CConstaterende datBerkelland
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 Perspectiefnota 2026

Raadsvergadering 1 juli 2025, gemeente BerkellandBij agendapunt: Perspectiefnota 202612.508 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Perspectiefnota 2026

INHOUDSOPGAVE Perspectiefnota 2026........................................................................................................................1 Inhoudsopgave.................................................................................................................................2 Voorwoord........................................................................................................................................ 3 Leeswijzer.........................................................................................................................................4 Ontwikkelingen 2026-2029...............................................................................................................5 Uitgangspunten...............................................................................................................................10 Onze aantrekkelijke leefomgeving..................................................................................................13 Passend wonen..............................................................................................................................18 Vitaal Platteland..............................................................................................................................20 Nieuwe

energie...............................................................................................................................21 Een toekomstbestendig sociaal domein.........................................................................................22 Sport en cultuur bewegen je!..........................................................................................................27 Werken en leren............................................................................................................................. 29 Veiligheid........................................................................................................................................32 Algemeen bestuur en bedrijfsvoering.............................................................................................34 Algemene dekkingsmiddelen..........................................................................................................36 Bijlage 1: Stand van reserves en voorzieningen Afval en Riolering...............................................38

2

VOORWOORD Inleiding Deze perspectiefnota 2026 is de opmaat naar de Programmabegroting 2026-2029. Het meerjarenperspectief dat we nu presenteren verslechterd ten opzichte van het meerjarenperspectief bij de vorige Programmabegroting 2025-2028. Algemene economische ontwikkeling De toestand in de wereld zorgt voor economische onzekerheid. De onvoorspelbaarheid van politieke beslissingen kan zorgen voor verstoringen in de economie. Dat heeft ook gevolgen voor de Nederlandse economie en daarmee uiteindelijk op de financiën van de gemeenten. Hoewel de aanpassing in de berekening van de omvang van het gemeentefonds de geldstroom aan de gemeenten in theorie iets minder gevoelig maakt voor grote schommelingen. Voor de komende jaren wordt voor Nederland nog altijd uitgegaan van een relatief hoge inflatie. Een deel van die inflatie wordt verzorgd door stijgende lonen.

3

LEESWIJZER De perspectiefnota begint met het weergeven van de situatie. Hierin geven we aan welke ontwikkelingen en besluiten tot de huidige situatie hebben geleid. Vervolgens geven we per onderdeel een korte toelichting. In de programma's komen de verschillende onderdelen (indien van toepassing) terug en wordt er dieper op ingegaan. De perspectiefnota is de basis voor de begroting 2026 en de meerjarenbegrotingen 2027 tot en met 2029. In de perspectiefnota zeggen we niets over het lopende begrotingsjaar 2025. Dit doen we in de bestuursrapportage 2025. We hebben wel gekeken naar de ontwikkelingen die we in 2025 zien en die naar onze mening een structureel effect hebben. Deze zijn verwerkt in de perspectiefnota onder autonome ontwikkelingen. Bij de programma's worden deze ontwikkelingen toegelicht. Deze perspectiefnota kent 1 bijlage. In bijlage 1 is de stand van de reserves en van de voorzieningen riolering en afval weergegeven. Lezen van tabellen In de tabellen staan de negatieve getallen aan de lastenkant voor extra lasten, aan de batenkant staan negatieve getallen voor minder inkomsten. Positieve getallen staan aan de lastenkant voor een afname in de lasten, aan de batenkant staan positieve getallen voor extra inkomsten.

4

ONTWIKKELINGEN 2026-2029 In deze perspectiefnota worden we daadwerkelijk geconfronteerd met de gevolgen van de korting op het gemeentefonds. De lagere algemene uitkering samen met stijgende lasten als gevolg van inflatie en onze ambities zorgen voor een negatief meerjarenperspectief. Het beeld valt slechter uit dan we bij de begroting 2025 verwachtten.

Overzicht In onderstaande tabel hebben we de meerjarenbegroting geactualiseerd. Het beeld dat in de tabel zichtbaar is gemaakt bouwt op van de begroting 2025 naar de stand van zaken zoals we die nu kennen. Daarbij hebben we de chronologische volgorde aangehouden vanaf de begroting 2025. Na de eerste samenvattingstabel zijn per onderdeel toelichtingen opgenomen en tabellen met een verdere uitsplitsing van het onderdeel. Bedragen x € 1.000

2026

2027

Begroting 2025

-4.599

-5.003

2028 -5.605

2029

1e Begrotingswijziging

900

900

900

900

Septembercirculaire 2025

900

1.200

1.200

1.200

-5.418

€ 600.000 Jeugdwet Fase 1

-600

-600

-600

-600

Bezuiniging volgens startnotitie

2.615

3.790

4.940

4.940

Ontwikkelingen uit jaarrekening

-173

-173

-173

-173

-1.500

-786

-754

-696

Nieuw beleid

-343

-851

-775

-425

Terugdraaien bezuinigingen

-180

-595

-710

-710

-2.980

-2.118

-1.578

-982

Autonome ontwikkelingen

Meerjaren saldo

Verwachte ontwikkeling meicirculaire De perspectiefnota laat nu nog een tekort zien voor alle begrotingsjaren. Dit komt omdat bij het opstellen van de perspectiefnota wel al is gekeken naar de uitkomsten van de voorjaarsnota van het Rijk. Op basis van de voorjaarsnota van het Rijk is een inschatting gemaakt van de ontwikkeling van de algemene uitkering. Het gaat daarbij nadrukkelijk om een inschatting. De werkelijke ontwikkeling van de algemene uitkering wordt pas zichtbaar na publicatie van de meicirculaire. In onderstaande tabel zijn de indicatieve bedragen opgenomen die we waarschijnlijk bij de meicirculaire ontvangen. Ook is het verwachte saldo na de meicirculaire opgenomen. 2026 Verwachte indicatieve bijstelling algemene uitkering Totaal verwacht saldo

2027

2028

2029

2.950

2.655

-420

-415

-30

537

-1.998

-1.397

Eerste begrotingswijziging Bij het voorstel voor het vaststellen van de begroting 2025 is ook een eerste begrotingswijziging aangeboden. Deze eerste begrotingswijziging voorzag in het kostendekkend maken van de afvalstoffenheffing in een periode van drie jaar. Daarvoor was een stijging van de inkomsten nodig van € 900.000. in 2026 is de totale opbrengst voor de afvalstoffenheffing € 600.000 hoger dan in de primitieve begroting 2025. Daarnaast wordt in 2026 voor € 300.000 een beroep gedaan op de voorziening afvalstoffenheffing. 5

Vanaf 2027 is de totale opbrengst van de afvalstoffenheffing verhoogd met € 900.000.

Septembercirculaire 2025 en Jeugdwet Fase 1 Vanuit de septembercirculaire ontvangen we structureel € 1.200.000 meer algemene uitkering. Voor 2026 is het bedrag iets lager met € 900.000. Met een gedeelte van deze extra opbrengsten hebben we al rekening gehouden in fase 1 van de bezuinigingen. Het gaat dan om extra inkomsten die we mogen verwachten voor de Jeugdwet. Omdat we al rekening hebben gehouden met deze inkomst is de extra inkomst uit de algemene uitkering verlaagd met een bedrag van € 600.000.

Bezuinigingen fase 2 In februari 2025 is de startnotitie bezuinigingen vastgesteld. In deze startnotitie staan de onderwerpen waarop we bezuinigingen als dit nodig is om de begroting 2026 en verder sluitend te krijgen. De gemeenteraad heeft bij de behandeling aangegeven dat de bezuinigingen op wegen, sport en cultuur en groen onderaan de lijst zouden moeten komen te staan. Ook de verhoging van de OZB met meer dan het inflatiepercentage zou niet de hoogste prioriteit moeten hebben. Bedragen x € 1.000

2026

2027

2028

2029

Onze aantrekkelijke leefomgeving Wegen

200

400

400

400

Groen (inclusief begraafplaatsen)

80

120

160

160

Riool/OZB

100

200

400

400

25

50

50

100

200

300

300

100

100

100

100

Ruimte diverse subsidiebudgetten

280

280

280

280

WMO/Jeugd stelpost inkomsten

600

800

1.000

1.000

75

150

300

300

400

400

400

400

Rente/minder behoefte vreemd vermogen

250

250

250

250

Afromen stelpost prijscompensatie

200

400

600

600

OZB verhoging met cumulatief 2% meer dan inflatie

230

465

700

700

2.615

3.790

4.940

4.940

Passend wonen Wonen divers Leges Nieuwe energie Inzet SPUK Een toekomstbestendig sociaal domein Uitgaven beperkende maatregelen WMO/Jeugd

