Bijlage 1 Meerjaren Perspectief Grondexploitaties 2024
Tekst van het document
MEERJAREN PERSPECTIEF GRONDEXPLOITATIES 2024
uitgangspunten waardering en resultaten begroting bouwgronden in exploitatie 0
Inhoudsopgave Inhoud Meerjaren perspectief grondexploitaties 2024
1
Inleiding
1
Leeswijzer
1
Grondbeleid gemeente Berkelland
2
Verloop boekwaarde complexen Bouwgronden in exploitatie in 2023
7
Grondposities binnen de Materiële vaste activa
8
Facilitaire gebiedsontwikkelingen
9
Gebiedsonderneming Laarberg
9
Prognose Bouwgronden in exploitatie
10
Begrippenlijst
24
Versie: Opgesteld door:
24 mei 2024 R. Luttikholt, planeconoom
0
Leeswijzer
Meerjaren perspectief grondexploitaties 2024
Het MPG 2024 vormt de verbindende schakel tussen de verantwoording over 2023 en het perspectief voor de resterende looptijd van de complexen. En geeft antwoord op de vragen “Wat mag het kosten” en “Wat levert het op”.
Uitgangspunten voor de waardering en begroting van gemeentelijke bouwgronden in exploitatie
Het MPG 2024 gaat in op de voornaamste onderdelen die horen bij gemeentelijke grondexploitaties. Allereerst benoemen we in vogelvlucht de relevante aspecten die ten grondslag liggen aan het gevoerde beleid.
Inleiding
Vervolgens komen de algemene uitgangspunten aan de orde die van invloed zijn op de waardering en de resultaten van de diverse complexen.
Voor u ligt het Meerjaren Perspectief Grondexploitaties [MPG] 2024 van de gemeente Berkelland. Het doel van het MPG is om inzicht te geven in de uitvoering en voortgang van de gemeentelijke grondexploitaties. Het richt zich daarbij met name op de waardering van de complexen, de begroting van uitgaven en opbrengsten, de financiële resultaten en de risico’s die samenhangen met het exploiteren van de bouwgronden.
We geven daarna een samenvatting van de uitkomsten voor de (concept) jaarrekening 2023. Daarbij is een overzicht opgenomen van het verloop van de boekwaarde en het resultaat van de voorraad Bouwgronden in exploitatie [BIE]. Ook geven we een specificatie van de gronden die nog niet actief in exploitatie zijn genomen en daarom verantwoord worden onder de post Materiële vaste activa.
Er is een directe relatie tussen de begroting die is opgenomen in het MPG 2024 en de verantwoording van de complexen via de jaarrekening 2023. Dit komt door het stelsel van resultaatbepaling. De tussentijdse winstneming is afhankelijk van de realisatie van kosten en opbrengsten ten opzichte van de begroting. De jaarlijkse actualisering van de begrotingen heeft daardoor ook effect op de waardering van de complexen. Andersom geldt ook dat de boekwaarde per 31 december doorwerkt in de toekomstige resultaatprognose, onder meer als gevolg van rentetoerekening. Gelet op deze onderlinge verwevenheid worden voor de verantwoording via de jaarrekening 2023 en het MPG 2024 dezelfde uitgangspunten en parameters gebruikt. Op die manier wordt bereikt dat beide financiële verantwoordingen per 1 januari 2024 naadloos op elkaar aansluiten.
Het MPG vervolgt met overzichten van het geheel aan grondexploitaties en alle individuele complexen BIE. Deze overzichten bevatten een korte beschrijving van de ontwikkeling, de financiële begroting en een grafisch overzicht van de verwachte kasstromen. Tot slot is een begrippenlijst opgenomen waarbij de gehanteerde definities zijn toegelicht. Bedragen Voor de goede orde vermelden we dat alle bedragen in het MPG exclusief omzetbelasting zijn.
Het MPG vormt voor de grondexploitatie een aanvullend document binnen de reguliere planning en control-cyclus. Via de paragraaf Grondbeleid in de begroting en in de jaarrekening blijven we zoals gebruikelijk de kaders stellen en leggen we verantwoording af over de uitkomsten van het beleid in het afgelopen jaar.
De bedragen in de financiële overzichten zijn voor de leesbaarheid zoveel mogelijk in absolute vorm weergegeven, dus zonder min-teken. Uit de omschrijving van de posten blijkt of het gaat om investeringen / opbrengsten of verliezen / winsten. Als sprake is van een verlies, dan is het bedrag bovendien in rood weergegeven.
Met het vaststellen van het MPG leggen we de uitgangspunten voor de begroting van de lopende gemeentelijke grondexploitaties met ingang van 2024 expliciet vast. Het vormt daarmee ook de onderbouwing voor de waardering per 31 december 2023 zoals opgenomen in de jaarrekening 2023. 1
Grondbeleid gemeente Berkelland
Uitgangspunten grondexploitatie Voor waardering en resultaatbepaling
In de Nota grondbeleid is de volgende missie verwoord: ‘Het voeren van een actief grondbeleid waar dit mogelijk en gewenst is’
Als basis voor de waardering en resultaatbepaling gelden de “stellige uitspraken” van de commissie BBV, zoals opgenomen in de genoemde notitie. In dit MPG gaan we in op de uitgangspunten voor de berekeningen die in de gemeente Berkelland worden gebruikt. We lichten de volgende uitgangspunten en financiële parameters toe:
Het te voeren grondbeleid moet bijdragen aan de doelstellingen op andere beleidsterreinen, zoals met name beschreven in de programma’s Passend wonen, Werken en leren en Onze aantrekkelijke leefomgeving. Om de doelen te halen kan de gemeente zelf gronden aankopen, deze bouw- en woonrijp maken en kavels voor woningbouw of bedrijven verkopen. We spreken dan over actief grondbeleid.
✓ ✓ ✓ ✓ ✓
Het accent is het afgelopen decennium verschoven van het actief zelf ontwikkelen naar het faciliteren van initiatieven van particuliere ontwikkelaars. Daarbij houdt de gemeente de regie op de inrichting van de openbare ruimte via af te sluiten anterieure overeenkomsten, waarbij ook het kostenverhaal kan worden geborgd. Relevante kaders voor de grondexploitatie Voor het exploiteren van gronden moeten vaak ruimtelijke procedures worden doorlopen om de gewenste planologische functie vast te stellen. De Omgevingswet en daarmee samenhangende regelgeving vormen daarbij de kaders. Voor de grondexploitatie zijn de regels over onteigening, voorkeursrecht en kostenverhaal opgenomen in de Aanvullingswet grondeigendom. De gemeentelijke doelstellingen voor de inrichting van het gebied leggen we in 2024 vast in de Omgevingsvisie Berkelland. Het is daarom ook een logisch moment om het gemeentelijk grondbeleid dit jaar te actualiseren, waarbij we ook kaders en uitgangspunten voor het kostenverhaal willen bepalen. De Regionale Woonagenda Achterhoek 2023-2030 en de Regionale Woondeal vormen het uitgangspunt voor het ontwikkelperspectief van nieuwbouwlocaties in onze gemeente. Voor uitbreidingskansen van bedrijventerreinen fungeert het Regionale Programma Werklocaties als toetsingskader.
Voor de financiële verantwoording gelden de voorschriften van de commissie Besluit Begroting en Verantwoording [BBV]. De commissie heeft met het oog op de Omgevingswet in december 2023 de herijkte Notitie Grondbeleid in begroting en jaarstukken (2023) uitgebracht. De inrichting van de financiële administratie moet daarnaast voldoen aan fiscale regelgeving. Denk aan omzetbelasting en vennootschapsbelasting. 2
Gronduitgifteprijzen Rente toerekening Indexatie investeringen en opbrengsten Winstbepaling naar rato van de voortgang [POC] Parameters voor het bepalen van marktrisico’s
Gronduitgifteprijzen
Rente toerekening
Voor nieuwe complexen geldt dat de gemeenteraad hiervoor bij aanvang de exploitatiebegroting vast stelt en daarmee ook het prijsniveau voor uitgifte. De gronduitgifteprijzen die bij de verkoop van bouwgrond worden gebruikt, zijn ontleend aan het prijsbeleid dat medio 2013 is vastgesteld. Dit beleid richt zich op marktconforme prijzen. Via de comparatieve methode worden de prijzen periodiek vergeleken met ontwikkelingen in omliggende gemeenten. Bij verkoop aan een ontwikkelende derde partij vindt een onafhankelijke taxatie plaats. Afgelopen jaren was er geen noodzaak de prijzen te verhogen. Momenteel wordt aan de hand van een uitgebreide marktverkenning beoordeeld of een prijsaanpassing per 1 juli 2024 wenselijk is. Daarbij wordt rekening gehouden met type kavel en betaalbaarheid. In algemene zin geldt dat de grondwaarde door gestegen bouwkosten enigszins onder druk staat.
