CConstaterende datBerkelland
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 Sport- en Beweegvisie Berkelland 2033

Raadsvergadering 21 november 2023, gemeente BerkellandBij agendapunt: Sport- en beweegvisie Berkelland 203311.358 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Sport- en Beweegvisie Berkelland 2033

Het sport- en beweeglandschap in Berkelland is dynamisch en er speelt veel. Het gaat om vraagstukken waarvan de besluitvorming een grote maatschappelijke en financiële impact kent, variërend van de nieuwbouw van een sporthal, het in stand houden van een gymzaal of zwembad, tot aan de inzet van combinatiefunctionarissen en de subsidiëring aan sportclubs.

INLEIDING In de gemeenteraad is de wens uitgesproken om te komen tot een nieuwe (gemeentelijke) Sport- en Beweegvisie voor Berkelland. We zijn met een startnotitie, vastgesteld door de Raad, op pad gegaan met stakeholders. Met een visie en bijbehorende kaders ontwikkelen we voor de komende jaren een doelgerichte aanpak op de maatschappelijke opgaven die er liggen voor sport en bewegen, het bijbehorend vastgoed (accommodaties), mede in relatie tot het sociaal- en ruimtelijk domein.

HOE KOMEN WE TOT ONZE SPORT EN BEWEEGVISIE?

LANDELIJK

LOKAAL/REGIONAAL visie op elkaar aansluiten en elkaar versterken

als basis voor

GALA

SPORTAKKOORD II

uitvoerende verlengstuk

SPORT- EN BEWEEGVISIE

RIJKSREGELING: GALA

SPORT- EN BEWEEGVISIE

Afspraken tussen gemeenten en zorgverzekeraars op vertaling van landelijke doelen naar regionale en lokale resultaten.

Visie voor het bereiken van de ambities en doelstellingen van Berkelland

SPORTAKKOORD II Landelijke visie als onderligger voor regionaal beleid.

HEEL BERKELLAND BEWEEGT

ACHTERHOEK IN BEWEGING

BEWEEG- EN SPORT- AKKOORD “HEEL BERKELLAND BEWEEGT” Samenwerking van 80 lokale maatschappelijke organisaties. REGIONAAL BEWEEG- EN SPORTAKKOORD

‘ACHTERHOEK IN BEWEGING’ Achterhoekse samenwerking op thema’s voor/door sport en bewegen.

Doel: Het sportlandschap versterken en zoveel mogelijk inwoners in beweging krijgen.

EEN STIP OP DE HORIZON SAMEN MET MAATSCHAPPELIJKE PARTNERS Het Beweeg- en Sportakkoord – ‘Heel Berkelland Beweegt’ waaraan de afgelopen jaren uitvoering is gegeven, vraagt om een antwoord van de gemeente. Dat geven we met de gemeentelijke ambities en doelstellingen die nu verwoord staan in de ‘SportSPORT- EN en Beweegvisie Berkelland 2033’. We kiezen voor deze termijn omdat het de aanloop BEWEEGVISIE is voor keuzes die gemaakt worden. Met deze visie bepalen we de maatschappelijke positie van sport en bewegen en geven we richting en/of duidelijkheid aan/op sport gerelateerde vraagstukken, zowel in gemeentelijke besluitvorming als in het bieden van perspectief aan maatschappelijke organisaties en inwoners. In algemene zin geeft de visie een realistisch beeld van waar we in de toekomst willen staan op het gebied van sport en bewegen, hoe we dit gaan bereiken en monitoren en hoe we de verantwoordelijkheden van alle betrokkenen daarbij zien. De visie biedt ook een nieuw richting gevend kader voor hoe de gemeente zich verhoudt tot maatschappelijke organisaties als sportclubs en exploitanten van zwembaden en sporthallen, maar ook de Sport Federatie Berkelland en Achterhoek in Beweging. Omdat sport en bewegen raakt aan meerdere domeinen kijken we zo integraal mogelijk. Daarbij mag er sprake zijn van grote ambities op belangrijke thema’s.

Tegelijkertijd is het van belang om realistisch en nuchter te zijn over de mogelijkheden en de termijn waarop zaken gerealiseerd kunnen worden. Niet alles kan gelijktijdig worden opgepakt, maar ook geldt dat sommige ontwikkelingen wat langer nodig hebben om goed te landen. We nemen voldoende ruimte om naar het toekomstbeeld toe te groeien in een periode tot 2033. Daarbij hoort een uitvoeringsagenda waarin we opschrijven hoe we aan de slag gaan en hoe het tijdspad eruit ziet. Voor het sportvastgoed, oftewel de zwembaden, sporthallen en gymzalen, kijken we ook voorbij het moment van 2033.

22

DE IMPACT VAN SPORT EN BEWEGEN In Berkelland hebben we afgelopen jaren samen met de Sport Federatie Berkelland, de inzet van combinatiefunctionarissen en partners van ‘Heel Berkelland Beweegt’ geprobeerd het sportlandschap te versterken en zoveel mogelijk inwoners in beweging te krijgen. De gemeente Berkelland besteedt volgens het Kenniscentrum Sport & Bewegen ca. € 63,70 per inwoner aan sport. In Nederland ligt dit gemiddelde op € 83,50. Zetten we dit af tegen vergelijkbare gemeenten, dan is deze besteding aan de lage kant. Dat wil niet zeggen dat er minder gebeurt ten opzichte van andere gemeenten. De cultuur in Berkelland is juist dat de samenleving veel zaken zelf regelt en dat willen we overeind houden. Hoewel de sociaal-maatschappelijke waarde van sport meer bedraagt dan in euro’s is te vatten, wordt deze volgens de SROI-berekening (Social Return on Investment) economisch vertaald naar 3,02 maal de investering. Dit betekent dat we in Berkelland relatief veel maatschappelijk rendement halen uit onze investeringen. Binnen deze visie willen we de maatschappelijke impact van sport en bewegen beter duiden en bepalen we onze doelstellingen en maatschappelijke effecten die we hopen te bereiken. EEN VISIE DIE PAST IN HET GROTERE GEHEEL Met deze visie geven we richting aan de opgaven op het gebied van sport(accommodaties), bewegen en verenigingsleven.

Deze opgaven raken dusdanig aan de bredere maatschappelijke opgaven op het gebied van publieke gezondheid, GALA maatschappelijke participatie, leefbaarheid van kernen, maar ook verduurzaming van vastgoed, dat dit hiervan niet los gezien kan worden. Op landelijk niveau zijn er met ingang van 2023 grote ontwikkelingen rondom de integrale aanpak van gezondheidsdoelstellingen. In het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) hebben het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), gemeenten en zorgverzekeraars afspraken gemaakt gericht op vertaling van landelijke doelen voor gezondheid en welbevinden naar regionale en lokale resultaten. Sport en bewegen levert een belangrijke bijdrage aan deze doelen en resultaten. De doelen sluiten aan bij de landelijke gezondheidsdoelen uit het Nationaal Preventieakkoord (NPA), de Landelijke Nota Gezondheidsbeleid, het Integraal Zorgakkoord (IZA) en het programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO), Wmo en Jeugdwet, Wet Publieke gezondheid. Met het GALA bouwen we aan het fundament voor een gerichte lokale en regionale aanpak op het gebied van preventie, gezondheid en sociale basis. Gezondheid is breder dan de afwezigheid van ziekte en klachten. Mensen zijn namelijk niet hun aandoening. Een integrale benadering van preventie is nodig met aandacht voor de achterliggende factoren.

In september 2022 is het IZA gesloten – vooral gericht op de houdbaarheid van het zorgstelsel – met onder meer afspraken over breed investeren in gezondheid en preventie (inclusief sociale basis). Bij het GALA hoort ook een nieuw financieel arrangement voor gemeenten dat is vormgegeven in de nieuwe ‘Brede’ Specifieke Uitkering (SPUK) voor gemeenten. In de Brede SPUK zitten ook twee onderdelen die bijdragen aan de ambities van het Sportakkoord: het Uitvoeringsbudget Lokaal Sportakkoord en de Brede Regeling Combinatiefuncties (BRC). De onderwerpen uit de hiervoor genoemde akkoorden en beleidsdocumenten lopen integraal door alle onderdelen van de Sport- en Beweegvisie.

3

Met ingang van 2023 is op landelijk niveau ook het vernieuwde Sportakkoord II ondertekend. HIERIN STAAN DRIE DOELSTELLINGEN GEFORMULEERD.

1.

2.

3.

Het fundament van/voor sport en bewegen op orde.

Vergroten van het bereik van sport en bewegen.

Meer zichtbare betekenis van sport en bewegen.

In deze Sport- en Beweegvisie maken we een verbinding met deze drie doelstellingen die door alle ambities heen lopen.