Sport en Cultuur bewegen je! Diverse budgetten sport en cultuur Werken en leren Inkomsten Participatiewet Veiligheid ODA/VNOG Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien

Totaal

6

Ontwikkelingen uit de jaarrekening In de jaarrekening 2024 is een ontwikkeling terug te vinden die een negatief structureel effect heeft van € 173.000. Dit nadeel is opgebouwd uit 4 componenten. Ongediertebestrijding (€ 50.000 positief) De laatste jaren geven we minder geld uit aan ongediertebestrijding dan begroot. Hierdoor kunnen we dit budget structureel naar beneden bijstellen. Vervoerskosten SW (€ 35.000 positief) De vervoerskosten voor medewerkers met een SW indicatie zijn de laatste jaren afgenomen. Hierdoor kunnen we dit budget structureel naar beneden bijstellen. ICT (€ 408.000 negatief) Het beheer van de ICT-infrastructuur leidt tot hogere lasten. Hierin zitten onder andere hogere veiligheidseisen en hogere energielasten. De lasten zullen niet dalen. Daarom stellen we de raming naar boven bij. Vergoeding medewerkers (€ 150.000 positief) De vergoeding die wij voor medewerkers ontvangen voor detachering, ziektekosten en loonkostensubsidie is behoudend geraamd. We verwachten dat deze inkomsten structureel hoger zullen zijn dan begroot en stellen de raming voor de inkomsten daardoor naar boven bij. Bedragen x € 1.000

2026

2026

2028

2029

Ongedierte bestrijding

50

50

50

Vervoerskosten SW

35

35

35

35

-408

-408

-408

-408

ICT

50

Vergoeding medewerkers

150

150

150

150

Meerjaren saldo

-173

-173

-173

-173

Autonome ontwikkelingen Autonome ontwikkelingen zijn ontwikkelingen die onontkoombaar zijn. Als gemeente hebben we geen directe invloed op de ontwikkeling. De autonome ontwikkelingen zijn op te splitsten in 4 categorieën. 1. Loon- en prijsontwikkelingen Deze ontwikkelingen doen zich voor doordat producenten hun prijzen verhogen en door afspraken in de CAO. Als basis gaan we uit van de cijfers van het CPB zoals deze gepubliceerd worden in de meicirculaire. 2. Begrotingen gemeenschappelijke regelingen De begrotingen van gemeenschappelijke regelingen zijn voor ons een autonome ontwikkeling. Het algemeen bestuur van de gemeenschappelijk regeling stelt de begroting vast. Vervolgens is de bijdrage die daarin voor ons staat genoemd een feit. We kunnen in de algemeen bestuursvergadering wel invloed uitoefenen, maar deze is zeer beperkt. 3. Gevolgen van besluiten In de loop van het jaar worden besluiten genomen, door ons maar ook door andere organisaties die een effect hebben op onze uitgaven. 4. Algemene uitkering Omdat wij de meerjarenbegroting ramen in constante prijzen wordt er in onze raming geen rekening gehouden met een stijging van de algemene uitkering door loon- en prijsstijgingen. Op basis van de septembercirculaire 2023 houden we rekening met de loon- en prijscompensatie in de algemene uitkering voor 2025. Het structurele effect van de autonome ontwikkelingen is € 611.000.

In de programma's worden de autonome ontwikkelingen toegelicht.

7

Bedragen x € 1.000 Loon- en prijsstijging

2026

2027

2028

2029

-1.923

-1.923

-1.923

-1.923

Gemeenschappelijke regelingen

-945

-965

-965

-965

Gevolgen van besluiten

-932

-198

-166

-109

Algemene uitkering

2.300

2.300

2.300

2.300

Meerjaren saldo

-1.500

-786

-754

-697

Nieuw Beleid In deze perspectiefnota hebben we het nieuw beleid geïnventariseerd. De ontwikkeling van het meerjarenperspectief biedt weinig ruimte voor nieuw beleid. Recreatie en Toerisme Voor recreatie en toerisme huren wij al jaren een regiocoördinator in voor ongeveer € 70.000 per jaar. Daarnaast is er ook al jaren sprake van een uitvoeringsbudget van € 63.000. Tot op heden zijn deze bedragen voor een periode van drie jaar opgenomen in onze begroting. Met ingang van de begroting 2025 maken beide bedragen geen onderdeel meer uit van de begroting, terwijl we wel graag gebruik willen blijven maken van deze mogelijkheden. Voor 2025 is gezocht naar een oplossing en die is gedeeltelijk gevonden. Vanaf 2026 willen we € 133.000 in de begroting opnemen om de ingeslagen weg te kunnen voortzetten. Dorpskamers De Dorpskamers zijn als experiment opgezet met tijdelijke dekking. Vanaf 2026 is er geen dekking meer beschikbaar en daarmee komen de dorpskamers te vervallen. We willen de dorpskamers graag doorzetten. Hiervoor is € 185.000 nodig. Bestaanszekerheid Bestaansonzekerheid neemt toe, ook onder werkenden in onze gemeente. Om hier wat aan te doen hebben we een beleidsplan bestaanszekerheid in voorbereiding. Wat is er o.a. aan de hand? 1.619 huishoudens (8,5 % van het totaal) leven van een inkomen tot 130 % van het wettelijk sociaal minimum (Wsm).

In deze gezinnen leven 640 kinderen (Kwiz, 2023). Ook hebben zich 38 gedupeerden van de toeslagenaffaire bij ons gemeld. We willen met de investeringen zorgen voor: • zwemveiligheid van kinderen, ongeacht inkomen; • zorgen dat kinderen én volwassenen (dus ook na je 18e) kunnen sporten en van cultuur kunnen genieten (en dat kan niet voor de bedragen die we nu hanteren); • zorgdragen voor laagdrempelige toegang tot sociaal-juridische dienstverlening, ongeacht inkomen, en tot laagdrempelige hulp bij financiële problemen. Ter voorkoming van schulden en problemen op andere terreinen. Het beleid is met een klankbordgroep bestaanszekerheid voorbereid. De Startnotitie is inmiddels in de Raad vastgesteld. Regiodeal Het Rijk en de Regio Achterhoek hebben de Regio Deal Achterhoek gesloten. De Regio Deal richt zich op het vergroten van brede welvaart en de samenwerking in de regio. Om voor de bijdrage van € 25 miljoen in aanmerking te komen moeten de overige partijen die meedoen aan de Regio Deal cofinanciering inbrengen. Voor Berkelland is de cofinanciering maximaal € 872.000. Hiervan is in de begroting 2025 de helft geregeld. We nemen nu voor 2027 en 2028 het restant van de cofinanciering op in de begroting.

8

Bedragen x € 1.000

2026

2027

2028

2029

Vitaal platteland Recreatie en Toerisme

-133

-133

-133

-185

-185

-185

-185

-25

-315

-240

-240

-218

-218

-851

-776

Een toekomstbestendig sociaal domein Dorpskamers Werken en leren Bestaanszekerheid Algemeen bestuur en bedrijfsvoering Regiodeal Totaal

-343

-425

Terugdraaien bezuinigingen Bij de behandeling van de startnotitie bezuinigingen heeft de gemeenteraad aangegeven een aantal bezuinigingen liever niet te zien als deze niet nodig zijn. Wij verwachten dat de mogelijkheid ontstaat om de bezuinigingen op Wegen, Groen en Sport en cultuur (gedeeltelijk) niet door te laten gaan. Bedragen x € 1.000

2026

2027

2028

2029

Onze aantrekkelijke leefomgeving Wegen

-100

-400

-400

-400

Groen (inclusief begraafplaatsen)

-80

-120

-160

-160

-75

-150

-150

-595

-710

-710

Sport en Cultuur Totaal

-180

Financiële ontwikkelingen na de Perspectiefnota De bestendige gedragslijn die wij volgen bij het opstellen van de Perspectiefnota is, dat we uitgaan van de situatie zoals deze bekend is tot de meicirculaire. Er zijn grote onzekerheden rond het financiële meerjarenperspectief. Met name sterk oplopende prijzen als gevolg van de hoge energieprijzen en de krapte op de arbeidsmarkt zorgen dat de prijzen voor investeringen slecht te begroten zijn. Daarnaast blijft onduidelijk of de kosten voor de jeugdzorg gecompenseerd zullen worden en hoe er wordt omgegaan met de verlaging van de algemene uitkering vanaf 2026.