Bij grondexploitaties investeren we in aankoop, planontwikkeling en bouwrijp maken. Daarna volgt doorgaans een periode van uitgifte van bouwkavels waarna tot slot het exploitatiegebied woonrijp wordt opgeleverd. De gemeente financiert de ontwikkeling zelf uit haar algemene middelen. Aan de boekwaarde van de BIE wordt daarom jaarlijks rente toegerekend. De commissie BBV heeft bepaald op welke wijze het tarief daarvoor moet worden berekend. Voor de MPG 2024 leidt dit tot het volgende overzicht: Post
De prijzen (exclusief BTW en kosten koper) die ten grondslag liggen aan het MPG 2024 zijn als volgt: WOONGEBIEDEN Prijzen in € per m2 kosten koper, exclusief omzetbelasting. Als geen prijs genoemd is dan is in de huidige planopzet het betreffende woningtype niet voorzien. Als een bandbreedte is vermeld dan zijn de prijzen afhankelijk van de locatie binnen het plangebied. Voor zover de kaveloppervlakte groter is dan 600m2 geldt de prijs in de laatste kolom. Planomschrijving complex kern
plan
Borculo Borculo Gelselaar
Elbrink Heure Elbrink Leenkamer De Heuver
Uitgifteprijzen per 2024 rijwoning
2/1 kap
vrijstaand
> 600m2
-
250 -
255 275 225
130 125
kern
plan
Eibergen Ruurlo
Kiefte Everskamp
Uitgifteprijzen per 2024 regulier
zichtlocatie
90 90
110 110
Concept 2023 Berekening
Eigen vermogen
96.573
101.192 1
Voorzieningen Langlopende schulden Kasgeldleningen (kort) Overige kortlopende schulden Overlopende passiva Vreemd vermogen
13.526 57.559 0 8.918 13.139 93.142
13.140 54.911 0 9.496 21.297 98.844
Balanstotaal
189.715
200.036 8=1+7
2 3 4 5 6 7=2+3+4+5+6
Rentepercentage vaste schulden Rentepercentage kasgeldleningen Rente vaste schulden Rente kasgeldleningen
2,22% 1.276 0
2,24% 9 10 1.228 11=9*3 0 12=10*4
Gewogen rente % (omslagrente)
2,22%
2,24% 13=(11+12)/(3+4)
Rentetarief grondexploitatie
1,09%
1,10% 14=13*(7/8)
Over het jaar 2023 en in het MPG 2024 is met 1,00% rente over de boekwaarde per complex gerekend. Het hiervoor berekende rentetarief op basis van de definitieve jaarcijfers 2022 valt met 1,09% een fractie hoger uit. Ook de concept balanscijfers per eind 2023 liggen met 1,10% op een vergelijkbaar niveau.
BEDRIJVENTERREINEN Prijzen per m2 kosten koper, exclusief omzetbelasting. Planomschrijving complex
Ultimo 2022
De notitie van de commissie BBV stelt dat – om jaarlijkse schommelingen te beperken – een bandbreedte van 0,50% kan worden gehanteerd. Om die reden is geen aanpassing van het tarief van 1,00% doorgevoerd. 3
Indexatie investeringen en opbrengsten
Tussentijdse winstneming volgens de POC methodiek
Jaarlijks actualiseren we de begrotingen voor investeringen en opbrengsten. Als prijspeil voor het MPG 2024 hanteren we 1 januari 2024. We maken een inschatting van jaren waarin de verschillende werkzaamheden uitgevoerd zullen worden en op welk moment we de juridische levering van de kavels verwachten. In het MPG houden we rekening met de gevolgen van prijswijzigingen.
De BBV richtlijnen schrijven voor dat winsten over de grondexploitaties moeten worden verantwoord naar rato van de voortgang van de gebiedsontwikkeling. Daarvoor wordt de Percentage of Completion [POC] methode gehanteerd: 𝑃𝑂𝐶 =
𝑔𝑒𝑟𝑒𝑎𝑙𝑖𝑠𝑒𝑒𝑟𝑑𝑒 𝑢𝑖𝑡𝑔𝑎𝑣𝑒𝑛 𝑔𝑒𝑟𝑒𝑎𝑙𝑖𝑠𝑒𝑒𝑟𝑑𝑒 𝑜𝑝𝑏𝑟𝑒𝑛𝑔𝑠𝑡𝑒𝑛 𝑥 𝑏𝑒𝑔𝑟𝑜𝑡𝑒 𝑢𝑖𝑡𝑔𝑎𝑣𝑒𝑛 𝑏𝑒𝑔𝑟𝑜𝑡𝑒 𝑜𝑝𝑏𝑟𝑒𝑛𝑔𝑠𝑡𝑒𝑛
Kostenstijging De investeringen in grondexploitaties bestaan globaal uit aankopen, civiele werkzaamheden (sloop, bouw- en woonrijp maken) en plankosten (voorbereiding, toezicht, advies en onderzoek). In de huidige projecten verwachten we geen aankopen meer. Voor de kostenstijging kijken we daarom vooral naar de indexcijfers voor Grond-, weg,- en waterbouw [GWW]. Volgens het CBS bedroeg de gemiddelde prijsstijging GWW over het jaar 2023 ruim 5%. De materiaalkosten lijken te stabiliseren maar de kosten van arbeid stijgen als gevolg van looncompensatie en krapte op de arbeidsmarkt. Het bureau Metafoor schetst in haar Outlook Grondexploitaties 2024 van december 2023 het volgende beeld:
Als bijvoorbeeld 60% van de uitgaven (investeringen plus rentelasten) is gerealiseerd en 25% van de kavels is verkocht, dan beschouwen we het plan voor 15% gereed. Dit percentage van de totale winstverwachting over de gehele looptijd is dan de winst naar rato van de voortgang tot en met het boekjaar. Door dit te salderen met de verantwoorde tussentijdse winsten in eerdere jaren, kan de winst over het betreffende boekjaar worden bepaald. De methodiek is uitgebreid toegelicht in enkele bijlagen bij de BBV notitie Grondbeleid in begroting en jaarstukken. De cijfermatige uitwerking is voer voor vakspecialisten. We gaan daar in dit MPG niet nader op in, wel lichten we een tweetal aspecten kort toe. Verwerken verliezen eerdere jaren De methodiek schrijft niet voor hoe omgegaan moet worden met verliezen die in eerdere jaren zijn verantwoord. Wij brengen deze verliezen in mindering op de (gerealiseerde en begrote) uitgaven. We behandelen deze daarmee als waarderingscorrectie van investeringen die niet geheel terugverdiend kunnen worden.
In het MPG 2024 rekenen we over de toekomstige investeringen voor GWW en plankosten met 4% kostenstijging over 2024 en 3% over 2025 en 2026. Voor het jaar 2027 hanteren we een indexatie van 2% (streefcijfer jaarlijkse inflatie). In de risico-analyse (zie verderop) becijferen we het marktrisico dat de prijsstijging nog hoger uitvalt.
Cirkelredenering rente en winst In het MPG bepalen we ook de tussentijdse winst in de komende jaren. Winstneming leidt boekhoudkundig tot het verhogen van de boekwaarde. En dat leidt vervolgens tot hogere rentelasten in de toekomst en een lagere winstverwachting. Voor de prognose benaderen we deze wisselwerking rekenkundig zo goed mogelijk. Voor de verantwoording over het boekjaar laten we de rentelast over toekomstige winstnemingen buiten beschouwing.
Opbrengstenstijging We houden in het MPG 2024 net als vorig jaar voorzichtigheidshalve geen rekening met een stijging van de gronduitgifteprijzen (indexatie 0%). 4
Marktrisico’s
Uitkomsten grondexploitatie jaarrekening 2023 CONCEPT
Grondexploitaties kennen doorgaans een looptijd van meerdere jaren. De exploitatiebegrotingen actualiseren we jaarlijks. Per complex houden we rekening met risico’s die specifiek verbonden zijn met dat project. Risico’s waarvan we inschatten dat de kans van optreden hoger is dan 50% vertalen we in de betreffende exploitatiebegroting.
In de Paragraaf Grondbeleid van de (concept) jaarrekening 2023 is een uitgebreide verantwoording opgenomen over de waardering en de resultaten van de gemeentelijke grondexploitaties. In het kader van deze MPG volstaan we daarom met een korte samenvatting van de belangrijkste uitkomsten.
We onderkennen daarnaast dat er risico’s kunnen optreden die het gevolg zijn van marktomstandigheden. We hanteren daarbij de volgende parameters: Effecten voor bepaling marktrisico
Resultaat Bouwgronden in exploitatie in 2023 Het positieve resultaat over het jaar 2023 voor de Bouwgronden in exploitatie bedraagt volgens de concept jaarrekening € 572.000. Dit resultaat is als volgt samengesteld:
Scenario tegenvallend
kritiek
Kostenstijging
10%
20%
Daling opbrengsten
5%
10%
3
7
50%
33%
Bouwgronden in exploitatie
Vertraging looptijd in jaren Kans op gezamenlijk optreden effecten
Tussentijdse winst op grond van POC methodiek Af: hogere verliesvoorziening Everskamp Ruurlo
€ 585.000 - 13.000
Totaal winst Bouwgronden in exploitatie 2023
€ 572.000
De tussentijdse winst is met name gerealiseerd in de complexen Kiefte Eibergen (+€ 86.000), Hondelinkweg Neede (+€ 211.000), Elbrink Heure (+€ 102.000) en Grutto Beltrum (+€ 67.000).
Voor ieder complex wordt het effect van kostenstijging, daling opbrengsten en vertraging van de looptijd in twee scenario’s bepaald. De kans dat al deze effecten tegelijkertijd en gezamenlijk optreden schatten we in op 50% respectievelijk 33%.