EEN REALISTISCH PERSPECTIEF Deze Sport- en Beweegvisie, met een doorkijk naar 2033, wordt opgemaakt in tijd van grote uitdagingen voor wat betreft het financiële meerjarenperspectief van de gemeentelijke begroting. De financiële context biedt geen ruimte voor grote wensen in nieuw beleid en vraagt dus om realisme. Ondanks dit perspectief durven we gezien de integrale benadering van sport en bewegen in samenhang met de thema’s op het gebied van gezondheid, leefbaarheid en sociale basis toch ambitieus te zijn. Het GALA, IZA, de vernieuwing van het Nationaal Sportakkoord en de BRC-regeling en de Brede SPUK zijn hierin helpend. De investeringsopgave die er ligt voor het sportvastgoed in Berkelland gaan we op een zorgvuldige en realistische manier het hoofd bieden.

4

INHOUDSOPGAVE & LEESWIJZER De sport- en beweegvisie start met een missie, die vervolgens wordt onderverdeeld en uitgewerkt in vier ambities. Bij elke ambitie wordt met behulp van data (cijfers) een duiding gegeven van de actuele stand van zaken. Vervolgens worden er speerpunten benoemd bij elke ambitie. Bij elk speerpunt wordt beschreven welke maatschappelijke effecten we willen bereiken en hoe we dit gaan meten. Daarnaast benoemen we hoe we daarmee aan de slag gaan. De benoemde acties in de Sport- en Beweegvisie en de wijze waarop effecten worden gemonitord zijn opgenomen in de ‘Uitvoeringsagenda sport en bewegen 2023-2026’. Daarnaast ligt er een ‘Uitvoeringsagenda sportvastgoed 2023-2033’. Beide gelden als een apart document naast de visie.

5

SPORT EN BEWEEGVISIE & DE 4 AMBITIES VAN BERKELLAND

6

AMBITIE 1 INWONERS VAN BERKELLAND ZIJN GEZOND

7 5

AMBITIE 2 SPORT EN BEWEGEN VERSTERKEN DE SOCIALE BASIS

13

AMBITIE 3 HET SPORT- EN BEWEEG- LANDSCHAP IS KLAAR VOOR DE TOEKOMST

19

AMBITIE 4 DUURZAME EXPLOITATIES VAN MAATSCHAPPELIJK VASTGOED

26

Als er in de visie gesproken wordt over ‘we’, bedoelen we de gemeente. Het is immers een gemeentelijke sport- en beweegvisie. In de paragrafen hiervoor wordt het Gezond en Actief Leven Akkoord afgekort als GALA. Deze afkorting wordt ook gebruikt in de rest van het document. Het Lokaal Beweeg- en Sportakkoord – ‘Heel Berkelland Beweegt’ wordt in het document aangeduid met de werktitel ‘Heel Berkelland Beweegt’. In deze sport- en beweegvisie wordt daarnaast veel gesproken over de inzet van ‘combinatiefunctionarissen’. Deze inzet van combinatiefunctionarissen in Berkelland wordt gerealiseerd met behulp van de Brede Regeling Combinatiefunctionarissen vanuit het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. De Brede Regeling Combinatiefuncties hanteert 6 profielen waarbinnen de inzet lokaal moet plaatsvinden: • Buurtsportcoach • Cultuurcoach • Combinatiefunctionaris onderwijs • Clubkadercoach (inclusief verenigingsmanager en sportparkmanager) • Beweegcoach • Coördinator preventie en sport In Berkelland worden alle bovengenoemde profielen uitgevoerd volgens de aanbesteding Inzet Brede Regeling Combinatiefuncties Berkelland 2022-2026. Ook in deze Sport- en Beweegvisie wordt dat op meerdere plekken aangeduid. In Berkelland hanteren we gemakshalve de uniforme werk- en functietitel ‘combinatiefunctionaris’.

DE SPORT- EN BEWEEGVISIE 2033 De visie op sport en bewegen is uitgewerkt in vier ambities. Elke ambitie heeft vervolgens doelstellingen. We geven daarbij aan hoe we aan de slag willen. De uiteindelijke acties zijn opgenomen in de paragrafen over de uitvoeringsagenda.

MISSIE Sport en bewegen zijn fundamenteel onderdeel van een sterke sociale basis in Berkelland en dragen daarmee bij aan de gezondheid van onze inwoners, leefbare kernen en een goede structuur aan maatschappelijke voorzieningen. Sport en bewegen zijn onderdeel van een breed maatschappelijk domein en komen integraal terug in gemeentelijk beleid en visie. Als gemeente faciliteren we naar vermogen een toekomstbestendig en duurzaam sport- en beweeglandschap. We ondersteunen dat sport toegankelijk is voor iedereen, inwoners van Berkelland uitnodigt en inspireert om

in beweging te komen. We kunnen niet alles doen, en dat betekent dat we goed onderbouwd en weloverwogen keuzes willen maken. We stimuleren samen met onze maatschappelijke partners, zowel vrijwilligers als professionals, een actieve en gezonde leefstijl van inwoners, vooral voor hen die daarin nu nog achterblijven. We stellen de inwoner, als (individueel) sporter en/of vrijwilliger, sportclubs en maatschappelijke organisaties centraal. ‘Naoberschap’ is de basis voor deze gezamenlijke inzet om onze ambities te bereiken.

Deze missie wordt vertaald naar vier ambities voor maatschappelijke positie van sport en bewegen. We spreken van ambities omdat het daadwerkelijk bereiken van maatschappelijk resultaat niet volledig binnen de gemeentelijke invloedsfeer ligt. DIT ZIJN DE 4 AMBITIES VAN BERKELLAND

AMBITIE

AMBITIE

AMBITIE

AMBITIE

1

2

3

4

Inwoners van Berkelland

Sport en bewegen versterken

Het sport- en beweeg-

Duurzame exploitaties

zijn gezond

de sociale basis

landschap is klaar voor

van maatschappelijk

de toekomst

vastgoed

6

AMBITIE

INWONERS VAN BERKELLAND ZIJN GEZOND

1

We streven naar een gezonde generatie in 2040. Met weerbare en gezonde inwoners. Gezondheid, preventie en

7

een gezonde leefstijl zijn leidend, niet ziekte en zorg. Sport en bewegen zijn onmisbaar in een gezonde leefstijl. Sportclubs vervullen hierin een belangrijke rol.

Inwoners die voldoen aan beweegrichtlijn

18-64 jaar die voldoen aan beweegrichtlijn

65+ jaar die voldoen aan beweegrichtlijn

CIJFERS van Berkelland

Inwoners ervaren zichzelf als gezond

52%

50,4%

56,4%

54,2%

41,9%

38,3%

Berkelland

Landelijk

Berkelland

Landelijk

Berkelland

Landelijk

Volwassenen met overgewicht

Jongeren (tot 18) met overgewicht

Inwoners met obesitas

74,2%

79,1%

56%

50%

15%

16%

16,1%

14,7%

Berkelland

Landelijk

Berkelland

Landelijk

Berkelland

Landelijk

Berkelland

Landelijk

1.1

SPEERPUNT:

EEN GEZONDE LEEFSTIJL IS DE NORM 8

Binnen het sociaal domein zetten we in op preventie. In dit speerpunt focussen we in deze visie op het feit dat sport en bewegen essentiële onderdelen zijn van een gezonde leefstijl, en daarmee bijdragen aan preventie. Sport- en beweegaanbod kan daarbij dienen als middel tot het bereiken van het gewenste effect. We vinden het daarom belangrijk dat de beweegdeelname in Berkelland hoog is. Bij een sportclub, in de sportschool of in ongeorganiseerd verband, dat bepaalt iedereen voor zichzelf. In 2033 is het percentage inwoners dat voldoet aan de beweegrichtlijn hoger dan nu en in ieder geval nog steeds hoger dan het landelijk gemiddelde. Het percentage volwassenen en jongeren met overgewicht is dan gedaald.

GELIJKE KANSEN OP EEN GEZONDE LEEFSTIJL Ook in Berkelland is er sprake van gezondheidsachterstanden en zoals duidelijk wordt in het GALA is dit een hardnekkig probleem. Dit is ook zichtbaar op het gebied van sport en bewegen en dat gaan we aanpakken. De samenhang tussen gezondheidsverschillen en de sociaaleconomische status en/ of -problemen enerzijds, maar ook zaken als opleidingsniveau van inwoners anderzijds, is nog altijd aanwezig. Voor sommige inwoners in kwetsbare posities is voldoende kunnen sporten en bewegen niet gemakkelijk. Deze inwoners verdienen onze blijvende aandacht. Daar waar financiën een probleem zijn, zullen we blijven werken aan ondersteuningsregelingen. Deze worden onder ambitie 2 verder beschreven. POSITIEVE GEZONDHEID In het sociaal domein gaan we uit van positieve gezondheid. In het gedachtegoed van positieve gezondheid (door Machteld Huber) staan onder andere veerkracht en eigen regie van inwoners centraal. Ook is er aandacht voor maatschappelijke participatie en de elementen die het leven betekenisvol maken. Sport en bewegen zijn verbindende factoren in de deelgebieden die horen bij een positieve gezondheid. Naast deze bredere kijk op gezondheid is Positieve Gezondheid ook een methodiek. Bij hulpvragen van inwoners wordt gekeken naar het bieden van ondersteuning met voorliggende voorzieningen die verlichting kunnen bieden.