9

UITGANGSPUNTEN Inleiding Begrotingsuitgangspunten zijn nodig om de begroting 2026-2029 op een consistente manier op te bouwen. Door de begrotingsuitgangspunten vast te leggen is ook voor iedereen terug te vinden waar bij het opstellen van de begroting rekening mee is gehouden. De uitgangspunten passen we toe op de begroting 2026. Voor de jaren erna hanteren we het principe van constante prijzen. Dit betekent dat we voor de jaren na 2026 uitgaan van een situatie waarin de kosten niet stijgen door loon, prijs of rente aanpassingen. Datzelfde geldt ook voor de inkomsten.

Uitgangspunten in het kort

Uitgangspunt Lasten Prijsstijging 2025 Subsidies Gemeenschappelijke regelingen

Op basis van de meicirculaire voorlopig 2,6% Op basis van meicirculaire 80% loonvoet, 20% prijsstijging. Voorlopig 2,12% Begroting gemeenschappelijke regeling

Salarissen

Op basis van meicirculaire. Voorlopig 2,0%

Kapitaallasten

1e afschrijving in het jaar na gereedkoming

Baten Belasting onroerende zaken (OZB) Toeristenbelasting Overige belastingen

Op basis van meicirculaire. Voorlopig 2,6% € 1,50 Op basis van meicirculaire. Voorlopig 2,6%

Rioolrecht

Kostendekkend

Afvalstoffenheffing

Kostendekkend

Leges Overige opbrengsten Huren

Voorlopig 2,6% Op basis van meicirculaire. Voorlopig 2,6% Driejaarsgemiddelde inflatie

Overige uitgangspunten Prijspeil meerjarenbegroting Algemene uitkering gemeentefonds BUIG

Constante prijzen, prijspeil 2026 Op basis van meicirculaire Op basis van voorlopige beschikking

Toelichting uitgangspunten Prijsstijging Het inflatiepercentage halen we ieder jaar uit de gemeentefondscirculaire. Dit is het door het Centraal Planbureau (CPB) bepaalde percentage voor het komende begrotingsjaar (2026) voor overheidsbestedingen. Salarissen De salarissen rekenen we door naar de formatie zoals die op 1 juni 2025 (begroting) bekend is. We gaan uit van een percentage van 2,0%. Gemeenschappelijke regelingen Een groot deel van onze taken wordt uitgevoerd door gemeenschappelijke regelingen. Voor het uitvoeren van deze taken zijn wij een bijdrage verschuldigd. De bijdrage wordt jaarlijks door het Algemeen Bestuur van de gemeenschappelijke regeling vastgesteld door de vaststelling van de begroting van de gemeenschappelijke regeling. Voor de perspectiefnota volgen wij de conceptbegrotingen van de verschillende gemeenschappelijke regelingen.

10

Kapitaallasten De kapitaallasten van de gerealiseerde en lopende investeringen rekenen we voor de programmabegroting door na vaststelling van de jaarstukken. In de begroting 2026 nemen we het investeringsplan voor 2026 op. Belastingen (OZB) Voor de OZB en overige belastingen hanteren we de volgende uitgangspunten: • Vanaf 2022 wordt de autonome groei van het aantal woningen en bedrijven verwerkt in de begroting om hiermee extra lasten die vanuit deze groei ontstaan op te vangen; • De tarieven worden gecorrigeerd voor de stijging van de waarde van woningen en bedrijven. Toeristenbelasting De toeristenbelasting is in overeenstemming met de vastgestelde verordening. Reclamebelasting Het tarief voor de reclamebelasting wordt afgestemd met de Stichting Ondernemersfonds Berkelland. De opbrengst van de reclamebelasting wordt, na aftrek van de perceptiekosten, aan de stichting doorbetaald. Riolering De tarieven zijn kostendekkend. Afval De tarieven voor afval zijn kostendekkend. Dit betekent dat de tarieven stijgen zoals ook opgenomen in de eerste begrotingswijziging bij de begroting 2025. Leges Het beleid is om kostendekkende tarieven te hanteren voor leges, overige diensten en overige opbrengsten. Overige opbrengsten Onder overige opbrengsten valt bijvoorbeeld de verhuur van gebouwen en gronden.

Huren Voor de huren sluiten we aan bij de maximale huurverhoging zoals die voor de sociale huurwoningen zoals deze van 2026 gaat gelden. Het driejaarsgemiddelde van de inflatie. Wij gebruiken daarbij voor de begroting 2026 de jaren 2022, 2023 en 2024. Prijspeil meerjarenperspectief Voor het meerjarenperspectief hanteren we constante prijzen en lonen. Het prijspeil in de begroting is dat van 2025. Dit betekent dat we prijsstijgingen niet doorrekenen aan de lastenkant in de volgende 3 jaren, maar ook niet aan de batenkant. Ook het meerjarenperspectief van de Algemene uitkering benaderen we op die manier. Algemene uitkering gemeentefonds De Algemene uitkering krijgen we van het Rijk. De ontwikkelingen van de Algemene uitkering meldt het Rijk via (gemeentefonds)circulaires. Voor de perspectiefnota gebruiken we de septembercirculaire 2024. Voor de primaire begroting baseren we ons op de informatie uit de meicirculaire 2025. Eenheden Algemene uitkering De berekende eenheden in de Algemene uitkering zijn van belang bij het onderbouwen van begrotingsbudgetten. Naast eigen prognoses, maken we ook gebruik van schattingen van het Rijk en het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

11

Uitgangspunten beschikbaarstelling reserves en kredieten Beschikking over reserves Het instellen van, het beschikken over en het toevoegen aan reserves is de bevoegdheid van de raad. Dit gebeurt via een afzonderlijk raadsvoorstel. Het kan ook onderdeel vormen van de begroting, een tussenrapportage of de jaarrekening. Investeringskredieten Bij de vaststelling van de begroting stelt de raad de investeringskredieten voor de betreffende jaarschijf beschikbaar. Na een collegebesluit over het feitelijke uitvoeringsplan worden kredieten definitief beschikbaar gesteld en kan de daadwerkelijke uitvoering starten.

12

ONZE AANTREKKELIJKE LEEFOMGEVING Wat speelt er? 

Onderhoud/investeringen in wegen Kerncijfers De gemeente Berkelland heeft in totaal 4,4 miljoen m2 aan verharde wegen. Dat is gemiddeld 100 m2/inwoner en veel meer dan gemiddeld in Nederland (58 m2/inwoner). Onderhoudsniveau wegen In 2011 heeft de gemeenteraad besloten om voor de onderhoudskwaliteit van wegen het scenario 'overwegend laag' te hanteren. Daarbij is voor grotere delen van het areaal gekozen voor kwaliteitsniveau ‘laag’. De meer doorgaande wegen en de wegen in het centrum worden onderhouden op kwaliteitsniveau ‘basis’. Voor de fietspaden is gekozen voor kwaliteitsniveau ‘hoog’. Het huidig budget is (ruim) onvoldoende om het huidige kwaliteitsniveau ‘overwegend laag’ na te streven c.q. te waarborgen. Een lager scenario is daarom reëler gezien de financiële ruimte. De kosten voor wegenonderhoud en de kapitaalslasten voor investeringen in wegen nemen de komende jaren toe en we zullen daarvoor in de komende jaren (meer) middelen moeten vrijmaken in de (meerjaren) begroting. Óók als gekozen wordt voor een lager kwaliteitsscenario. Meer informatie vindt u in het (raadsvoorstel over het) wegenbeleidsplan 2025-2029.

Onderstaande (Berkellandse) kenmerken zijn van invloed op het onderhoud en kwaliteit van het wegenareaal: - We hebben een groot areaal van (met name asfalt) wegen gelegen in het buitengebied, dat door een toename van zwaar verkeer steeds zwaarder belast wordt en daardoor sneller slijt en sneller aan reconstructie toe is; - Het wegenareaal is sterk verouderd, waardoor veel wegconstructies het einde van de levensduur hebben bereikt en nog naderen; - We hebben, kenmerkend voor Berkelland, veel bomen dicht langs wegen. Hierdoor hebben we ook relatief meer last van schade door wortelopdruk; - De huidige profilering (inrichting) van wegen voldoet op veel plekken niet aan huidige eisen en het hedendaagse gebruik; - Binnen de verschillende kernen zijn de wegen voornamelijk uitgevoerd in elementen, zoals klinkers. (Dat is functioneel en mooi, maar ook duur en onderhoudsintensief). Financiën Vanaf 2023 is het structurele budget voor wegenonderhoud met € 500.000 verhoogd. Dit bedrag (€ 500.000) is echter ook bedoeld om (net als in 2023/2024) de afschrijvingslasten voor nieuwe investeringen in wegen (2025 en verder) te dekken. (Het bedrag dat niet opgebruikt wordt door afschrijvingslasten, wordt ingezet voor regulier onderhoud.) Dat betekent dat dit bedrag met elke nieuwe investering kleiner wordt en er over enkele jaren geen ruimte meer is voor nieuwe investeringen.

