CConstaterende datBerkelland
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 - Visie Kijk op Cultuur en Erfgoed 2030

Raadsvergadering 21 december 2021, gemeente BerkellandBij agendapunt: Visie 'Kijk op Cultuur- en Erfgoed Berkelland 2030'13.912 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

SPEERPUNT 1

Toekomstbestendige organisaties en verenigingen De samenleving verandert. Veel organisaties, instellingen en verenigingen kampen met dezelfde problemen, zoals het vinden van financiën, vrijwilligers en het werven van leden. Maar ook het organiseren van passend aanbod, afgestemd op de behoeften. Dit vraagt flexibiliteit van iedereen. Er liggen kansen in het bundelen van krachten, om zo de cultuur- en erfgoedsector weerbaar en klaar voor de toekomst te maken.

Speerpunt 2

Cultuureducatie : een leven lang leren Iedereen, jong en oud, heeft het recht om bezig te zijn met kunst, cultuur, erfgoed en muziek. Berkelland biedt die mogelijkheid. Kinderen komen er op school mee in aanraking en ontdekken hun talent en identiteit. Zo leren ze over zichzelf, over de samenleving en over de omgeving waarin ze leven. Maar ook volwassenen, waaronder en kwetsbare inwoners, moeten mogelijkheden hebben om zich te ontwikkelen op cultureel gebied. Jong geleerd is oud gedaan en oud stimuleert jong.

Speerpunt 3

Cultuur en erfgoed is van en voor iedereen Cultuur en erfgoed dragen bij aan de identiteit en de leefbaarheid in de Berkellandse dorpen en kernen, als onderdeel van de Achterhoek. Het is belangrijk om toekomstgericht te blijven werken aan die identiteit, leefbaarheid en toegankelijkheid. Zodat (bestaande en nieuwe) inwoners en bezoekers van Berkelland zich aangesproken (blijven) voelen om betrokken te zijn of deel te nemen aan het aanbod van activiteiten op het gebied van kunst, cultuur, muziek en erfgoed.

Mirjan Koldeweij uit Eibergen: “Als je cultuur en erfgoed aan kinderen wilt meegeven, moet je niet alleen zenden, maar ze meenemen en laten zien. Niet rondleiden maar begeleiden”

32

Fotoverantwoording, bronnen en literatuuroverzicht Bronnen Cultuur en Erfgoedpact Achterhoek. Waarom een cultuur- en erfgoedpact Achterhoek? Geraadpleegd via https://cultuurenerfgoedpact-achterhoek.nl/verbinden

Segnocollectief. (z.d.). Muziekschool Berkelland Segnocollectief. Geraadpleegd via https://www.segnocollectief.nl/.

Cultuur Oost. (2020). Advies Cultuur- en Erfgoedvisie Berkelland 2020-2030 (intern).

8RHK ambassadeurs. (2020). Gezondheid & Geluk voorop in de Achterhoek. Preventie Akkoord Achterhoek 2020-2030.

Cultuureducatie met Kwaliteit. (z.d.). Over CmK. Geraadpleegd via https://www.cultuureducatiemetkwaliteit.nl/over-cmk/

Gemeente Berkelland. Toeristisch-recreatief beleid “Beleef het in Berkelland” (actualisatie 2021)

Uitgangspunten Rijkscultuurbeleid (2021). Geraadpleegd via https://www.rijksoverheid.nl /documenten/beleidsnota-s/2019/06/11/ uitgangspunten-cultuurbeleid-2021-2024 Uitgangspunten Rijks erfgoedbeleid (2018) Beleidsbrief Cultuur in een open samenleving en Erfgoed telt, de betekenis van erfgoed voor de samenleving. Geraadpleegd via https://www.rijksoverheid.nl

Fotoverantwoording Openluchttheater Eibergen, Stichting Achterhoek Toerisme Borculo, Hertenhoeve De Lavei Geesteren, Stichting Culturije, Cultuur Oost Arnhem, Ronald Olthof Haarlo, Stichting Bibliotheek Oost-Achterhoek, Jammarkt Neede, Peter Nieuwenhuis Borculo, Stichting Reurpop Ruurlo, Gemeente Berkelland

Beleid cultuur en erfgoed provincie Gelderland (2021). Geraadpleegd via www. https://www.gelderland.nl/ Cultuur-en-erfgoed Erfgoed Berkelland. (z.d.). Berkelland op de kaart. Geraadpleegd via https://www.erfgoedberkelland.nl/ Bibliotheek Oost Achterhoek. (2019). Samen vaardig. Hoofdlijnen beleidsrichting 2020-2023. Gemeente Berkelland. (2018). Beleidskader muziek-, kunst-, en cultuuronderwijs in Berkelland. Gemeente Berkelland. (2008). Cultuurvisie Meer muziek in de Klas. (z.d.). Structureel muziekonderwijs voor alle 1,4 miljoen basisschoolkinderen. Geraadpleegd via https://www.meermuziekindeklas.nl/nl/ 33