We verschuiven onze focus op die manier meer naar gezondheid en preventie en sluiten aan bij de transformatie binnen het sociaal domein. Binnen de Achterhoek werken we binnen de opgaven van GALA aan een regionale preventiestructuur. De inzet van sport en bewegen als middel heeft daarom ook binnen het GALA een belangrijke positie. EEN SPORTIEVE LEEFOMGEVING Een gezonde leefomgeving is een omgeving die bewoners als prettig ervaren, waar gezonde keuzes gemakkelijk en logisch zijn en waar negatieve invloeden op gezondheid zo klein mogelijk zijn. We streven naar een zo gezond mogelijke leefomgeving waar de drempel tot sport en bewegen laag is. Dit doen we door het belang van gezondheid en bewegen onderdeel te maken van afwegingen binnen het ruimtelijk beleid, samen met inwoners. Dit komt ook terug in de Omgevingsvisie. Het gaat er in ieder geval om dat we voldoende ruimte creëren om te spelen, elkaar te kunnen ontmoeten en actief bezig te kunnen zijn. We zien daarbij een nadrukkelijk rol voor bestaande sportparken en -accommodaties om zich ook tot een meer openbare voorziening te ontwikkelen. Daarnaast hebben we ook aandacht voor de relatie tussen kernen en het buitengebied in Berkelland, bijvoorbeeld door te zorgen voor goede voet- en fietsverbindingen kunnen we op een positieve manier bijdragen aan een vitale en sportieve leefomgeving.

1 1 2 2 3 3 4 4

VITALITEIT EN BEDRIJFSLEVEN Ongeveer 24.000 Berkellanders zijn actief op de arbeidsmarkt. Fitte en gezonde medewerkers hebben meer werkplezier, zijn productiever én minder vaak ziek. Het belang van voldoende mensen die gezond en beschikbaar zijn om aan de arbeidsmarkt te blijven deelnemen is groot. Daarnaast geldt dat deze medewerkers ook van waarde zijn als mantelzorger of vrijwilliger bij een sportclub. Als (samenwerkende) gemeente(n binnen de Achterhoek) willen we bedrijven stimuleren en uitnodigen tot het bevorderen van een gezonde leefstijl van werknemers. Het delen van kennis en expertise en het zoeken van verbinding met het sport- en beweegaanbod in Berkelland zijn daarin de belangrijkste elementen. WAT WILLEN WE BEREIKEN? GEWENSTE EFFECTEN

MEETBARE INDICATOREN

10% meer inwoners in alle leeftijdscategorieën voldoen aan de criteria voor een gezonde leefstijl en zijn duurzaam in beweging gebracht in 2030.

Het aantal inwoners dat voldoet aan de beweegrichtlijn. Het aantal inwoners dat zichzelf als gezond ervaart. Het aantal inwoners dat kampt met matig tot zeer ernstig overgewicht en/of obesitas.

Gezondheidsverschillen tussen groepen inwoners zijn zichtbaar kleiner geworden.

Het aantal succesvolle begeleidingstrajecten van de beweegmakelaar.

10%

Meer inwoners met een hulp- of ondersteuningsvraag vinden de oplossing in sport- en beweegaanbod.

Het aantal inwoners met hulp- en/of ondersteuningsvragen dat wordt doorverwezen naar sport- en beweegaanbod neemt toe. Het aantal keer dat Welzijn (bewegen) op Recept wordt ingezet.

ZO GAAN WE AAN DE SLAG! We stellen een GALA uitvoeringsplan op en brengen in beeld waar gezondheidsachterstanden zich voordoen in Berkelland. Hierbinnen ontwikkelen we een doelgerichte aanpak van interventies waarbij sport en bewegen als middel wordt ingezet. We ontwikkelen samen met Achterhoekse gemeenten een regionale preventiestructuur met specifieke ketenaanpakken vanuit de opdracht uit het GALA. We ontwikkelen specifiek extra interventies rondom de aanpak overgewicht/obesitas voor volwassenen en jeugd en het bevorderen van een kwalitatief goede ‘beweegomgeving’. Kwetsbare groepen inwoners die nu nog achterblijven in beweging en een gezonde leefstijl hebben de primaire aandacht van de inzet van combinatiefunctionarissen en beweegmakelaars. We ondersteunen het jeugdfonds sport en cultuur zodat ook kinderen uit gezinnen met een lager inkomen kunnen meedoen. We gaan de aanpak Welzijn op Recept door ontwikkelen om meer inwoners met hulpvragen door te verwijzen naar sport- en beweegaanbod. Vanuit het Regionaal Beweeg en Sportakkoord – ‘Achterhoek in Beweging’ zet het Achterhoeks bedrijfsleven zich in om meer van haar medewerkers aan het sporten en bewegen te krijgen.

9

1 2 3 4

1.2

SPEERPUNT:

VAN JONGS AF AAN: ‘VAARDIG IN BEWEGEN’ 10

De basis voor een leven lang sporten, bewegen en gezond leven wordt gelegd bij de jeugd. We streven er naar dat kinderen en jongeren in Berkelland van kleins af aan vaardig worden in bewegen, binnen het aanbod dat bij hen past en onder de juiste begeleiding. Motorische vaardigheid is belangrijk, net als plezier en ontwikkeling. Het percentage kinderen in de leeftijd t/m 14 jaar dat lid is van een sportclub ligt hoog. Dat willen we minimaal zo houden. Om sportuitval in de leeftijdsgroep 14 t/m 18 jaar terug te dringen gaan we een grotere focus leggen op het op jonge leeftijd koppelen van kinderen aan het meest passende sport- en beweegaanbod. In algemene zin houdt deze doelgroep de focus van de inzet van combinatiefunctionarissen. Daarnaast ondersteunen we sportclubs en domeinen als kinderopvang, het onderwijs, maar ook zorgaanbieders die gericht zijn op jeugd, en de jongerenwerkers, in het zichtbaar en toegankelijk maken van sport en bewegen.

Ook het bewegingsonderwijs speelt een belangrijke rol. Als gemeente faciliteren we ruimte voor kwalitatief goed bewegingsonderwijs, door te zorgen voor voldoende capaciteit en toegankelijkheid van sportaccommodaties, als een wettelijk gemeentelijke taak. We dragen niet direct bij aan de inzet van vakleerkrachten, maar faciliteren een infrastructuur die het mogelijk maakt in onze wettelijke taak, het beschikbaar stellen van sportaccommodaties, te voorzien. Met de aanwezigheid van organisaties als de Sport Federatie Berkelland en Beweeg Wijs zorgen we voor deskundigheid waar scholen een beroep op kunnen doen. ZWEMVAARDIGHEID Recent onderzoek door het Mulier Instituut (in 2020) heeft aangetoond dat de zwemvaardigheid onder kinderen in Nederland de laatste jaren is afgenomen. Zwembadexploitanten werken hard aan kwalitatief goede zwemlesprogramma’s en proberen dit zo toegankelijk mogelijk te houden. De gemeente en scholen zijn niet verantwoordelijk voor zwemles. Wel willen we dat alle Berkellandse kinderen de mogelijkheid hebben, en gestimuleerd worden om, zwemles te volgen en daarna de zwemvaardigheid op peil te houden. Het uitgangspunt is dat geen enkel kind de basisschool verlaat zonder zwemdiploma. Ook de kinderen in gezinnen voor wie zwemles, bijvoorbeeld vanwege kosten, niet vanzelfsprekend is.

De inzet van schoolzwemmen als ‘natte gymles’ en ter aanvulling op het reguliere bewegingsonderwijs vinden we belangrijk. WAT WILLEN WE BEREIKEN? GEWENSTE EFFECTEN

10%

10% meer meer kinderen/jeugd voldoet aan de criteria voor een gezonde leefstijl en zijn duurzaam in beweging gebracht in 2033.

De zwemvaardigheid van kinderen/ jeugd is verbeterd.