Door hogere archeologische kosten binnen het bedrijfsterrein Everskamp in Ruurlo valt het al verwachte toekomstige verlies € 13.000 hoger uit. Voor het verlies is een voorziening gevormd (eind 2023 € 67.000). Voor de overige complexen verwachten we geen verliezen.
De parameters zijn niet gewijzigd ten opzichte van de voorgaande begroting.
Boekwaarde Bouwgronden in exploitatie De boekwaarde van de gronden bedraagt per 31 december 2023 € 2.277.000 na winstbestemming. Eind 2022 bedroeg de boekwaarde nog € 1.475.000.
Via de paragraaf Grondbeleid bij de jaarrekening geven we inzicht in de uitkomsten van de analyse van de markt- en de projectspecifieke risico’s. Daarbij zetten de benodigde weerstandscapaciteit af tegen het beschikbare vermogen om de gesignaleerde risico’s op te vangen.
De stijging is voor € 778.000 het gevolg van gedane investeringen. Daartegenover staat een bedrag van € 561.000 aan gerealiseerde kavelverkopen, zodat per saldo € 217.000 aan de boekwaarde is toegevoegd. Samen met de verantwoording van de (tussentijdse) winst van € 585.000 resulteert dit in een toename van de boekwaarde van € 802.000.
5
Voorzieningen voor verliezen Voor verwachte toekomstige verliezen vormt de gemeente per complex een voorziening tegen de contante waarde (het eindresultaat gecorrigeerd met 2% rente). Per eind 2023 wordt alleen voor het complex bedrijfsterrein Everskamp Ruurlo een verlies van € 67.000 verwacht. Voorstel resultaatbestemming 2023 De winst op de Bouwgronden in exploitatie [BIE] over 2023 bedraagt € 572.000. De toegerekende vennootschapsbelasting hierover bedraagt € 132.000, zodat netto € 440.000 winst resulteert. Op de post (strategische) gronden binnen de Materiële vaste activa is een verlies verantwoord van € 45.000. Totaal bedraagt het positieve resultaat op onze grondposities € 395.000. Dit resultaat wordt toegevoegd aan de Algemene reserve Grondexploitatie. Per 31 december 2023 is de omvang van deze reserve dan € 6.382.000. Deze reserve dient voor het opvangen van risico’s binnen de grondexploitaties. Per eind 2023 schatten we in dat de totale omvang van de projectspecifieke risico’s en de algemene marktrisico’s in de bandbreedte van € 633.000 tot € 883.000 ligt. Hierbij hebben we ook rekening gehouden met de risico’s die samenhangen met de (strategische) grondposities die nog niet in exploitatie zijn genomen. Het weerstandsvermogen kwalificeren we daarmee als uitstekend.
Op de volgende pagina is een totaaloverzicht van de complexen over het boekjaar 2023 weergegeven.
6
Verloop boekwaarde complexen Bouwgronden in exploitatie in 2023 Het overzicht hieronder geeft per complex het verloop van de boekwaarde in het boekjaar 2023 weer. Ook is de uitkomst van de tussentijdse resultaatneming op basis van de voorgeschreven Percentage of Completion [POC] methode weergegeven. De cijfers sluiten naadloos aan op de verantwoording van de complexen zoals opgenomen in de concept jaarrekening 2023 die in juni/juli 2024 door de gemeenteraad wordt behandeld. Bouwgrond in exploitatie
Boekwaarde
Uitgave Opbrengst
1 jan 2023
Boekwaarde POC in % Resultaatbepaling boekjaar 2023
Boekwaarde
31 dec 2023
totaal na
winst
winst
resultaat
mutatie
resultaat
31 dec 2023
vóór bestemming
aftrek risico
obv POC
vorige jaren
voor mut vzg
voorziening
totaal
na bestemming
a
b
c
d = a+b-c
e
f
g=e*f
h
i
j
k = i+j
l = d-i
Bedrijventerreinen Kiefte 4 Eibergen Everskamp Ruurlo
2.111.789 677.082
126.148 67.152
306.420 254.525
1.931.517 489.709
57% 66%
1.280.932 - 77.785
734.000 -
648.000 11.000
86.000 -
- 13.000
86.000 - 13.000
2.017.517 489.709
Woongebieden de Garver Haarlo Zwilbroekseweg Eibergen Op de Bleek Eibergen Vonderman Noordijk Olland Noord Rietmolen Hondelinkweg Neede ABCTA terrein Beltrum De Mölle Haarlo De Heuver Gelselaar Leusinkbrink Ruurlo Het Nieuwe Jena Beltrum Elbrink De Heure Borculo Grutto Beltrum Elbrink Leenkamer Borculo
- 46.836 - 74.009 - 11.088 - 147.115 - 74.800 - 506.948 - 85.639 - 41.914 5.170 - 21.352 - 24.015 - 205.469 - 79.681 -
- 468 - 740 - 111 - 1.471 22.065 289.609 55.371 - 419 421 3.440 2.394 52.117 12.279 150.307
-
- 47.304 - 74.749 - 11.199 - 148.586 - 52.735 - 217.340 - 30.268 - 42.333 5.591 - 17.912 - 21.621 - 153.352 - 67.403 150.307
100% 78% 99% 79% 98% 100% 100% 63% 64% 99% 100% 50% 100% 0%
374.304 136.497 468.811 103.230 703.550 945.963 406.268 - 43 97.063 806.239 62.621 285.385 246.403 1.624.339
374.304 107.000 465.000 81.000 689.000 943.000 406.268 63.000 798.000 62.621 142.000 246.403 -
327.000 105.000 465.000 83.000 675.000 732.000 376.000 3.000 51.000 802.000 41.000 40.000 179.000 -
47.304 2.000 - 2.000 14.000 211.000 30.268 - 3.000 12.000 - 4.000 21.621 102.000 67.403 -
-
47.304 2.000 - 2.000 14.000 211.000 30.268 - 3.000 12.000 - 4.000 21.621 102.000 67.403 -
- 72.749 - 11.199 - 150.586 - 38.735 - 6.340 - 45.333 17.591 - 21.912 - 51.352 150.307
Bouwgronden in exploitatie
1.475.176
778.092
560.945
1.692.323
7.463.776
5.111.596
4.538.000
584.596
- 13.000
571.596
2.276.919
Per programma Bedrijventerreinen en overig Woongebieden
2.788.871 - 1.313.695
193.300 584.792
560.945 -
2.421.226 - 728.903
1.203.148 6.260.628
734.000 4.377.596
659.000 3.879.000
86.000 498.596
- 13.000 -
73.000 498.596
2.507.226 - 230.307
7
Grondposities binnen de Materiële vaste activa
GRONDEN MATERIELE VASTE ACTIVA
Balanswaarde per 31-12-23
De gemeente Berkelland heeft in het verleden ook grondposities verworven waarvoor (nog) geen concreet plan bestaat. De BBV voorschriften stellen sinds 2016 dat deze gronden – die voorheen als Niet in exploitatie genomen gronden [NIEGG] opgenomen werden onder de balanspost Voorraden – verantwoord moeten worden onder de post Materiële vaste activa. Hiernaast is een overzicht opgenomen van de betreffende locaties waarvoor op dit moment (nog) geen reëel en stellig voornemen tot ontwikkeling bestaat. Vaak is een planologische procedure noodzakelijk om de bestemming van de gronden te herzien voordat een gebiedsontwikkeling mogelijk is. Bij het vaststellen van het bestemmingsplan zal dan ook een exploitatiebegroting door de gemeenteraad worden vastgesteld. Vanaf dat moment is het complex voor de grondexploitatie geopend en kwalificeren de gronden als Bouwgrond in exploitatie. We hebben per eind 2019 in lijn met het BBV een marktwaardetoets laten uitvoeren. Daarbij is de marktwaarde van de gronden in de huidige planologische bestemming vergeleken met de balanswaarde. Een afwaardering tot eventueel lagere marktwaarde was niet noodzakelijk. Totaal bedraagt de oppervlakte van de grondposities circa 30 hectare. Per m2 is de gemiddelde waardering afgerond € 11,00. De jaarlijkse kosten die samenhangen met deze gronden bestaan voornamelijk uit de rentetoerekening.
Over 2023 bedroeg de rente over de boekwaarde van de materiële vaste activa 0%. De kosten worden direct ten laste van het resultaat gebracht en leiden dus niet tot een verhoging van de balanswaarden. Ontwikkelingen in 2023 In 2023 is de aankoop van Groenloseweg 44 in het plan Leusinkbrink Zuid verwerkt. Voor deze locatie is een bestemmingsplan in voorbereiding. We verwachten dit plan met bijbehorende begroting in 2024 aan de raad ter vaststelling aan te bieden. De boekwaarde zal dan worden overgeheveld naar de balanspost Voorraden, onderdeel Bouwgronden in exploitatie.
