Bijlage 1 Meerjaren Perspectief Grondexploitaties 2025
Tekst van het document
MEERJAREN PERSPECTIEF GRONDEXPLOITATIES 2025
uitgangspunten waardering en resultaten begroting bouwgronden in exploitatie 0
Inhoudsopgave Inhoud Meerjaren perspectief grondexploitaties 2025
1
Inleiding
1
Leeswijzer
1
Grondbeleid gemeente Berkelland
2
Uitkomsten grondexploitatie jaarrekening 2024
6
Verloop boekwaarde complexen Bouwgronden in exploitatie in 2024
7
Grondposities binnen de Materiële vaste activa
8
Facilitaire gebiedsontwikkelingen
9
Gebiedsonderneming Laarberg
9
Prognose Bouwgronden in exploitatie
10
Begrippenlijst
23
Versie: Opgesteld door:
30 april 2025 R. Luttikholt, planeconoom
0
Leeswijzer
Meerjaren perspectief grondexploitaties 2025
Het MPG 2025 vormt de verbindende schakel tussen de verantwoording over 2024 en het perspectief voor de resterende looptijd van de complexen. En geeft antwoord op de vragen “Wat mag het kosten” en “Wat levert het op”.
Uitgangspunten voor de waardering en begroting van gemeentelijke bouwgronden in exploitatie
Het MPG 2025 gaat in op de voornaamste onderdelen die horen bij gemeentelijke grondexploitaties. Allereerst benoemen we in vogelvlucht de relevante aspecten die ten grondslag liggen aan het gevoerde beleid.
Inleiding
Vervolgens komen de algemene uitgangspunten aan de orde die van invloed zijn op de waardering en de resultaten van de diverse complexen.
Voor u ligt het Meerjaren Perspectief Grondexploitaties [MPG] 2025 van de gemeente Berkelland. Het doel van het MPG is om inzicht te geven in de uitvoering en voortgang van de gemeentelijke grondexploitaties. Het richt zich daarbij met name op de waardering van de complexen, de begroting van uitgaven en opbrengsten, de financiële resultaten en de risico’s die samenhangen met het exploiteren van de bouwgronden.
We geven daarna een samenvatting van de uitkomsten voor de (concept) jaarrekening 2024. Daarbij is een overzicht opgenomen van het verloop van de boekwaarde en het resultaat van de voorraad Bouwgronden in exploitatie [BIE]. Ook geven we een specificatie van de gronden die nog niet actief in exploitatie zijn genomen en daarom verantwoord worden onder de post Materiële vaste activa.
Er is een directe relatie tussen de begroting die is opgenomen in het MPG 2025 en de verantwoording van de complexen via de jaarrekening 2024. Dit komt door het stelsel van resultaatbepaling. De tussentijdse winstneming is afhankelijk van de realisatie van kosten en opbrengsten ten opzichte van de begroting. De jaarlijkse actualisering van de begrotingen heeft daardoor ook effect op de waardering van de complexen. Andersom geldt ook dat de boekwaarde per 31 december doorwerkt in de toekomstige resultaatprognose, onder meer als gevolg van rentetoerekening. Gelet op deze onderlinge verwevenheid worden voor de verantwoording via de jaarrekening 2024 en het MPG 2025 dezelfde uitgangspunten en parameters gebruikt. Op die manier wordt bereikt dat beide financiële verantwoordingen per 1 januari 2025 naadloos op elkaar aansluiten.
Het MPG vervolgt met overzichten van het geheel aan grondexploitaties en alle individuele complexen BIE. Deze overzichten bevatten een korte beschrijving van de ontwikkeling, de financiële begroting en een grafisch overzicht van de verwachte kasstromen. Tot slot is een begrippenlijst opgenomen waarbij de gehanteerde definities zijn toegelicht. Bedragen Voor de goede orde vermelden we dat alle bedragen in het MPG exclusief omzetbelasting zijn.
Het MPG vormt voor de grondexploitatie een aanvullend document binnen de reguliere planning en control-cyclus. Via de paragraaf Grondbeleid in de begroting en in de jaarrekening blijven we zoals gebruikelijk de kaders stellen en leggen we verantwoording af over de uitkomsten van het beleid in het afgelopen jaar.
De bedragen in de financiële overzichten zijn voor de leesbaarheid zoveel mogelijk in absolute vorm weergegeven, dus zonder min-teken. Uit de omschrijving van de posten blijkt of het gaat om investeringen / opbrengsten of verliezen / winsten. Als sprake is van een verlies, dan is het bedrag bovendien in rood weergegeven.
Met het vaststellen van het MPG leggen we de uitgangspunten voor de begroting van de lopende gemeentelijke grondexploitaties met ingang van 2025 expliciet vast. Het vormt daarmee ook de onderbouwing voor de waardering per 31 december 2024 zoals opgenomen in de jaarrekening 2024. 1
Relevante kaders voor de grondexploitatie
Grondbeleid gemeente Berkelland
Voor het exploiteren van gronden moeten vaak ruimtelijke procedures worden doorlopen om de gewenste planologische functie vast te stellen. De Omgevingswet en daarmee samenhangende regelgeving vormen daarbij de kaders. Voor de grondexploitatie zijn de regels over onteigening, voorkeursrecht en kostenverhaal opgenomen in de Aanvullingswet grondeigendom, die ook in de Omgevingswet is opgenomen.
Parallel aan het actualiseren van de meerjarenbegroting is in 2025 gewerkt aan een nieuwe Nota Grondbeleid 2025. Naar verwachting wordt de Nota Grondbeleid behandeld tijdens een raadsvergadering in juni 2025. In de (concept) Nota grondbeleid is het volgende uitgangspunt verwoord: ‘Gemeente Berkelland kiest voor een nuchter grondbeleid: de optimale rol bij een gebiedsontwikkeling baseren we op een gegronde analyse van de betreffende locatie, de potentiële bijdrage aan programmadoelen in de Omgevingsvisie, de behoefte aan regievoering en de economische uitvoerbaarheid. Actief waar het kan of nodig is, faciliterend waar de markt zelf initiatief neemt en samenwerkend waar partijen elkaar kunnen versterken.’
De gemeentelijke doelstellingen voor de inrichting van het gebied zijn vastgelegd in de Omgevingsvisie Berkelland. De Regionale Woonagenda Achterhoek 2023-2030 en de Regionale Woondeal vormen het uitgangspunt voor het ontwikkelperspectief van nieuwbouwlocaties in onze gemeente. Voor uitbreidingskansen van bedrijventerreinen fungeert het Regionale Programma Werklocaties als toetsingskader.
Het te voeren grondbeleid moet bijdragen aan de doelstellingen op andere beleidsterreinen, zoals met name beschreven in de programma’s Passend wonen, Werken en leren en Onze aantrekkelijke leefomgeving. Om de doelen te halen kan de gemeente zelf gronden aankopen, deze bouw- en woonrijp maken en kavels voor woningbouw of bedrijven verkopen. We spreken dan over actief grondbeleid.
Voor de financiële verantwoording gelden de voorschriften van de commissie Besluit Begroting en Verantwoording [BBV]. De commissie heeft met het oog op de Omgevingswet in december 2023 de herijkte Notitie Grondbeleid in begroting en jaarstukken (2023) uitgebracht.
Het accent is het afgelopen decennium verschoven van het actief zelf ontwikkelen naar het faciliteren van initiatieven van particuliere ontwikkelaars. Daarbij houdt de gemeente de regie op de inrichting van de openbare ruimte via af te sluiten anterieure overeenkomsten, waarbij ook het kostenverhaal kan worden geborgd.
De inrichting van de financiële administratie moet daarnaast voldoen aan fiscale regelgeving. Denk aan omzetbelasting en vennootschapsbelasting.