Bijlagen BIJLAGE I: WAAR KOMEN WE VANDAAN? BIJLAGE II: FEITEN EN CIJFERS

34

Bijlage 1 WAAR KOMEN WE VANDAAN? Cultuurbeleid in een gemeente wordt bepaald door zes factoren: • de omvang van de gemeente; • de historische achtergrond; • de geografische ligging; • de samenstelling van de bevolking; • de kracht van het particulier initiatief én; • het ambitieniveau van het gemeentebestuur Sinds 2005 is Berkelland een fusiegemeente, samengesteld uit vier voormalige gemeenten. Het kent als ‘nieuwe gemeente’ geen echte eigen cultuur, dat zit in de mensen, de dorpen en de gemeenschappen. Het cultuurbeleid is dan ook jarenlang een verzameling geweest van afspraken, gebruiken en voorzieningen uit de vier voormalige gemeenten. Soms heel verschillend, maar vaak ook heel universeel en vooral heel erg Achterhoeks.

Cultuurnota 2008 Drie jaar na het ontstaan van de nieuwe gemeente Berkelland is een eerste visie gemaakt op cultuur met als subtitel “Cultuur wordt zichtbaar door wat onze inwoners daar zelf aan doen en beleven”. De rol van de gemeente bestond uit: 1. Het stimuleren van cultuureducatie van jeugdige inwoners; 2. Verantwoordelijkheid voor bibliotheek, muziekschool en het cultureel erfgoed dat in eigen beheer is; 3. Het ondersteunen van particulier initiatief (als dat nodig was) en het bevorderen van contact tussen organisaties en instellingen. Wat daarbij opvalt is dat materieel en immaterieel erfgoed in de visie van 2008 maar een kleine rol speelde. Het werd in het gemeentelijk beleid als vanzelfsprekend geacht, zowel in aandacht als in geld. Nu is er veel meer aandacht voor erfgoed. Dit is o.a. te danken aan de toenemende belangstelling voor erfgoed door het publiek. Ook helpt de wettelijke plicht om cultuurhistorie mee te wegen in ruimtelijk beleid. Iedere dag groeit het besef dat cultuur en erfgoed met elkaar verweven zijn.

De individuele culturele infrastructuur van gemeenten in ringen (Cor Wijn, 2003). In paars het Berkellandse aanbod. 35

De gemeentelijke bijdrage aan cultuur en erfgoed sinds 2008 De begroting voor ‘cultuur’ steeg in 2009 naar 2,6 miljoen euro. Bezuinigingen in 2010 zorgden er onder andere voor dat muziekschool De Triangel haar deuren moest sluiten en dat de bijdrage voor de bibliotheek werd gehalveerd. Dit leidde tot protest onder de bevolking.

Muziek, kunst- en cultuuronderwijs In 2011 ontstonden er nieuwe initiatieven vanuit de samenleving. Zo werd muziekonderwijs door de BeMO (Berkelland Muziekverenigingen Overleg) aangeboden en werd cultuureducatie door de nieuwe Stichting Muziek & KunstWijs (sinds 2021 Culturije) verzorgd. Deze ontwikkeling was succesvol en werd doorgezet. In 2018 leidde dit tot een nieuw beleidskader muziek-, kunst- en cultuuronderwijs. Hiermee wordt nog steeds gewerkt.

Musea In 2008 wilde het gemeentebestuur de bijdrage aan musea ook aanpassen. Vooral het ondersteunen van activiteiten, projecten en initiatieven in plaats van de gebouwen was daarbij een belangrijk aspect. Dit is nog niet voldoende van de grond gekomen en komt daarom terug in de nieuwe visie en in een nieuw te ontwikkelen subsidiekader voor het ondersteunen van musea.

Erfgoed Hoewel er op dat moment nog geen aparte gemeentelijke erfgoednota bestond, werd er door de gemeente wel degelijk doorlopend gewerkt aan erfgoedtaken. Bijvoorbeeld door het verlenen van vergunningen voor monumenten en beschermde dorpsgezichten. Door het financieel ondersteunen van onderhoud aan (archeologische) monumenten en het opstellen van archeologisch beleid. En door het adviseren, begeleiden en meewegen van cultuurhistorische waarden bij ruimtelijke ontwikkelingen en plannen.