MEETBARE INDICATOREN Het percentage kinderen/jeugd dat voldoet aan de beweegrichtlijn. Het aantal kinderen/jeugd dat zichzelf als gezond ervaart. Het aantal kinderen/jeugd dat kampt met matig tot zeer ernstig overgewicht. Het percentage kinderen/jeugd dat lid is van een sportclub en/of andere sportaanbieder.

Het aantal kinderen dat met zwemdiploma de basisschool verlaat.

1 2 3 4

11

ZO GAAN WE AAN DE SLAG!

1 2

We zetten via de combinatiefunctionarissen in op activiteiten in het kader van ‘sportontdekking’ en verbinden het onderwijs met het sport- en beweegaanbod. Samen met, en onder coördinatie van, de Sport Federatie Berkelland gaan we de beweegdeelname van jonge kinderen monitoren. Dit doen we door te testen op vaardigheid en affiniteit, en kinderen te matchen aan passend sportaanbod met een concreet beweegadvies. Zoveel als mogelijk bij sportclubs. Met de hiervoor genoemde inzet creëren we data en cijfermatig inzicht in het beweeggedrag van kinderen en ook de redenen van mogelijk sportuitval. We stemmen onze aanpak af op wat er nodig is. Voor kinderen die nog minder vaardig zijn in bewegen, organiseren de combinatiefunctionarissen extra buitenschools aanbod. Met onze partners binnen ‘Heel Berkelland Beweegt’ werken we aan projecten die gezondheid en beweegdeelname van onze jongste generaties bevorderen. We onderzoeken de kansen en mogelijkheden om ons aan te sluiten bij het landelijke programma Jongeren Op Gezond Gewicht (JOGG). We onderzoeken tevens de mogelijkheid om hierin samen met andere Achterhoekse gemeenten op te trekken. We houden het bewegingsonderwijs in zwembaden voor scholen toegankelijk via een regeling schoolzwemmen. De regeling wordt onderdeel van het bredere subsidiekader voor sport en bewegen.

We gaan stoppen met het zogeheten ‘muntjessysteem’ dat geldt als individuele variant op het schoolzwemmen. We werken een subsidiesysteem uit dat beter aansluit op het gewenste effect.

3 4

1.3

SPEERPUNT:

VITAAL OUDER WORDEN 12

Mensen worden gemiddeld gezien steeds ouder. In Berkelland is ruim 25% van de inwoners 65+. Deze vergrijzing zal de komende jaren verder toenemen, harder dan landelijk gemiddeld. De beweegparticipatie onder deze doelgroep ligt gemiddeld lager. Het percentage obesitas en overgewicht, maar ook in toenemende mate ondergewicht, scoort hoog in deze categorie. Sociale problemen als eenzaamheid maar ook dementie komen steeds meer voor.

1 2 3

We willen dat inwoners van Berkelland zo vitaal mogelijk oud worden. Dit betekent dat onder deze leeftijdsgroepen een gezonde leefstijl ook de norm is en dat sport en bewegen zoveel mogelijk onderdeel uitmaakt van de daginvulling. Inwoners die gezond en vitaal oud worden zijn beter in staat zolang mogelijk zelfstandig te blijven wonen, met zo min mogelijk ondersteuning en zorg. Hierin zit een belangrijke koppeling met doelstellingen van de landelijke programma’s als Veerkracht, Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO) en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA).

WAT WILLEN WE BEREIKEN? GEWENSTE EFFECTEN

10%

10% meer ouderen voldoet aan de criteria voor een gezonde leefstijl en zijn duurzaam in beweging gebracht in 2030.

Ouderen kunnen langer en veiliger zelfstandig thuis blijven wonen.

MEETBARE INDICATOREN Het percentage ouderen dat voldoet aan de beweegrichtlijn. Het aantal ouderen dat zichzelf als gezond ervaart. Het aantal ouderen dat kampt met matig tot zeer ernstig overgewicht en/of obesitas. Het structurele beweegaanbod (aantal activiteiten) dat specifiek voor ouderen wordt georganiseerd.

Het aantal valincidenten onder ouderen, én het aantal ouderen dat als gevolg hiervan op de spoedeisende hulp belandt.

ZO GAAN WE AAN DE SLAG! We ontwikkelen in samenhang met het GALA een doelgerichte aanpak rondom vitaal ouder worden. Preventieve activiteiten (bijv. valpreventie), activiteiten gericht op het duurzaam in beweging brengen van ouderen en herstelgerichte ondersteuning zijn hier onderdeel van. Met de inzet van combinatiefunctionarissen gaan we het sport- en beweegaanbod voor deze doelgroep versterken met speciaal aandacht voor de grote groep (58%) die nog niet voldoet aan de beweegrichtlijn. Hierin wordt nadrukkelijk de samenwerking met sportclubs gezocht. Binnen de Achterhoek werken we binnen de opdracht vanuit het GALA aan een regionale ketenaanpak valpreventie.

4

AMBITIE

2

SPORT EN BEWEGEN VERSTERKEN DE SOCIALE BASIS In Berkelland is het fijn wonen. Sportclubs en sport- en beweegvoorzieningen dragen bij aan de sociale kwaliteit die inwoners ervaren en zorgen ervoor dat iedereen naar vermogen mee kan doen, mensen elkaar kunnen ontmoeten en naar elkaar omkijken. Er is sprake van een sterke sociale basis met sport als een verbindende factor.

Leefbaarheid van Berkelland

CIJFERS

Inzet van inwoners

Regie over eigen leven

69%

93% van de inwoners in Berkelland ervaart een goede mate van regie over het eigen leven.

van Berkelland

8,2

van de inwoners in Berkelland zet zich in voor de leefbaarheid van de eigen buurt / kern of wil dat gaan doen.

Inwoners die zich eenzaam voelen

Inwoners met sociale eenzaamheid

Aantal huishoudens met bijstandsuitkering

Aantal huishoudens die moeite hebben om rond te komen

507

13%

40%

18-65 jaar

26%

18-65 jaar

48%

65+ jaar

30%

65+ jaar

Kinderen die gebruik maken van de minima-regeling om deel te kunnen nemen aan sport- en culturele activiteiten.

Kinderen die gebruik maken van de minima-regeling voor het behalen van een zwemdiploma.

Kinderen die gebruik maken van de Jeugdfonds Sport & Cultuur

182

45

49

46 sport, 3 cultuur

13

SPORT EN BEWEGEN DRAGEN BIJ AAN DE 2.1

SPEERPUNT:

SOCIALE KWALITEIT 14

Een sterke sociale basis (het gehele netwerk aan formele en informele instellingen en inwoners) draagt bij aan leefbaarheid en zorgt voor dynamiek in kernen. Sport en bewegen en de aanwezigheid van sportclubs zijn hier een essentieel onderdeel van. Een sterke sociale basis wordt gevormd door het samenspel van inwoners en professionals, vrijwilligers en mantelzorgers, maatschappelijke organisaties als sportclubs, (in)formele netwerken, (sport)activiteiten en -voorzieningen. De focus ligt daarmee op zowel het individu en de zelfredzaamheid, als op de ‘samenredzaamheid’ van inwoners. Door hier op in te zetten werken we preventief aan het bevorderen van het welzijn van onze inwoners. Problemen worden sneller en vroegtijdig gesignaleerd waarmee ook een poging wordt gedaan om zorgen ondersteuningskosten omlaag te brengen. We willen dat onze inwoners de leefbaarheid waarderen met een 9!

MULTIFUNCTIONELE ONTMOETINGSPLEKKEN Bij een sterke sociale basis en een leefbare samenleving hoort ook de aanwezigheid van plekken om samen te komen en activiteiten te kunnen organiseren. Idealiter zijn dit multifunctionele ontmoetingsplekken (MOP). Multifunctionele ontmoetingsplekken kunnen op sportaccommodaties of sportparken, maar ook in ander maatschappelijke accommodaties als dorpshuizen en/of wijkgebouwen zijn. De toegevoegde waarde is dat verschillende activiteiten, waaronder sport en bewegen, samenkomen. Voor sportclubs en bijbehorende accommodaties zien we kansen voor het vergroten van de maatschappelijke functie op dit gebied. In de meeste kleine kernen in Berkelland is er sprake van (te) veel maatschappelijke accommodaties waarvan de toekomstbestendigheid, veelal als gevolg van stijgende kosten en verminderd gebruik, onder druk staat. Kernen werken zoveel mogelijk richting een ‘één-dak-principe’ waarin sport, bewegen, cultuur, religie en andere vormen van samenkomst, één accommodatie delen. Efficiënter gebruik en meer duurzamere exploitaties zijn daarbij het doel. Als gemeente zijn we veelal faciliterend in deze processen, bijvoorbeeld binnen haalbaarheidsonderzoeken binnen de ‘dorpendeals’. Om dit goed te laten plaatsvinden is brede afstemming en samenwerking binnen kernen noodzakelijk.