De verschuiving van actief naar meer faciliterend heeft zich vooral voorgedaan bij nieuwe woningbouwplannen. Ondanks de druk op de grondexploitaties door de eisen aan betaalbaarheid en de gestegen bouwkosten zien marktpartijen nog voldoende potentie voor nieuwe initiatieven die bijdragen aan de volkshuisvestelijke opgave. Daarentegen komen particuliere initiatieven voor realisatie van bedrijfsterreinen niet of nauwelijks voor. De ontwikkeling daarvan kent vaak een lange looptijd, forse investeringen aan de voorkant en een onzekere kasstroom uit kavelverkopen door de afhankelijkheid van conjuncturele omstandigheden. Om deze redenen voeren gemeenten vaak een actieve rol bij het ontwikkelen van bedrijventerreinen. De komende periode zal het college de haalbaarheid onderzoeken om het aanbod beschikbare kavels op de lokale en bedrijventerreinen binnen de kaders van het Regionale Programma Werklocaties uit te breiden. 2
Rente toerekening
Uitgangspunten grondexploitatie Voor waardering en resultaatbepaling
Bij grondexploitaties investeren we in aankoop, planontwikkeling en bouwrijp maken. Daarna volgt doorgaans een periode van uitgifte van bouwkavels waarna tot slot het exploitatiegebied woonrijp wordt opgeleverd. De gemeente financiert de ontwikkeling zelf uit haar algemene middelen. Aan de boekwaarde van de BIE wordt daarom jaarlijks rente toegerekend. De commissie BBV heeft bepaald op welke wijze het tarief daarvoor moet worden berekend. Tot en met het jaar 2024 geldt daarbij de volgende opzet:
Als basis voor de waardering en resultaatbepaling gelden de “stellige uitspraken” van de commissie BBV, zoals opgenomen in de genoemde notitie. In dit MPG gaan we in op de uitgangspunten voor de berekeningen die in de gemeente Berkelland worden gebruikt. We lichten de volgende uitgangspunten en financiële parameters toe: ✓ ✓ ✓ ✓ ✓
Gronduitgifteprijzen Rente toerekening Indexatie investeringen en opbrengsten Winstbepaling naar rato van de voortgang [POC] Parameters voor het bepalen van marktrisico’s
Post
Gronduitgifteprijzen Voor nieuwe complexen geldt dat de gemeenteraad hiervoor bij aanvang de exploitatiebegroting vast stelt en daarmee ook het prijsniveau voor uitgifte. Het prijsbeleid richt zich op marktconforme uitgifteprijzen voor gemeentelijke bouwkavels. Via de comparatieve methode worden de prijzen periodiek vergeleken met ontwikkelingen in omliggende gemeenten. Bij verkoop aan een ontwikkelende derde partij vindt een onafhankelijke taxatie plaats. Momenteel wordt aan de hand van een marktverkenning beoordeeld of een prijsaanpassing per 1 juli 2025 wenselijk is. Daarbij wordt rekening gehouden met type kavel en betaalbaarheid. In algemene zin geldt dat de grondwaarde door gestegen bouwkosten in combinatie met eisen aan een betaalbaar woningbouwprogramma enigszins onder druk staat. Er zijn momenteel nog slechts in enkele plannen kavels beschikbaar. Voor de 1e fase van het plan Elbrink Leenkamer in Borculo (6 kavels) hanteren we kavelprijzen van € 250 per m2 voor twee-onder-een kapwoningen en € 275 per m2 voor vrijstaande woningen. Voor de bedrijfsterreinen Everskamp in Ruurlo en Kiefte in Eibergen hanteren we uitgifteprijzen per m2 van € 90 voor reguliere bouwkavels en € 110 voor zichtlocaties. Alle prijzen zijn ‘kosten koper’ en exclusief 21% verschuldigde omzetbelasting.
Ultimo 2023
Concept 2024 Berekening
Eigen vermogen
101.192
106.654 1
Voorzieningen Langlopende schulden Kasgeldleningen (kort) Overige kortlopende schulden Overlopende passiva Vreemd vermogen
13.140 54.911 0 9.496 21.297 98.844
12.287 2 52.262 3 04 7.275 5 21.272 6 93.096 7=2+3+4+5+6
Balanstotaal
200.036
199.750 8=1+7
Rentepercentage vaste schulden Rentepercentage kasgeldleningen Rente vaste schulden Rente kasgeldleningen
2,24% 1.228 0
2,24% 9 10 1.168 11=9*3 0 12=10*4
Gewogen rente % (omslagrente)
2,24%
2,24% 13=(11+12)/(3+4)
Rentetarief grondexploitatie
1,10%
1,04% 14=13*(7/8)
Over het jaar 2024 en in het MPG 2025 is – net als voorgaande jaren - met 1,00% rente over de boekwaarde per complex gerekend. Met ingang van 2025 moet volgens de notitie BBV een rente worden gehanteerd die gelijk is aan de reguliere omslagrente in de gemeentelijke begroting. Over 2024 bedroeg deze 0% omdat er meer rentebaten dan -lasten waren. Voor 2025 is deze rente op 0,25% begroot. Het verschil met de rente in de MPG 2025 (1%) bedraagt totaal minder dan € 10.000 en is daarom uit praktisch oogpunt niet gecorrigeerd. 3
Indexatie investeringen en opbrengsten
Tussentijdse winstneming volgens de POC methodiek
Jaarlijks actualiseren we de begrotingen voor investeringen en opbrengsten. Als prijspeil voor het MPG 2025 hanteren we 1 januari 2025. We maken een inschatting van jaren waarin de verschillende werkzaamheden uitgevoerd zullen worden en op welk moment we de juridische levering van de kavels verwachten. In het MPG houden we rekening met de gevolgen van prijswijzigingen.
De BBV richtlijnen schrijven voor dat winsten over de grondexploitaties moeten worden verantwoord naar rato van de voortgang van de gebiedsontwikkeling. Daarvoor wordt de Percentage of Completion [POC] methode gehanteerd: 𝑃𝑂𝐶 =
𝑔𝑒𝑟𝑒𝑎𝑙𝑖𝑠𝑒𝑒𝑟𝑑𝑒 𝑢𝑖𝑡𝑔𝑎𝑣𝑒𝑛 𝑔𝑒𝑟𝑒𝑎𝑙𝑖𝑠𝑒𝑒𝑟𝑑𝑒 𝑜𝑝𝑏𝑟𝑒𝑛𝑔𝑠𝑡𝑒𝑛 𝑥 𝑏𝑒𝑔𝑟𝑜𝑡𝑒 𝑢𝑖𝑡𝑔𝑎𝑣𝑒𝑛 𝑏𝑒𝑔𝑟𝑜𝑡𝑒 𝑜𝑝𝑏𝑟𝑒𝑛𝑔𝑠𝑡𝑒𝑛
Kostenstijging De investeringen in grondexploitaties bestaan globaal uit aankopen, civiele werkzaamheden (sloop, bouw- en woonrijp maken) en plankosten (voorbereiding, toezicht, advies en onderzoek). In de huidige projecten verwachten we geen aankopen meer. Voor de kostenstijging kijken we daarom vooral naar de indexcijfers voor Grond-, weg,- en waterbouw [GWW]. Volgens het CBS bedroeg de gemiddelde prijsstijging GWW over het jaar 2024 circa 1%. Na enkele jaren van sterke prijsstijgingen lijken de materiaalkosten enigszins te stabiliseren. De kosten van arbeid stijgen als gevolg van looncompensatie en krapte op de arbeidsmarkt echter nog door. Het bureau Metafoor schetst in haar Outlook Grondexploitaties 2025 van december 2024 het volgende beeld:
Als bijvoorbeeld 60% van de uitgaven (investeringen plus rentelasten) is gerealiseerd en 25% van de kavels is verkocht, dan beschouwen we het plan voor 15% gereed. Dit percentage van de totale winstverwachting over de gehele looptijd is dan de winst naar rato van de voortgang tot en met het boekjaar. Door dit te salderen met de verantwoorde tussentijdse winsten in eerdere jaren, kan de winst over het betreffende boekjaar worden bepaald. De methodiek is uitgebreid toegelicht in enkele bijlagen bij de BBV notitie Grondbeleid in begroting en jaarstukken. De cijfermatige uitwerking is voer voor vakspecialisten. We gaan daar in dit MPG niet nader op in, wel lichten we een tweetal aspecten kort toe. Verwerken verliezen eerdere jaren De methodiek schrijft niet exact voor hoe omgegaan moet worden met verliezen die in eerdere jaren zijn verantwoord. Wij brengen deze verliezen in mindering op de (gerealiseerde en begrote) uitgaven. We behandelen deze daarmee als waarderingscorrectie van investeringen die niet geheel terugverdiend kunnen worden.
In het MPG 2025 rekenen we over de toekomstige investeringen voor GWW en plankosten met 5% kostenstijging over 2025 en 4% over 2026 en 2027. Voor het jaar 2028 hanteren we een indexatie van 2% (streefcijfer jaarlijkse inflatie). In de risico-analyse (zie verderop) becijferen we het marktrisico dat de prijsstijging nog hoger uitvalt.
Cirkelredenering rente en winst In het MPG bepalen we ook de tussentijdse winst in de komende jaren. Winstneming leidt boekhoudkundig tot het verhogen van de boekwaarde. En dat leidt vervolgens tot hogere rentelasten in de toekomst en een lagere winstverwachting. Voor de prognose benaderen we deze wisselwerking rekenkundig zo goed mogelijk. Voor de verantwoording over het boekjaar laten we de rentelast over toekomstige winstnemingen buiten beschouwing.
Opbrengstenstijging We houden in het MPG 2025 net als vorig jaar voorzichtigheidshalve geen rekening met een stijging van de gronduitgifteprijzen (indexatie 0%). 4
Marktrisico’s Grondexploitaties kennen doorgaans een looptijd van meerdere jaren. De exploitatiebegrotingen actualiseren we jaarlijks. Per complex houden we rekening met risico’s die specifiek verbonden zijn met dat project. Risico’s waarvan we inschatten dat de kans van optreden hoger is dan 50% vertalen we in de betreffende exploitatiebegroting. We onderkennen daarnaast dat er risico’s kunnen optreden die het gevolg zijn van marktomstandigheden. We hanteren daarbij de volgende parameters: Effecten voor bepaling marktrisico
Scenario tegenvallend
kritiek
Kostenstijging
10%
20%
Daling opbrengsten
5%
10%
3
7
50%
33%
Bouwgronden in exploitatie
Vertraging looptijd in jaren Kans op gezamenlijk optreden effecten
Voor ieder complex wordt het effect van kostenstijging, daling opbrengsten en vertraging van de looptijd in twee scenario’s bepaald. De kans dat al deze effecten tegelijkertijd en gezamenlijk optreden schatten we in op 50% respectievelijk 33%. De parameters zijn niet gewijzigd ten opzichte van de voorgaande begroting. Via de paragraaf Grondbeleid bij de jaarrekening geven we inzicht in de uitkomsten van de analyse van de markt- en de projectspecifieke risico’s. Daarbij zetten de benodigde weerstandscapaciteit af tegen het beschikbare vermogen om de gesignaleerde risico’s op te vangen.