Wat nemen we mee in de nieuwe visie? Een deel van de uitgangspunten in 2008 is vandaag de dag nog steeds actueel. Zo blijft de gemeente cultuureducatie voor de jeugd steunen. Ook ondersteunen we nog steeds (particuliere) initiatieven die erop gericht zijn dat iedereen mee kan doen.

Samenleving Nieuw is dat we de cultuur en erfgoed die we als samenleving hebben opgebouwd toekomstbestendig en weerbaar willen maken. Dit betekent niet dat alles behouden moet blijven of kan blijven. We veranderen enorm als samenleving, daarmee veranderen onze behoeftes ook. Een toekomstbestendige organisatie of vereniging beweegt mee met die behoeftes. Veel mensen zijn zich bewust van die veranderingen, we staan samen voor een transformatie.

Overzicht bestaande beleidskaders Bij het schrijven van de nieuwe visie is rekening gehouden met en/of voortborduurt op onderstaande bestaande beleidsnota’s en onderzoeken:

Beleidsnota’s: • Beleidskader voor muziek- en cultuuronderwijs (2018-2022) • Beleidsplannen Bibliotheek Oost-Achterhoek “Meer Waarde Boeken” (2015-2019) en “Samen Vaardig” (2020-2023) • Herziening van de archeologische beleidskaart (2017) • Beleidskader cultuurhistorie in ruimtelijk beleid (2017) • Uitvoeringskader Monumenten (2020) • Beleid gemeenschappelijke regeling Erfgoedcentrum Achterhoek Liemers

Quickscans en onderzoeken: • Quickscan musea (2018) • Aanbod lokale podia (2018) • Regioplan Laaggeletterdheid Achterhoek (2020-2024) • Inventarisatie wederopbouwarchitectuur en stedenbouw (2019-2021)

36

Bijlage 2 FEITEN EN CIJFERS CULTUUR- EN ERFGOEDSECTOR BERKELLAND Cultuureducatie en -participatie Stichting Culturije (voorheen Muziek & KunstWijs) De Stichting Culturije is de afgelopen jaren uitgegroeid tot dé cultuurpartner voor educatie en participatie in Berkelland. Sinds de start heeft de stichting een grote ontwikkeling doorgemaakt. Cultuur-educatieve workshops en lessen, activiteiten en evenementen voor alle basisscholen worden door de stichting verzorgd en gestimuleerd. Ook bereikt Culturije speciale doelgroepen buiten school, zoals nieuwkomers, senioren en mensen met een beperking. Culturije werkt samen met allerlei partijen die zich bezig houden met beleid en uitvoering van muziek, kunst en cultuur. Zowel op lokaal, regionaal, provinciaal en landelijk niveau. De stichting werkt zonder winstoogmerk in opdracht van gemeente en schoolbesturen in Berkelland. De rol van de stichting als culturele spil in Berkelland is inmiddels verankerd in de Berkellandse samenleving.

Combinatiefuncties Culturije werkt ook met combinatiefunctionarissen op het gebied van sport en cultuur. Doel is een leven lang sporten, bewegen en deelnemen aan cultuur voor iedereen mogelijk maken. Algemene Muzikale Vorming (AMV) Als aanvulling op de basislessen AMV die de klassenleerkracht geeft, heeft Culturije voor alle 27 basisscholen een AMV+-programma opgezet. Het is een toevoeging op wat scholen zelf doen en verbindt leren met plezier hebben. De lessen stimuleren creativiteit en het plezier om samen muziek te maken. Het is afgestemd op de leeftijd en de ontwikkeling van de leerlingen. Culturije geeft een extra impuls aan het voorbereidend instrumentaal muziekonderwijs onder schooltijd. Door verdubbeling van het budget van AMV+ Extra ‘Samen maken wij muziek’ is de samenwerking van scholen mogelijk met de plaatselijke muziekvereniging, Segno-collectief, popschool Drums and Dance, Highland Valley en/of een koor.

Méér Muziek in de Klas Lokaal Het programma Meer Muziek in de Klas Lokaal wil ervoor zorgen dat muziekonderwijs goed verankerd is en blijft in de regio. Hiervoor worden alle regionale partijen met elkaar verbonden. Dan gaat het om partijen als de muziekverenigingen, regionale overheden, bedrijven, serviceclubs, poppodia, pabo’s, conservatoria en natuurlijk scholen. Landelijk doel is dat alle 1,6 miljoen basisschoolkinderen in Nederland structureel muziekonderwijs krijgen. In Berkelland gebeurt dit dus al meerdere jaren.