8
Lichtenhorst Borculo Hoflaan e.o. Borculo Elbrink III Borculo Kiefte ll Berenpas Eibergen Groenloseweg t.o.Vrijersm. Eibergen Schoolstraat Gelselaar Kronenkamp Neede Willibrordusschool Ruurlo Marijkestraat Neede Leusinkbrink Zuid Leusinkbrink Noord Leusinkbrink westzijde Brinklaan
47.968 114.000 16.000 80.470 295.926 793 11.918 45.537 12.000 1.594.455 578.738 200.901
Totaal MVA voorraad strategische gronden
2.998.705
Olland zuid Rietmolen Reefhorst Neede Ruilgronden Lintveldseweg Eibergen Volkstuin en ijsbaan Ruurlo
47.241 52.416 134.001 80.000
Totaal MVA voorraad overige gronden
313.658
Erfpachtsgronden
37.525
Totaal generaal
3.349.888
Facilitaire gebiedsontwikkelingen
Gebiedsonderneming Laarberg
Volledigheidshalve merken wij nog op dat particuliere gebiedsontwikkelingen hierboven buiten beschouwing zijn gebleven. De gemeente faciliteert de nieuwe ontwikkeling dan door de ruimtelijke procedures te voeren. Naast deze plankosten moet de gemeente in sommige gevallen ook investeringen doen in de openbare ruimte. Voor zover de plankosten en investeringen toerekenbaar zijn aan de beoogde gebiedsontwikkeling, zullen deze in de vorm van een exploitatiebijdrage op de grondeigenaar worden verhaald. De afspraken over kostenverhaal worden vastgelegd in een anterieure overeenkomst. Een anterieure overeenkomst wordt gesloten voordat de wijziging van het Omgevingsplan wordt vastgesteld of de vergunning voor de Buitenplanse Omgevingsplan Activiteit [BOPA] wordt verleend.
De gemeente Berkelland ontwikkelt samen met de gemeente Oost Gelre het regionale bedrijventerrein Laarberg bij Groenlo. Voor deze ontwikkeling zijn in 2010 een tweetal zelfstandige vennootschappen opgericht. De commanditaire vennootschap Gebiedsonderneming Laarberg CV voert de grondexploitatie uit. Beide gemeenten nemen hierin voor 48% deel. De overige 4% is in handen van de besloten vennootschap Gebiedsonderneming Laarberg BV. Deze vennootschap voert als bestuurder het beheer en de directietaken uit. De aandelen van de BV zijn in handen van beide gemeenten (ieder voor 50%). Een externe raad van commissarissen adviseert aan en houdt toezicht op de bedrijfsvoering door de directie. De gemeente Oost Gelre fungeert als grondgebiedgemeente en voert de benodigde ruimtelijke procedures. De rol van beide gemeenten is formeel beperkt tot aandeelhouder. De gemeenten staan daarnaast richting de financier van de onderneming garant, beide voor maximaal € 12,5 miljoen.
Bij deze vorm van gebiedsontwikkeling exploiteert de gemeente doorgaans zelf geen eigen grondposities door het uitgeven van kavels. Wel kan het voorkomen dat de gemeente grond inbrengt of uitruilt om een betere inrichting van het plan mogelijk te maken. Ook daarover zullen dan in de anterieure overeenkomst marktconforme afspraken worden gemaakt.
Via de periodieke vergaderingen van de aandeelhouders van de BV en vennoten van de CV kunnen de gemeenten invloed uitoefenen. De gemeenten besluiten onder meer over statutenwijzigingen, directiebenoeming, exploitatiebegroting en verantwoording via de jaarrekening. De opzet van de governance-structuur stelt de onderneming en de gemeenten in staat daadkrachtig en flexibel te opereren.
In lijn met de notitie van de commissie BBV kwalificeren deze particuliere plannen niet als gemeentelijke grondexploitaties en worden daarom niet verantwoord via de balanspost voorraden, onderhanden werk. Om deze reden vallen deze plannen niet onder de reikwijdte van het MPG. Wel vermelden we hier het bedrijventerrein de Russchemors in Neede. Hiervoor ontvangt de gemeente bij iedere grondverkoop door de ontwikkelaar een geïndexeerde exploitatiebijdrage per m2. De nog te verwachten bijdrage (per eind 2023 ruim € 60.000) verantwoorden we onder de balanspost Vorderingen. Omdat deze vordering pas opeisbaar is bij daadwerkelijke levering van de bedrijfskavel aan de eindgebruiker, staat tegenover deze vordering een voorziening. Deze valt naar rato van de gerealiseerde verkopen vrij ten gunste van het betreffende boekjaar.
In de gemeentelijke begroting en jaarrekening wordt de Gebiedsonderneming Laarberg verantwoord via de Paragraaf Verbonden partijen. De financiële verantwoording (jaarstukken en begroting) van de onderneming wordt jaarlijks vertrouwelijk via de griffie ter beschikking gesteld aan de gemeenteraad. Ook organiseert de onderneming periodiek een bijeenkomst om de raadsleden te informeren over actuele ontwikkelingen binnen het regionale bedrijventerrein. De onderneming brengt met enige regelmaat ook een nieuwsbrief uit. We verwijzen voor meer informatie graag naar https://www.laarberg.nl .
9
Prognose Bouwgronden in exploitatie
Prognoses van de uitgifte per programma
Dit hoofdstuk geeft op totaalniveau en op complexniveau de actuele prognose weer van de Bouwgronden in exploitatie.
Per complex is op de volgende bladzijden de financiële begroting van de opbrengsten opgenomen. Om ook een indruk te geven van de totaal verwachte uitgifte van bouwgrond in m² voor de bedrijventerreinen en het aantal woningbouwkavels zijn de volgende grafieken opgenomen:
Aan de linkerzijde zijn per complex telkens de volgende onderwerpen opgenomen: ✓ Beschrijving ✓ Toelichting financieel ✓ Risico’s ✓ Programma ✓ Verbeelding Aan de rechterzijde is het financiële meerjaren perspectief opgenomen. Het vertrekpunt voor het perspectief met ingang van 2024 is de boekwaarde van het complex per 1 januari 2024. Daarin is de bestemming van het resultaat over het jaar 2023, vooruitlopend op het vaststellen van de jaarrekening 2023, al verwerkt. De financiële begroting is ingedeeld naar type investering en opbrengst. Aangegeven is welke wijzigingen in de geactualiseerde begroting zijn verwerkt ten opzichte van de voorgaande begroting (die onderdeel was van de waardering bij de jaarrekening 2022). Het verschil tussen de actuele begroting per 1 januari 2024 en de boekwaarde is als budget beschikbaar voor de resterende looptijd. Om inzicht te geven in de uitgaven, opbrengsten en tussentijdse winstnemingen per jaar, is per complex grafisch de verwachte cashflow weergegeven. Middels het MPG 2024 stelt de gemeenteraad voor de Bouwgronden in exploitatie de geactualiseerde begroting vast. Dit MPG draagt daarmee bij aan een zorgvuldige uitvoering van het budgetrecht van de raad.
10
BOUWGRONDEN IN EXPLOITATIE TOTAAL GENERAAL Beschrijving Hiernaast is het totaaloverzicht opgenomen van de Bouwgronden die op 1 januari 2024 in exploitatie zijn. De begrotingen kennen een maximale looptijd van 10 jaar.
Toelichting financieel De totale boekwaarde van de complexen bedraagt per 1 januari 2024 € 2,28 miljoen. Aan investeringen is nog € 1,53 miljoen geraamd. Gedurende de resterende looptijd van de exploitaties verwachten we € 6,26 miljoen opbrengsten. In de begrotingen is rekening gehouden met prijsstijgingen door inflatie en rentelasten voor een bedrag van afgerond € 85.000. Per saldo resulteert dit in een positieve kasstroom van € 4,64 miljoen. Het verwachte resultaat op de complexen bedraagt dan € 2,37 miljoen. We merken op dat in de jaarrekening 2023 een verwachte winst van € 2,41 miljoen is genoemd. Het verschil betreft de theoretisch bepaalde rentelast die de komende jaren over de tussentijdse winstnemingen zal worden berekend, zoals op pagina 4 vermeld.
Omschrijving TOTAAL GENERAAL
Boekwaarde Begroot 1 jan 2023 1 jan 2023
wijziging
1 jan 2024
Budget miv 2024
Aankoop Civiel Plankosten Afwaarderingen
7.003.859 5.859.105 8.312.011 - 4.245.757
7.005.661 7.118.224 8.667.136 - 4.245.757
197 - 6.642 - 79.086 -
7.005.859 7.111.582 8.588.050 - 4.245.757
2.000 1.252.477 276.039 -
Investering
16.929.218
18.545.265
- 85.531
18.459.734
1.530.515
Verkoop Overige opbrengsten
19.143.265 4.499.020
23.753.782 6.130.144
12.185 5.250
23.765.967 6.135.394
4.622.701 1.636.374
Opbrengsten
23.642.286
29.883.926
17.435
29.901.361
6.259.075
Indexatie Rentelasten Rente over winstdeel
4.956.986 -
133.859 4.921.887 81.871
- 76.442 22.142 - 41.691
57.417 4.944.030 40.181
57.417 - 12.957 40.181
Financieringslasten
4.956.986
5.137.617
- 95.990
5.041.627
84.641
Cashflow
1.756.081
6.201.044
198.955
6.400.000
4.643.919
Winst t/m 2022 Te verwerken winst 2023
3.615.000 418.000
Budget miv 2024 Af: boekwaarde eind '23
4.643.919 2.276.919
Boekwaarde 1 januari '24
2.276.919
Nog te verwachten winst
2.367.000
Risico’s De becijferde risico’s op basis van de parameters laten zich als volgt samenvatten:
Programma Bedrijfskavels: 24.904 m2 in de komende 3 jaar Woningkavels: 15 kavels (exclusief uitgifte door derde in complex Leusinkbrink)
Begrotingswijzigingen De vast te stellen begrotingswijzigingen zijn het gevolg van de jaarlijkse actualisering van de ramingen voor de investeringen en opbrengsten uit kavelverkopen. Indirect wijzigen door een aangepaste planning ook de ramingen voor inflatie en rente. Er is geen sprake van inhoudelijke aanpassingen op het vastgestelde planologische programma. Op totaalniveau bedraagt de bijstelling van de begroting bijna € 200.000, ofwel 3,2% van de voorgaande begroting. Waar nodig zullen wij verderop per plan een nadere toelichting geven.
