2021-05-10 Raadsbrief - Bijlage 2 - Rapportage onderzoek gevolgen coronacrisis voor ondernemers in Gelderland - meting maart 2021
Tekst van het document
Gevolgen coronacrisis voor ondernemers in Gelderland Resultaten ondernemerspanel | 4-meting (maart 2021)
Voorwoord Voor u ligt de rapportage van de vierde meting van het Gelderse corona ondernemerspanel. Een initiatief van VNO-NCW Midden, MKB-Nederland Midden, Oost NL en de provincie Gelderland. Het panel is opgezet met als doel input op te halen bij ondernemers om (lokale) overheid te informeren over de behoefte en optimalisering van de hulpmaatregelen en daarmee de economie in Gelderland te ondersteunen. De coronacrisis raakt ons allemaal en nu in het voorjaar 2021 zitten we in lockdown. Hoewel het einde in zicht is zijn de effecten voor ondernemers divers. In het onderzoek is daarom een breed pakket aan vragen meegenomen over onder andere de impact van de crisis op de omzet en de werkgelegenheid van Gelderse ondernemingen, maar ook over de keuzes om weer te gaan investeren.
Inhoudsopgave 1.
Onderzoeksopzet
3
2.
Resultaten
5
2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6
3.
Impact coronacrisis op omzet en bedrijfsvoering Impact coronacrisis op de werkgelegenheid Beoordeling economische hulpmaatregelen Effectiviteit hulpmaatregelen Behoefte aan andere hulpvormen Verwachte gevolgen coronacrisis
Achtergrondkenmerken
6 16 20 23 24 25
28
Wij danken jullie allen van harte voor het (wederom) meedoen en roepen eenieder op om aan de slag te gaan met de aanbevelingen.
Colofon Het ondernemerspanel en de rapportage zijn opgesteld en uitgevoerd door Right Marktonderzoek. Heeft u vragen naar aanleiding van deze rapportage of wilt u meer informatie, dan kunt u contact opnemen met VNO-NCW Midden via info@vno-ncwmidden.nl of met Right Marktonderzoek via ghamstra@rightmarktonderzoek.nl.
2
1. Onderzoeksopzet
3
1. Onderzoeksopzet
Aanleiding
Omdat de coronacrisis veel impact heeft op ondernemers, is in april 2020 een ondernemerspanel opgezet om de gevolgen van de coronacrisis te monitoren. Inzicht in de ontwikkelingen en de stand van zaken bij het bedrijfsleven kan de lokale overheden helpen om gericht ondersteuning te bieden. De monitor biedt inzicht in de stand van zaken bij het bedrijfsleven, maar ook de behoefte aan hulpmaatregelen en de wijze waarop de geboden hulpmaatregelen worden ontvangen. De overheid heeft een pakket aan hulpmaatregelen opgesteld, maar de vraag is hoe deze hulpmaatregelen door ondernemers worden ervaren en in welke mate dit ze de hulp biedt die ze nodig hebben, maar ook welke andere ondersteuning ze eigenlijk nodig hebben. Door dit op een gestructureerde wijze onder een grote groep ondernemers te monitoren, kan in beeld worden gebracht in hoeverre de geboden hulpmaatregelen daadwerkelijk aankomen en waar eventuele aanpassingen wenselijk zijn.
Doelgroep
De doelgroep wordt gevormd door de ondernemers, gevestigd in de provincie Gelderland. Aan het onderzoek hebben zowel ondernemers met personeel als zzp’ers deelgenomen.
Methode
Het onderzoek is uitgevoerd door middel van online onderzoek en deze vierde meting heeft een totale respons van n=1.166 opgeleverd. De benadering van de ondernemers is via drie verschillende kanalen uitgevoerd: ▪ ad random telefonische benadering van ondernemers in Gelderland door Right Marktonderzoek, voor deelname aan een online onderzoek (n=222) ▪ een oproep om deel te nemen aan het onderzoek via diverse kanalen van de opdrachtgevers verspreid (n=250) ▪ benadering van deelnemers aan de eerste twee metingen van het ondernemerspanel (n=694).