Bureau KunstWijs Bureau KunstWijs is het cultuurcoördinatiepunt voor de scholen in Berkelland. Niet alleen muziek, maar ook de andere kunstvormen worden uitgevoerd. Culturije heeft daarin de rol als cultuurmakelaar en cultuurcoach en vormt een sterke driehoek met zowel de basisscholen als de andere aanbieders. In samenwerking met aparte culturele commissies wordt het CJP, het culturele jaarprogramma, samengesteld. Dit is een programma uit de vier grote kernen van Berkelland en de scholen. Scholen vragen ook om maatwerk, zodat ze cultuureducatie kunnen bieden op een manier die past bij de vraag en de ambitie van de school. Elk project wordt door Culturije in overleg met de school ontwikkeld, bemiddeld en financieel afgehandeld.

Cultuureducatie Met Kwaliteit (CMK) In Gelderland werken scholen, cultuuraanbieders en gemeenten samen aan beter cultuuronderwijs op lokaal en regionaal niveau. Provincie en Rijk betalen deze samenhangende aanpak, zodat de kwaliteit van cultuureducatie in het basisonderwijs gegarandeerd is. Voor de subsidieaanvragen werkt Culturije samen met Cultuur Oost. Culturije stimuleert en begeleidt de scholen tijdens de ambitiefase, is verantwoordelijk voor de uitvoering, de tussenevaluaties en de verantwoording. Op twee na doen alle basisscholen in Berkelland hieraan mee. Daarnaast doet een klein deel van de scholen aan buitenschoolse cultuureducatie. Dit kost ze wel veel tijd en organisatie, dit zorgt ervoor dat het vaak niet de hoogste prioriteit krijgt.

37

Cultuur en Erfgoedpact Sinds 2013 hebben negen Achterhoekse gemeenten samen het Cultuur- en Erfgoedpact Achterhoek gesloten. Daarin spreken ze de ambitie uit dat ze erfgoed, kunst en cultuur steviger willen neerzetten. Ze zien het als een belangrijke pijler in de ruimtelijke en economische kwaliteit. Hoofddoel is dat de culturele identiteit zichtbaar wordt en dat de leefbaarheid versterkt wordt. Cultuur, erfgoed en amateurkunst zijn daar belangrijk bij. Een ander belangrijk doel binnen het pact is het verbinden van jong en oud, zodat verschillende generaties samen met cultuur en erfgoed bezig zijn. Culturije is vanaf 2021 onderdeel van de Cultuurcoalitie Achterhoek. Andere partners in deze coalitie zijn Stichting Achterhoek Toerisme, Gruitpoort, ECAL, DRU en Boogiewoogie. Het doel is om te laten zien hoe mooi ons naoberschap is en wat de kracht van intimiteit is. Zo zie je hoe belangrijk het woord ‘samen’ in de Achterhoek is. Het pact wordt gefinancierd door negen gemeenten, de provincie Gelderland en de Rabobank.

Cultureel erfgoed Beschermde monumenten Als de overheid een gebouw belangrijk vindt om te behouden voor volgende generaties kan het worden aangewezen als beschermd monument. Beschermde monumenten vormen de ruggengraat van het materiële erfgoed. In Berkelland kennen we 210 gemeentelijke en 120 rijksmonumenten. Ongeveer 60% hiervan is agrarisch erfgoed. De overige 40% bestaat uit woonhuizen, molens, kerken, industrieel erfgoed en kleine objecten, zoals hekwerken en grenspalen. Gemiddeld eens per jaar worden nieuwe monumenten aangewezen, meestal op verzoek van de eigenaar.

Karakteristieke panden Naast beschermde monumenten zijn er ook ongeveer 400 objecten die wel monumentale waarde hebben, maar niet beschermd zijn. Soms is de monumentwaarde te beperkt of zijn ze gewoonweg niet voorgedragen. De regels in het bestemmingsplan kunnen er dan voor zorgen dat dit onbeschermde erfgoed toch bewaard blijft.

Dit kan bijvoorbeeld door een verbod om het pand te slopen. Of door in ruil een andere ontwikkeling mogelijk te maken.

Religieus erfgoed Voor een dorp, wijk of buurt is het belang van een kerkgebouw nog steeds groot. Maar niet alle kerkgebouwen worden nog gebruikt als kerk. Toch bepaalt een kerk het beeld in zijn omgeving, het geeft de omgeving identiteit. Bovendien heeft het voor veel mensen emotionele waarde: het is vaak de plek waar belangrijke momenten in hun leven hebben plaatsgevonden. In 2020 heeft de gemeente onderzoek gedaan naar de ontwikkelingen van 25 kerkgebouwen en de synagoge in Berkelland. Pastorieën en begraafplaatsen zijn daarbij buiten beschouwing gelaten. De conclusies uit het onderzoek zijn dat er grote verschillen zijn in cultuur, snelheid van transformatie en in waardering voor het gebouw. Zolang het silhouet van het dorp bewaard blijft, is het in veel gevallen voor inwoners geen bezwaar om het gebouw te herbestemmen. Meer informatie is te vinden in de visie op religieus erfgoed, in bijlage 3.