11
BEDRIJVENTERREIN KIEFTE IV EIBERGEN Beschrijving Bedrijventerrein de Kiefte ligt ten zuiden van Eibergen. Het terrein ligt direct nabij de N18. De uitgifte van bedrijfskavels heeft het afgelopen decennium als gevolg van de vastgoedcrisis en de werkzaamheden aan de nieuwe N18 vertraging opgelopen.
Toelichting financieel In de meerjaren prognose baseren we de verwachte uitgifte in m2 op informatie over concrete belangstelling voor de kavels, blijkend uit gesprekken of verleende reserveringen op een perceel. De geraamde opbrengst bedraagt € 90 per m2. In het kader van de aanleg van de N18 is met Rijkswaterstaat overeenstemming bereikt over compensatie van € 1,6 miljoen voor kavels die niet meer uitgeefbaar zijn. Begin 2024 is de definitieve eindversie van de concept overeenkomst ter finale beoordeling ontvangen. Dit traject is onder meer als gevolg van noodzakelijke bodemonderzoeken vertraagd. We hopen de formele afwikkeling van dit langlopende traject in 2024 af te ronden. Rijkwaterstaat heeft daarbij ook naastgelegen agrarische gronden aan de gemeente aangeboden. Deze gronden zouden in de toekomst mogelijk tot bedrijventerrein Kiefte V ontwikkeld kunnen worden. Over de aankoop moet de gemeenteraad nog besluiten. We verwachten het voorstel daartoe rond de zomer van 2024 af te ronden.
Risico’s Zolang de afspraken met Rijkswaterstaat nog niet definitief zijn vastgelegd bestaat er een risico op het ontvangen van de compensatie. Het risico is becijferd op € 50.000.
Omschrijving Kiefte 4 Eibergen
wijziging
1 jan 2024
Budget miv 2024
Aankoop Civiel Plankosten Afwaarderingen
1.898.373 1.551.282 486.422 - 137.371
1.898.373 1.799.513 555.328 - 137.371
- 26.988 - 13.520 -
1.898.373 1.772.525 541.809 - 137.371
221.243 55.386 -
Investering
3.798.706
4.115.843
- 40.507
4.075.335
276.629
Verkoop Overige opbrengsten
4.201.615 222.777
5.509.650 1.835.742
- 12.240 3.750
5.497.410 1.839.492
1.295.795 1.616.715
Opbrengsten
4.424.392
7.345.392
- 8.490
7.336.902
2.912.510
Indexatie Rentelasten Rente over winstdeel
1.909.202
28.571 1.899.935 53.591
- 17.876 20.004 - 37.391
10.695 1.919.939 16.200
10.695 10.737 16.200
Financieringslasten
1.909.202
1.982.097
- 35.263
1.946.834
37.632
Cashflow
- 1.283.517
1.247.452
67.280
1.314.732
2.598.249
Winst t/m 2022 Verwerken resultaat 2023
648.000 86.000
Budget miv 2024 Af: boekwaarde eind '23
2.598.249 2.017.517
Boekwaarde 1 januari '24
2.017.517
Nog te verwachten winst
580.732
Programma Bedrijfskavels: 14.704 m2 (waarvan circa 870 m2 reststroken met lagere waarde)
Rood: eigendom gemeente
Boekwaarde Begroot 1 jan 2023 1 jan 2023
Oranje: in optie / reservering 12
BEDRIJVENTERREIN EVERSKAMP RUURLO Beschrijving Bedrijventerrein Everskamp ligt ten zuiden van het spoor in Ruurlo. De verkoop van bedrijfskavels voor nieuwbouw is langere tijd achter gebleven bij de verwachtingen. In Ruurlo is daarbij ingezet op de herinvulling van leegstaande bedrijfspanden. Afgelopen jaren is een voorzichtig herstel zichtbaar. Er zijn meerdere kavels aan de rondweg uitgegeven voor onder meer bedrijfsverzamelgebouwen. Er bestaat belangstelling voor de laatste bedrijfskavels, al blijft de afzetverwachting bescheiden.
Omschrijving Everskamp Ruurlo
Boekwaarde Begroot 1 jan 2023 1 jan 2023
wijziging
1 jan 2024
Budget miv 2024
Aankoop Civiel Plankosten Afwaarderingen
2.420.842 1.238.513 377.885 - 970.676
2.420.842 1.732.215 488.144 - 970.676
72.069 - 1.187 -
2.420.842 1.804.284 486.957 - 970.676
565.771 109.073 -
Investering
3.066.563
3.670.525
70.883
3.741.407
674.844
Verkoop Overige opbrengsten
3.746.503 56.554
4.840.703 73.606
27.800 649
4.868.503 74.254
1.122.000 17.700
Opbrengsten
3.803.057
4.914.309
28.449
4.942.757
1.139.700
Indexatie Rentelasten Rente over winstdeel
1.215.203
78.314 1.214.171 1.651
- 39.586 10.235 - 3.885
38.728 1.224.407 - 2.234
38.728 9.203 - 2.234
De bijstelling van de civiele kosten is onder meer veroorzaakt door tegenvallende kosten voor archeologisch onderzoek naar de vroegere boerderij Erve Wissink. De hogere opbrengstverwachting hangt samen met de gerealiseerde verkoop van een smalle kavel, waarbij toch geen korting voor de incourante ligging hoefde te worden verleend. Voor het verwachte verlies is een voorziening getroffen van € 67.000.
Financieringslasten
1.215.203
1.294.137
- 33.236
1.260.901
45.697
Cashflow
- 478.709
- 50.353
- 9.198
- 59.551
419.159
Winst t/m 2022 Verwerken resultaat 2023
11.000 -
Budget miv 2024 Af: boekwaarde eind '23
419.159 489.709
Risico’s
Boekwaarde 1 januari '24
489.709
Nog te verwachten verlies
- 70.551
Toelichting financieel In de meerjaren prognose baseren we de uitgifteprognose op informatie over de belangstelling voor kavels zoals die blijkt uit gesprekken of concrete reserveringen. Totaal is nog 10.200 m2 uitgeefbaar. We verwachten deze percelen in 3 jaar uit te kunnen geven. De geraamde opbrengst bedraagt € 110 per m2 voor zichtlocaties aan de rondweg en € 90 voor overige percelen.
Er bestaat nog een zeer gering risico dat een deel van het perceel als gevolg van de archeologische bodemvondsten niet (of pas later) kan worden verkocht. Het effect is geraamd op maximaal € 517.000 met een kans van 3%. Het becijferde risico is dan € 16.000.
Programma Bedrijfskavels: 21.622 m2 (waarvan 15.000 m2 uitgifte in de komende 10 jaar)
Rood: eigendom gemeente
Grijs en oranje: uitgeefbaar (deels in optie) 13
ZWILBROEKSEWEG EIBERGEN Beschrijving Oorspronkelijk waren aan de locatie Zwilbroekseweg - Rekkenseweg ten zuidoosten van Eibergen 8 kavels gepland. Onder invloed van de demografische ontwikkelingen is dit aantal teruggebracht naar 2. Deze beide kavels zijn in 2019 aan de kopers geleverd. Nu de bouw is afgerond kan het plangebied woonrijp worden gemaakt.
Toelichting financieel In 2013 is een verlies genomen van € 373.000 vanwege de beschreven wijziging van het woningbouwprogramma. De boekwaarde per 1 januari 2024 is door de gerealiseerde verkopen € 72.000 negatief. We verwachten nog uitgaven te moeten doen voor circa € 44.000, met name voor de inrichting van de openbare ruimte. Het complex levert komend jaar nog een winst op van bijna € 30.000.
Risico’s Er zijn geen significante risico’s binnen dit complex.