Veldwerkperiode
Het veldwerk voor deze vierde meting vond plaats van 8 maart tot en met 24 maart 2021. Het veldwerk voor de eerdere metingen is uitgevoerd in de perioden: ▪ eerste meting: van 17 april tot en met 3 mei 2020
▪ tweede meting: van 26 juni tot en met 10 juli 2020 ▪ derde meting: van 9 november tot en met 27 november 2020. Weging
De opzet van de monitor is om een zo groot mogelijke groep ondernemers voor het onderzoek te bereiken; de wijze van benadering zorgt er mogelijk voor dat bepaalde groepen in de steekproef onder- of oververtegenwoordigd zijn. Om dit effect op te heffen zijn de resultaten gewogen op basis van sector.
Rapportage
In deze rapportage worden de resultaten van het onderzoek op totaalniveau weergegeven en voorzien van de belangrijkste conclusies. Daarnaast worden opmerkelijke verschillen op basis van bedrijfsomvang, branche of regio tekstueel in de rapportage benoemd. Om de ontwikkelingen door de tijd te monitoren, wordt op verschillende plaatsen in het rapport een vergelijking gemaakt met de resultaten van de eerdere metingen.
4
2. Resultaten
5
2.1 Impact coronacrisis op omzet en bedrijfsvoering
Welk effect heeft de coronacrisis tot nu toe op uw omzet ten opzichte van 11 maart 2020? (basis: alle ondervraagden; n=1.166) 100%
▪ Ondanks strengere lockdown voor veel perioden, blijft het percentage bedrijven dat minder
3%
3%
omzet realiseert dalen
8% 14%
90%
Ook de vierde meting van de coronamonitor bevestigt het beeld dat de eerste periode van de
14%
22% 80%
coronacrisis de meeste impact had op het bedrijfsleven in Gelderland. Het percentage ondernemingen dat een hogere omzet weet te realiseren ten opzichte van een jaar eerder
23% 23%
70%
25%
17% 60%
50%
40%
30%
18% 13%
11%
21%
20%
17%
stijging tot 20%
(november 2020) weer licht gestegen van 19% naar 22%.
15%
9% 5%
10%
6% 2%
1e meting
2e meting
▪ Ondernemingen actief in de horeca (95%), cultuur (93%) en sport en recreatie (93%) hebben
daling van 20% - 40%
het meest te maken met omzetdaling. Ondernemingen uit de sectoren landbouw (65%),
daling van 40% - 60%
groothandel (60%), de bouw- en installatietechniek (60%) en industrie (54%) hebben relatief
daling van 60% - 80%
vaak te maken met een omzetstijging of een omzet die vergelijkbaar is met een jaar eerder.
daling van 80% - 100%
▪ Ondernemingen met meer dan 25 medewerkers noteren relatief vaak een omzetstijging (circa 25%).
7%
0%
ondernemingen met een omzetdaling van 40% of meer, is ten opzichte van de derde meting
daling van 100%
13% 10%
stijging van 20% - 50%
daling tot 20%
13%
20%
groeit, net als het percentage bedrijven dat een vergelijkbare omzet behaalt. Het percentage
geen effect 25%
10%
stijging boven 50%
4% 1% 3e meting
9% 6% 5% 2% 4e meting
6
2.1 Impact coronacrisis op omzet en bedrijfsvoering
Op welke termijn verwacht u dat de onderstaande factoren invloed gaan hebben op uw bedrijfsvoering? (basis: alle ondervraagden; n=1.166) ▪ In maart 2021 worden de liquiditeit en het wegvallen van orders door de ondernemers nog steeds als de factoren benoemd die 100%
het meest van invloed zijn op de bedrijfsvoering. Toch neemt het percentage ondernemers dat hier mee te maken heeft of
90%
verwacht te krijgen af. Tijdens de derde meting noemde 45% van
80% 70%
het wegvallen van orders werd in november nog zelfs door 57%
66%
60%
72%
genoemd (nu 47%). Liquiditeit is in de horeca wel een groot
85%
niet
50%
op de lange termijn
40% 30% 20%
de ondernemers nog liquiditeit als belangrijke factor (nu 42%) en
53%
58%
17% 17% 13% 12%
8%
7%
binnen drie maanden nu / acuut
probleem, driekwart van de ondernemingen uit deze sector heeft nu of binnen drie maanden liquiditeitsproblemen. Ook bij bedrijven in de detailhandel (43%) komt dit relatief veel voor. ▪ Als er al personele problemen ontstaan door de coronacrisis, dan is het niet meer het hebben van een personeelsoverschot (15%
8%
9%
13%
11%
7% 4% 4%
Liquiditeit
Personeeltekort
Personeelsoverschot
10% 0%
23% 12% Het wegvallen van aanvoer
en was 22%), maar signaleren steeds meer ondernemers dat het vinden van gekwalificeerd personeel in toenemende mate
Het wegvallen van orders
lastiger wordt. Een derde van de ondernemers noemt dit een factor die van invloed is of gaat worden op de bedrijfsvoering,
terwijl dat in november nog voor iets meer dan een kwart van de ondernemingen gold.