5
Voorzieningen voor verliezen Voor verwachte toekomstige verliezen vormt de gemeente per complex een voorziening tegen de contante waarde (het eindresultaat gecorrigeerd met een discontovoet van 2%). Per eind 2024 wordt alleen voor het complex bedrijfsterrein Everskamp Ruurlo een verlies van € 252.000 verwacht.
Uitkomsten grondexploitatie jaarrekening 2024 CONCEPT In de Paragraaf Grondbeleid van de (concept) jaarrekening 2024 is een uitgebreide verantwoording opgenomen over de waardering en de resultaten van de gemeentelijke grondexploitaties. In het kader van deze MPG volstaan we daarom met een korte samenvatting van de belangrijkste uitkomsten.
Voorstel resultaatbestemming 2024 De winst op de Bouwgronden in exploitatie [BIE] over 2024 bedraagt € 90.000. De toegerekende vennootschapsbelasting over de fiscale winst bedraagt € 40.000, zodat netto € 50.000 winst resulteert. Op de post (strategische) gronden binnen de Materiële vaste activa is een verlies verantwoord van € 135.000. Totaal bedraagt het negatieve resultaat op onze grondposities € 85.000. Dit resultaat wordt in mindering gebracht op de Algemene reserve Grondexploitatie. Per 31 december 2024 is de omvang van deze reserve dan € 6.295.000.
Resultaat Bouwgronden in exploitatie in 2024 Het positieve resultaat over het jaar 2024 voor de Bouwgronden in exploitatie bedraagt volgens de concept jaarrekening € 90.000. Dit resultaat is als volgt samengesteld: Tussentijdse winst op grond van POC methodiek Af: hogere verliesvoorziening Everskamp Ruurlo
€ 275.000 - 185.000
Totaal winst Bouwgronden in exploitatie 2024
€ 90.000
Deze reserve dient voor het opvangen van risico’s binnen de grondexploitaties onder de balanspost Bouwgronden in exploitatie. Per eind 2024 schatten we in dat de totale omvang van de projectspecifieke risico’s en de algemene marktrisico’s in de bandbreedte van € 581.000 tot € 814.000 ligt. Hierbij hebben we ook rekening gehouden met de risico’s die samenhangen met de (strategische) grondposities die al wel in bezit zijn maar die nog niet in exploitatie zijn genomen. Het weerstandsvermogen kwalificeren we daarmee als uitstekend.
De tussentijdse winst is met name gerealiseerd in de complexen Kiefte Eibergen (+€ 48.000), Vonderman Noordijk (+€ 64.000), Heuver Gelselaar (+€ 65.000) en Elbrink Heure Borculo (+€ 77.000).
In 2025 is besloten een bedrag van € 1.750.000 uit de Algemene reserve Grondexploitatie over te hevelen naar de bestemmingsreserve bestuurlijke claims. Dit bedrag dient als gemeentelijke cofinanciering voor de drie sleutelprojecten waarvoor subsidie vanuit de 5e tranche WoningBouwImpuls [WBI] is ontvangen.
Door actualisatie van de civiele uitgaven voor woonrijp maken en tegenvallende verkoopopbrengsten binnen het bedrijfsterrein Everskamp in Ruurlo valt het al verwachte toekomstige verlies € 185.000 hoger uit. Voor het verlies is een voorziening gevormd (eind 2024 € 252.000). Voor de overige complexen verwachten we geen verliezen.
Bij het voorstel over de resultaatbestemming 2024 zal mogelijk een verdere verlaging van de Algemene reserve Grondexploitatie worden opgenomen.
Boekwaarde Bouwgronden in exploitatie De boekwaarde van de gronden bedraagt per 31 december 2024 € 1.906.000 na winstbestemming. Eind 2023 bedroeg de boekwaarde nog € 2.277.000.
Op de volgende pagina is een totaaloverzicht van de complexen over het boekjaar 2024 weergegeven.
De daling is voor € 780.000 het gevolg van opbrengsten uit kavelverkopen. Daartegenover staat een beperkt bedrag van €135.000 aan investeringen, zodat de boekwaarde per saldo met € 645.000 is verminderd. De verantwoording van de (tussentijdse) winst van € 275.000 resulteert uiteindelijk in een afname van de boekwaarde van afgerond € 370.000. 6
Verloop boekwaarde complexen Bouwgronden in exploitatie in 2024 Het overzicht hieronder geeft per complex het verloop van de boekwaarde in het boekjaar 2024 weer. Ook is de uitkomst van de tussentijdse resultaatneming op basis van de voorgeschreven Percentage of Completion [POC] methode weergegeven. De cijfers sluiten naadloos aan op de verantwoording van de complexen zoals opgenomen in de concept jaarrekening 2024 die in juni 2025 door de gemeenteraad wordt behandeld. Bouwgrond in exploitatie
Boekwaarde
Uitgave Opbrengst
1 jan 2024
Boekwaarde POC in % Resultaatbepaling boekjaar 2024
Boekwaarde
31 dec 2024
totaal na
winst
winst
resultaat
mutatie
resultaat
31 dec 2024
vóór bestemming
aftrek risico
obv POC
vorige jaren
voor mut vzg
voorziening
totaal
na bestemming
a
b
c
d = a+b-c
e
f
g=e*f
h
i
j
k = i+j
l = d-i
Bedrijventerreinen Kiefte 4 Eibergen Everskamp Ruurlo
2.017.517 489.709
23.258 28.728
442.325 4.557
1.598.450 513.881
63% 64%
1.243.291 - 277.364
782.000 -
734.000 11.000
48.000 -
- 185.000
48.000 - 185.000
1.646.450 513.881
Woongebieden Zwilbroekseweg Eibergen Op de Bleek Eibergen Vonderman Noordijk Olland Noord Rietmolen Hondelinkweg Neede De Mölle Haarlo De Heuver Gelselaar Leusinkbrink Ruurlo Elbrink De Heure Borculo Elbrink Leenkamer Borculo
- 72.749 - 11.199 - 150.586 - 38.735 - 6.340 - 45.333 17.591 - 21.912 - 51.352 150.307
- 728 - 112 33.662 574 3.487 - 453 30.772 9.976 - 530 6.540
160.000 4.858 169.250 -
- 73.477 - 11.311 - 116.924 - 38.161 - 2.853 - 45.787 - 111.636 - 16.794 - 221.132 156.846
78% 99% 93% 99% 100% 62% 94% 99% 74% 0%
136.124 468.739 157.081 714.543 945.853 - 2.148 136.815 803.199 295.430 1.616.159
106.000 465.000 145.000 707.000 945.853 128.000 797.000 219.000 -
107.000 465.000 81.000 689.000 943.000 63.000 798.000 142.000 -
64.000 18.000 2.853 65.000 77.000 -
-
64.000 18.000 2.853 65.000 77.000 -
- 73.477 - 11.311 - 52.924 - 20.161 -0 - 45.787 - 46.636 - 16.794 - 144.132 156.846
Bouwgronden in exploitatie
2.276.919
135.174
780.990
1.631.103
6.237.723
4.294.853
4.033.000
274.853
- 185.000
89.853
1.905.956
Per programma Bedrijventerreinen en overig Woongebieden
2.507.226 - 230.307
51.987 83.187
446.882 334.108
2.112.331 - 481.228
965.928 5.271.796
782.000 3.512.853
745.000 3.288.000
48.000 226.853
- 185.000 -
- 137.000 226.853
2.160.331 - 254.375
7
Grondposities binnen de Materiële vaste activa
Gronden materiële vaste activa
De gemeente Berkelland heeft in het verleden ook grondposities verworven waarvoor (nog) geen concreet plan bestaat. De BBV voorschriften stellen sinds 2016 dat deze gronden – die voorheen als Niet in exploitatie genomen gronden [NIEGG] opgenomen werden onder de balanspost Voorraden – verantwoord moeten worden onder de post Materiële vaste activa.
Balanswaarde per 31-12-24
Hiernaast is een overzicht opgenomen van de locaties waarvoor op dit moment (nog) geen reëel en stellig voornemen tot ontwikkeling bestaat. Vaak is een planologische procedure noodzakelijk om de gewenste gebiedsontwikkeling mogelijk te maken. Bij het wijzigen van het omgevingsplan of het verlenen van een vergunning voor een buitenplanse omgevingsplan activiteit [BOPA] zal een exploitatiebegroting door de raad moeten worden vastgesteld. Vanaf dat moment is het complex voor de grondexploitatie geopend en kwalificeren de gronden als Bouwgrond in exploitatie onder de balanspost Voorraden. We hebben per eind 2019 in lijn met het BBV een marktwaardetoets laten uitvoeren. Daarbij is de marktwaarde van de gronden in de huidige planologische bestemming vergeleken met de balanswaarde. Een afwaardering tot eventueel lagere marktwaarde was niet noodzakelijk. Totaal bedraagt de oppervlakte van de grondposities circa 30 hectare. Per m2 is de gemiddelde waardering € 11,00. De jaarlijkse kosten die samenhangen met deze gronden bestaan voornamelijk uit belastingen en rentetoerekening. Over 2024 bedroeg de rente over de boekwaarde van de materiële vaste activa 0%. De kosten worden direct ten laste van het resultaat gebracht en leiden dus niet tot een verhoging van de balanswaarden.