Programma Woningen:
2 kavels (verkocht in 2019)
Omschrijving Zwilbroekseweg Eibergen Aankoop Civiel Plankosten Afwaarderingen
Boekwaarde Begroot 1 jan 2023 1 jan 2023
wijziging
1 jan 2024
Budget miv 2024
5.210 269.391 159.804 - 373.000
5.210 309.391 165.804 - 373.000
- 2.000 -
5.210 309.391 163.804 - 373.000
40.000 4.000 -
Investering
61.405
107.405
- 2.000
105.405
44.000
Verkoop Overige opbrengsten
334.711 -
334.711 -
-
334.711 -
-
Opbrengsten
334.711
334.711
-
334.711
-
Indexatie Rentelasten Rente over winstdeel Financieringslasten
93.557 93.557
93.557 864 94.421
- 748 - 844 - 1.592
92.809 20 92.829
- 747 20 - 727
Cashflow
179.749
132.885
3.592
136.477
- 43.273
Winst t/m 2022 Verwerken resultaat 2023
105.000 2.000
Budget miv 2024 Af: boekwaarde eind '23
- 43.273 - 72.749
Boekwaarde 1 januari '24
- 72.749
Nog te verwachten winst
29.477
14
OP DE BLEEK EIBERGEN Beschrijving Dit betreft de gebiedsontwikkeling van het voormalige KTV terrein. De exploitatie wordt door ontwikkelaar Ter Steege gevoerd. Het plan wordt onder de gemeentelijke Bouwgronden in exploitatie verantwoord omdat de gemeente in het verleden grondposities heeft ingebracht. Met de ontwikkelaar is overeenstemming bereikt over een aanpassing van het woningbouwprogramma. Het gewijzigde bestemmingsplan is in 2018 vastgesteld. De woonwijk is nagenoeg afgerond en de openbare ruimte is aan de gemeente overgedragen. Voor het voormalige ketelhuis als beeldbepalend erfgoed is nog geen definitieve invulling gevonden. De realisatie van woon-werk kavels op bedrijventerrein de Mors vergt meer doorlooptijd dan verwacht.
Toelichting financieel Over de afgelopen jaren is totaal € 465.000 winst verantwoord. De boekwaarde bedraagt eind 2023 € 11.000 negatief. De nog verwachte kosten hebben betrekking op de realisatie van een kunstwerk. Dit beeld wordt door de ontwikkelaar en gemeente samen bekostigd en komt tot stand met betrokkenheid van de kinderen in de wijk. Na oplevering van dit beeld kan het complex administratief worden afgesloten.
Risico’s Er zijn geen specifieke risico’s binnen dit complex.
Programma Woningen:
Omschrijving Op de Bleek Eibergen Aankoop Civiel Plankosten Afwaarderingen
Boekwaarde Begroot 1 jan 2023 1 jan 2023
wijziging
1 jan 2024
Budget miv 2024
2 805.986 668.294 -
2 813.486 668.294 -
-
2 813.486 668.294 -
7.500 -
1.474.283
1.481.783
-
1.481.783
7.500
821.472 991.267
821.472 991.267
-
821.472 991.267
-
Opbrengsten
1.812.739
1.812.739
-
1.812.739
-
Indexatie Rentelasten Rente over winstdeel Financieringslasten
- 137.742 - 137.742
- 137.772 - 137.772
- 82 - 82
- 137.854 - 137.854
- 112 - 112
Cashflow
476.199
468.729
82
468.811
- 7.388
Winst t/m 2022 Verwerken resultaat 2023
465.000 -
Budget miv 2024 Af: boekwaarde eind '23
- 7.388 - 11.199
Boekwaarde 1 januari '24
- 11.199
Nog te verwachten winst
3.811
Investering Verkoop Overige opbrengsten
nog beschikbaar zijn 3 woon-werkkavels, zie www.opdebleek.nl
15
VONDERMAN NOORDIJK Beschrijving Aan de zuidrand van de bebouwde kern van Noordijk ligt het plan Vonderman. In dit plan waren lange tijd nog 4 kavels beschikbaar. In 2021 (1) en 2022 (3) zijn deze kavels aan de kopers geleverd. Na de bouw van de woningen kan het plan woonrijp worden afgerond. We voorzien dat de uitvoering hiervan in 2024 – 2025 plaats vindt.
Omschrijving Vonderman Noordijk
Boekwaarde Begroot 1 jan 2023 1 jan 2023
wijziging
1 jan 2024
Budget miv 2024
Aankoop Civiel Plankosten Afwaarderingen
80.347 307.538 -
181.953 329.049 -
5.000 843 -
186.953 329.892 -
106.606 22.354 -
Investering
387.885
511.002
5.843
516.845
128.959
Verkoop Overige opbrengsten
700.438 4.736
700.438 4.736
-
700.438 4.736
-
Opbrengsten
705.174
705.174
-
705.174
-
Indexatie Rentelasten Rente over winstdeel Financieringslasten
85.703 85.703
4.807 84.245 2.555 91.607
- 3.349 - 604 - 2.436 - 6.389
1.458 83.641 119 85.218
1.458 - 2.062 119 - 484
Er zijn geen significante risico’s binnen dit complex.
Cashflow
231.586
102.565
546
103.111
- 128.475
Programma
Winst t/m 2022 Verwerken resultaat 2023
83.000 - 2.000
Budget miv 2024 Af: boekwaarde eind '23
- 128.475 - 150.586
Boekwaarde 1 januari '24
- 150.586
Nog te verwachten winst
22.111
Toelichting financieel Over het jaar 2023 is een klein verlies van € 2.000 verantwoord als correctie op eerder genomen tussentijdse winsten tot een bedrag van € 83.000. De boekwaarde bedraagt per 1 januari 2024 negatief € 151.000. De kosten voor het woonrijp maken worden geraamd op bijna € 130.000. Na afronding resteert nog een beperkte winst van € 22.000.
Risico’s
Woningen:
4 kavels, 2 voor vrijstaande en 2 voor 2^1 kap woningen (verkocht)
16
OLLAND NOORD RIETMOLEN Beschrijving Dit betrof een nieuwbouwplan voor 19 woningen. Tot en met het jaar 2019 zijn 17 kavels verkocht. Twee minder courante kavels stonden vanwege de demografische ontwikkelingen op de nominatie om niet ingevuld te worden. Naar aanleiding van het actualiseren van de behoefte aan nieuwbouw in Rietmolen is besloten de twee kavels te herverkavelen tot vier kavels. Het bestemmingsplan is hierop in maart 2020 gewijzigd vastgesteld. Alle kavels in het plan zijn inmiddels verkocht.
Toelichting financieel In 2013 is de opbrengstverwachting voor het plan naar aanleiding van de beoogde vermindering van plancapaciteit naar beneden bijgesteld. Dit heeft toen geleid tot een afwaardering van € 310.000. In 2019 is extra ruimte voor nieuwbouw ontstaan, waardoor de begrote opbrengst toch weer kon worden verhoogd. Alle kavels in het plan zijn inmiddels verkocht. Mede daardoor kon tot en met het jaar 2022 een winst van € 675.000 worden verantwoord, waarmee het eerdere verlies ruimschoots is gecompenseerd. Over 2023 bedraagt de winst naar rato van de voortgang € 14.000. De boekwaarde per 1 januari 2024 bedraagt negatief € 39.000. We verwachten dat de investeringen voor het woonrijp afronden van dit complex nog circa € 25.000 bedragen. Het begrote eindresultaat is dan nog € 14.000 positief.
Omschrijving Olland Noord Rietmolen
wijziging
1 jan 2024
Budget miv 2024
Aankoop Civiel Plankosten Afwaarderingen
78.134 379.799 743.649 - 310.000
78.134 386.985 762.899 - 310.000
8.461 - 10.185 -
78.134 395.446 752.714 - 310.000
15.648 9.065 -
Investering
891.582
918.018
- 1.724
916.294
24.712
Verkoop Overige opbrengsten
1.913.182 1.750
1.913.182 1.750
-
1.913.182 1.750
-
Opbrengsten
1.914.932
1.914.932
-
1.914.932
-
Indexatie Rentelasten Rente over winstdeel Financieringslasten
295.616 295.616
294.906 2.290 297.195
183 - 2.150 - 1.967
295.088 140 295.228
- 527 140 - 387
Cashflow
727.735
699.718
3.692
703.410
- 24.325
Winst t/m 2022 Verwerken resultaat 2023
675.000 14.000
Budget miv 2024 Af: boekwaarde eind '23
- 24.325 - 38.735
Boekwaarde 1 januari '24
- 38.735
Nog te verwachten winst
14.410
Risico’s Er zijn geen significante risico’s binnen dit complex.
Programma Woningen:
Boekwaarde Begroot 1 jan 2023 1 jan 2023
de 21 kavels (6 rij, 6 tweekappers en 9 vrijstaand) zijn verkocht.
17
HONDELINKWEG NEEDE Beschrijving Dit betreft een nieuwbouwplan voor 21 woningen. De locatie is gelegen naast de voetbalvelden van SC Neede. De verkoop van kavels viel jarenlang enigszins tegen, maar vanaf 2018 is de marktsituatie verbeterd. De eind 2019 vastgestelde toetsingscriteria voor woningbouw boden extra ruimte voor plannen die in een aantoonbare behoefte voorzien. Dat heeft tot een herbeoordeling van dit plan geleid ten opzichte van de eerder voorgenomen visie om plancapaciteit terug te dringen.
Toelichting financieel Naar aanleiding van de in 2017 vastgestelde Structuurvisie Wonen Neede is de verwachte opbrengst voor de 8 kavels op het middenterrein geschrapt. Totaal moest daarom afgelopen jaren voor € 1.070.000 verlies worden genomen. Uiteindelijk zijn de kavels toch verkocht ten behoeve van woningbouw. Hierdoor is tot en met 2022 alsnog winst gerealiseerd tot een bedrag van € 732.000. Over 2023 is een winst van € 211.000 geboekt. Daarmee is het eerder genomen verlies nagenoeg gecompenseerd. Het plan is nagenoeg afgerond. In 2024 zal de afrekening van het laatste deel woonrijp maken worden verwerkt. Het complex kan daarna administratief worden afgesloten. We verwachten dat dit bij benadering budgettair neutraal zal zijn.