Historisch landschap Ons landschap is ons grootste culturele erfgoed. Ondanks de enorme schaalvergroting in de landbouw, de uitbreiding van dorpen en van de infrastructuur is ons landschap nog steeds van grote waarde. We hebben het dan niet alleen over het oude coulisselandschap, maar ook over de jongere ontginningsgebieden en de open beekdalen. Deze gelaagdheid is nog steeds te zien, ondanks de moderne landbouwtechnieken. De grote verschillen in bodemopbouw hebben in het verleden gezorgd voor een zeer gevarieerd grondgebruik. Er liggen grote toekomstopgaven maar ook veel kansen om dit diverse, historische, landschap te herstellen en te versterken.

Archeologie Onze gemeente kent 65 aangewezen terreinen van archeologische waarde, waarvan 4 rijksmonumenten en ruim 400 vindplaatsen van archeologische vondsten. De grootste concentratie ligt in de omgeving van Rekken, Eibergen en Neede, in het oostelijke en hoger gelegen deel van de gemeente.

38

Tijdens het graven in de grond bestaat de kans dat een verstoring komt in het archeologisch bodemarchief en dat het verloren gaat. Om dit te voorkomen zijn er verwachtingskaarten en regionale regels gemaakt voor als er onderzoek nodig is. Soms is er aanleiding voor een echte opgraving. De uitvoering van het gemeentelijk archeologiebeleid wordt regionaal gedaan door de Omgevingsdienst Achterhoek (ODA)

Oudheidkamers

Het Brandweer- en stormrampenmuseum, sinds 1970, in Borculo. Dit museum heeft een unieke collectie brandweerwagens en laat de geschiedenis van de brandbestrijding zien. Ook is er een tentoonstelling over de stormramp van Borculo in 1925. De Berkelschippers. Sinds 1988 varen vrijwillige schippers met een zomp, een replica van een historisch Berkelschip. Er zijn een aantal zompen die varen over de Berkel in Eibergen, Borculo en Lochem.

Met oudheidkamers bedoelen we de historische musea waar historische voorwerpen, vaak archeologische vondsten, uit de omgeving te zien zijn. Berkelland telt de volgende oudheidkamers:

Natuurpark Kronenkamp. Sinds 2018 vind je dit park in Neede, in de voormalige rioolwaterzuivering. Het is een educatiepark voor natuur, watermanagement, cultuur en erfgoed.

Historisch museum de Scheper. Dit museum beheert een gemeentelijke collectie en heeft een vaste tentoonstelling over de Canon van Eibergen. Je vindt dit museum in een historische villa en in een keuterboerderijtje in de achtertuin van de villa. Het museum is opgenomen in het museumregister.

Cactusoase, in een voormalige kwekerij in Ruurlo. De grote cactuscollectie is uitgegroeid tot een belevenispark en activiteitencentrum.

Museumboerderij De Lebbenbrugge is een kleine honderd jaar geleden ontstaan. Een oude tolhuisboerderij aan de Lebbenbeek (die we nu kennen als Slinge) in Borculo is volledig gerestaureerd. In het museum zie je hoe het agrarische leven in de 19e en begin 20e eeuw was. Er zijn ook private verzamelingen die het vroegere leven in de Achterhoek laten zien. Denk aan het Vunderinksmuseum in Eibergen, Erve Niehof in Gelselaar, en de collecties van Old Reurle en Oud Noordijk. Natuurhistorische en cultuurhistorische musea Naast oudheidkamers heeft Berkelland ook verschillende andere musea: Museum More, een particulier museum dat sinds 2017 is gehuisvest in het kasteel van Ruurlo. Het museum is decor voor het oeuvre van Carel Willink.

Immaterieel erfgoed Zonder dat we erbij stilstaan werken we dagelijks actief mee aan het in stand houden van het immaterieel erfgoed. Ze zijn ons allemaal bekend, de gebruiken en rituelen. Denk aan het volksfeest, kraomschudd’n, de meiboom, het corso of de streektaal. Deze tradities bewegen mee met onze veranderende behoeftes. Vaak worden ze georganiseerd door families, buurten of het hele dorp. Of het nu gaat om grote of kleine activiteiten: je ziet hieraan hoe sterk de sociale samenhang in de gemeenschappen in Berkelland is. Sommige tradities leven weer op, zoals het midwinterhoornblazen en het maken van midwinterhoorns. Maar soms staan tradities en gebruiken ook onder druk. Bijvoorbeeld door regelgeving, zoals de paasvuren en het afsteken van vuurwerk. Of door veranderende opvattingen in de samenleving over bijvoorbeeld Zwarte Piet. Ook het ontbreken van enthousiasme voor overdracht op jonge generaties, zoals bij oude ambachten, het dialect of volksdans, kunnen leiden tot het verdwijnen immaterieel erfgoed.