Ontwikkelingen in 2025 Voor Leusinkbrink Zuid in Ruurlo is in 2025 een herziening van het bestemmingsplan vastgesteld. We verwachten medio 2025 de begroting van de grondexploitatie aan de raad ter vaststelling aan te bieden. Ook voor de locaties Lichtenhorst Borculo (appartementen), Groenloseweg Eibergen (COA locatie), Leusinkbrink Noord Ruurlo en Hoflaan Borculo (modulaire woningen) zijn woningbouwplannen in voorbereiding. 8
Lichtenhorst Borculo Hoflaan e.o. Borculo Elbrink III Borculo Kiefte ll Berenpas Eibergen Groenloseweg t.o.Vrijersm. Eibergen Schoolstraat Gelselaar Kronenkamp Neede Willibrordusschool Ruurlo Marijkestraat Neede Leusinkbrink Zuid Leusinkbrink Noord Leusinkbrink westzijde Brinklaan
47.968 114.000 16.000 80.470 295.926 702 11.918 45.537 12.000 1.594.455 578.738 200.901
Totaal MVA voorraad strategische gronden
2.998.614
Olland zuid Rietmolen Reefhorst Neede Ruilgronden Lintveldseweg Eibergen Volkstuin en ijsbaan Ruurlo
47.241 52.416 134.001 80.000
Totaal MVA voorraad overige gronden
313.658
Erfpachtsgronden
37.525
Totaal generaal
3.349.797
Facilitaire gebiedsontwikkelingen
Gebiedsonderneming Laarberg
Volledigheidshalve merken wij nog op dat particuliere gebiedsontwikkelingen hierboven buiten beschouwing zijn gebleven. De gemeente faciliteert de nieuwe ontwikkeling dan door de ruimtelijke procedures te voeren. Naast de plankosten moet de gemeente in sommige gevallen ook investeringen doen in de openbare ruimte. Voor zover de plankosten en investeringen toerekenbaar zijn aan de beoogde gebiedsontwikkeling, zullen deze in de vorm van een exploitatiebijdrage op de grondeigenaar worden verhaald. De afspraken over kostenverhaal worden vastgelegd in een anterieure overeenkomst. Een anterieure overeenkomst wordt gesloten voordat de wijziging van het Omgevingsplan wordt vastgesteld of de vergunning voor de Buitenplanse Omgevingsplan Activiteit [BOPA] wordt verleend.
De gemeente Berkelland ontwikkelt samen met de gemeente Oost Gelre het regionale bedrijventerrein Laarberg bij Groenlo. Voor deze ontwikkeling zijn in 2010 een tweetal zelfstandige vennootschappen opgericht. De commanditaire vennootschap Gebiedsonderneming Laarberg CV voert de grondexploitatie uit. Beide gemeenten nemen hierin voor 48% deel. De overige 4% is in handen van de besloten vennootschap Gebiedsonderneming Laarberg BV. Deze vennootschap voert als bestuurder het beheer en de directietaken uit. De aandelen van de BV zijn in handen van beide gemeenten (ieder voor 50%). Een externe raad van commissarissen adviseert aan en houdt toezicht op de bedrijfsvoering door de directie. De gemeente Oost Gelre fungeert als grondgebiedgemeente en voert de benodigde ruimtelijke procedures. De rol van beide gemeenten is beperkt tot aandeelhouder. De gemeenten staan daarnaast beide garant richting de financier van de onderneming voor maximaal € 12,5 miljoen elk.
Bij deze vorm van gebiedsontwikkeling exploiteert de gemeente doorgaans zelf geen eigen grondposities door het uitgeven van kavels. Wel kan het voorkomen dat de gemeente grond inbrengt of uitruilt om een betere inrichting van het plan mogelijk te maken. Ook daarover zullen dan in de anterieure overeenkomst marktconforme afspraken worden gemaakt.
Via de periodieke vergaderingen van de aandeelhouders van de BV en vennoten van de CV kunnen de gemeenten invloed uitoefenen. De gemeenten besluiten onder meer over statutenwijzigingen, directiebenoeming, exploitatiebegroting en verantwoording via de jaarrekening. De opzet van de governance-structuur stelt de onderneming en de gemeenten in staat daadkrachtig en flexibel te opereren.
In lijn met de notitie van de commissie BBV kwalificeren deze particuliere plannen niet als gemeentelijke grondexploitaties en worden daarom niet verantwoord via de balanspost voorraden, onderhanden werk. Om deze reden vallen deze plannen niet onder de reikwijdte van het MPG. Wel vermelden we hier het bedrijventerrein de Russchemors in Neede. Hiervoor ontvangt de gemeente bij iedere grondverkoop door de ontwikkelaar een geïndexeerde exploitatiebijdrage per m2. De nog te verwachten bijdrage (per eind 2024 ruim € 60.000) verantwoorden we onder de balanspost Vorderingen. Omdat deze vordering pas opeisbaar is bij daadwerkelijke levering van de bedrijfskavel aan de eindgebruiker, staat tegenover deze vordering een voorziening. Deze valt naar rato van de gerealiseerde verkopen vrij ten gunste van het betreffende boekjaar.
In de gemeentelijke begroting en jaarrekening wordt de Gebiedsonderneming Laarberg verantwoord via de Paragraaf Verbonden partijen. De financiële verantwoording (jaarstukken en begroting) van de onderneming wordt jaarlijks vertrouwelijk via de griffie ter beschikking gesteld aan de gemeenteraad. Ook organiseert de onderneming periodiek een bijeenkomst om de raadsleden te informeren over actuele ontwikkelingen binnen het regionale bedrijventerrein. De onderneming brengt met enige regelmaat ook een nieuwsbrief uit. We verwijzen voor meer informatie graag naar https://www.laarberg.nl .
9
Prognose Bouwgronden in exploitatie
Prognoses van de uitgifte per programma
Dit hoofdstuk geeft op totaalniveau en op complexniveau de actuele prognose weer van de Bouwgronden in exploitatie.
Per complex is op de volgende bladzijden de financiële begroting van de opbrengsten opgenomen. Om ook een indruk te geven van de totaal verwachte uitgifte van bouwgrond in m² voor de bedrijventerreinen en het aantal woningbouwkavels zijn de volgende grafieken opgenomen:
Aan de linkerzijde zijn per complex telkens de volgende onderwerpen opgenomen: ✓ Beschrijving ✓ Toelichting financieel ✓ Risico’s ✓ Programma ✓ Verbeelding Aan de rechterzijde is het financiële meerjaren perspectief opgenomen. Het vertrekpunt voor het perspectief met ingang van 2025 is de boekwaarde van het complex per 1 januari 2025. Daarin is de bestemming van het resultaat over het jaar 2024, vooruitlopend op het vaststellen van de jaarrekening 2024, al verwerkt. De financiële begroting is ingedeeld naar type investering en opbrengst. Aangegeven is welke wijzigingen in de geactualiseerde begroting zijn verwerkt ten opzichte van de voorgaande begroting (die onderdeel was van de waardering bij de jaarrekening 2023). Het verschil tussen de actuele begroting per 1 januari 2025 en de boekwaarde is als budget beschikbaar voor de resterende looptijd. Om inzicht te geven in de uitgaven, opbrengsten en tussentijdse winstnemingen per jaar, is per complex grafisch de verwachte cashflow weergegeven. Middels het MPG 2025 stelt de gemeenteraad voor de Bouwgronden in exploitatie de geactualiseerde begroting vast. Dit MPG draagt daarmee bij aan een zorgvuldige uitvoering van het budgetrecht van de raad.
10
BOUWGRONDEN IN EXPLOITATIE TOTAAL GENERAAL Beschrijving Hiernaast is het totaaloverzicht opgenomen van de Bouwgronden die op 1 januari 2025 in exploitatie zijn. De begrotingen kennen een maximale looptijd van 10 jaar.
Toelichting financieel De totale boekwaarde van de complexen bedraagt per 1 januari 2025 € 1,91 miljoen. Aan investeringen is nog € 1,47 miljoen geraamd. Gedurende de resterende looptijd van de exploitaties verwachten we € 5,48 miljoen opbrengsten. In de begrotingen is rekening gehouden met prijsstijgingen door inflatie en rentelasten voor een bedrag van afgerond € 128.000. Per saldo resulteert dit in een positieve kasstroom van € 3,88 miljoen. Het verwachte resultaat op de complexen bedraagt dan € 1,97 miljoen. We merken op dat in de jaarrekening 2024 een verwachte winst van € 2,00 miljoen is genoemd. Het verschil betreft de theoretisch bepaalde rentelast die de komende jaren over de tussentijdse winstnemingen zal worden berekend, zoals op pagina 4 vermeld.