7
2.1 Impact coronacrisis op omzet en bedrijfsvoering
Met welke acute problemen of kansen heeft u, als ondernemer, op dit moment te maken? (basis: alle ondervraagden; n=1.166) problemen
kansen wegvallen van orders/opdrachten
16%
personeelstekort
8%
omzetdaling
7%
geen omzet/sluiting
7%
liquiditeitsproblemen
6%
(beperkte) aanvoer goederen
6%
voorzichtigheid/onzekerheid bij opdrachtgevers
4%
gezondheidsproblemen, quarantaine/testen personeel
4%
problemen door covidmaatregelen
3%
problemen met de hulpmaatregelen
meer digitaliseren/online
9%
uitbreiding van de markt door corona
8%
product/concept aanpassen
6%
nadenken toekomst
6%
nieuwe markt aanboren
4%
nieuw product ontwikkelen
2%
3%
ondernemers adviseren
1%
contactproblemen (fysiek)
3%
weg vallen concurenten
1%
verhoging kosten (productprijzen, loonkosten etc.)
2%
ontbreken toekomstperspectief
2%
overig
overig geen kansen
6%
geen problemen
36% 0%
10%
16%
20%
30%
53% 0%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
40%
▪ De belangrijkste problematiek waar de Gelders ondernemers acuut mee te maken hebben is dat er minder geld binnen komt (wegvallen orders (16%), omzetdaling (7%) of in het geheel geen omzet door gedwongen sluiting (7%)). Los van de omzetproblematiek valt hier ook het eerder genoemde personeelstekort op: 8% van de ondernemingen heeft op dit moment al acuut problemen om geschikt personeel te vinden. ▪ De belangrijkste kansen zitten voor bijna een tiende van de ondernemers in het verdergaand digitaliseren van de dienstverlening (bijvoorbeeld online verkopen of online trainingen). Ook ervart 8% dat de markt door de komst van corona groter voor hen geworden is, waardoor het mogelijk is om een bredere markt te bedienen.
8
2.1 Impact coronacrisis op omzet en bedrijfsvoering
In welk opzicht verschilt de impact op uw onderneming ten opzichte van de eerste corona-golf in het voorjaar van 2020? (basis: alle ondervraagden; n=1.166)
meer impact/meer voelbare gevolgen
Gevolgen coronacrisis voor branches divers
13%
impact is minder groot/er is gewenning
11%
beter voorbereid/beter op in te spelen
▪ Voor ruim de helft van de Gelderse ondernemingen is de impact van corona
5%
nu in maart 2021 vergelijkbaar met de impact een jaar eerder tijdens de
minder paniek/schrik/onrust
3%
minder orders/minder omzet
3%
geen totale stilstand
3%
reserves raken op/liquiditeitsproblemen
3%
problemen door covidmaatregelen
2%
onrust en paniek uit de eerste golf wat is verdwenen (3%). Daar staat
moedeloosheid
1%
tegenover dat 13% meer impact ervaart doordat de gevolgen meer
meer corona/dichterbij
1%
voelbaar zijn, de reserves beginnen op te raken (3%), maar ook omdat er bij
geen steun van de overheid
1%
een deel van de ondernemers moedeloosheid ontstaat. Diverse malen
overig
zogenaamde eerste golf. ▪ Het sentiment bij de overige ondernemers verschilt sterk. Een deel van hen ervaart een minder grote impact doordat er bijvoorbeeld een stukje gewenning is (11%), doordat men beter voorbereid is (5%) of doordat de
worden hierover opgemerkt dat de ondernemer het zelf mentaal zwaar
10%
de gevolgen zijn vergelijkbaar
vindt of dat de medewerkers het mentaal zwaar vinden.