Kristalmuseum, sinds 1989, met een unieke collectie fossielen, mineralen, kristallen en edelstenen. Gehuisvest in het voormalige stadhuis van Borculo.

39

Historische of erfgoedverenigingen en erfgoed-communities Er zijn in Berkelland maar liefst zeven geregistreerde erfgoedverenigingen: in Beltrum, Borculo, Eibergen, Gelselaar, Neede, Noordijk en Ruurlo. Door evenementen, publicaties of andere activiteiten zorgen ze samen voor het lokale historische besef. Ongeveer 4500 inwoners van Berkelland zijn lid van een van deze verenigingen. Sommige verenigingen hebben een eigen gebouw, zoals in Borculo, Neede en Noordijk. Anderen delen een dak met een andere voorziening, zoals in Ruurlo en Eibergen. Sinds 2010 bestaat de Erfgoedkoepel, een informeel initiatief dat ontstaan is vanuit de historische verenigingen. Samen wisselen ze kennis uit en vormen het lokale comité van de Open Monumentendag. Steeds meer is een toename te zien om informatie over een buurt of dorp ook te delen via online platforms, zoals Facebook, Twitter en Instagram. Daar is veel belangstelling voor, de schatting is dat daar in Berkelland al zo’n 18.0000 mensen mee bereikt worden. Deze schatting is gebaseerd op het aantal ‘leden’ en ‘volgers’ van lokale Facebookgroepen. Ook stamboomonderzoek (genealogie) is populair, omdat archiefbronnen steeds meer online beschikbaar zijn. Dit stimuleert mensen om op zoek te gaan naar de eigen geschiedenis en identiteit. De lokale erfgoedvereniging kan daarbij ook vaak veel extra informatie verschaffen.

Particuliere collecties Ook in Berkelland zijn meerdere kleine particuliere collecties, soms ook te zien voor het publiek. Het gaat vooral om ‘roerend erfgoed’, zoals auto’s, landbouwvoertuigen, schepen en tweewielers. Er is geen compleet overzicht van deze particuliere collecties, maar diverse mensen zien deze collecties als toegevoegde waarde voor de geschiedenis van Berkelland, de Achterhoek of van Nederland.

Taal en media Openbare Bibliotheek Iedereen heeft recht op toegang tot kennis en informatie, de belangrijkste reden waarom we in het verleden bibliotheken hebben opgericht. De bibliotheek heeft een aantal functies, zoals het bevorderen van lezen en leesplezier, het voorkomen van laaggeletterdheid en het ondersteunen van inwoners bij de digitale vaardigheden die je in de 21e eeuw nodig hebt. De bibliotheek doet dit op centrale plekken waar mensen elkaar kunnen ontmoeten. Hier vind je de informatie die je nodig hebt, kun je met elkaar in discussie gaan en kennismaken met kunst en cultuur. De Bibliotheek Oost-Achterhoek (BOA) heeft zeven fysieke vestigingen: • 4 in de gemeente Berkelland (Borculo, Eibergen, Neede en Ruurlo) • 2 in de gemeente Oost Gelre (Groenlo en Lichtenvoorde) • 1 in de gemeente Winterswijk Per 1 januari 2020 had de BOA ongeveer 20.400 betalende leden, waarvan 37% (7.600) in Berkelland. Het aantal leden loopt wel langzaam terug. Voor 2020-2023 stuurt de bibliotheek op 3 strategische lijnen: 1. Basisvaardigheden, naar een verbreed Taalhuis 2. Jeugd en onderwijs, partner voor scholen en kinderen 3. Fysieke en digitale bibliotheek 2.0, bruisende ontmoetingsplaatsen

Filmaanbod In alle vestigingen in Berkelland worden Arthouse films aangeboden, onder de naam CINEBieb (voorheen CINEbreng). Berkelland kent verder geen bioscoop voor commerciële films. Inwoners zijn hiervoor aangewezen op Winterswijk, Enschede of Doetinchem.