We zien sportparken en -accommodaties als goede opties om deze ontwikkeling te laten plaatsvinden. Dit past in de gedachte van ontwikkeling naar meer vitale sportparken en ‘open clubs’ (zie ook ambitie 3), maar moet wel in zorgvuldige afstemming en samenhang met andere maatschappelijke voorzieningen als dorpshuizen worden opgepakt.

1 2 3 4

WAT WILLEN WE BEREIKEN? GEWENSTE EFFECTEN GEWENSTE EFFECTEN Door een sterkere sociale basis neemt de leefbaarheid in Berkelland toe.

De inzet van sport en bewegen als middel tot leefbaarheid wordt sterker.

Elke kleine kern werkt toe naar één multifunctionele ontmoetingsplek, waar sport en bewegen ook een belangrijk onderdeel van uit maken.

15

MEETBARE INDICATOREN 1

Het cijfer waarmee inwoners van Berkelland de leefbaarheid waarderen. Het percentage inwoners dat (sociale) eenzaamheid ervaart. Het aantal sportclubs dat inzet op het concept ‘Open Club’. De bezettingsgraad van sportparken overdag. Zorgaanbieders die een percentage van cliëntenbestand afschalen naar sociale basis. Het aantal sportparken met een dagbestedingsvoorziening voor doelgroepen.

Het aantal sportclubs dat samenwerkt en/of activiteiten clustert met andere maatschappelijke organisaties.

ZO GAAN WE AAN DE SLAG! We zetten gebiedsgericht de combinatiefunctionarissen in als sportparkmanagers om de maatschappelijke rol van sportclubs binnen kernen te verstevigen. We stimuleren initiatieven van sportclubs in het kader van ontmoeting en activering van kwetsbare inwoners. We stimuleren en faciliteren processen van brede samenwerken tussen sportclubs en andere maatschappelijke organisaties in kernen. We faciliteren de zoektocht naar multifunctionele ontmoetingsplekken onder één dak in kleine kernen, de mate van eigen financiering, en onderzoeken de mogelijkheid om met de subsidiesystematiek hier op in te spelen. We verbeteren de doorverwijzing van inwoners door VMK-consulenten naar activiteiten die voorliggend zijn aan ondersteuning en zorg.

2 3 4

2.2

SPEERPUNT:

SPORT- EN BEWEEGAANBOD IS INCLUSIEF 16

Voor een sterke sociale basis is het belangrijk dat sport- en beweegaanbod toegankelijk is voor iedereen die dat wil. Dat betekent dat er sprake is van kansengelijkheid in en door sport- en beweegdeelname. We richten ons daarbij vooral op het wegnemen van financiële, sociale en praktische belemmeringen. In 2030 moet sport en bewegen toegankelijk zijn voor inwoners van Berkelland, ongehinderd door leeftijd, lichamelijke of geestelijke gezondheid, etnische achtergrond, seksuele geaardheid of sociale positie. Bij de aanpak van deze thema’s hebben we alle partners nodig binnen het sport- en beweeglandschap, van sportclubs tot commerciële sportaanbieders, ondersteunings- en samenwerkingsorganisaties als de Sport Federatie Berkelland en Achterhoek in Beweging en de samenwerking binnen ‘Heel Berkelland Beweegt’. Dat geldt ook voor partijen met een signaleringsfunctie op deze belemmeringen, zoals het onderwijs.

JEUGDFONDS SPORT & CULTUUR Met onze deelname aan het Jeugdfonds Sport & Cultuur krijgt een grote groep kinderen tot en met 18 jaar een kans op sport- en beweegdeelname. Zeker sinds de coronapandemie is het aantal aanvragen uit dit fonds bijna verdubbeld, hier moeten we alert op zijn en bijsturen waar nodig. Dit moet tot uiting komen in de samenwerking met het Jeugdfonds Sport & Cultuur de komende jaren. Samen met partners willen we de zichtbaarheid en vindbaarheid van deze voorziening goed houden. Voor volwassenen is er momenteel geen dergelijke voorziening in Berkelland. De ervaringen met de ‘Meedoen-regeling’ worden in 2023 tegen het licht gehouden binnen de brede evaluatie van het Minimabeleid. De behoefte aan een voorziening voor de volwassendoelgroep is aanwezig en moet worden ingevuld. TOELEIDING NAAR PASSEND SPORT- EN BEWEEGAANBOD Voor veel kwetsbare inwoners is de gang naar sport- en beweegaanbod en de sportclub niet vanzelfsprekend. Om kansengelijkheid te bevorderen, moet bij sportclubs en op de bestaande sportparken en -accommodaties gewerkt worden aan een goede begeleiding van deze inwonersgroepen naar passend aanbod. De combinatiefunctionarissen kunnen hierin, in de rol van beweegmakelaar, clubkadercoach of sportparkmanager een belangrijke rol spelen.

ZICHTBAARHEID EN VINDBAARHEID Het zichtbaar en vindbaar maken van sport- en beweegaanbod pakken we samen met sportclubs en partners binnen ‘Heel Berkelland Beweegt’ aan. Hiermee werken we aan de toegankelijkheid van dit aanbod. Voor inwoners met een beperking zien we de aanwezige meerwaarde van regionale samenwerking binnen Achterhoek in Beweging op het thema ‘Uniek Sporten’. Het bundelen van krachten en een goede spreiding van dit vaak specifieke aanbod zorgt voor overzicht, het matchen van vraag en aanbod en het bevorderen van samenwerking tussen organisaties die betrokken zijn bij mensen met een beperking. Zorgaanbieders en het onderwijs zijn hierin belangrijke samenwerkingspartners én vindplaatsen. TOEGANKELIJKHEID VAN SPORTVOORZIENINGEN Accommodaties en voorzieningen moeten fysiek toegankelijk zijn voor iedereen. Dit geldt voor alle gemeentelijke sportaccommodaties, maar ook geprivatiseerde exploitaties van zwembaden en sporthallen moeten voldoen aan deze doelstelling. Richting sportclubs brengen wij dit op een effectieve manier onder de aandacht, in samenhang met de Lokale Inclusie Agenda voor Berkelland en in samenwerking met partners binnen ‘Heel Berkelland Beweegt’.

1 2 3 4

WAT WILLEN WE BEREIKEN? GEWENSTE EFFECTEN GEWENSTE EFFECTEN

+

Meer (kwetsbare) inwoners kunnen meedoen in sport- en beweegaanbod.

+ De zichtbaarheid en vindbaarheid van sport- en beweegaanbod neemt toe.

MEETBARE INDICATOREN Het aantal kinderen dat gebruikt maakt van het Jeugdfonds Sport & Cultuur. Het aantal inwoners dat via minimaregelingen deelneemt aan sport- en beweegactiviteiten. Het aanbod aan activiteiten dat wordt ontwikkeld voor kwetsbare doelgroepen. Het aantal sportclubs (en cultuuraanbieders) dat gebruik maakt van digitale platforms als BerkellandActief.nl, Sjors Sportief & Creatief en Max Vitaal. Het aantal deelnemers dat via deze platforms deelneemt aan activiteiten. Het aantal inwoners dat deelneemt aan activiteiten op het gebied van Uniek Sporten.

+

Meer sportaccommodaties voldoen aan de richtlijnen voor fysieke toegankelijkheid.

Het aantal sportaccommodaties dat voldoet aan deze richtlijnen.

ZO GAAN WE AAN DE SLAG! We vernieuwen de overeenkomst met het Jeugdfonds Sport & Cultuur per 2024 en passen deze aan op de actuele ondersteuningsvragen. Met betrokken intermediairs (o.a. Sport Federatie Berkelland, Culturije, GGD) zorgen we voor zichtbaarheid en vindbaarheid van het Jeugdfonds Sport & Cultuur. Op basis van de evaluatie van het Minimabeleid onderzoeken we de beste vorm voor, en haalbaarheid van, een nieuwe ‘meedoen-regeling’ voor volwassenen en jeugdigen. We zetten de combinatiefunctionarissen in als clubkadercoach voor sportclubs bij het helpen ontwikkelen van aanbod voor kwetsbare inwoners. We zetten de combinatiefunctionarissen in als beweegmakelaar om kwetsbare inwoners te begeleiden naar passend sport- en beweegaanbod. Via ‘Heel Berkelland Beweegt’ ontwikkelen we extra initiatieven en activiteiten voor kwetsbare inwoners die achterblijven in deelname aan sport- en beweegaanbod. Samen met de partners binnen ‘Heel Berkelland Beweegt’ maken we het aanbod aan activiteiten beter zichtbaar en vindbaar. We faciliteren platforms als Sjors Sportief & Creatief (jeugd), Max Vitaal (ouderen) en de websites Berkellandactief.nl en de BerkellandWijzer voor alle inwoners 0-100 jaar. Met Achterhoek in Beweging werken we samen op het thema Uniek Sporten voor inwoners met een beperking. We faciliteren toegankelijkheidsscans en laten deze uitvoeren bij sportaccommodaties.