Risico’s
Omschrijving TOTAAL GENERAAL
Boekwaarde Begroot 1 jan 2025 1 jan 2024
wijziging
1 jan 2025
Budget miv 2025
Aankoop Civiel Plankosten Afwaarderingen
6.446.896 4.832.680 8.205.823 - 3.175.757
6.446.896 5.988.499 8.466.115 - 3.175.757
70.617 - 13.503 -
6.446.896 6.059.116 8.452.611 - 3.175.757
1.226.436 246.789 -
Investering
16.309.642
17.725.753
57.114
17.782.867
1.473.224
Verkoop Overige opbrengsten
17.811.608 4.425.075
21.657.877 6.056.892
- 5.080 5.881
21.652.797 6.062.773
3.841.189 1.637.698
Opbrengsten
22.236.683
27.714.769
801
27.715.570
5.478.887
Indexatie Rentelasten Rente over winstdeel
4.470.997 -
57.417 4.437.381 69.524
56.556 23.478 - 45.631
113.973 4.460.860 23.893
113.973 - 10.138 23.893
Financieringslasten
4.470.997
4.564.323
34.403
4.598.726
127.728
Cashflow
1.456.044
5.424.693
- 90.716
5.333.977
3.877.934
Winst t/m 2023 Te verwerken winst 2024
3.090.000 272.000
Budget miv 2025 Af: boekwaarde eind '24
3.877.934 1.905.956
Boekwaarde 1 januari '25
1.905.956
Nog te verwachten winst
1.971.977
De becijferde risico’s op basis van de parameters laten zich als volgt samenvatten: Type risico per scenario kostenstijging daling opbrengsten vertraging looptijd
tegenvallend 186.000 274.000 63.000
kritiek 393.000 548.000 149.000
marktrisico bij 50% resp 33% projectrisico
270.000 90.000
354.000 90.000
benodigde weerstandscapaciteit
360.000
444.000
Programma Bedrijfskavels: 19.639 m2 in de komende 3 jaar Woningkavels: 13 kavels (exclusief uitgifte door derde in complex Leusinkbrink)
Begrotingswijzigingen De vast te stellen begrotingswijzigingen zijn het gevolg van de jaarlijkse actualisering van de ramingen voor de investeringen en opbrengsten uit kavelverkopen. Indirect wijzigen door een aangepaste planning ook de ramingen voor inflatie en rente. Er is geen sprake van inhoudelijke aanpassingen op het vastgestelde planologische programma. Op totaalniveau bedraagt de bijstelling van de begroting € 90.000, ofwel 1,7% van de voorgaande begroting. Waar nodig zullen wij verderop per plan een nadere toelichting geven.
11
BEDRIJVENTERREIN KIEFTE IV EIBERGEN Beschrijving Bedrijventerrein de Kiefte ligt ten zuiden van Eibergen. Het terrein ligt direct nabij de N18. De uitgifte van bedrijfskavels heeft het afgelopen decennium als gevolg van de vastgoedcrisis en de werkzaamheden aan de nieuwe N18 vertraging opgelopen.
Toelichting financieel In de meerjaren prognose baseren we de verwachte uitgifte in m2 op informatie over concrete belangstelling voor de kavels, blijkend uit gesprekken of verleende reserveringen op een perceel. De geraamde opbrengst bedraagt € 90 per m2. In het kader van de aanleg van de N18 is met Rijkswaterstaat overeenstemming bereikt over compensatie van € 1,6 miljoen voor kavels die niet meer uitgeefbaar zijn. In 2024 is de definitieve eindversie van de concept overeenkomst ter finale beoordeling ontvangen. Dit traject is als gevolg van noodzakelijke bodemonderzoeken vertraagd. We hopen de formele afwikkeling van dit langlopende traject in 2025 eindelijk af te ronden. Rijkwaterstaat heeft daarbij ook naastgelegen agrarische gronden aan de gemeente aangeboden. Deze gronden zouden in de toekomst mogelijk tot bedrijventerrein Kiefte V ontwikkeld kunnen worden. Over de aankoop moet de gemeenteraad nog besluiten. We verwachten het voorstel daartoe rond de zomer van 2025 af te ronden.
Risico’s Zolang de afspraken met Rijkswaterstaat nog niet definitief zijn vastgelegd bestaat er een risico op het ontvangen van de compensatie. Het risico is becijferd op € 50.000.
Omschrijving Kiefte 4 Eibergen
wijziging
1 jan 2025
Budget miv 2025
Aankoop Civiel Plankosten Afwaarderingen
1.898.373 1.551.282 489.505 - 137.371
1.898.373 1.772.525 541.809 - 137.371
16.385 - 4.352 -
1.898.373 1.788.910 537.456 - 137.371
237.628 47.951 -
Investering
3.801.789
4.075.335
12.033
4.087.368
285.579
Verkoop Overige opbrengsten
4.643.940 222.777
5.497.410 1.839.492
1.080 -
5.498.490 1.839.492
854.550 1.616.715
Opbrengsten
4.866.717
7.336.902
1.080
7.337.982
2.471.265
Indexatie Rentelasten Rente over winstdeel
1.929.378
10.695 1.919.939 53.591
6.474 20.214 - 44.829
17.169 1.940.153 8.762
17.169 10.776 8.762
Financieringslasten
1.929.378
1.984.225
- 18.141
1.966.085
36.707
Cashflow
- 864.450
1.277.341
7.188
1.284.529
2.148.979
Winst t/m 2023 Verwerken resultaat 2024
734.000 48.000
Budget miv 2025 Af: boekwaarde eind '24
2.148.979 1.646.450
Boekwaarde 1 januari '25
1.646.450
Nog te verwachten winst
502.529
Programma Bedrijfskavels: 9.495 m2 (al in optie / reservering)
Roze: eigendom gemeente
Boekwaarde Begroot 1 jan 2025 1 jan 2024
Oranje: in optie / reservering
12
BEDRIJVENTERREIN EVERSKAMP RUURLO Beschrijving Bedrijventerrein Everskamp ligt ten zuiden van het spoor in Ruurlo. De verkoop van bedrijfskavels voor nieuwbouw is langere tijd achter gebleven bij de verwachtingen. In Ruurlo is daarbij ingezet op de herinvulling van leegstaande bedrijfspanden. Afgelopen jaren is een voorzichtig herstel zichtbaar. Er zijn meerdere kavels aan de rondweg uitgegeven voor onder meer bedrijfsverzamelgebouwen. Er bestaat belangstelling voor de laatste bedrijfskavels, al blijft de afzetverwachting bescheiden.
Omschrijving Everskamp Ruurlo
Boekwaarde Begroot 1 jan 2025 1 jan 2024
wijziging
1 jan 2025
Budget miv 2025
Aankoop Civiel Plankosten Afwaarderingen
2.420.842 1.257.304 382.925 - 970.676
2.420.842 1.804.284 486.957 - 970.676
132.332 19.467 -
2.420.842 1.936.615 506.425 - 970.676
679.311 123.500 -
Investering
3.090.395
3.741.407
151.799
3.893.206
802.812
Verkoop Overige opbrengsten
3.746.503 61.111
4.868.503 74.254
- 6.160 5.084
4.862.343 79.338
1.115.840 18.227
Opbrengsten
3.807.614
4.942.757
- 1.076
4.941.681
1.134.067
Indexatie Rentelasten Rente over winstdeel
1.220.100
38.728 1.224.407 1.651
44.198 2.506 - 8.765
82.926 1.226.913 - 7.113
82.926 6.812 - 7.113
De bijstelling van de civiele kosten is onder meer veroorzaakt door actualisatie van prijzen voor woonrijp maken (asfaltering). Voor het verwachte verlies op einddatum groot € 265.250 is een voorziening getroffen van € 252.000 (2% discontovoet).
Financieringslasten
1.220.100
1.264.786
37.940
1.302.725
82.625
Cashflow
- 502.881
- 63.436
- 190.814
- 254.250
248.631
Risico’s
Winst t/m 2023 Verwerken resultaat 2024
11.000 -
Budget miv 2025 Af: boekwaarde eind '24
248.631 513.881
Boekwaarde 1 januari '25
513.881
Nog te verwachten verlies
- 265.250
Toelichting financieel In de meerjaren prognose baseren we de uitgifteprognose op informatie over de belangstelling voor kavels zoals die blijkt uit gesprekken of concrete reserveringen. Totaal is nog ruim 10.000 m2 uitgeefbaar. We verwachten deze percelen in 3 jaar uit te kunnen geven. De geraamde opbrengst bedraagt € 110 per m2 voor zichtlocaties aan de rondweg en € 90 voor overige percelen.
Er bestaat nog een zeer gering risico dat een deel van het perceel als gevolg van de archeologische bodemvondsten niet (of pas later) kan worden verkocht. Het effect is geraamd op maximaal € 517.000 met een kans van 3%. Het becijferde risico is dan € 16.000.