40

Dorpsböke Op zeven plaatsen in de kleine kernen van Berkelland vind je de Dorpsböke, de opvolger van de Bibliobus. Dit zijn kleinschalige uitleenpunten in de bestaande dorpshuizen of Kulturhusen, ze worden door vrijwilligers gerund. De Dorpsböke werken wel samen met de Bibliotheek Oost- Achterhoek en worden ondersteund met kennis, maar zijn geen onderdeel van de BOA.

Streek en lokale publieke omroep In de Mediawet staat dat in elke gemeente één lokale publieke omroep actief mag zijn. Hiervoor ontvangen gemeentes uit het gemeentefonds een bijdrage om aan de bekostigingsplicht te voldoen. Veel Achterhoekse publieke lokale omroepen zijn inmiddels uitgegroeid tot streekomroep, zoals Optimaal FM en Gelre FM. Streekomroepen hebben een groter bereik en verzorgingsgebied, dat is gunstig voor de inkomsten en het aantal onderwerpen. Tussen 2017 en 2021 heeft Regionaal Media Centrum Oost Gelderland (RMCON) een licentie gehad om te mogen uitzenden in de gemeente onder de naam Gelre FM en Leuk FM. Voor de periode 2021-2026 heeft de Stichting Berkelland Lokaal i.c.m. REGIO8 op basis van het advies van de gemeenteraad een uitzendvergunning van het Commissariaat voor de Media gekregen voor de gemeente Berkelland.

Podia, muziekcultuur en amateurkunst Podia Berkelland heeft diverse podia, verspreid over de verschillende kernen en buurtschappen. Soms is een podium onderdeel van het dorpshuis, sommige podia staan op zichzelf, als eigen locatie. In Berkelland gaat het om de volgende locaties:

Theater Berkelland/ Kulturhus en Gezondheidscentrum ’t Spieker in Eibergen In ’t Spieker wordt een theaterprogramma voor jong en oud georganiseerd door de Stichting Theater Berkelland. Het theater werd in 1998 gebouwd als cultuur- en muziekcentrum en is in 2008 uitgebreid tot Kulturhus. De multifunctionele theaterzaal heeft 370 zitplaatsen, de foyer is ook inzetbaar voor optredens of zakelijke bijeenkomsten.

Theater Berkelland werkt samen met de lokale horeca voor theaterarrangementen. De lokale muziekverenigingen Euphonia en Excelsior en dansschool ODIVAL hebben hun oefenlokalen in ’t Spieker.

Openluchttheater Eibergen Midden in wandelpark De Maat, aan de rand van het dorpscentrum ligt het karakteristieke openluchttheater van Eibergen, gebouwd in 1954. In 2008 is het theater gerevitaliseerd met nieuwe vrijwilligers, donateurs en een aansprekend programma. Het theater heeft 900 zitplaatsen en 750 staanplaatsen. De activiteiten bestaan uit kindervoorstellingen, festivals, popconcerten en theater en trekt bovenregionaal publiek.

Podium Neede Vrijwilligers van de Stichting Podium Neede verzorgen een theaterprogramma vanuit de Dr. Van Gellicumzaal in het voormalige Assink Lyceum aan de Julianastraat. De theaterzaal wordt gebruikt door lokale verenigingen en verschillende culturele activiteiten. Er wordt een bescheiden theaterprogramma geboden voor de Needse samenleving. In 2022 wordt een besluit genomen over de eventuele herbestemming tot basisschool en de toekomst van de theaterzaal.

De Weemhof Borculo Stichting De Weemhof organiseert sinds 2016 culturele en educatieve activiteiten in ‘de oude gemeenteschuur’ aan de Weemhof in Borculo. Het is een kleinschalig podium voor musici en kunstenaars, er worden regelmatig concerten en tentoonstellingen georganiseerd. Voor bijeenkomsten die bij de Weemhof passen is de ruimte ook te huur.

Openluchttheater Galgenveld Borculo In de bossen van het Galgenveld, ten oosten van Borculo, is in 1939 het natuurbad ‘Het Galgenveld’ geopend. In 1991 is het door buurtvereniging Dijkhoek en toneelvereniging Ons Genoegen uitgebreid met een openluchttheater.

41

Het jaarlijkse openluchtspel, met 3.000 bezoekers, is sinds jaar en dag de grootste activiteit. Het complex is te huur en kan gebruikt worden voor uiteenlopende sportieve en/of culturele activiteiten.

De kunstkring bevordert het onderlinge contact tussen kunstenaars. Door uitwisseling leren ze van elkaar en via activiteiten wordt hun werk zichtbaar gemaakt.

Muziekcentrum Borculo

Kunstkring Ruurlo

De Stichting Muziekcentrum Borculo wil dat alle verenigingen in Borculo gebruik kunnen maken van het muziekcentrum, op een laagdrempelige manier. Muziekvereniging Volharding en de Borchländer Musikanten hebben hier hun oefenruimte. Het centrum heeft een groot podium met een zaal van 480 zitplaatsen of 900 staanplaatsen. Ook zijn er enkele vergaderzalen.