We zijn voor het reguliere onderhoud dan weer terug bij het oorspronkelijke (te lage) budget voor onderhoud. Als we structureel te weinig onderhoud aan wegen uitvoeren, zullen de wegen eerder toe zijn aan een volledige reconstructie (en kan er sprake worden van kapitaalsvernietiging). Hierdoor zijn we op de langere termijn veel duurder uit. Het is mogelijk om met incidentele gelden noodzakelijk onderhoud uit te voeren. Daarom is bij de bestemming van het jaarresultaat 2024 voorgesteld om eenmalig € 1080.000 te bestemmen voor onderhoud van wegen. Vanaf 2026 en verder zal het onderhoudsbudget dat ook gebruikt wordt voor investeringen (de toegevoegde € 500.000 in 2023) zijn opgebruikt/ingezet. In het 13

raadsvoorstel over het wegbeleidsplan wordt voorgesteld om de afschrijvingstermijn op wegen te verlengen. Hierdoor vallen direct afschrijvingslasten vrij. Deze kunnen worden ingezet voor de noodzakelijke nieuwe investeringen in de infrastructuur waardoor we komende jaren noodzakelijke reconstructies in de infrastructuur kunnen uitvoeren. 

Rioolheffing Het uitgangspunt voor de rioolheffing is 100% kostendekkende tarieven op termijn. Het watertakenplan 2024-2034 vormt het financiële kader voor de uitvoering van de gemeentelijke watertaken en de rioolheffing. In het onderdeel kostendekkingsplan van het watertakenplan (hoofdstuk 6) zijn de benodigde investeringen en jaarlijkse kosten voor de korte en lange termijn op een rij gezet. Op basis van dit kostendekkingsplan schetst het plan de ontwikkeling van de rioolheffing. U heeft bij de vaststelling van het Watertakenplan 2024-2034 ervoor gekozen om de rioolheffing op de korte termijn iets te laten stijgen, op de middellange termijn niet te laten stijgen en op de lange termijn (behoorlijk) te laten stijgen. We stellen daarmee de (sterke) stijging van de rioolheffing uit naar de toekomst op het moment dat de kosten ook beginnen te stijgen. De rioolheffing wordt ieder jaar wel aangepast aan het inflatiepercentage. Van 2025 tot en met 2028 zal de rioolheffing jaarlijks stijgen met € 2,50 per jaar. Daarnaast vindt er ook inflatiecorrectie plaats. Hiermee volgt de rioolheffing de oplopende jaarlijkse kosten en wordt voorkomen dat de bestaande voorziening volledig wordt uitgeput.

Vanaf 2029 kan de rioolheffing een periode stabiel blijven (er wordt dan alleen inflatiecorrectie toegepast), om vanaf 2050 weer geleidelijk te stijgen, zodat de verwachte vervangingsinvesteringen kunnen worden bekostigd. Dit betekent dat de huidige voorziening (spaarpot voor investeringen) de komende jaren zal afnemen. (In het vorige watertakenplan gingen we uit van een toenemende voorziening waarbij we al gingen sparen voor toekomstige investeringen). Tekorten of overschotten op het taakveld riolering worden ook verrekend met deze voorziening riolering en dit voorkomt grote schommelingen in de tarieven.

Afvalstoffenheffing Ook binnen de afvalstoffenbegroting gaan we uit van een kostendekkend tarief. De opbrengsten van de afvalstoffenheffing dekken echter niet de kosten. We komen structureel € 900.000 tekort. Daarom heeft u via de eerste wijziging van de begroting 2025 besloten (raadsbesluit 6 november 2024) om de opbrengst van de afvalstoffenheffing te verhogen met € 900.000. Daarbij is besloten om de verhoging niet gelijk voor 100% door te voeren in het afvalstoffentarief vanaf 2025, maar het tarief in drie stappen te verhogen. In 2025 wordt (tov 2024) daarom € 300.000 meer aan afvalstoffenheffing opgehaald en komt de overige benodigde € 600.000 uit het postieve begrotingssaldo van 2025. In 2026 wordt (tov 2024) € 600.000 meer aan afvalstoffenheffing opgehaald en komt de overige benodigde € 300.000 uit de egalisatievoorziening afval. Vanaf 2027 wordt (tov 2024) € 900.000 meer aan afvalstoffenheffing opgehaald en is het tarief weer maximaal (= 100%) kostendekkend. In het voorgaande is niet gerekend met inflatiecorrectie. Het afvalstoffentarief wordt standaard jaarlijks ook gecorrigeerd met het inflatiepercentage.

Bezuinigingen fase 2 Wegen We zien dat we de afgelopen jaren minder (snel) hebben geïnvesteerd in wegen dan waar we met de kapitaallasten in de begroting rekening mee houden. Er zit langere tijd tussen het enerzijds beschikbaar stellen van kredieten, de aanbesteding en uitvoering, en anderzijds de uiteindelijke oplevering van een werk. Hierdoor worden in de meerjarenbegroting opgenomen kapitaallasten niet volledig benut. Deze vrijval van kapitaallasten is overigens in 2024 benut om noodzakelijk onderhoud te plegen. Bij de Bestuursrapportage 2024 is € 400.000 onderuitputting kapitaallasten afgeraamd, en bij klein onderhoud bijgeraamd. Omdat een eventuele inhaalslag 14

qua investeringen meerdere jaren in beslag neemt kan deze onderuitputting ook structureel worden geraamd. N.B. Het huidige onderhoudsbudget wegen is structureel al ontoereikend om het afgesproken kwaliteitsniveau wegen te handhaven. Het overall kwaliteitsniveau liep de afgelopen periode ook terug. Ook het investeringsniveau (vervangen/reconstrueren van wegen) is structureel te laag (zowel qua budget als qua realisatie) binnen onze gemeente. De afgelopen periode en de komende jaren wordt fors ingezet op het realiseren van reconstructies van wegen. We gaan daarmee de onderuitputting inlopen. Voor kapitaalslasten voor nieuwe investeringen is vanaf 2026 echter geen budget meer. Indien er in een bepaald jaar noodzaak is voor meer klein/dagelijks onderhoud kan hier budget voor worden aangevraagd in de bestuursrapportage. Er is dan alleen niet meer met zekerheid dekking in de meevallers. De onderuitputting is immers al weggegeven. Het risico bestaat dan dat het niet budgettair neutraal past. Het vereist ook dat er panklare onderhoudswerkzaamheden voorhanden zijn die direct kunnen worden uitgevoerd wanneer de middelen in de bestuursrapportage geaccordeerd worden. Op de langere termijn zal dit “slimmer” begroten steeds minder bijdragen en zal er ook daadwerkelijk minder te besteden zijn, dan het huidige budgetniveau. Dit terwijl het huidige niveau al ontoereikend is.

Groen (inclusief begraafplaatsen) Besparen op groen gaat niet zonder ook een maatschappelijk effect. O.a. door bezuinigingen in het verleden zijn de budgetten voor groen (inclusief bomen en begraafplaatsen) afgeroomd en is het groen al zo veel mogelijk onderhoudsarm ingericht. In het eind 2023 vastgestelde groenbeleidsplan is afgesproken (te streven naar) een onderhouds/kwaliteitsniveau B. Als de budgetten verder worden afgeroomd zullen we dit niveau niet kunnen bereiken of handhaven. Ook de budgetten voor bomenonderhoud staan op een laag niveau in verhouding tot het grote aantal bomen binnen onze gemeente. Het huidige budgetniveau kan net voorkomen dat veiligheidsrisico’s ontstaan als gevolg van achterstallig of te weinig bomenonderhoud. Incidenteel bijramen (via de berap) is een (niet efficiënte) optie. Het overgrote deel van onze jaarlijkse uitgaven ligt vast in uitbestede bestekken/werkzaamheden. Daarnaast maken we gebruik van onze vaste buitendienst. Even bij- of afschakelen in groenonderhoud is niet makkelijk en niet efficiënt. Riool / OZB Net als hiervoor bij wegen beschreven is er onderuitputting op de kapitaallasten van de riolering. In 2024 is er bij de bestuursrapportage 2024 € 600.000 afgeraamd. Als er verder geen extra kosten zijn dan wordt dit toegevoegd aan de voorziening riolering.