17

1 2 3 4

2.3

SPEERPUNT:

EEN VEILIGE SPORT- EN BEWEEGOMGEVING 18

Als onderdeel van een sterke sociale basis dient de context van sport en bewegen en het klimaat binnen sportclubs veilig te zijn en sportaanbod op een verantwoorde manier georganiseerd te worden. Dit kent vele aspecten maar hier bedoelen we de ‘sociale veiligheid’. Dit betekent dat er binnen de sport geen plaats is voor discriminatie en grensoverschrijdend gedrag. EEN STEVIGE PEDAGOGISCHE BASIS Een veilige sport- en beweegomgeving gaat ook over het zorgen voor een veilig pedagogisch klimaat voor jeugd. We spreken ook wel over een stevige pedagogische basis voor jeugd dat de ontwikkeling stimuleert. Dit draagt bij aan het gezond, veilig en kansrijk opgroeien en het omgaan met alledaagse thema’s en mogelijke problemen. Sport en bewegen en specifiek sportclubs maken onderdeel uit van de context waarin kinderen opgroeien. Er moet daarom aandacht zijn voor het pedagogisch klimaat bij sportclubs. CRIMINELE INMENGING BINNEN AMATEURSPORT Onderzoek wijst uit dat de sportsector, net als de gehele samenleving, vatbaar is voor georganiseerde criminaliteit. Volgens een nationaal onderzoek in 2020, blijkt dat één op de acht amateursportverenigingen in ons land de twee jaren daarvoor te maken heeft gehad met signalen die kunnen wijzen op criminele inmenging. Criminele inmenging maakt deel uit van een aantal (sociale) veiligheidsvraagstukken waar een sportvereniging mee te maken kan krijgen.

Het Sportakkoord II noemt discriminatie, grensoverschrijdend gedrag, dopinggebruik, drank- en drugsgebruik en matchfixing. Een belangrijke conclusie uit landelijk onderzoek is dat sportclubs ondersteuning nodig hebben voor het organiseren en borgen van een veilige sportomgeving zonder criminele inmenging. We zien een meerwaarde om op regionale schaal, binnen Achterhoek in Beweging, dit probleem beter in kaart te brengen en mogelijk te komen tot een gerichte aanpak. WAT WILLEN WE BEREIKEN? GEWENSTE EFFECTEN

In Berkelland heerst een sociaal veilig sport- en beweegklimaat.

Het aantal incidenten / gevallen van ondermijning binnen sportclubs neemt af.

MEETBARE INDICATOREN Het aantal sportclubs dat actief aandacht besteedt aan een sociaal veilig sportklimaat. Het aantal sportclubs dat minimaal twee vertrouwenscontactpersonen heeft aangewezen. Het aantal sportclubs dat gebruik maakt van de VOG-regeling. Het aantal sportclubs dat de gedragscode sport hanteert.

Het aantal signaleringen van ondermijning binnen sportclubs.

ZO GAAN WE AAN DE SLAG! Samen met onze partners Sport Federatie Berkelland, Achterhoek in Beweging en het gemeentelijke Platform Vrijwilligers organiseren we kennisdeling en deskundigheidsbevordering op het gebied van een sociaal veilig sportklimaat. Via de Sport Federatie Berkelland organiseren we deskundigheidsbevordering voor vrijwilligers van sportclubs op pedagogisch en didactisch vlak. Binnen de Achterhoek werken we regionaal samen in een aanpak voor veilige sportomgeving en het tegengaan van criminele inmenging en ondermijning binnen sportclubs.

1 2 3 4

AMBITIE

HET SPORT- EN BEWEEGLANDSCHAP IS KLAAR VOOR DE TOEKOMST We streven naar een toekomstbestendig en gezond sportlandschap in Berkelland. Dit betekent dat sportclubs financieel en organisatorisch gezond zijn en dat het sporten beweegaanbod én de fysieke leefomgeving voorziet in de behoefte van inwoners en bezoekers.

3

De meest beoefende sport

De meest beoefende verenigingssport

Aantal inwoner lid van een sportclub

CIJFERS

Percentages lid van een sportclub 33,7% is lid van een sportclub

van Berkelland

22% v/d inwoners

11,7% v/d inwoners

Fitness

Voetbal

14.793 inwoners

77,6% is lid in een leeftijd 10-14 jaar 24% is lid in een leeftijd van 50-80 jaar Ter vergelijking: landelijk gemiddelde 24,6%

Inwoners die voldoen aan beweegrichtlijn Berkelland

42%

Landelijk

32%

van de mannen 25,1%

Grootste knelpunt

Financieel gezond

85%

Vrijwilligers

75%

van de clubs draait volledig op vrijwilligers

van de clubs vindt het vinden van een kader het grootste knelpunt.

52% Kan middelen reserveren voor investeringen in de toekomst

elke club heeft gemiddeld 17%

19

46 vrijwilligers

van de vrouwen

Het grootste probleem ligt bij het vinden van geschikte bestuursleden en vrijwilligers voor structurele taken

70% Geeft aan over onvoldoende eigen middelen te beschikken om te kunnen investeren in verduurzaming van de eigen accommodatie.

Knelpunten onderhoud

Samenwerking

Beweegvriendelijkheid van de omgeving

Voor bezoekers aan Berkelland is

85% werkt in meer of mindere mate samen met ander sportclubs en/of andere maatschappelijke organisaties.

48 punten beweegvriendelijkheid van de omgeving / openbare ruimte.

‘route-gebonden buitenrecreatie’

landelijk gemiddelde = 60 punten

wandelen, fietsen, mountainbiken, etc. de belangrijkste vorm van bewegen

25% ondervindt knelpunten in het onderhoud van de eigen sportaccommodatie.

gemiddelde provincie Gelderland 24,6%. 7,4% van de gemeenten in Nederland kent een hoger ledenpercentage dan Berkelland.

VITALE SPORTPARKEN EN TOEKOMST-

3.1

SPEERPUNT:

BESTENDIGE SPORTCLUBS 20

Het sportlandschap is de afgelopen jaren sterk veranderd, en blijft veranderen. Hoewel nog steeds veel kinderen de weg naar een sportclub weten te vinden, zien we dat het aantal leden bij sportclubs dalende is. Dit komt mede door demografische ontwikkelingen als ontgroening en vergrijzing. De manier van sporten verandert echter ook. Het percentage inwoners dat bij een commerciële sportaanbieder ofwel op een zelf-georganiseerde manier sport en beweegt, is zichtbaar toegenomen. Als we kijken naar de absolute aantallen dan zien we dat de beweegparticipatie afneemt en er tegelijkertijd meer inwoners zijn met overgewicht. Als gemeente willen we samen met het sportlandschap vooruit kijken en moeten we ons afvragen of we nog de juiste dingen doen. DE BETAALBAARHEID EN ORGANISATIE VAN SPORTCLUBS STAAT ONDER DRUK De afgelopen jaren hebben eerst de coronacrises en daarna de fors stijgende energieprijzen een grote impact gehad op de organisatie- en financiële kracht van sportclubs. In de cijfers uit de Achterhoekse Sportaanbieders monitor van 2022 zien we dat in Berkelland 75% van de sportclubs de aanwezigheid van voldoende vrijwilligers als het grootste knelpunt ervaart. De grootste zorg bestaat rondom de ervaren werkdruk als vrijwilliger en de invulling van bestuurlijke functies.

In de energieinventarisatie die is uitgevoerd door de Sport Federatie Berkelland eind 2022 blijkt dat de stijgende energiekosten ervoor zorgen dat 36% van de sportclubs ernstige zorgen heeft over het voortbestaan. Onderzoek dat op landelijke schaal is uitgevoerd onder 1.200 verenigingsbestuurders bevestigt dit beeld. Dit betekent niet dat het sportlandschap in slechte staat verkeert, maar dat er terechte opgaven liggen die vragen om een doelgerichte aanpak. VITALE SPORTPARKEN MET TOEKOMSTBESTENDIGE SPORTCLUBS Hoewel sportclubs voor behoorlijke opgaven staan is de maatschappelijke relevantie de afgelopen jaren groter geworden. We verwachten van sportclubs een grotere bijdrage in doelstellingen op het gebied van (positieve) gezondheid en gezonde leefstijl van inwoners en het versterken van de sociale basis en leefbaarheid in kernen. Als gemeente zien we de meerwaarde van deze maatschappelijke positionering van sportparken en sportclubs en de ontwikkeling naar ‘vitale sportparken’. Een vitaal sportpark kenmerkt zich door de brede samenwerking van sportclubs die er zijn gevestigd, een goede bezetting op de aanwezige accommodaties en veelal ook een maatschappelijke samenwerking met partners uit andere domeinen dan sport.

