegingen van belang: De omgevingsvisie is de plek om kaders mee te geven aan uitbreidingslocaties. Daarin wordt op hoofdlijnen voldaan door woningbouw te koppelen aan functieveranderingen (met als hoofddoel kwaliteitswinst). De visie bevat nog geen concrete locaties, maar wel aandachtspunten (gevarieerde woningbouw, geen aantasting van kernkwaliteiten, goed bereikbaar met bestaand OV en auto). Vanuit milieuperspectief zijn dit goede kaders, maar ze roepen ook vragen op.
Bebouwing van agrarisch cultuurlandschap waarvan de kernkwaliteiten bijvoorbeeld “openheid en het agrarsich gebruik” zijn, is lastig verenigbaar met woningbouw. Dat laat onverlet dat een biodiversiteitsimpuls gegeven kan worden. Essentie van de beoordeling is dat nog niet volledig duidelijk is op welke effecten de woningbouwopgave sorteert. De gebruikelijke aandachtspunten (verloren gaan groene ruimte bij inbreiding, aantasting van landschapswaarden bij uitbreiding) spelen ook in de gemeente Berkelland. Het uitgangspunt om een stads- of dorpsplan op te stellen kan hieraan bijdragen. Binnen de bandbreedte van de uitgangspunten in de omgevingsvisie is een veelheid aan effecten mogelijk. Een gezonde leefomgeving Vanuit de beoordeling van de beleidsopties kan geconstateerd worden dat beleidsoptie 2 nagenoeg volledig opgenomen is in de omgevingsvisie. Het vergroenen, aantrekkelijk maken voor beweging en sociale gezondheid wordt met enige regelmaat in de visie benoemd. Vanuit het onderdeel gezondheidsbescherming stelt de omgevingsvisie minder kaders. Op zichzelf is dat geen probleem. De huidige en autonome milieukwaliteit is van voldoende niveau. In de omgevingsvisie wordt het parkeren aan randen van woongebieden genoemd om die situatie verder te verbeteren.
In verhaallijn 3 wordt bovendien de mogelijkheid verkend tot het verstrengen van milieunormen (zonder daar een keuze in te maken). Mogelijkheden voor ontwikkelen van (centrum)functies en voorzieningen De omgevingsvisie stelt dat, om te zorgen voor levendige en gezonde kernen, er dorpsplannen worden opgesteld. Hierin worden kaders gesteld om de toekomstige karakters, kwaliteit en leefbaarheid van de kernen vast te houden. Dit vraagt om een gebiedsgerichte aanpak die past bij de verschillende soorten dorpen. Deze aanpak kan positief uitwerken voor verschillende centrumfuncties en voorzieningen. Door in te spelen op het behoud van een buurtwinkel en een sterke sociale basis met ontmoetingsplekken en ruimte voor het verenigingsleven, kan gezorgd worden dat het dorpse karakter van de gemeente behouden blijft. Met deze uitgangspunten kan recht gedaan worden aan de beschreven condities van sociale kwaliteit. In de omgevingsvisie zit nog wel een organisatie-aspect: wiens verantwoordelijkheid is het beschreven samenspel van inwoners, vrijwilligers, mantelzorgers, professionals en gemeente?
blad 99 van 114
datum 14 juli 2023 projectnummer 0468005.100 betreft Omgevingseffectrapport
Een klimaatbestendige gemeente De gemeente heeft ambities geformuleerd die moeten leiden tot een klimaatneutrale gemeente in 2050. Daarin is o.a. aandacht voor een klimaatadaptief ingerichte openbare ruimte, zon-op-dak en een circulaire en klimaatbestendige inrichting bij nieuwbouwprojecten. Daarbij wordt de 3-30-300-regel genoemd. Die regel impliceert ook een grote opgave voor bestaande wijken. De omgevingsvisie bevat geen ambities voor het klimaatbestendig maken van bestaande wijken. Gelet op de gecombineerde opgaven met inbreiding is het in een aantal wijken de vraag of deze opgaven gelijktijdig passen. Vanuit het beoordelingskader is voornamelijk zoekgebied K voor windturbines van belang. Deze locatie overlapt met NNN-gebieden een twee van de beekdalen. Het plaatsen van windturbines kan, afhankelijk van de exacte positionering, effecten hebben op de bij de natuurlijke gebieden horende waarden hebben. Recreatie In het VKA wordt aangegeven dat grootschalige verblijfsrecreatie niet van toepassing is op de regio. Dit heeft een positief effect op de landschappelijke kwaliteit van het platteland, natuur en kernen. Daarnaast wordt kleinschalige verblijfsrecreatie (die helder gedefinieerd wordt) in combinatie met vrijkomende agrarische bebouwing toegepast, waardoor de eventuele verpaupering en leegstand wordt tegengegaan.
Dit heeft een positief effect op de landschappelijke kwaliteit en leefbaarheid van het platteland. Ook zorgt dit er voor dat de gemeente bekend blijft staan om het open landschappelijke karakter die door de juiste doelgroepen bezocht wordt. Beoordeling Gekoppeld aan de onderdelen van het beoordelingskader kunnen de volgende zaken benoemd worden -
-
-
-
Vitaal platteland & economische potentie: Verhaallijn 1 biedt veelal kansen voor het ontwikkelen van platteland, bedrijventerreinen en voorzieningen. In feite is verhaallijn 1 een bestendiging van de koers die nu gevaren wordt voor plattelandsontwikkelingen. Daaruit volgt dat er ruimte is een vrij breed palet aan ontwikkelingen, zolang deze een bijdrage leveren aan klimaatadaptatie en het landschap. Binnen die bandbreedte is vrij veel mogelijk. Dit aspect is positief beoordeeld. Sociaal domein & leefbaarheid: Sociale kwaliteit is een vrij nadrukkelijk onderdeel van verhaallijn 1. De inzet binnen de verhaallijn is gericht op verbetering van deze onderdelen. Niet geheel duidelijk is op welke wijze die verbetering bewerkstelligd wordt. Niettemin is dit aspect licht positief beoordeeld. Gezondheid en veiligheid: Binnen de verhaallijn is veel aandacht voor gezondheid bevorderend gedrag. Vanuit de bescherming van de gezondheid is in beperkte mate aandacht. Dit aspect scoort neutraal. Ruimtelijke kwaliteit & identiteit: De geboden ontwikkelruimte heeft als terugkerend toetsingskader onderdelen vanuit ruimtelijke kwaliteit. Zo mag uitbreiding niet ten koste gaan van landschappelijke waarden en mag hoogbouw niet ten koste gaan van de lokale identiteit. Tegelijkertijd zijn al deze ontwikkelingen wel potentieel schadelijk voor de ruimtelijke kwaliteit van gemeente.
Binnen de bandbreedte van de omgevingsvisie kan de kwaliteit verslechteren (door legio ontwikkelingen, van windturbines tot woningbouw). Klimaatadaptatie & energieopwekking: De verhaallijn richt zich op verduurzaming door zon-op-dak en wind in zoekgebied K. Voor zon-op-land zijn reeds gerealiseerde voorzieningen voldoende. Dit aspect is positief beoordeeld.
blad 100 van 114