Programma Bedrijfskavels: 21.622 m2 (waarvan 15.000 m2 uitgifte in de komende 10 jaar)
Rood: eigendom gemeente
Oranje: uitgeefbaar (deels in optie)
13
ZWILBROEKSEWEG EIBERGEN Beschrijving
Omschrijving Zwilbroekseweg Eibergen
Oorspronkelijk waren aan de locatie Zwilbroekseweg - Rekkenseweg ten zuidoosten van Eibergen 8 kavels gepland. Onder invloed van de demografische ontwikkelingen is dit aantal teruggebracht naar 2. Deze beide kavels zijn in 2019 aan de kopers geleverd. In april 2024 is het bestemmingsplan herzien waarmee geborgd is dat de overblijvende ruimte aan de noordzijde een groene functie krijgt.
Aankoop Civiel Plankosten Afwaarderingen
Toelichting financieel
Boekwaarde Begroot 1 jan 2025 1 jan 2024
wijziging
1 jan 2025
Budget miv 2025
5.210 269.391 159.804 - 373.000
5.210 309.391 163.804 - 373.000
-
5.210 309.391 163.804 - 373.000
40.000 4.000 -
Investering
61.405
105.405
-
105.405
44.000
Verkoop Overige opbrengsten
334.711 -
334.711 -
-
334.711 -
-
Opbrengsten
334.711
334.711
-
334.711
-
Indexatie Rentelasten Rente over winstdeel Financieringslasten
92.829 92.829
92.809 864 93.674
1.087 - 715 - 864 - 492
1.087 92.095 93.182
1.087 - 735 352
Er zijn geen significante risico’s binnen dit complex.
Cashflow
180.477
135.632
492
136.124
- 44.352
Programma
Winst t/m 2023 Verwerken resultaat 2024
107.000 -
Budget miv 2025 Af: boekwaarde eind '24
- 44.352 - 73.477
Boekwaarde 1 januari '25
- 73.477
Nog te verwachten winst
29.124
In 2013 is een verlies genomen van € 373.000 vanwege de beschreven wijziging van het woningbouwprogramma. De boekwaarde per 1 januari 2025 is door de gerealiseerde verkopen € 73.000 negatief. We verwachten nog uitgaven te moeten doen voor circa € 44.000, met name voor de groene inrichting van de ruimte. Het complex levert komend jaar nog een winst op van bijna € 30.000.
Risico’s
Woningen:
2 kavels (verkocht in 2019)
14
OP DE BLEEK EIBERGEN Beschrijving Dit betreft de gebiedsontwikkeling van het voormalige KTV terrein. De exploitatie wordt door ontwikkelaar Ter Steege gevoerd. Het plan wordt onder de gemeentelijke Bouwgronden in exploitatie verantwoord omdat de gemeente in het verleden grondposities heeft ingebracht. Met de ontwikkelaar is overeenstemming bereikt over een aanpassing van het woningbouwprogramma. Het gewijzigde bestemmingsplan is in 2018 vastgesteld. De woonwijk is afgerond en de openbare ruimte is aan de gemeente overgedragen. Voor het voormalige ketelhuis als beeldbepalend erfgoed is nog geen definitieve invulling gevonden. De realisatie van woon-werk kavels op bedrijventerrein de Mors vergt meer doorlooptijd dan verwacht.
Toelichting financieel Over de afgelopen jaren is totaal € 465.000 winst verantwoord. De boekwaarde bedraagt eind 2024 € 11.000 negatief. De nog verwachte kosten hebben betrekking op de realisatie van een kunstwerk. Dit beeld wordt door de ontwikkelaar en gemeente samen bekostigd en komt tot stand met betrokkenheid van de kinderen in de wijk. Na oplevering van dit beeld kan het complex administratief worden afgesloten.
Risico’s Er zijn geen specifieke risico’s binnen dit complex.
Programma Woningen:
Omschrijving Op de Bleek Eibergen Aankoop Civiel Plankosten Afwaarderingen
Boekwaarde Begroot 1 jan 2025 1 jan 2024
wijziging
1 jan 2025
Budget miv 2025
2 805.986 668.294 -
2 813.486 668.294 -
-
2 813.486 668.294 -
7.500 -
1.474.283
1.481.783
-
1.481.783
7.500
821.472 991.267
821.472 991.267
-
821.472 991.267
-
Opbrengsten
1.812.739
1.812.739
-
1.812.739
-
Indexatie Rentelasten Rente over winstdeel Financieringslasten
- 137.854 - 137.854
- 137.854 - 137.854
185 - 113 72
185 - 137.967 - 137.782
185 - 113 72
Cashflow
476.311
468.811
- 72
468.739
- 7.572
Winst t/m 2023 Verwerken resultaat 2024
465.000 -
Budget miv 2025 Af: boekwaarde eind '24
- 7.572 - 11.311
Boekwaarde 1 januari '25
- 11.311
Nog te verwachten winst
3.739
Investering Verkoop Overige opbrengsten
nog beschikbaar zijn 3 woon-werkkavels, zie www.opdebleek.nl
15
VONDERMAN NOORDIJK Beschrijving Aan de zuidrand van de bebouwde kern van Noordijk ligt het plan Vonderman. In dit plan waren lange tijd nog 4 kavels beschikbaar. In 2021 (1) en 2022 (3) zijn deze kavels aan de kopers geleverd. Na de bouw van de woningen kan het plan woonrijp worden afgerond. We voorzien dat de afronding hiervan in 2025 plaats vindt.
Omschrijving Vonderman Noordijk
Boekwaarde Begroot 1 jan 2025 1 jan 2024
wijziging
1 jan 2025
Budget miv 2025
Aankoop Civiel Plankosten Afwaarderingen
115.054 308.000 -
186.953 329.892 -
- 41.900 - 10.892 -
145.054 319.000 -
30.000 11.000 -
Investering
423.053
516.845
- 52.792
464.053
41.000
Verkoop Overige opbrengsten
700.438 4.736
700.438 4.736
-
700.438 4.736
-
Opbrengsten
705.174
705.174
-
705.174
-
Indexatie Rentelasten Rente over winstdeel Financieringslasten
84.197 84.197
1.458 83.641 2.555 87.654
- 446 - 614 - 1.915 - 2.975
1.012 83.028 640 84.680
1.012 - 1.169 640 483
Er zijn geen significante risico’s binnen dit complex.
Cashflow
197.924
100.675
55.766
156.441
- 41.483
Programma
Winst t/m 2023 Verwerken resultaat 2024
81.000 64.000
Budget miv 2025 Af: boekwaarde eind '24
- 41.483 - 52.924
Boekwaarde 1 januari '25
- 52.924
Nog te verwachten winst
11.441
Toelichting financieel Over het jaar 2024 is een winst van € 64.000 verantwoord. Doordat het plan nagenoeg gereed is kan een hoger aandeel van het begrote eindresultaat als tussentijdse winst worden geboekt. De boekwaarde bedraagt per 1 januari 2025 negatief € 53.000. De kosten voor het afronden van het woonrijp maken worden geraamd op circa € 41.000. Na afronding resteert nog een beperkte winst van € 11.000.
Risico’s
Woningen:
4 kavels, 2 voor vrijstaande en 2 voor 2^1 kap woningen (verkocht)
16
OLLAND NOORD RIETMOLEN Beschrijving Dit betrof een nieuwbouwplan voor 19 woningen. Tot en met het jaar 2019 zijn 17 kavels verkocht. Twee minder courante kavels stonden vanwege de demografische ontwikkelingen op de nominatie om niet ingevuld te worden. Naar aanleiding van het actualiseren van de behoefte aan nieuwbouw in Rietmolen is besloten de twee kavels te herverkavelen tot vier kavels. Het bestemmingsplan is hierop in maart 2020 gewijzigd vastgesteld. Alle kavels in het plan zijn inmiddels verkocht.
Toelichting financieel In 2013 is de opbrengstverwachting voor het plan naar aanleiding van de beoogde vermindering van plancapaciteit naar beneden bijgesteld. Dit heeft toen geleid tot een afwaardering van € 310.000. In 2019 is extra ruimte voor nieuwbouw ontstaan, waardoor de begrote opbrengst toch weer kon worden verhoogd. Alle kavels in het plan zijn inmiddels verkocht. Mede daardoor kon tot en met het jaar 2023 een winst van € 689.000 worden verantwoord, waarmee het eerdere verlies ruimschoots is gecompenseerd. Over 2024 bedraagt de winst naar rato van de voortgang € 18.000. De boekwaarde per 1 januari 2025 bedraagt negatief € 20.000. We verwachten dat de investeringen voor het woonrijp afronden van dit complex nog circa € 13.000 bedragen. Het begrote eindresultaat is dan nog € 7.000 positief.
Omschrijving Olland Noord Rietmolen
wijziging
1 jan 2025
Budget miv 2025
Aankoop Civiel Plankosten Afwaarderingen
78.134 380.760 743.649 - 310.000
78.134 395.446 752.714 - 310.000
- 2.000 - 9.065 -
78.134 393.446 743.649 - 310.000
12.687 -
Investering
892.543
916.294
- 11.065
905.229
12.687
Verkoop Overige opbrengsten
1.913.182 1.750
1.913.182 1.750
-
1.913.182 1.750
-
Opbrengsten
1.914.932
1.914.932
-
1.914.932
-
Indexatie Rentelasten Rente over winstdeel Financieringslasten
295.228 295.228
295.088 2.290 297.378
313 - 242 - 2.110 - 2.038
313 294.847 180 295.340
313 - 382 180 111
Cashflow
727.161
701.260
13.103
714.363
- 12.798
Winst t/m 2023 Verwerken resultaat 2024
689.000 18.000
Budget miv 2025 Af: boekwaarde eind '24
- 12.798 - 20.161
Boekwaarde 1 januari '25
- 20.161
Nog te verwachten winst
7.363
Risico’s Er zijn geen significante risico’s binnen dit complex.