Hier past de ‘open club’ gedachte bij, oftewel een sportclub die zich openstelt voor samenwerking en een brede groep inwoners, ook niet-leden, en streeft naar inclusie en het vraaggericht organiseren en vernieuwen van haar aanbod. Op veel plekken in Berkelland zijn er goede voorbeelden van initiatieven en ontwikkelingen in deze richting. DE ROL VAN EEN LOKAAL SPORTPLATFORM Het Nationaal Sportakkoord geeft aan lokale partijen de opdracht om het inrichten van lokaal sportplatform te onderzoeken. Zo’n sportplatform moet lokale sportaanbieders samenbrengen om samenwerking en kennisdelen te vergroten, en te organiseren dat er een aanspreekpunt aanwezig is voor gemeente waarmee tevens belangenbehartiging plaatsvindt. Met de aanwezigheid van ‘Heel Berkelland Beweegt’ en bijbehorende stuurgroep, én de Sport Federatie Berkelland, zijn al veel elementen goed belegd. Toch willen we onderzoeken welke ontwikkelingsmogelijkheden er zijn, hoe we zaken kunnen verbeteren en hoe daarin gebruik gemaakt kan worden van de aanwezige structuren. We hebben daarbij aandacht voor het bereiken van meer sportclubs, maar ook meer commerciële sportaanbieders en partijen uit andere domeinen als zorg, welzijn, onderwijs en bedrijfsleven. Ook het belang van de individuele sporter zien hierin graag vertegenwoordigd.

1 2 3 4

WAT WILLEN WE BEREIKEN? GEWENSTE EFFECTEN

Zoveel mogelijk sportparken en sportclubs in Berkelland zijn vitaal en toekomstbestendig.

MEETBARE INDICATOREN Het percentage sportclubs dat financieel en organisatorisch gezond is. Het aantal sportclubs dat knelpunten ervaart op het gebied van financiën, inzet vrijwilligers en/of op accommodatieonderwerpen. Het aantal sportclubs dat samenwerkt met andere clubs en/of partijen uit andere sectoren als onderwijs, zorg, welzijn of het bedrijfsleven. Het aantal sportclubs dat zich ontwikkelt tot een ‘open club’.

ZO GAAN WE AAN DE SLAG! We monitoren de vitaliteit van sportparken en sportclubs door om de twee jaar de Achterhoekse Sportaanbieders Monitor uit te voeren. 2024 is het eerstvolgende moment. We gaan ‘Heel Berkelland Beweegt’ herijken op thema’s en onderzoeken de inrichting van een sportplatform dat alle sportaanbieders (zowel verenigingen als stichtingen en commercieel) verbindt voor kennisdeling en samenwerking. Vanuit de samenwerking binnen ‘Heel Berkelland Beweegt’ ontwikkelen we doelgerichte projecten en activiteiten voor sportclubs en vrijwilligers. In samenwerking met de inzet van combinatiefunctionarissen als sportparkmanagers volgen we specifieke gebieds-/kerngerichte ontwikkelingen rondom sportparken en sportclubs.

21

1 2 3 4

3.2

SPEERPUNT:

DOELMATIGE ONDERSTEUNING AAN SPORTCLUBS 22

De ontwikkeling naar vitale sportparken en ‘open clubs’ moet verder worden opgepakt en dit zal niet gaan zonder ondersteunende activiteiten. We zien vooral de noodzaak tot samenwerking tussen enerzijds vrijwilligers van sportclubs en anderzijds professionals ter ondersteuning. Daarbij is er ook sprake van verschillende typen ondersteuningsvraagstukken. We vinden het belangrijk om in alle kernen in Berkelland en, daar waar men daadwerkelijk op sportparkniveau wil samenwerken, nieuw aanbod te ontwikkelen en toe tewerken naar een bredere maatschappelijke rol, te zorgen voor ondersteuning en begeleiding. De ondersteuning aan sportparken en clubs mag plaatsvinden op het niveau van uitvoering van activiteiten, het verbinden van organisaties en de ontwikkeling van beleid. Vraagstukken verschillen per kern en er moet ruimte zijn voor behoefte en maatwerk. Vanuit sportclubs zien we een grotere vraag ontstaan naar praktische ondersteuning bij het organiseren van aanbod voor doelgroepen die gedurende de dag bewegen op de accommodaties op momenten dat vrijwilligers niet of minder beschikbaar zijn. LASTENVERLICHTING EN VERDUURZAMING We vinden het belangrijk om, daar waar we kunnen, te kijken hoe lastenverlichting voor sportclubs mogelijk gemaakt kan worden. We richten ons hierbij hoofdzakelijk op sportclubs met een eigen accommodatie.

We willen sportclubs met een eigen accommodatie daarnaast ook stimuleren in de opgave tot verduurzamen. We zien de gemeentelijke rol vooral als facilitator van kennis en procesbegeleiding ten behoeve van het verkrijgen van inzicht in de verduurzamingsopgave, planvorming, vinden van financiering en monitoring. EEN NIEUW SUBSIDIEKADER VOOR SPORT EN BEWEGEN De bestaande subsidiesystematiek voor sport en bewegen is hoofdzakelijk gebaseerd op aantallen jeugdleden bij sportclubs. We zien dat deze systematiek al minder begint aan te sluiten op de praktische situatie van sportclubs. Daarbij zien we dat er geen sprake is van een doelmatige inzet van middelen. Volgend op deze Sport- en Beweegvisie houden we het huidige subsidiekader (en inhoudelijke regelingen) voor sport(clubs) tegen het licht. We streven naar een goede aansluiting van het subsidiekader voor sport op de ambities en doelstellingen binnen de Sport- en Beweegvisie. Doelmatige inzet is het uitgangspunt en we willen dat maatschappelijk resultaat en impact meer naar voren wordt gebracht. We stappen af van de huidige systematiek die hoofdzakelijk gebaseerd is op jeugdledentallen. We brengen alle structurele vormen van subsidies met betrekking tot sport en bewegen in één subsidiekader onder. Dit geldt dus ook voor de lange termijn OZB-compensatie én een regeling als schoolzwemmen.

We onderzoeken de koppeling met de domeinen cultuur en welzijn. Dat kan er toe leiden dat er qua aantallen minder sportclubs in aanmerking komen voor subsidie, maar dat er meer middelen verstrekt worden aan breder maatschappelijk georiënteerde clubs en/of accommodaties. Ook zal er een verschuiving plaatsvinden waarbij sportclubs minder structureel en meer incidenteel subsidiemiddelen gaan ontvangen. We willen subsidie koppelen aan maatschappelijke effecten en prestaties met behulp van objectieve criteria. In de omgang met geprivatiseerde sportaccommodaties van sportclubs zien we als gemeente geen rol in het investeren of verdere ondersteuning in vervanging en renovatie van velden of clubgebouwen. REGIONAAL COÖRDINATIEPUNT Vanuit de afspraken in het Nationaal Sportakkoord II werkt het NOC*NSF aan het inrichten van regionale coördinatiepunten voor clubondersteuning. Het doel is de clubondersteuning die al geboden wordt vanuit verschillende partijen (sportbonden, regionaal, lokaal) te versterken. Binnen de Achterhoekse samenwerking onderzoeken wij, samen met de Sport Federatie Berkelland, de kansen

1 2 3 4

en mogelijkheden op dit vlak. We streven naar een win-win situatie waarbij Berkelland de meerwaarde ondervindt van regionaal samenwerken en lokaal uitvoeren, kennisdeling en een goede bediening van hulpvragen. WAT WILLEN WE BEREIKEN? GEWENSTE EFFECTEN

23

MEETBARE INDICATOREN 1

Zoveel mogelijk sportparken en sportclubs in Berkelland zijn vitaal en toekomstbestendig.

Subsidiemiddelen worden doelmatiger en gericht op maatschappelijk effect ingezet.

Het percentage sportclubs dat financieel en organisatorisch gezond is. Het percentage sportclubs dat knelpunten ervaart op het gebied van financiën, inzet vrijwilligers en/of op accommodatieonderwerpen. Het percentage sportclubs dat samenwerkt met andere clubs en/of partijen uit andere sectoren als onderwijs, zorg, welzijn of het bedrijfsleven. Het percentage sportclubs dat samenwerkt met een combinatiefunctionaris / sportparkmanager. Het aantal sportclubs dat zich ontwikkelt tot een ‘open club’.

We formuleren SMART doelstellingen en monitoren het resultaat van projecten.