Risico’s
Omschrijving Hondelinkweg Neede Aankoop Civiel Plankosten Afwaarderingen
wijziging
1 jan 2024
Budget miv 2024
556.962 1.119.533 121.935 - 1.070.000
558.765 1.072.292 161.498 - 1.070.000
197 50.791 - 39.563 -
558.962 1.123.083 121.935 - 1.070.000
2.000 3.550 -
728.431
722.554
11.426
733.981
5.550
Verkoop Overige opbrengsten
2.108.090 78.502
2.108.090 78.502
-
2.108.090 78.502
-
Opbrengsten
2.186.592
2.186.592
-
2.186.592
-
Indexatie Rentelasten Rente over winstdeel Financieringslasten
508.822 508.822
4.543 506.676 12.347 523.567
- 4.543 - 28 - 10.237 - 14.808
506.648 2.110 508.758
- 2.173 2.110 - 63
Cashflow
949.340
940.471
3.382
943.853
- 5.487
Winst t/m 2022 Verwerken resultaat 2023
732.000 211.000
Budget miv 2024 Af: boekwaarde eind '23
- 5.487 - 6.340
Boekwaarde 1 januari '24
- 6.340
Nog te verwachten winst
853
Investering
Er zijn geen significante risico’s binnen dit complex.
Programma Woningen:
Boekwaarde Begroot 1 jan 2023 1 jan 2023
het plan biedt ruimte aan 21 woningen.
18
DE MOLLE HAARLO Beschrijving Op de locatie van het voormalige gemeenschapsgebouw De Molle aan de rand van de bebouwde kom in Haarlo is een kleinschalig woningbouwplan ontwikkeld. Planologisch zijn 5 woningen mogelijk. Hiervan zijn er inmiddels 3 gerealiseerd. De resterende 2 kavels aan Het Kossink bleken door de incourante ligging moeilijk verkoopbaar, waardoor voorrang is gegeven aan andere locaties in Haarlo. De betreffende gronden zullen we betrekken bij een mogelijke ontwikkeling van de naastgelegen voormalige horecalocatie.
Toelichting financieel Voorzichtigheidshalve houden we in de begroting geen rekening meer met de verkoopopbrengst voor de 2 kavels. Wel is nog budget beschikbaar voor civiele kosten voor de (her)inrichting van de openbare ruimte. De boekwaarde per 1 januari 2024 bedraagt € 45.000 negatief. Per saldo verwachten we nog een zelfde bedrag uit te moeten geven voor de definitieve inrichting. We kunnen het complex naar verwachting bijna budgettair neutraal afsluiten.
Risico’s Er zijn geen significante risico’s binnen dit complex.
Omschrijving De Mölle Haarlo
Boekwaarde Begroot 1 jan 2023 1 jan 2023
wijziging
1 jan 2024
Budget miv 2024
Aankoop Civiel Plankosten Afwaarderingen
3.090 40.817 32.869 - 19.710
3.090 81.936 35.369 - 19.710
2.056 125 -
3.090 83.992 35.494 - 19.710
43.175 2.625 -
Investering
57.066
100.685
2.181
102.866
45.800
Verkoop Overige opbrengsten
124.070 -
124.070 -
-
124.070 -
-
Opbrengsten
124.070
124.070
-
124.070
-
Indexatie Rentelasten Rente over winstdeel Financieringslasten
21.670 21.670
21.670 21.670
- 423 - 30 - 453
21.247 - 30 21.217
- 423 - 30 - 453
Cashflow
45.333
1.714
- 1.728
- 13
- 45.347
Winst t/m 2022 Verwerken resultaat 2023
3.000 - 3.000
Budget miv 2024 Af: boekwaarde eind '23
Boekwaarde 1 januari '24
- 45.333
Nog te verwachten verlies
- 45.347 - 45.333
Programma Woningen:
in theorie zijn nog 2 kavels uitgeefbaar (2^1 kapwoning)
19
- 13
DE HEUVER GELSELAAR Beschrijving Aan de Dorpsstraat in Gelselaar ligt voormalige boerderij De Heuver. Deze karakteristieke locatie is jaren geleden verworven om planologisch ruimte te bieden voor nieuwbouw van woningen. De oorspronkelijke omvang van deze plannen is inmiddels flink teruggeschroefd. De boerderij is begin 2020 verkocht en is na een grondige restauratie getransformeerd tot 2 ruime woningen. Naast de boerderij is ruimte beschikbaar voor 3 vrijstaande woningen. Er is nog 1 kavel onbebouwd.
Toelichting financieel Projecten waarbij bedrijfsverplaatsingen aan de orde zijn, zijn economisch vaak niet rendabel te exploiteren. Ook het beperken van de planomvang leidt tot financiële consequenties. Afgelopen jaren is het plan met € 1.115.000 afgewaardeerd. De boekwaarde per 1 januari 2024 bedraagt nog € 18.000. In de begroting is voor het jaar 2024 een opbrengst van € 160.000 opgenomen voor de verkoop van de laatste kavel. De levering heeft inmiddels ook al plaatsgevonden. We verwachten nog ruim € 100.000 uitgaven voor civiele uitgaven en inrichting groene bufferstrook. Over de laatste jaren is een winst van totaal € 63.000 geboekt. Per saldo resteert de komende jaren nog een winst van € 33.000. Het complex zal naar verwachting in 2025 kunnen worden afgesloten.
Risico’s
Omschrijving De Heuver Gelselaar Aankoop Civiel Plankosten Afwaarderingen
wijziging
1 jan 2024
Budget miv 2024
1.593.112 123.781 120.421 - 1.115.000
1.593.112 221.694 147.473 - 1.115.000
- 10.539 - 7.000 -
1.593.112 211.155 140.473 - 1.115.000
87.374 20.052 -
Investering
722.314
847.279
- 17.539
829.740
107.426
Verkoop Overige opbrengsten
560.125 508.626
723.500 508.626
- 3.375 -
720.125 508.626
160.000 -
1.068.751
1.232.126
- 3.375
1.228.751
160.000
Indexatie Rentelasten Rente over winstdeel Financieringslasten
301.028 301.028
3.677 298.817 1.721 304.215
- 1.899 1.353 - 1.184 - 1.730
1.778 300.170 537 302.485
1.778 - 858 537 1.457
Cashflow
45.409
80.632
15.894
96.526
51.117
Winst t/m 2022 Verwerken resultaat 2023
51.000 12.000
Budget miv 2024 Af: boekwaarde eind '23
51.117 17.591
Boekwaarde 1 januari '24
17.591
Nog te verwachten winst
33.526
Opbrengsten
Voor dit complex zijn geen specifieke risico’s bekend.
Programma Woningen:
Boekwaarde Begroot 1 jan 2023 1 jan 2023
de laatste van de 3 kavels voor vrijstaande woningen is in 2024 geleverd
20
LEUSINKBRINK RUURLO (Zoomgebied en Zone Enkeerdlaan) Beschrijving Dit betreft een grootschalige gebiedsontwikkeling in opvolgende fases aan de oostzijde van Ruurlo. De gemeente Ruurlo heeft hiervoor in 2001 een overeenkomst gesloten met Exploitatiemaatschappij Leusinkbrink BV. De ontwikkelaar is op grond daarvan verantwoordelijk voor de aanleg van civiele werken (waaronder de oostelijke en zuidelijke rondwegen) en de verkoop van kavels. De gemeente verwerft de grond, voert de planologische procedures, treedt op als financier en deelt voor 50% mee in een positief projectresultaat. De partijen voerden een juridische procedure in hoger beroep over de gevolgen van de demografische ontwikkelingen. Eind 2020 is een minnelijk akkoord bereikt. De effecten daarvan zijn in de cijfers verwerkt.
Toelichting financieel Het overzicht hiernaast geeft een beperkt beeld van de totale financiële situatie. De exploitatie wordt immers in belangrijke mate verantwoord binnen de vennootschap. De uitkomsten van het bereikte akkoord zijn in de jaarrekening 2020 verwerkt. De plandelen Leusinkbrink Zuid, Noord en de 4 kavels aan de westzijde van de Brinklaan zijn op dat moment tegen taxatiewaarde overgeheveld naar de post Materiële vaste activa. De boekwaarde is met € 250.000 afgewaardeerd. Dit is gedekt door een bijdrage uit de voorziening. In de exploitatiebegroting resteert nu nog het afronden van het Zoomgebied en de Zone Enkeerdlaan. De boekwaarde voor de gronden die de gemeente in deze plandelen bezit bedraagt per 31 december 2023 € 22.000 negatief. Het gaat daarbij om circa 2.100 m2 kavels voor 5 woningen, waarvoor de gemeente contractueel € 11,35 per m2 ontvangt. In de begroting houden we voorzichtigheidshalve rekening met kosten voor herstel van de openbare ruimte die niet op anderen verhaald kan worden.