Door voor de komende jaren een deel van deze onderuitputting te ramen kan ook het tarief (of de tariefstijging) van het rioolrecht naar beneden. De opbrengst uit rioolrechten bedraagt ongeveer € 7,5 miljoen. De bedragen van deze inventarisatie kunnen al bereikt worden door de komende jaren de jaarlijkse inflatiecorrectie met een paar procentpunten te verlagen. Door nu tegelijkertijd met de verlaging van de rioolrechten de OZB te verhogen kan dit bijdragen aan een sluitende meerjarenbegroting zonder dat per saldo de lastendruk voor onze inwoners toeneemt. N.B. Het eind 2023 vastgestelde nieuwe watertakenplan 2024-2034 heeft een looptijd van 10 jaar (was voorheen 5 jaar). Daarbij is ook besloten dat het onderdeel ‘kostendekking van het watertakenplan (hoofdstuk 6)’ iedere vijf jaar wordt herijkt, voor het eerst in 2029. Beide uitgangspunten zijn bedoeld om te voorkomen dat de hoogte van de rioolheffing “voortdurend” tegen het licht wordt gehouden. Door in 2026 al de rioolheffing minder te verhogen dan afgesproken, verlaten we deze uitgangspunten. De heffing is al verlaagd ten opzichte van het vorige watertakenplan en het investeringsniveau is al naar beneden bijgesteld. De inschatting is dat we de komende jaren meer investeringen gaan realiseren, we door scherper begroten ook vaker gebruik moeten maken van de voorziening riolering en we de onderuitputting gaan inlopen. 15

Algemene toelichting maatregelen 1,2 en 3 Deze bezuinigingsmaatregel hebben inhoudelijk uiteindelijk een negatief effect op de onderhoudstoestand van onze (ondergrondse) infrastructuur en openbare ruimte. Het structurele budget (exclusief kapitaallasten) bedraagt voor: • wegen afgerond € 4 mln.(inclusief openbare verlichting, straatreiniging, waterkeringen, gladheidsbestrijding), • riool afgerond € 3 mln, en • groen afgerond 1,2 mln. Actualisaties van onze beheerplannen geven weer dat het huidige budget al niet toereikend is om de kwaliteit van ons bezit te handhaven. Overigens verschijnen er landelijk periodiek onderzoeken dat overheden te weinig investeren in infrastructuur om de kwaliteit op orde te houden. Deze bezuinigingsmaatregelen hebben, zeker op termijn, negatieve inhoudelijke gevolgen. Bedragen x € 1.000

2026

2027

2028

2029

Wegen

200

400

400

400

Groen (inclusief begraafplaatsen)

80

120

160

160

Riool/OZB

100

200

400

400

Totaal

380

720

960

960

Gevolgen jaarrekening Ongediertebestrijding De laatste jaren geven we minder geld uit aan ongediertebestrijding dan begroot. Hierdoor kunnen we dit budget structureel naar beneden bijstellen. 2026

2027

2028

2029

Ongediertebestrijding

50

50

50

50

Totaal

50

50

50

50

Autonome ontwikkelingen Vervanging materieel buitendienst Voor het materieel van de buitendienst is een meerjarig vervangingsplan opgesteld. De lasten van dit plan worden over de hele periode gedekt uit de vrijval van de afschrijvingslasten van materieel van de buitendienst. Per jaar kunnen de vrijvallende afschrijvingslasten wel afwijken van de werkelijke nieuwe lasten. Om de flexibiliteit in het plan te behouden, zullen we in de begroting een algemeen investeringskrediet voor de vervanging van materieel opnemen. Vervanging speel- en beweegvoorzieningen Op 1 februari 2022 heeft uw raad het ‘Beleidsplan Spelen en Bewegen in de openbare ruimte 2022-2031’ vastgesteld. Tegelijkertijd is besloten om vanaf 2023 rekening te houden met een verhoging van de kapitaallasten om zo speel- en beweegvoorzieningen te kunnen vervangen. Onderhoud Vijvers en poelen Het betreft noodzakelijk (en achterstallig) onderhoud.

16

Bedragen x € 1.000

2026

2027

2028

2029

Vervangingsplan materieel buitendienst

14

Vervanging speel- en beweegvoorzieningen

-2

Onderhoud Vijvers en poelen

-50

Meerjaren saldo

-50

-4

-6

-50 -2

-54

8

Terugdraaien bezuinigingen Wegen De structurele bezuiniging op wegen draaien we terug. In 2026 bezuinigen we eenmalig € 100.000 op wegen. Groen (inclusief begraafplaatsen) De structurele bezuiniging op groen draaien we terug. 2026

2027

2028

2029

Wegen

-100

-400

-400

-400

Groen (inclusief begraafplaatsen)

-80

-120

-160

-160

Totaal

-180

-520

-560

-560

17

PASSEND WONEN Wat speelt er? 

   

De vraag naar woningen is momenteel groter dan het aanbod. Hoge huizenprijzen, prijzen voor bouwmaterialen en tekort aan bouwpersoneel zorgen ervoor dat vooral jongeren moeilijk aan een (huur) woning kunnen komen. Ook zien we dat senioren die willen doorstromen geen passende woning kunnen vinden. We voegen woningen toe om vraag en aanbod weer in balans te brengen. Hierbij willen we ook een aantrekkelijk vestigingsklimaat bieden voor toekomstige nieuwe inwoners van buiten de huidige dorpskernen. Op korte termijn groeit het aantal huishoudens in Berkelland. Dit is nu te merken aan de grote vraag naar woningen. In Berkelland worden minder mensen geboren dan dat er overlijden. Dat betekent dat de groei komt door (buitenlandse) migratie. Op langere termijn krijgt de gemeente naar verwachting te maken met eerst een afname in bevolking maar door kleiner wordende huishoudens zal de afname in huishoudens pas later inzetten. Op 7 maart 2023 heeft de gemeenteraad ingestemd met de regionale Woonagenda.

In deze Woonagenda zijn 3-O (ondernemers, organisaties en overheid) brede afspraken gemaakt aan de hand van 4 programmalijnen: o Vergroten woningvoorraad en versnelling productie o Investeren in kwaliteit bestaande woningvoorraad o De Achterhoek, een plek voor iedereen o Wonen als integrale gebiedsopgave De regionale Woonagenda heeft een vervolg gekregen in een Woondeal met het Rijk en de provincie Gelderland. Deze Woondeal is op 8 maart 2023 ondertekend. In de Woondeal is onder andere opgenomen dat Berkelland tot en met 2030 minimaal 875 woningen toevoegt. Hiervan zijn 291 sociale huurwoningen. We streven naar een jaarlijks constante en gemiddelde toevoeging van 100 tot 120 nieuwe woningen, inclusief woonzorgwoningen. In de zomer van 2025 wordt de Woondeal herijkt naar een nieuwe periode van 2025 tot 2035. Dit doen we onder dezelfde voorwaarden en jaarlijkse aantallen. In 2025 wordt het lokale Volkshuisvestingsprogramma opgesteld. Het volkshuisvestingsprogramma is een programma onder de omgevingsvisie en het woonbeleid voor de gemeente. Hiermee volgt het de Woonvisie 2020-2025 op. In 2025 is een regionale wonen-, welzijn en zorgvisie opgesteld. De wijk Neede Noord Oost ondergaat de komende jaren (tot en met 2030) een metamorfose door een integrale wijkaanpak. We werken samen met bewoners en ProWonen aan deze wijkontwikkeling.

Berkelland heeft in 2023 een woningbouwimpuls (WBI) van het Rijk en cofinanciering van de provincie ontvangen als bijdrage aan drie sleutelprojecten in Borculo, Neede en Ruurlo.

Bezuinigingen fase 2 Wonen divers Op het programma wonen zijn weinig structurele lasten begroot die nu op de algemene dekkingsmiddelen drukken. Er kan dus ook relatief beperkt aan de bezuinigingen worden bijgedragen. We zien nog wel de volgende mogelijkheid. De gemeente Berkelland faciliteert leningen, onder andere startersleningen. Die leningen worden uitgevoerd door het stimuleringsfonds Volkshuisvesting (SVn). Door minder leningen te verstrekken is hier nog een rentevoordeel te halen. Leges (meer kostendekkend) Op het programma wonen zijn de bouwleges geraamd. We innen ook leges die niet op dit 18

programma worden geraamd, maar uit praktische overwegingen scharen we alle bijdragen uit leges voor deze inventarisatie volledig onder dit item. De in de begroting geraamde totale opbrengst uit bouwleges bedraagt € 1,1 miljoen en uit burgerzakenleges € 0,5 miljoen. Gemeenten mogen hun (bouw)leges kostendekkend inrichten. Dat betekent dat we de kosten die we maken om vergunningen te verstrekken, mogen verhalen door middel van leges. Gemeenten mogen tekorten aanvullen, maar niet verdienen aan leges. Onze leges zijn (lang) niet kostendekkend (zie bijvoorbeeld de paragraaf Lokale heffingen uit de Programmabegroting 20252028). Ook met deze inventarisatie wordt geen kostendekkendheid bereikt. Eventuele voorstellen voor kostendekkende tarieven zullen inhoudelijk worden gemotiveerd. Deze inventarisatie beoogt ook evenwichtig te zijn waardoor al te steile tariefstijgingen worden voorkomen. We schatten in dat we door kostenbesparing en een hogere inschatting van aantallen samen ongeveer € 100.000 gunstiger kunnen begroten. Indien de rest van het te besparen bedrag uit een procentuele tariefstijging zou moeten komen dan blijft deze stijging beperkt tot gemiddeld 5% jaarlijks voor een periode van 3 jaar. De tariefstijging kan ook gedifferentieerd worden over verschillende producten. Voor paspoorten en rijbewijzen zijn de tarieven gemaximeerd en daar zit geen ruimte in.