ZO GAAN WE AAN DE SLAG! Binnen de inzet van combinatiefunctionarissen is conform aanbesteding voor de periode 2022-2026 3,2 fte vrijgemaakt voor de onderwerpen sportparkmanagement en -ontwikkeling en maatwerk clubondersteuning. We vullen dit gebiedsgericht in middels 3 fte bij de Sport Federatie Berkelland en 0,2 fte in opdracht van de samenwerkende partijen op sportpark De Wildbaan in Borculo. Samen met uitvoeringspartners Sport Federatie Berkelland en Achterhoek in Beweging ontwikkelen we een strategische aanpak Clubondersteuning in Berkelland. Met Achterhoek in Beweging onderzoeken we de mogelijkheid en concrete invulling van een Regionaal Coördinatiepunt Clubondersteuning. Op basis van deze strategische aanpak bepalen we mede de inhoudelijke doorontwikkeling de subsidieopdracht en rol van de Sport Federatie Berkelland met bijbehorende kritische prestatie indicatoren (kpi’s). Samen met vertegenwoordigers van sportclubs en partners binnen ‘Heel Berkelland Beweegt’ gaan we de ambities van de Sport- en Beweegvisie vertalen naar een subsidiekader. Dit moet tevens leiden tot een meer preventieve inzet van sport en bewegen. We werken aan pilots. We herijken het subsidiekader voor sport-, cultuur- en welzijn subsidies. We evalueren de uitvoering van de OZB-compensatieregeling voor 2022 en 2023 en bepalen hierop de inhoud van een structurele regeling binnen het brede subsidiekader.

We komen na afronding van de evaluatie van de regeling schoolzwemmen met een nieuwe doelmatige regeling. Met de partners van ‘Heel Berkelland Beweegt’ ontwikkelen we concrete projecten die bijdragen aan de vitaliteit en toekomstbestendigheid van sportclubs.

2 3 4

3.3

SPEERPUNT:

RUIMTE GEVEN AAN SPORT EN BEWEGEN 24

Door de veranderende manier waarop we sporten, stellen we andere eisen aan het sportlandschap. We geven hier letterlijk ruimte aan in onze openbare ruimte en denken mee met mogelijkheden voor innovaties op bestaande sportparken en -accommodaties. We brengen de nieuwe sportbehoefte in de openbare ruimte in beeld. Dit geldt ook voor bezoekers aan Berkelland, c.q. toeristen. Ons uitgangspunt is dat we zoveel als mogelijk initiatieven tot vernieuwing in sport willen koppelen aan bestaande sportparken en -accommodaties. Dit past in de gedachte van vitale sportparken, open clubs en de brede maatschappelijke verbinding met en van inwoners. Voorbeelden zijn faciliteiten op het gebied van survival sport, ‘urban sports’, beweeg- en hardlooproutes en MTB-routes. Concreet zijn zogeheten KWIEK-beweeg-routes een goed initiatief voor de invulling van sportieve buitenruimte in kernen. We zoeken hier ook nadrukkelijk de verbinding met het beleidsplan ‘Spelen en Bewegen in de openbare ruimte’.

PADEL Tot sportinnovaties behoort ook racketsport ‘padel’. In de omgang met vergunningsvraagstukken van tennisclubs die sportaccommodaties willen vernieuwen dan wel uitbreiden met padelbanen, gaan we uit van de richtlijnen die zijn opgesteld door Stichting Nederlandse Geluidshinder rondom geluidsnormeringen conform de ‘Handreiking Padel en Geluid’. In alle gevallen wordt er concreet advies opgevraagd bij de Omgevingsdienst Achterhoek (ODA) en is er aandacht voor maatwerk. SPORTEVENEMENTEN IN BERKELLAND In Berkelland kennen we een groot aantal, veelal kleinschalige evenementen, die maatschappelijk gezien op veel waardering kunnen rekenen. Als gemeente kennen we een stimuleringsregeling voor deze evenementen. De gemeente helpt organisaties met een evenementenmakelaar. Berkelland heeft geen ambities om grote sportevenementen alleen te hosten of te organiseren. In samenwerking met de Achterhoekse gemeenten willen we dat wel. Achterhoek in Beweging oriënteert zich continu op mogelijkheden om evenementen met een landelijke, Europese of mondiale statuur naar de Achterhoek te halen. Besluitvorming hierover vindt plaats aan de hand van een concreet handelingskader, waarbij zaken als (financiële) haalbaarheid en maatschappelijke impact in kaart worden gebracht. Wij maken hiervoor geen structureel budget vrij.

MAATSCHAPPELIJKE WAARDE VAN TOPSPORT Eén van de thema’s van het ‘Regionaal Beweeg- en Sportakkoord – Achterhoek in Beweging’ is de samenwerking rondom talentontwikkeling en de ondersteuning richting ‘topsportclubs’. De Achterhoek heeft veel topsport- en breedtesporttalenten. Achterhoek in Beweging wil dat deze talenten zich binnen hun eigen sociale omgeving kunnen ontwikkelen. Om goed te kunnen presteren hebben talenten een ondersteunende omgeving nodig. Daarom werken idealiter alle partijen, die zich in de omgeving van het talent begeven, samen. Van gezin tot school en van club tot sponsor. Achterhoek in Beweging beschikt over een breed netwerk aan samenwerkingspartners, waaronder Topsport Gelderland. Zij kunnen met elkaar afspraken maken over de ondersteuning van talenten. Daarnaast wordt er gewerkt aan de ondersteuning van sportclubs in de regio die op hoog niveau acteren. Naast de directe ondersteuning aan deze clubs is het doel de maatschappelijke meerwaarde van deze ‘topsport’ richting andere sportclubs te vergroten. Als Berkelland wordt er geen aparte inzet gepleegd op het versterken of ondersteunen van topsport in de eigen gemeente.

1 2 3 4

GEWENSTE EFFECTEN WAT WILLEN WE BEREIKEN? GEWENSTE EFFECTEN

Meer inwoners (en bezoekers) ervaren een goede kwaliteit van de sportieve leefomgeving

Sportevenementen in Berkelland hebben een positief effect op de beweegdeelname en/of leefbaarheid.

25

MEETBARE INDICATOREN Het aantal sportparken en sportclubs dat de accommodatie innoveert voor de groep ongeorganiseerde sporters. Het aantal initiatieven tot vernieuwing en innovatie op het gebied van sport en bewegen. Het aantal bezoekers dat naar Berkelland komt voor sportieve recreatie. Het aantal deelnemers en bezoekers aan sportevenementen in Berkelland. Het aantal organisatoren van sportevenementen dat knelpunten ervaart. Het aantal sportevenementen met een landelijke, Europese of mondiale statuur dat in de Achterhoek plaatsvindt.

ZO GAAN WE AAN DE SLAG! We onderzoeken de sport- en beweegbehoefte van individuele sporters in niet-georganiseerd verband. We stimuleren sportparken en sportclubs na te denken in het inrichten en toegankelijk maken van de sportaccommodaties voor deze groep inwoners. We werken met Achterhoek in Beweging en lokale partners samen aan het innoveren van het sportlandschap en onderzoeken hiervoor de kansen, mogelijkheden en behoeften voor Berkelland. Een concreet voorbeeld is de aanpak ‘Urban Sports’. We willen nog meer mensen verbinden en helpen organisaties met een evenementenmakelaar.

1 2 3 4

AMBITIE

4

DUURZAME EXPLOITATIES VAN MAATSCHAPPELIJK VASTGOED We creëren een realistisch toekomstbeeld voor onze sporthallen, gymzalen en zwembaden waarin keuzes en prioriteiten worden gemaakt volgens een duidelijk richtinggevend handelingskader. Met een uitvoeringsplan willen we de grote (financiële) opgaven op het gebied van maatschappelijk sportvastgoed het hoofd bieden.

4 Aantal Binnensportaccommodaties

Aantal zwembaden

Sporthallen

CIJFERS

24

5

5 sporthallen en sportzaal in Berkelland hebben

van Berkelland

5 binnenzwembaden 1 sportzaal 18 gymzalen

2 binnenzwembaden 3 buitenzwembaden

als gemiddeld bouwjaar (gemiddeld 44 jaar oud).

Bezettingsgraad binnen zwembaden

Bezettingsgraad buiten zwembaden

Capaciteit binnenzwembaden

Capaciteit buitenzwembaden

Bezoekers Dit betekent dat gemiddeld genomen iedere inwoner van Berkelland 3,6 keer per jaar één van de twee binnenbaden bezoekt. Dit animocijfer valt binnen het landelijke kengetal van 3,5 tot 4,0.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Berkelland&id=8039cf0a-e5ed-4b3a-a4de-2c88421c1b6a