Omschrijving Leusinkbrink Ruurlo
wijziging
1 jan 2024
Budget miv 2024
Aankoop Civiel Plankosten Afwaarderingen
334.133 40.344 5.271.719 - 250.000
334.133 52.259 5.293.366 - 250.000
6.296 - 1.355 -
334.133 58.555 5.292.010 - 250.000
18.211 20.291 -
Investering
5.396.197
5.429.758
4.941
5.434.699
38.502
Verkoop Overige opbrengsten
4.245.969 2.634.808
4.269.101 2.635.916
0 851
4.269.101 2.636.767
23.131 1.959
Opbrengsten
6.880.778
6.905.017
851
6.905.868
25.090
Indexatie Rentelasten Rente over winstdeel Financieringslasten
664.669 664.669
1.086 664.253 90 665.429
- 436 27 - 88 - 497
650 664.280 2 664.933
650 - 389 2 264
Cashflow
819.912
809.829
- 3.593
806.236
- 13.676
Winst t/m 2022 Verwerken resultaat 2023
802.000 - 4.000
Budget miv 2024 Af: boekwaarde eind '23
- 13.676 - 21.912
Boekwaarde 1 januari '24
- 21.912
Nog te verwachten winst
8.236
We verwachten komende jaren nog een beperkte winst van € 8.000 te realiseren. Het complex kan – na de realisatie van de laatste 5 woningen – in 2025 worden afgesloten.
Risico’s Door het bereiken van een minnelijk akkoord zijn de risico’s sterk beperkt. Mogelijk kleven er nog wel fiscale consequenties aan. Dit risico schatten we in op circa € 50.000.
Programma Woningen:
Boekwaarde Begroot 1 jan 2023 1 jan 2023
in het Zoomgebied zijn eind 2023 nog 5 kavels beschikbaar (2x tweekapwoning en 3 rijwoningen).
Voor een actueel beeld van het plan verwijzen we naar www.ruurlo-bouwkavels.nl
21
ELBRINK DE HEURE BORCULO Beschrijving Aan de westzijde van Borculo ligt de wijk Elbrink. Woningbouw binnen een deel van dit plan was tot enkele jaren terug niet mogelijk als gevolg van de milieucontour rond de voormalige rioolwaterzuivering. In 2021 is het bestemmingsplan herzien voor een beperkt deel dat juist buiten de contour lag. Hier konden 5 kavels worden gerealiseerd. De laatste kavel voor een vrijstaande woning is in 2024 geleverd.
Toelichting financieel De boekwaarde eind 2023 bedraagt € 51.000 negatief; per saldo waren de opbrengsten uit kavelverkopen (€ 387.000) hoger dan de investeringen (€ 194.000) en de winstnemingen. Het budget voor investeringen is per 2024 naar beneden bijgesteld als gevolg van de aanbestedingsresultaten voor het civiele werk. De werkelijke kosten vielen daarbij lager uit dan de oorspronkelijke begroting op basis van algemenere kengetallen. In 2022 is € 40.000 winst verantwoord en in 2023 kon € 102.000 winst bijgeboekt worden. We verwachten de komende jaren nog € 140.000 winst te behalen, zodat de totale winst op dit complex € 282.000 bedraagt. Hierbij moet worden opgemerkt dat deze winst relatief hoog uitvalt omdat in eerdere jaren (2013) gelet op de krimp een forse afwaardering op de grondposities voor plan Elbrink is verantwoord. We verwachten het complex in 2025 af te kunnen sluiten.
Omschrijving Elbrink De Heure
wijziging
1 jan 2024
Budget miv 2024
Aankoop Civiel Plankosten Afwaarderingen
45.000 129.293 20.187 -
45.000 309.000 37.412 -
- 114.000 - 2.745 -
45.000 195.000 34.667 -
65.707 14.480 -
Investering
194.480
391.412
- 116.745
274.667
80.188
Verkoop Overige opbrengsten
387.090 -
556.340 -
-
556.340 -
169.250 -
Opbrengsten
387.090
556.340
-
556.340
169.250
- 742 - 742
8.992 - 4.301 4.095 8.786
- 7.656 - 747 - 991 - 9.394
1.336 - 5.049 3.104 - 608
1.336 - 4.307 3.104 133
Cashflow
193.352
156.142
126.139
282.281
88.929
Winst t/m 2022 Verwerken resultaat 2023
40.000 102.000
Budget miv 2024 Af: boekwaarde eind '23
88.929 - 51.352
Boekwaarde 1 januari '24
- 51.352
Nog te verwachten winst
140.281
Indexatie Rentelasten Rente over winstdeel Financieringslasten
Risico’s Er zijn geen specifieke risico’s verbonden aan dit complex.
Programma Woningen:
Boekwaarde Begroot 1 jan 2023 1 jan 2023
5 kavels, waarvan 4 tweekappers en 1 vrijstaande woning
22
ELBRINK LEENKAMER BORCULO Beschrijving Aan de westzijde van Borculo ligt de wijk Elbrink. Woningbouw binnen een deel van dit plan was tot enkele jaren terug niet mogelijk als gevolg van de milieucontour rond de voormalige rioolwaterzuivering. In 2023 is het bestemmingsplan herzien voor het deel dat binnen deze contour ligt, waarbij ook de geurzone en gebruiksmogelijkheden van de waterzuivering zijn gewijzigd. Er kunnen 13 kavels worden gerealiseerd. De uitgifte verloopt in fases. In de eerste helft van 2024 worden 6 kavels via loting verkocht.
Toelichting financieel De boekwaarde eind 2023 bedraagt € 150.000. Voor een deel is deze ontstaan door de overheveling vanuit de post Materiële vaste activa (€ 69.000). Daarnaast zijn bouwrijp maak werkzaamheden uitgevoerd tot een bedrag van € 80.000. Ten opzichte van de in 2023 vastgestelde exploitatiebegroting zijn slechts beperkte prijsaanpassingen gedaan. We verwachten voor civiele investeringen en plankosten slechts een bedrag van bijna € 100.000 nodig te hebben. Deze investering is beperkt omdat het plangebied Elbrink al eerder woonrijp is aangelegd. We ramen de opbrengsten voor de verkoop van 13 kavels op ruim € 1.850.000. Dit resulteert uiteindelijk in een verwachte winst van circa € 1.600.000. Hierbij moet worden opgemerkt dat deze winst hoog uitvalt omdat in eerdere jaren (2013) gelet op de krimp een forse afwaardering op de grondposities voor plan Elbrink is verantwoord. We verwachten het complex eind 2026 af te kunnen sluiten.
Omschrijving Boekwaarde Begroot Elbrink Leenkamer 13 kavels 1 jan 2023 1 jan 2023
wijziging
1 jan 2024
Budget miv 2024
Aankoop Civiel Plankosten Afwaarderingen
69.000 80.020 1.287 -
69.000 157.500 22.500 -
212 - 2.500 -
69.000 157.712 20.000 -
77.692 18.713 -
Investering
150.307
249.000
- 2.288
246.712
96.405
Verkoop Overige opbrengsten
-
1.852.525 -
-
1.852.525 -
1.852.525 -
Opbrengsten
-
1.852.525
-
1.852.525
1.852.525
Indexatie Rentelasten Rente over winstdeel Financieringslasten
-
3.869 - 14.271 2.667 - 7.735
- 1.097 - 7.027 17.545 9.421
2.772 - 21.298 20.212 1.686
2.772 - 21.298 20.212 1.686
- 150.307
1.611.260
- 7.132
1.604.127
1.754.434
Cashflow Winst t/m 2022 Verwerken resultaat 2023
-
Budget miv 2024 Af: boekwaarde eind '23
1.754.434 150.307
Boekwaarde 1 januari '24
150.307
Nog te verwachten winst
1.604.127
Risico’s Er zijn geen specifieke risico’s verbonden aan dit complex.
Programma Woningen:
13 kavels, waarvan 4 tweekappers en 1 vrijstaande woning
23
Balanswaarde De boekwaarde van het complex na aftrek van eventueel gevormde voorzieningen voor verwachte verliezen.
Begrippenlijst Hieronder lichten we de meest gebruikte begrippen op het terrein van gemeentelijke grondexploitaties toe. Voor meer informatie verwijzen we ook graag naar de volgende bronnen: • •
Boekwaarde De boekwaarde van een complex is het saldo van de verrichte investeringen en de gerealiseerde opbrengsten. De boekwaarde kan worden verhoogd met vervaardigingskosten (bouw- en woonrijp maken, plankosten en overige kosten volgens het Besluit ruimtelijke ordening) voor zover de marktwaarde dit toelaat. De boekwaarde daalt door kavelopbrengsten (en kan mogelijk negatief worden). Nadat alle kavels zijn uitgegeven en de openbare ruimte is opgeleverd kan het complex worden afgesloten en zal het eindresultaat verantwoord worden.
Notitie Grondbeleid commissie BBV https://www.commissiebbv.nl/cms/view/f0679c8b-b77d-4f91-bff5b66a612634ac/grondexploitatie VNG Notitie Grondbeleid voor raadsleden https://vng.nl/publicaties/grondbeleid-voor-raadsleden
Actief grondbeleid Een vorm van grondbeleid waarbij de gemeente grond verwerft, bouw- en woonrijp maakt en kavels verkoopt met het oog op de gewenste bebouwing. De gemeente draagt daarbij het economisch risico op de grondexploitatie.