Programma Woningen:
Boekwaarde Begroot 1 jan 2025 1 jan 2024
de 21 kavels (6 rij, 6 tweekappers en 9 vrijstaand) zijn verkocht.
17
DE MOLLE HAARLO Beschrijving Op de locatie van het voormalige gemeenschapsgebouw De Molle aan de rand van de bebouwde kom in Haarlo is een kleinschalig woningbouwplan ontwikkeld. Planologisch zijn 5 woningen mogelijk. Hiervan zijn er inmiddels 3 gerealiseerd. De resterende 2 kavels aan Het Kossink bleken door de incourante ligging moeilijk verkoopbaar, waardoor voorrang is gegeven aan andere locaties in Haarlo. De betreffende gronden zullen we betrekken bij een mogelijke ontwikkeling van de naastgelegen voormalige horecalocatie.
Toelichting financieel Voorzichtigheidshalve houden we in de begroting geen rekening meer met de verkoopopbrengst voor de 2 kavels. Wel is nog budget beschikbaar voor civiele kosten voor de (her)inrichting van de openbare ruimte. De boekwaarde per 1 januari 2025 bedraagt € 45.000 negatief. Per saldo verwachten we nog een zelfde bedrag uit te moeten geven voor de definitieve inrichting. We kunnen het complex naar verwachting bijna budgettair neutraal afsluiten.
Risico’s Er zijn geen significante risico’s binnen dit complex.
Programma Woningen:
in theorie zijn nog 2 kavels uitgeefbaar (2^1 kapwoning)
Omschrijving De Mölle Haarlo
Boekwaarde Begroot 1 jan 2025 1 jan 2024
wijziging
1 jan 2025
Budget miv 2025
Aankoop Civiel Plankosten Afwaarderingen
3.090 40.817 32.869 - 19.710
3.090 83.992 35.494 - 19.710
1.295 131 -
3.090 85.287 35.625 - 19.710
44.470 2.756 -
Investering
57.066
102.866
1.426
104.292
47.226
Verkoop Overige opbrengsten
124.070 -
124.070 -
-
124.070 -
-
Opbrengsten
124.070
124.070
-
124.070
-
Indexatie Rentelasten Rente over winstdeel Financieringslasten
21.217 21.217
21.247 21.247
1.166 - 488 678
1.166 20.759 21.925
1.166 - 458 708
Cashflow
45.787
- 43
- 2.104
- 2.148
- 47.934
Winst t/m 2023 Verwerken resultaat 2024
-
Boekwaarde 1 januari '25
- 45.787
18
Budget miv 2025 Af: boekwaarde eind '24
- 47.934 - 45.787
Nog te verwachten verlies
- 2.148
DE HEUVER GELSELAAR Beschrijving Aan de Dorpsstraat in Gelselaar ligt voormalige boerderij De Heuver. Deze karakteristieke locatie is jaren geleden verworven om planologisch ruimte te bieden voor nieuwbouw van woningen. De oorspronkelijke omvang van deze plannen is inmiddels flink teruggeschroefd. De boerderij is begin 2020 verkocht en is na een grondige restauratie getransformeerd tot 2 ruime woningen. Naast de boerderij zijn 3 vrijstaande woningen gerealiseerd.
Toelichting financieel Projecten waarbij bedrijfsverplaatsingen aan de orde zijn, zijn economisch vaak niet rendabel te exploiteren. Ook het beperken van de planomvang leidt tot financiële consequenties. Afgelopen jaren is het plan met € 1.115.000 afgewaardeerd. De boekwaarde per 1 januari 2025 bedraagt € 47.000 negatief. In de begroting is voor het jaar 2025 nog circa € 40.000 opgenomen voor civiele uitgaven en inrichting van een groene bufferstrook. Over de laatste jaren is een winst van totaal € 128.000 geboekt. Per saldo resteert de komende jaren nog een plusje van € 8.000. Het complex zal naar verwachting in 2025 kunnen worden afgesloten.
Risico’s Voor dit complex zijn geen specifieke risico’s bekend.
Omschrijving De Heuver Gelselaar Aankoop Civiel Plankosten Afwaarderingen
wijziging
1 jan 2025
Budget miv 2025
1.593.112 154.010 120.789 - 1.115.000
1.593.112 211.155 140.473 - 1.115.000
- 32.145 - 6.685 -
1.593.112 179.010 133.789 - 1.115.000
25.000 13.000 -
Investering
752.910
829.740
- 38.830
790.910
38.000
Verkoop Overige opbrengsten
720.125 508.626
720.125 508.626
-
720.125 508.626
-
1.228.751
1.228.751
-
1.228.751
-
Indexatie Rentelasten Rente over winstdeel Financieringslasten
301.204 301.204
1.778 300.170 1.721 303.669
- 840 - 82 - 1.071 - 1.993
938 300.088 650 301.676
938 - 1.116 650 472
Cashflow
174.636
95.342
40.823
136.165
- 38.472
Winst t/m 2023 Verwerken resultaat 2024
63.000 65.000
Budget miv 2025 Af: boekwaarde eind '24
- 38.472 - 46.636
Boekwaarde 1 januari '25
- 46.636
Nog te verwachten winst
8.165
Opbrengsten
Programma Woningen:
Boekwaarde Begroot 1 jan 2025 1 jan 2024
de laatste van de 3 kavels voor vrijstaande woningen is in 2024 geleverd
19
LEUSINKBRINK RUURLO (Zoomgebied en Zone Enkeerdlaan) Beschrijving Dit betreft een grootschalige gebiedsontwikkeling in opvolgende fases aan de oostzijde van Ruurlo. De gemeente Ruurlo heeft hiervoor in 2001 een overeenkomst gesloten met Exploitatiemaatschappij Leusinkbrink BV. De ontwikkelaar is op grond daarvan verantwoordelijk voor de aanleg van civiele werken (waaronder de oostelijke en zuidelijke rondwegen) en de verkoop van kavels. De gemeente verwerft de grond, voert de planologische procedures, treedt op als financier en deelt voor 50% mee in een positief projectresultaat. De partijen voerden een juridische procedure in hoger beroep over de gevolgen van de demografische ontwikkelingen. Eind 2020 is een minnelijk akkoord bereikt. De effecten daarvan zijn in de cijfers verwerkt.
Toelichting financieel Het overzicht hiernaast geeft een beperkt beeld van de totale financiële situatie. De exploitatie wordt immers in belangrijke mate verantwoord binnen de vennootschap. De uitkomsten van het bereikte akkoord zijn in de jaarrekening 2020 verwerkt. De plandelen Leusinkbrink Zuid, Noord en de 4 kavels aan de westzijde van de Brinklaan zijn op dat moment tegen taxatiewaarde overgeheveld naar de post Materiële vaste activa. De boekwaarde is met € 250.000 afgewaardeerd. Dit is gedekt door een bijdrage uit de voorziening voor demografische ontwikkelingen. In de exploitatiebegroting resteert nu nog het afronden van het Zoomgebied en de Zone Enkeerdlaan. De boekwaarde voor de gronden die de gemeente in deze plandelen bezit bedraagt per 31 december 2024 € 17.000 negatief. Het gaat daarbij om circa 1.600 m2 kavels voor 4 woningen, waarvoor de gemeente contractueel € 11,35 per m2 ontvangt. In de begroting houden we voorzichtigheidshalve rekening met kosten voor herstel van de openbare ruimte die niet op anderen verhaald kan worden.
Omschrijving Leusinkbrink Ruurlo
wijziging
1 jan 2025
Budget miv 2025
Aankoop Civiel Plankosten Afwaarderingen
334.133 46.882 5.275.376 - 250.000
334.133 58.555 5.292.010 - 250.000
350 3.068 -
334.133 58.905 5.295.079 - 250.000
12.023 19.702 -
Investering
5.406.392
5.434.699
3.418
5.438.117
31.725
Verkoop Overige opbrengsten
4.250.827 2.634.808
4.269.101 2.636.767
797
4.269.101 2.637.564
18.274 2.756
Opbrengsten
6.885.635
6.905.868
797
6.906.665
21.029
Indexatie Rentelasten Rente over winstdeel Financieringslasten
664.450 664.450
650 664.280 90 665.021
569 - 150 - 39 380
1.219 664.130 51 665.401
1.219 - 320 51 951
Cashflow
814.794
806.148
- 3.001
803.147
- 11.647
Winst t/m 2023 Verwerken resultaat 2024
798.000 -
Budget miv 2025 Af: boekwaarde eind '24
- 11.647 - 16.794
Boekwaarde 1 januari '25
- 16.794
Nog te verwachten winst
5.147
We verwachten komende jaren nog een beperkte winst van € 5.000 te realiseren. Het complex kan – na de realisatie van de laatste 5 woningen – in 2026 worden afgesloten.