Daar zijn nog wel mogelijkheden om de omzet wat ruimer te ramen. Inzet SPUK voor structurele vaste kosten Op het programma nieuwe energie is het mogelijk om ook op begrotingsbasis beperkt (structurele) lasten ten laste van een Specifieke Uitkeringen (SPUK) te brengen in plaats van ten laste van de algemene middelen. In de praktijk gebeurt dit op rekeningbasis ook al. Bedragen x € 1.000

2026

Wonen divers

2027

2028

2029

25

50

50

Leges (meer kostendekkend)

100

200

300

300

Inzet SPUK voor structurele kosten

100

100

100

100

Totaal

200

325

450

450

19

VITAAL PLATTELAND Wat speelt er? 

 

Op het platteland komen steeds meer grote opgaven (zoals landbouwtransitie, biodiversiteit, droogte, energietransitie, stikstof en waterkwaliteit) samen. Het is een uitdaging om al deze onderwerpen op een goede manier samen te brengen op het platteland en daarbij ons platteland vitaal te houden. We zoeken hierbij actief de verbinding met andere beleidsterreinen zoals wonen, zorg en welzijn (Volkshuisvestingsprogramma) en Nieuwe energie (Warmte koude programma en verduurzaming) en kijken of er mogelijkheden zijn om de verschillende opgaven met elkaar te verbinden. Regionaal werken we actief mee aan het regionale proces van Ruimtelijk Perspectief Achterhoek. Deze processen zijn langjarig en zullen in de komende jaren hun uitwerking krijgen in gebiedsprocessen in de Achterhoek en zeker ook in Berkelland. We blijven ons inzetten voor de sanering van asbestdaken in het buitengebied. We zien goede resultaten door de huidige ondersteuningsregeling. We gaan er daarnaast vanuit dat komende periode door rijksregelingen (bijvoorbeeld LBV) een extra druk komt te staan op de gemeentelijke organisatie om snel te handelen met opties voor herbestemming en flankerend beleid. Ook zetten we in op nieuwe ruilverkaveling (met externe financiering) om daarmee integraal de structuur van ons landelijk gebied te verbeteren.

Berkelland heeft een prachtig coulisselandschap dat een fijne leefomgeving biedt. Tegelijkertijd zien we dat natuur, landschap en biodiversiteit onder druk staat. We zetten ons daarom samen met partners (zoals de LTO, VKO, VALA, , SLG en provincie) in om het landschap te versterken en de biodiversiteit te verhogen. Dit doen we onder andere door verder uitvoering te geven aan de ‘uitvoeringsagenda biodiversiteitsplan’ samen met partners. Het prachtige coulisselandschap is een van de redenen dat toeristen en recreanten naar Berkelland (als onderdeel van het sterke toeristische merk Achterhoek) komen om hun vrije tijd te spenderen. Niet alleen bezoekers, maar ook eigen inwoners maken hierbij dankbaar gebruik van verschillende toeristisch-recreatieve voorzieningen en faciliteiten zoals fiets- en wandelpaden, horecagelegenheden, dag-attracties en verblijfsaccommodaties. Om ook in de toekomst een aantrekkelijk toeristisch-recreatief aanbod te hebben actualiseren wij ons Recreatie en Toerisme beleidsplan en vertalen dit in een nieuw uitvoeringsprogramma van Beleef het in Berkelland (2025-2028). Hierbij zetten we in op verdere kwaliteitsverbetering.

Nieuw Beleid Recreatie en Toerisme Voor recreatie en toerisme huren wij al jaren een regiocoördinator in voor ongeveer € 70.000 per jaar. Daarnaast is er ook al jaren sprake van een uitvoeringsbudget van € 30.000. Tot op heden zijn deze bedragen voor een periode van drie jaar opgenomen in onze begroting. Met ingang van de begroting 2025 maken beide bedragen geen onderdeel meer uit van de begroting, terwijl we wel graag gebruik willen blijven maken van deze mogelijkheden. Voor 2025 is gezocht naar een oplossing en die is gedeeltelijk gevonden. Vanaf 2026 willen we € 133.000 in de begroting opnemen om de ingeslagen weg te kunnen voortzetten. 2026

2027

2028

2029

Recreatie en toerisme

-133

-133

-133

Totaal

-133

-133

-133

20

NIEUWE ENERGIE Wat speelt er? 

De ontwikkelingen volgen elkaar snel op. Dit betekent nieuwe kansen maar ook nieuwe uitdagingen en vraagstukken. Deze pakken we op vanuit ons Energie Uitvoeringsprogramma. De beschikbare rijksgelden voor onder andere de isolatieopgave zetten we zo maximaal en effectief mogelijk in. De warmtetransitie is een deelproces van de energietransitie. Dit zijn wij in 2021 gestart met de Transitievisie Warmte. Het vervolg hierop wordt het Warmte-/Koudeprogramma dat eind 2025 door het college wordt vastgesteld. Mogelijk komen hier de komende jaren investerings/participatie vraagstukken uit naar voren die wij separaat aan u voorleggen in bijvoorbeeld een wijkuitvoeringsplan. Het beleid Grootschalige windturbines is op 1 april 2025 vastgesteld. De verordening financiële participatie volgt. Vanuit motie M-19-08 en signalen vanuit de raad tijdens de bespreking van het concept beleidsdocument rond lokaal eigendom kan (financiële) participatie vanuit de gemeente een mogelijkheid zijn. We lopen hier in de perspectief nota in financiële zin niet op vooruit.

Bezuinigingen fase 2

2026

2027

2028

2029

Inzet SPUK voor structurele kosten

100

100

100

100

Totaal

100

100

100

100

21

EEN TOEKOMSTBESTENDIG SOCIAAL DOMEIN Wat speelt er? 

 

Een toekomstbestendig sociaal domein: dat is waar we in Berkelland voor staan. We willen dat onze inwoners zo lang, zo vitaal en zo actief als mogelijk mee kunnen doen en zelf regie voeren. We willen dat onze jongeren veilig en ‘zo thuis mogelijk’ kunnen opgroeien en zich kunnen ontwikkelen tot zelfstandige volwassenen. We gaan voor de effectiefst mogelijke hulp en ondersteuning en voor zo min mogelijk kosten. Dit doen we vanuit een doorontwikkeling naar inclusief beleid waarbij problemen of hulpvragen niet gekoppeld worden aan specifieke groepen. We zijn ons er wel van bewust dat we door de openeinderegelingen hier zelf beperkte invloed op hebben. De huidige uitgangspunten in het sociaal domein blijven onverminderd van kracht: positieve gezondheid, normaliseren, de-medicaliseren. Ook is ons beleid gericht op het versterken van de sociale basis, voorliggende voorzieningen en welzijn en preventie. Deze zijn leidend in de transformatie van het sociaal domein: in het anders denken en doen als het gaat om het bieden van hulp en ondersteuning. In onze visie blijft centraal staan dat we hulp en ondersteuning bieden aan wie dat nodig heeft. Dat doen we binnen de beschikbare middelen en met de beschikbare menskracht. Dit is leidend in de opgave om hulp en ondersteuning nu en in de toekomst betaalbaar en beschikbaar te houden.