53%
we ervaren geen gevolgen
3%
0%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
9
2.1 Impact coronacrisis op omzet en bedrijfsvoering
Welke impact heeft de coronacrisis op het eigen vermogen van uw onderneming? (basis: alle ondervraagden; n=1.166) 100%
90%
3% 2% 8%
32%
60%
zeer positieve impact
geen impact 34%
30%
(licht) negatieve impact
20%
zeer negatieve impact
10%
9%
(licht) positieve impact
50% 40%
ja weet ik niet/wil ik niet zeggen
80% 70%
Is uw onderneming naar aanleiding van de coronacrisis nieuwe kredietverplichtingen aangegaan? (basis: alle ondervraagden; n=1.166)
91%
21%
nee 0%
▪ Bij ruim de helft van de ondernemingen heeft de coronacrisis in meer of mindere mate een negatieve impact op het eigen vermogen van de onderneming; dit geldt sterker voor de kleinere ondernemingen dan voor de grotere. Ook hier springen logischerwijs de sectoren horeca (93%) en de detailhandel (70%) er in negatieve zin bovenuit. Bij de overige ondernemingen geldt dat het eigen vermogen gelijk blijft of bij een tiende zelfs (licht) stijgt. Voor industriële ondernemingen (46%) en ondernemingen in de bouw- en installatietechniek (52%) geldt relatief vaak dat de coronacrisis geen impact heeft op het eigen vermogen. ▪ Hoewel het percentage ondernemingen dat liquiditeitsproblemen heeft, of op (korte) termijn verwacht, daalde ten opzichte van de meting in november vorig jaar (zie pagina 7), steeg het percentage ondernemingen dat door de coronacrisis nieuwe kredietverplichtingen is aangegaan van 7% naar 9%. Vooral in de horeca (33%) en de detailhandel (19%) zijn vaak nieuwe kredietverplichtingen aangegaan.
10
2.1 Impact coronacrisis op omzet en bedrijfsvoering
Heeft uw onderneming door de coronacrisis liquiditeitsproblemen en daardoor extra leningen/uitstel van betalingen nodig? (basis: alle ondervraagden; n=1.166) 100%
Welke stappen heeft u hiervoor ondernomen? (basis: ondernemers met liquiditeitsproblemen die gezocht hebben naar een oplossing; n=137) uitstel belastingafdracht
68%
28%
12% 90%
uitstel huur
5% 80% 18% 70%
Ja, maar er zijn nog geen oplossingsgerichte stappen ondernomen
60% 50%
Nee, maar dat verwacht ik wel
40% 30%
20%
Ja, en er zijn oplossingsgerichte stappen ondernomen
65%
Nee, en ligt ook niet in de verwachting
15%
7%
50%
uitstel van betaling bij leveranciers
23%
11%
66%
overbruggingskrediet bij private kredietverstrekker
21%
8% 4%
66%
lening bij familie
22%
uitstel hypotheek
18%
lening bij regionale/lokale overheid
76% 8% 3%
71%
10%
87%
lening bij regionale ontwikkelingsmaatschappij
10% 0%
28%
96% 0%
ontvangen
afgewezen
10%
20%
30%
40%
50%
aangevraagd, maar nog onbekend
60%
70%
80%
90%
100%
niet aangevraagd
▪ Het percentage ondernemingen dat te maken heeft met liquiditeitsproblemen die dusdanig zijn dat er extra leningen nodig zijn of uitstel van betaling nodig is, is vergelijkbaar met de situatie in november 2020 toen 15% deze vraag met ja beantwoordde. Van de ondernemingen met meer dan 50 medewerkers verwacht een groot deel 82% dat er geen liquiditeitsproblemen zullen ontstaan. ▪ Ondernemingen die al aan oplossingen gewerkt hebben, kiezen vooral voor de uitstel van belastingafdracht. Meer dan in november 2020 wordt er al dan niet succesvol geprobeerd om uitstel van betaling van huur te krijgen (dat was 42%). Ditzelfde geldt voor uitstel van betaling bij leveranciers (was 18%). Bijna een kwart van de ondernemers klopt aan bij familie voor een lening.