Risico’s Door het bereiken van een minnelijk akkoord zijn de risico’s sterk beperkt. Mogelijk kleven er nog wel fiscale consequenties aan. Dit risico schatten we in op circa € 25.000.
Programma Woningen:
Boekwaarde Begroot 1 jan 2025 1 jan 2024
in het Zoomgebied zijn eind 2024 nog 4 van de laatste 5 kavels beschikbaar (2x tweekapwoning en 3 rijwoningen).
Voor een actueel beeld van het plan verwijzen we naar www.ruurlo-bouwkavels.nl
20
ELBRINK DE HEURE BORCULO Beschrijving Aan de westzijde van Borculo ligt de wijk Elbrink. Woningbouw binnen een deel van dit plan was tot enkele jaren terug niet mogelijk als gevolg van de milieucontour rond de voormalige rioolwaterzuivering. In 2021 is het bestemmingsplan herzien voor een beperkt deel dat juist buiten de contour lag. Hier konden 5 kavels worden gerealiseerd. De laatste kavel voor een vrijstaande woning is in 2024 geleverd.
Toelichting financieel De boekwaarde eind 2024 bedraagt € 144.000 negatief; per saldo waren de opbrengsten uit kavelverkopen (€ 556.000) hoger dan de investeringen (€ 194.000) en de winstnemingen. Het budget voor investeringen is per 2025 licht naar beneden bijgesteld op basis van het inzicht in de voortgang van de werken voor het woonrijp maken. Over 2022 en 2023 kon totaal € 142.000 winst bijgeboekt worden. Over 2024 is € 77.000 tussentijdse winst verantwoord. We verwachten de komende jaren nog € 75.000 winst te behalen, zodat de totale winst op dit complex € 294.000 bedraagt. Hierbij moet worden opgemerkt dat deze winst relatief hoog uitvalt omdat in eerdere jaren (2013) gelet op de krimp een forse afwaardering op de grondposities voor plan Elbrink is verantwoord. We verwachten het complex in 2025 af te kunnen sluiten.
Risico’s
Omschrijving Elbrink De Heure
wijziging
1 jan 2025
Budget miv 2025
Aankoop Civiel Plankosten Afwaarderingen
45.000 129.293 20.171 -
45.000 195.000 34.667 -
- 6.700 - 5.276 -
45.000 188.300 29.391 -
59.007 9.220 -
Investering
194.463
274.667
- 11.976
262.691
68.228
Verkoop Overige opbrengsten
556.340 -
556.340 -
-
556.340 -
-
Opbrengsten
556.340
556.340
-
556.340
-
Indexatie Rentelasten Rente over winstdeel Financieringslasten
- 1.255 - 1.255
1.336 - 5.049 4.095 382
349 1.582 - 3.325 - 1.394
1.685 - 3.466 770 - 1.011
1.685 - 2.211 770 244
Cashflow
363.132
281.290
13.370
294.660
- 68.471
Winst t/m 2023 Verwerken resultaat 2024
142.000 77.000
Budget miv 2025 Af: boekwaarde eind '24
- 68.471 - 144.132
Boekwaarde 1 januari '25
- 144.132
Nog te verwachten winst
75.660
Er zijn geen specifieke risico’s verbonden aan dit complex.
Programma Woningen:
Boekwaarde Begroot 1 jan 2025 1 jan 2024
5 kavels, waarvan 4 tweekappers en 1 vrijstaande woning
21
ELBRINK LEENKAMER BORCULO Beschrijving Aan de westzijde van Borculo ligt de wijk Elbrink. Woningbouw binnen een deel van dit plan was tot enkele jaren terug niet mogelijk als gevolg van de milieucontour rond de voormalige rioolwaterzuivering. In 2023 is het bestemmingsplan herzien voor het deel dat binnen deze contour ligt, waarbij ook de geurzone en gebruiksmogelijkheden van de waterzuivering zijn gewijzigd. Er kunnen 13 kavels worden gerealiseerd. De uitgifte verloopt in fases. In de eerste helft van 2024 zijn 6 kavels via loting aan de inschrijvers aangeboden. Met 5 kopers zijn inmiddels overeenkomsten gesloten. De notariële overdracht zal in 2025 plaatsvinden.
Toelichting financieel De boekwaarde eind 2024 bedraagt € 157.000. Voor een deel is deze ontstaan door de overheveling vanuit de post Materiële vaste activa (€ 69.000). Ten opzichte van de in 2023 vastgestelde en in 2024 geactualiseerde begroting zijn slechts beperkte prijsaanpassingen gedaan. We verwachten voor civiele investeringen en plankosten “slechts” een bedrag van bijna € 100.000 nodig te hebben. Deze investering is beperkt omdat het plangebied Elbrink al eerder woonrijp is aangelegd. We ramen de opbrengsten voor de verkoop van 13 kavels op ruim € 1.850.000. Dit resulteert uiteindelijk in een verwachte winst van circa € 1.600.000. Hierbij moet worden opgemerkt dat deze winst hoog uitvalt omdat in eerdere jaren (2013) gelet op de krimp een forse afwaardering op de grondposities voor plan Elbrink is verantwoord. We verwachten het complex eind 2027 af te kunnen sluiten.
Omschrijving Boekwaarde Begroot Elbrink Leenkamer 13 kavels 1 jan 2025 1 jan 2024
1 jan 2025
Budget miv 2025
Aankoop Civiel Plankosten Afwaarderingen
69.000 81.902 4.441 -
69.000 157.712 20.000 -
3.000 100 -
69.000 160.712 20.100 -
78.809 15.659 -
Investering
155.343
246.712
3.100
249.812
94.468
Verkoop Overige opbrengsten
-
1.852.525 -
-
1.852.525 -
1.852.525 -
Opbrengsten
-
1.852.525
-
1.852.525
1.852.525
1.503 1.503
2.772 - 21.298 2.667 - 15.859
3.501 1.579 17.285 22.366
6.273 - 19.719 19.953 6.507
6.273 - 21.222 19.953 5.004
- 156.846
1.621.672
- 25.466
1.596.207
1.753.053
Indexatie Rentelasten Rente over winstdeel Financieringslasten Cashflow Winst t/m 2023 Verwerken resultaat 2024
-
Budget miv 2025 Af: boekwaarde eind '24
1.753.053 156.846
Boekwaarde 1 januari '25
156.846
Nog te verwachten winst
1.596.207
Risico’s Er zijn geen specifieke risico’s verbonden aan dit complex.
Programma Woningen:
wijziging
13 kavels, waarvan 4 tweekappers en 1 vrijstaande woning
22
Balanswaarde De boekwaarde van het complex na aftrek van eventueel gevormde voorzieningen voor verwachte verliezen.
Begrippenlijst Hieronder lichten we de meest gebruikte begrippen op het terrein van gemeentelijke grondexploitaties toe. Voor meer informatie verwijzen we ook graag naar de volgende bronnen: • •
Boekwaarde De boekwaarde van een complex is het saldo van de verrichte investeringen en de gerealiseerde opbrengsten. De boekwaarde kan worden verhoogd met vervaardigingskosten (bouw- en woonrijp maken, plankosten en overige kosten volgens het Besluit ruimtelijke ordening) voor zover de marktwaarde dit toelaat. De boekwaarde daalt door kavelopbrengsten (en kan mogelijk negatief worden). Nadat alle kavels zijn uitgegeven en de openbare ruimte is opgeleverd kan het complex worden afgesloten en zal het eindresultaat verantwoord worden.
Notitie Grondbeleid commissie BBV https://www.commissiebbv.nl/cms/view/f0679c8b-b77d-4f91-bff5b66a612634ac/grondexploitatie VNG Notitie Grondbeleid voor raadsleden https://vng.nl/publicaties/grondbeleid-voor-raadsleden
Actief grondbeleid Een vorm van grondbeleid waarbij de gemeente grond verwerft, bouw- en woonrijp maakt en kavels verkoopt met het oog op de gewenste bebouwing. De gemeente draagt daarbij het economisch risico op de grondexploitatie.
Bouwgrond in exploitatie, BIE Die gronden in eigendom van de gemeente, waarvoor door de gemeenteraad een grondexploitatiecomplex met een grondexploitatiebegroting is vastgesteld. Het startpunt van bouwgrond in exploitatie (BIE) is het raadsbesluit met de vaststelling van het bestemmingsplan en het grondexploitatiecomplex, inclusief grondexploitatiebegroting. Vanaf dat moment wordt de BIE geopend en kunnen kosten worden geactiveerd en bijgeschreven op de voorraadpositie bij onderhanden werk (bouwgronden in exploitatie) op de balans.
Algemene reserve grondexploitatie Een bestemmingsreserve die bedoeld is om de risico’s die samenhangen met langlopende grondexploitaties op te kunnen vangen. Jaarlijks worden eventuele verliezen gedekt door een bijdrage vanuit de reserve of worden (tussentijds) behaalde winsten toegevoegd aan de reserve. Op deze wijze kan het geheel van de gemeentelijke grondexploitaties budgettair neutraal en ‘self-supporting’ in de begroting worden opgenomen.