Overige podia Veel muziek- en toneeluitvoeringen vinden ook plaats in de lokale horeca of in de eigen gebouwen met een zaalfunctie.

Amateurkunst Muziek, toneel en zang In 2020 kende Berkelland circa 17 muziekverenigingen, 18 zangverenigingen en 6 toneelverenigingen. Vaak zijn ze in het verleden opgericht door muziekverenigingen, kerken, scholen of andere instanties. Ze zijn enorm belangrijk voor de muzikale vorming en voor het samen muziek maken. Bijna alle ‘HaFa’muziekverenigingen (Harmonie en Fanfare) zijn aangesloten bij het Berkellandse Muziekverenigingen Overleg (BeMO). Dit is de organisatie die de gemeentelijke subsidie voor het instrumentenonderwijs verzorgt.

Stichting Berkelland Cultuur De Stichting Berkelland Cultuur bevordert de samenwerking van kunstkringen in Berkelland. Ze is het aanspreekpunt voor de gemeente en verzorgt wisseltentoonstellingen van lokale kunstenaars in het gemeentehuis.

De vereniging Kunstkring Ruurlo is gevestigd in het Kulturhus Ruurlo en heeft ca 300 leden. Het doel is om cultuur dichter bij de mensen in de regio te brengen. Jaarlijks organiseren zij exposities, muziekvoorstellingen, cursussen en lezingen.

Sjors Sportief/Sjors Creatief Het cultuur- en sportstimuleringsproject ‘Sjors sportief’ en ‘Sjors creatief’ is er voor kinderen onder de 12 jaar. Op een laagdrempelige manier kunnen kinderen hun passie of talent ontdekken in hun eigen omgeving. Verenigingen zien daadwerkelijk dat zich nieuwe leden aanmelden die via dit project kennis hebben gemaakt met muziek, cultuur en sport.

Muziekonderwijs Zie cultuureducatie en -participatie.

Buitenkunst en architectuur Buitenkunst in vele vormen Standbeelden, sculpturen, gevelmozaïeken, straatmeubilair, bijzondere architectuur, groene kunstwerken, muurschilderingen en muurgedichten: ze voegen betekenis toe aan de omgeving. Ook tijdelijke kunstuitingen, zoals kunstroutes of evenementen, dragen hun steentje bij aan een aantrekkelijke openbare ruimte. Berkelland kent er legio. Initiatieven komen soms vanuit de gemeente, maar meestal vanuit de samenleving. Waar mogelijk werkt de gemeente hier graag aan mee. De gemeente beheert een groot aantal kunstwerken die in haar eigendom zijn.

Kunstkring B-Art Kunstkring B-Art is opgericht door een groep beroepskunstenaars en vrijetijds- c.q. hobbykunstenaars.

41

Evenementen In Berkelland wordt veel georganiseerd. Enkele evenementen die ook publiek van buiten de gemeente trekken zijn bijvoorbeeld: o Reurpop-festival (Ruurlo) o Festunique (Beltrum) o Survivalrun (Beltrum en Neede) o Have a Nice Day-festival (Borculo) o Paardenevent Bollert Brons (Gelselaar) o Jammarkt (Neede) o Carnavalsoptocht (Neede) o Bloemencorso’s (Rekken en Beltrum) Gemiddeld vinden er 400 evenementen plaats per jaar, variërend van een slipjacht tot een meerdaags volksfeest. Van alle evenementen is 15% meerdaags.

Spin-off Indirect profiteert Berkelland ook van de evenementen in de omgeving. Denk aan de Zwarte Cross (Lichtenvoorde), Tuckerville (Enschede), Manana Manana (Vorden), de Slag om Grolle (Groenlo) en het Steengroevetheater (Winterswijk). Berkelland krijgt de spin-off van deze evenementen als het gaat om het bedrijfsleven, dat levert aan deze evenementen, of als het gaat om verblijfsaccommodaties die hierdoor bezoekers verwelkomen. En vergeet de stimulans die dit soort evenementen met zich meebrengen niet: het inspireert andere organisatoren en ondernemers.

41

KIJK OP CULTUUR & ERFGOED

2030

EEN UITGAVE VAN GEMEENTE BERKELLAND IN SAMENWERKING MET INWONERS, ORGANISATIES EN BETROKKENEN UIT HET CULTURELE- EN ERFGOED VELD

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Berkelland&id=af37cb2a-34e3-4f43-b56d-5f2fd5d1a25c