11
2.1 Impact coronacrisis op omzet en bedrijfsvoering
Welke van de volgende investeringen in uw onderneming worden uit- of afgesteld? (basis: alle ondervraagden; n=1.166 – meerdere antwoorden mogelijk) ▪ Net als bij de derde meting in november 2020 stelt circa de helft van de vervangingsinvesteringen
27%
uitbreidingsinvesteringen
26%
investeringen in energiebesparing of duurzame opwekking van energie
20%
investeringen in onderhoud/verbouwing bedrijfspand(en)
20%
Gelderse ondernemingen investeringen uit. Dit lag bij de eerste twee metingen rond de 60%. Nog steeds, maar in mindere mate, zijn het de vervangings- en uitbreidingsinvesteringen die het meest genoemd zijn als investeringen die (nog even) niet plaatsvinden. Een vijfde van de
ondernemers investeert momenteel minder in het onderhouden of verbouwen van bedrijfspanden of het verduurzamen van de onderneming.
investeringen in opleiding en training van personeel
18%
investeringen in nieuw personeel
▪ Ondernemingen in de sectoren landbouw (18%), bouw- en
16%
installatietechniek (35%) en groothandel (36%) hebben het minst vaak investeringen in het verhogen van de arbeidsproductiviteit
10%
anders
investeringen uitgesteld. Daar staat tegenover dat vrijwel alle
horecaondernemers (91%) investeringen uit- of afstellen.
3%
vooralsnog worden er geen investeringen uit- of afgesteld
52% 0%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
12
2.1 Impact coronacrisis op omzet en bedrijfsvoering
Heeft u nieuwe producten of diensten ontwikkeld als gevolg van de coronacrisis? (basis: alle ondervraagden; n=1.166) ▪ Een deel van de Gelderse ondernemers noemde eerder al bij de kansen die er ondanks, of misschien wel juist door, de coronacrisis zijn, het ja, maar ik weet nog niet wat het resultaat ervan zal zijn
12%
ontwikkelen van nieuwe producten of diensten of het uitbreiden van de markt. Wanneer concreet gevraagd wordt of er als gevolg van de
ja en de nieuwe producten en/of diensten leveren flink meer op dan ze hebben gekost
coronacrisis nieuwe producten of diensten zijn ontwikkeld, dan antwoordt
2%
bijna 40% hierop bevestigend (was 37% bij de vorige meting). Voor ruim een derde van de ondernemers met een nieuw product of dienst was deze
ja en de nieuwe producten en/of diensten leveren iets meer op dan ze hebben gekost
6%
ja en de nieuwe producten en/of diensten waren kostendekkend
6%
in ieder geval kostendekkend. Voor echter een bijna even grote groep geldt dat deze producten/diensten meer gekost hebben dan ze opleveren. ▪ Net als bij de vorige meting is er in de landbouw (18%) en de bouw- en
installatietechniek (17%) het minst gezocht naar nieuwe producten of diensten. Dit heeft er waarschijnlijk mee te maken dat deze sectoren weinig
ja, maar de nieuwe producten en/of diensten hebben meer gekost dan dat het oplevert
12%
omzetverlies ondervinden van de coronacrisis.
nee
61%
0%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
70%
13
2.1 Impact coronacrisis op omzet en bedrijfsvoering
Bent u van plan om het komende jaar investeringen te doen om sterker uit deze crisis te komen? (basis: alle ondervraagden; n=1.166 – meerdere antwoorden mogelijk)
Welk bedrag verwacht u dat er met deze investering gemoeid is? (basis: alle ondervraagden die een investering willen doen; n=680)
investeringen in opleiding en training van personeel
26%
€ 10.000.000,- of meer
1%
investeringen in nieuw personeel
25%
€ 5.000.000,- tot € 10.000.000,-
2%
investeringen in marketing
22%
investeringen in digitalisering
22%
investeringen in automatisering
€ 1.000.000,- tot € 5.000.000,-
4%
€ 250.000,- tot € 1.000.000,-
6%
18% € 100.000,- tot € 250.000,-
investeringen in duurzaamheid
12%
15% € 50.000,- tot € 100.000,-
investeringen in productiecapaciteit
17%
9%
uitbreiding pand / verbouwing
3%
anders
3%
tot € 50.000,weet ik (nog) niet
vooralsnog geen plannen voor exra investeringen. 10%
20%
30%
40%
15%
wil ik niet zeggen
42% 0%
41%
50%
60%
1% 0%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
▪ De bereidheid om in het komende jaar te investeren om sterker uit de coronacrisis te komen lijken groot. Ruim meer dan de helft van de Gelderse ondernemingen heeft plannen om investeringen te gaan doen. Er lijkt vooral veel bereidheid om te investeren in de (bij)scholing van personeel en het aantrekken van nieuw personeel. Hiernaast denkt men (meer) te gaan investeren in marketing, digitalisering en automatisering. ▪ Hoewel de meerderheid denkt aan investeringen tot € 50.000,- (41%) of tussen de € 50.000,- en € 100.000,- (17%), zegt 7% van de ondernemingen die willen gaan investeren, meer dan € 1 miljoen te gaan investeren.