We hebben in april de Sturingsagenda 2025 vastgesteld op basis van de notitie Sturing die in december 2024 naar de Raad is gestuurd. Hierin staan 17 maatregelen opgenomen die allemaal bijdragen aan het zo beheersbaar mogelijk houden van de kosten in het sociaal domein. Hierin zitten bijv. actieve casusregie van Voormekaar, hulpmiddelenpool wmo hulpmiddelen, herstelgerichte ondersteuning, herijking welzijnstalken, de Dorpskamer, POH's en samenwerking met onderwijs. We hebben aan de Sturingsagenda een halfjaarlijkse monitor gekoppeld. Vanaf 1-1-2026 implementeren we de nieuwe inkoop Jeugd, wonen en Wmo. In 2025 bereiden we dit voor. Per 2026 werken we met een p x q-systematiek in plaats van met plekprijzen in de regionale inkoop. In het programma zijn hiernaast een aantal andere ontwikkelingen. We houden vanaf 2027 rekening met de invoering van de inkomensafhankelijke bijdrage Wmo (mits de verwachte invoeringsdatum 1 januari 2027 door het Rijk gehaald wordt), alsook de decentralisatie van Beschermd wonen. Daarnaast speelt de verplichte implementatie van de Hervormingsagenda Jeugd (HVA). Het Rijk verwacht dat regio's via een solide governance samenwerken in Jeugd, beschermd wonen en Wmo. Dit doen wij via de governance sociaal domein Achterhoek.

het Rijk verwacht daarnaast dat we sterke sociale teams implementeren waarin zo veel als mogelijk lichte hulp voor jeugdigen en gezinnen is geregeld teneinde individuele maatwerkvoorzieningen te verminderen. Vanaf 2028 boekt het Rijk daarvoor een bezuiniging in. We zijn bezig met de voorbereiding hiervan. Veel maatregelen die nodig zijn voor de HVA overlappen met de Sturingsagenda, maar ook bijvoorbeeld de herijking van de welzijnstaken is hiervoor van belang.

Bezuinigingen fase 2 WMO/Jeugd uitgavenbeperkende maatregelen De afgelopen jaren zijn de uitgaven voor WMO/Jeugd meer gestegen dan op basis van onze loon/prijs indexen en demografische ontwikkelingen verwacht werd. Voor het voorkomen van het opnieuw verslechteren van ons begrotingsperspectief is het belangrijk dat deze ontwikkeling wordt omgebogen. Of zoals het in ons begrotingsprogramma Een toekomstbestendig sociaal domein wordt verwoord: “Ondersteuning bieden aan inwoners die dit nodig hebben én een financieel evenwicht bereiken in het sociaal domein: dat is waar we in Berkelland voor staan.” 22

Ondanks dat de betreffende uitgaven in de basis een “open einde” karakter hebben kunnen ze wel beïnvloed worden. We gebruiken hiervoor maatregelen uit de Sturingsagenda. Het effect van deze maatregelen is moeilijk in te schatten en ook afhankelijk van andere variabelen, zoals het rijksbeleid (invoeren van een inkomensafhankelijke bijdrage), schaarste van personeel in de zorg en bijv. de nieuwe regionale inkoop met ingang van 1 januari 2026. Deze sturingsmaatregel is geen wijziging van beleid die in financiële uitkomsten is te vervatten maar een inspanning om de zorg daar te brengen waar deze het meest noodzakelijk is. Daarbij passen we stelregel toe, zo kort zo licht en zo passend mogelijk. Omdat we de afzonderlijke effecten van onze inspanning op de uitgaven in het sociaal domein, waaronder onze sturingsmaatregelen, niet goed te becijferen zijn boeken we hier geen bedrag voor in. Wel verwachten we effecten van deze maatregelen die we in ieder half jaar via de monitoring in beeld gaan brengen. Ruimte in diverse subsidiebudgetten WMO/Jeugd Een aantal subsidiebudgetten kan naar beneden worden bijgesteld, omdat ze niet volledig worden benut. Dit is feitelijk het toepassen van de stofkammethode.

Enkele in het oog springende onderwerpen zijn: - De niet bestede middelen voor de lokale inclusieagenda (dit ontstaat doordat we de maatregelen ter bevordering van inclusie zoveel mogelijk integraal toepassen); - Budget voor tolken en begeleiding binnen het sociaal domein. Hiervan worden de lasten nu veelal gedragen binnen het speerpunt inburgering; - Begrotingsposten voor uitvoering met betrekking tot het mantelzorgcompliment en het vrijwilligersknooppunt. De lasten voor uitvoering zijn met ingang van 2024 opgenomen onder bedrijfsvoering. - Daarnaast hebben we alle begrotingsposten die geen betrekking hebben op zorg in natura of PGB (dus subsidies en overige bijdragen) tegen het licht gehouden met als resultaat een optelsom van relatief kleine bedragen die gezamenlijk tot een bezuiniging optellen. Bijvoorbeeld subsidies gemeenschappelijke regelingen en kosten die met uitvoering van de Wmo en jeugdhulp gepaard gaan. WMO/Jeugd/volledige inkomsten stelpost In de afgelopen periode hebben gemeenten via de VNG aangegeven bij het rijk dat er vanuit het rijk te weinig financiele middelen beschikbaar worden gesteld voor de uitvoering van de Jeugdwet. Dit is bevestigd door een “Commissie van Wijzen”, die speciaal hiervoor in het leven is geroepen door het rijk.

Het rijk heeft hierop gereageerd door een aantal maatregelen aan te kondigen die zouden moeten leiden tot lagere jeugdzorgkosten, waardoor het rijk geen aanvullende middelen beschikbaar hoeft te stellen. Een daarvan is de hervormingsagenda. Er blijven nog tekorten over waarvoor het rijk nog geen passende maatregelen beschikbaar heeft. Inmiddels heeft ook de huidige regering aangekondigd dat het deel in het tekort naast het aandeel van de hervormingsagenda zal worden toegevoegd aan de algemene uitkering. In de brief van 21 juni 2024 van de provincie Gelderland wordt aangegeven wat gemeenten op dit moment mogen inboeken in het kader van de Hervormingsagenda Jeugd en de uitkomst van de Commissie van Wijzen. In fase 1 hebben we hier € 600.000 voor ingeboekt. Met de septembercirculaire 2024 is recent € 1,2 miljoen extra structureel aan de gemeente Berkelland toegekend ter dekking van de kosten voor de Jeugdwet i.k.v. de landelijk teruggedraaide bezuiniging van € 511 miljoen. Voor fase 2 resteert nu nog de inschatting van het Berkellandse deel van het resterende tekort. Mede omdat we de opbrengsten van de maatregelen op de uitgavenkant WMO/Jeugd PM hebben geraamd zoeken we op dit punt voor fase 2 de grens op.

2026

2027

2028

2029

Wmo/Jeugd uitgavenbeperkende maatregelen

P.M.

P.M.

P.M.

Ruimte in diverse subsidiebudgetten Wmo/Jeugd

280

280

280

P.M. 280

Wmo/Jeugd volledige inkomsten stelpost

600

800

1.000

1.000

Totaal

880

1.080

1.280

1.280

23

Autonome ontwikkelingen Volume ontwikkeling Wmo en Jeugd De normale werkwijze is om de bedragen voor de perspectiefnota 2026 te baseren op de lasten T-2 (in dit geval 2024) waarbij te voorspellen wijzigingen worden meegenomen. Met ingang van 2026 is er sprake van een ander inkoopregime ten aanzien van het sociaal domein. We gaan volledig terug naar PxQ: - Plekprijzen worden weer tarieven, - Doorlooptijden worden te declareren uren, - Er is geen sprake meer van regio brede afrekening en verrekening. Daarnaast zien we meer toe op zorgaanbieders, o.a. via de uitgebreide formatie toezicht en handhaving in de regio. Dit alles maakt dat de manier van ramen voor de perspectiefnota 2026 niet meer adequaat is. Op basis van de nieuwe vastgestelde tarieven (P) en historische gegevens over het zorggebruik (Q) Is voor de perspectiefnota 2026 het zorgvolume bepaald. Voor wat betreft het volume zijn verschillende jaren als uitgangspunt gekozen (2021 en 2022 de eerste helft) en de uitkomsten ter controle vergeleken met berekeningen uit het Sociaal Domein Achterhoek. Voor de tarieven (P) is met betrekking tot de perspectiefnota gekozen voor het tariefjaar 2024. Dit omdat indexering geen onderwerp is als het gaat om autonome ontwikkelingen voor de perspectiefnota.

De nieuwe manier van bepaling van het zorgvolume levert een voordelig beeld op ten opzichte van de rekeningcijfers van 2024 en de begroting 2025. Dit zou normaal gesproken ook tot uiting gekomen zijn in de perspectiefnota. We hebben er echter voor gekozen de bestaande taakstelling binnen de Wmo ( € 888.000) in te vullen met de berekende besparingen op de zorg in natura voor de Wmo. Inkomens en vermogensafhankelijke eigen bijdrage Wmo Vanaf 2027 wordt het mogelijk om een inkomensafhankelijke bijdrage te vragen voor de Wmo. Dit levert naar verwachting extra inkomsten op of leidt tot een afname van de lasten. Hiervoor boeken we vanaf 2027 € 900.000 euro in. GGD Op basis van de begroting van de GGD stijgen de lasten met € 44.000. Dit zit in de stijging van het aantal clienten en verschillen in de indexeringspercentages. Yunio Voor Yunio Voorzorg is in 2025 en 2026 een incidentele dekking uit GALA gelden. Dit willen we vanaf 2027 structureel voortzetten. Yunio Thuisbegeleiding is op dit moment nog niet structureel geregeld.. Integrale Vroeg Hulp (IVH) Trajecten We zien een uitbreiding van het aantal Integrale Vroeg Hulp trajecten. De 6 trajecten die waren voorzien zijn vol en er zijn meer aanvragen. We breiden daarom uit naar 13 trajecten.

Leerplicht De kwalificatieplicht, vastgelegd in Artikel 5a van de Leerplichtwet, verplicht gemeenten tot toezicht op jongeren tussen 16 en 18 jaar, zodat zij onderwijs volgen en een startkwalificatie behalen. De uitvoering van de kwalificatieplicht binnen het mbo, nader te noemen leerplicht mbo, is bij LerenWerkt belegd. Tot op heden werden de kosten betreft de leerplicht mbo door LerenWerkt gefinancierd vanuit de regionale RMC (Doorstroom)middelen. Het ministerie van OC&W heeft echter aan de Doorstroompuntregio’s gecommuniceerd dat de inzet van de leerplicht mbo niet uit de regionale RMC (Doorstroom) middelen bekostigd mag worden. Het ministerie van OC&W geeft aan dat de financiering van de leerplicht mbo opgenomen is in het gemeentefonds. Deze gelden zitten al in de algemene uitkering en dienen daarom volgens OC&W gebruikt te worden voor de bekostiging van leerplicht mbo. Per 2026 dient daarom de

24

financiering van de leerplicht mbo opgenomen te zijn in de gemeentelijke begroting. Voor de gemeente Berkelland betreft dit een bedrag van € 51.000. Per januari 2026 treden de nieuwe afspraken in werking die voortkomen uit de herijking van de regionale samenwerking op het gebied van leerplicht. Een belangrijke (recente) wijziging daarbij is dat de wettelijk verplichte boa-taken in het kader van de Leerplichtwet voortaan lokaal moeten worden uitgevoerd. Dit betekent dat er een extra wettelijke taak bij de leerplichtambtenaren van Berkelland komt te liggen. Om deze taak uit te kunnen voeren, is het noodzakelijk het contract van één van de leerplichtambtenaren uit te breiden met 4 uur per week. De geschatte kosten hiervan, inclusief overhead en werkgeverslasten, bedragen circa € 14.000 per jaar. Tactus In 2024 is de inzet van Tactus uitgebreid van 20 naar 24 uur. Deze uitbreiding kost € 15.000 en ligt contractueel vast tot 2026. Er is meer vraag naar hulp bij verslaving vanuit de samenwerkende partners zorg en veiligheid. Bureau Halt De bijdrage die Bureau Halt de afgelopen jaren vroeg van de gemeente lag onder de kostprijs. Dit was mogelijk doordat Bureau Halt ook andere subsidies kreeg. Door het wegvallen van die subsidies wordt een hogere bijdrage van de gemeente gevraagd. Het gaat om een verhoging van € 3.000.

Opvang ontheemde Oekrainers De rijksbijdrage per Oekrainer wordt verlaagd van 61 naar 44 euro per dag. Dit levert een tekort op gezien de actuele kosten die we maken in de Oekraine-opvang. We hebben nog een reserve in 2025, maar deze zal waarschijnlijk onvoldoende voor meerdere jaren op rij. We kunnen hier vooralsbog geen bedrag aan koppelen. Bedragen x € 1.000

2026

2027

2028

2029

Volumeontwikkeling WMO

1.091

1.091

1.091

1.091

Volumeontwikkeling Jeugd

-1.518

-1.518

-1.518

-1.518

Inkomens en vermogensafhankelijke eigen bijdrage Wmo

900

900

900

GGD

-44

-44

-44

-44

Yunio

-67

-87

-87

-87

Leerplicht MBO

-65

-65

-65

-65

Integrale Vroeghulp trajecten

-19

-19

-19

-19

Tactus

-15

-15

-15

-15

Bureau Halt

-3

-3

-3

-3

-640

240

240

240

Opvang Ontheemde Oekraïners

Meerjaren saldo

Nieuw Beleid Dorpskamers De Dorpskamers zijn als experiment opgezet met tijdelijke dekking. Inmiddels zijn de Dorpskamers al 5 jaar een onderdeel van de samenleving en vangen ze vele mensen op via hun laagdrempelige inloop met professionele begeleiding. Zij hebben hun waarde bewezen als laagdrempelig alternatief voor (dure) individuele maatwerkvoorzieningen m.n. in de Wmo. Vanaf 2026 is er geen dekking meer beschikbaar en daarmee komen de dorpskamers te vervallen. We willen de dorpskamers graag doorzetten. Hiervoor is € 185.000 nodig. Bedragen x € 1.000

2026

2027

2028

2029

Dorpskamers

-185

-185

-185

-185

Totaal

-185

-185

-185

-185

25

26

SPORT EN CULTUUR BEWEGEN JE! Wat speelt er? 

  

  

Sport en cultuur bewegen je! Deelnemen aan sport en cultuur is leuk en heeft bovendien een positieve invloed op de mens en zijn omgeving. Het bespelen van een instrument helpt bijvoorbeeld mentale prestaties en geheugen te verbeteren. Bij kinderen versterkt het zelfvertrouwen. (Voor)lezen gaat laaggeletterdheid tegen. Sporten is goed voor de conditie. Deelnemen aan sporten of culturele activiteiten in groepsverband, verhogen sociale competentie en samenwerking. Meedoen zorgt voor cohesie in de samenleving. Op 21 november 2023 heeft de gemeenteraad de nieuwe sport- en beweegvisie, inclusief uitvoeringskader sportvastgoed, vastgesteld. In 2024 is de visie vervolgd met een scenario onderzoek naar het binnenzwemlandschap en een herijking van de subsidies rondom sociale basis. Bij het schrijven van deze perspectiefnota, zijn deze nog niet afgerond. Na afronding van het scenario onderzoek naar het binnenzwemlandschap, starten we een onderzoek naar het onder één soort beheer brengen (zoals een sportbedrijf) van sportaccommodaties, incl. zwembaden. Eind 2021 is de cultuur- en erfgoedvisie ‘Cultuur & Erfgoed: de smeerolie van Berkelland’ vastgesteld. Op 7 november 2023 is het geactualiseerde uitvoeringsprogramma ‘Verder met Cultuur en Erfgoed' vastgesteld door de raad. In maart 2024 is de Achterhoek door het Rijk erkend als Cultuurregio.

In het programma 'Sport en cultuur bewegen je!' werken we volgens de volgende speerpunten: o Sport en Cultuur dragen bij aan een sterke sociale basis. Dit speerpunt is opgebouwd volgens de lijnen van het sportakkoord en de cultuur- en erfgoedvisie. Sport en cultuur dragen bij aan zelfvertrouwen, plezier en ontspanning en daarmee ook aan leefbaarheid en (mentale) gezondheid. Meedoen maakt dat je beter in je vel zit en je fitter en gelukkiger voelt. Meedoen zorgt voor cohesie in de samenleving. De demografische veranderingen zoals vergrijzing en ontgroening, maar ook een veranderende behoefte van inwoners, hebben invloed op verenigingen in Berkelland. Sport en cultuur worden steeds meer ingezet als preventief middel. Berkelland sluit hierop aan. o Toekomstbestendige accommodaties. Dit speerpunt omvat alle fysieke en bouwkundige onderdelen van sport en cultuur. Accommodaties hebben te maken met veranderend gebruik door demografische veranderingen en nieuwe manieren van sporten, bewegen en cultuur beleven. Daarnaast zijn veel sport- en cultuuraccommodaties in Berkelland verouderd. In 2025 is het dagelijks bestuur van sportaccommodatie 't Timpke in Borculo gestopt. Het algemeen bestuur heeft hierop een hulpvraag gesteld aan de gemeente. Op 2 april 2025 heeft de gemeenteraad het initiatiefvoorstel locatiekeuze sporthal Ruurlo aangenomen.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Berkelland&id=a23131a2-d418-413a-8c79-26ddf86a6895