14
2.1 Impact coronacrisis op omzet en bedrijfsvoering
Heeft u zelf of onder uw personeel te maken (gehad) met besmetting met het coronavirus? (basis: alle ondervraagden; n=1.166) ▪ Bij ruim de helft (56%) van de Gelderse ondernemingen is de ondernemer zelf of een of meerdere medewerkers besmet geweest met het ja, maar dit heeft/had nauwelijks impact op de bedrijfsvoering
39%
coronavirus. Veelal had dit geen of nauwelijks gevolgen voor de bedrijfsvoering.
ja, en dit heeft/had een redelijk grote impact op de bedrijfsvoering
▪ Bij 17% van de ondernemingen had de coronabesmetting wel een (redelijk)
13%
grote impact op de bedrijfsvoering.
ja, en dit heeft/had een grote impact op de bedrijfsvoering
4%
nee
44%
0%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
15
2.2 Impact coronacrisis op de werkgelegenheid
Welke impact heeft de coronacrisis op de werkgelegenheid binnen uw onderneming op dit moment? (basis: ondernemingen met personeel; n=1.017 – meerdere antwoorden mogelijk) ▪ De gevolgen van de coronacrisis in deze vierde meting verschillen duidelijk mijn onderneming groeit en ik neem medewerkers aan
op het gebied van de werkgelegenheid. Eerder werd al geconstateerd dat
23%
ik heb momenteel meer medewerkers dan werk
ondernemers nu al moeite hebben of verwachten te krijgen op het gebied
16%
van het vinden van gekwalificeerd personeel. Hierop aansluitend noemt
ik maak gebruik van arbeidstijdverkorting (now), maar flexibele contracten lopen af en ik overweeg deze niet te verlengen
10%
meer inhuur van flexibel personeel.
bijna een kwart van de ondernemingen met personeel, dat de onderneming
groeit en er dus ook weer personeel aangenomen wordt. Bij de meting uit
9%
minder inhuur van flexibel personeel.
7%
er is nu ruimte en tijd om medewerkers op te leiden
6%
ik werk samen met andere bedrijven aan collegiale in- en uitleen of ben van plan dit te doen er zijn medewerkers (arbeidsmigranten) teruggekeerd naar land van herkomst
november jl. was dit nog maar bij 14% van de Gelderse ondernemingen het geval. Ondernemingen in de landbouw (36%), industrie (35%), zakelijke dienstverlenging (32%), vervoer en opslag (30%) en informatie en communicatie (30%) noemen dit relatief vaak.
4%
▪ Het percentage bedrijven dat momenteel meer medewerkers heeft dan
1%
anders
werk, is vergelijkbaar met de voorgaande meting en logischerwijs het
5%
hoogst bij de horecaondernemingen (59%) en de detailhandel (25%).
ik weet het (nog) niet
7%
voor mijn onderneming heeft de coronacrisis geen impact op de werkgelegenheid
35% 0%
5%
10%
15%
20%
25%
30%
35%
40%
45%
50%
16
2.2 Impact coronacrisis op de werkgelegenheid – tot nu toe
Is het aantal medewerkers binnen uw organisatie vanaf de start van de coronacrisis in maart van 2020 afgenomen, gelijk gebleven of toegenomen? (basis: ondernemingen met personeel; n=1.017 – meerdere antwoorden mogelijk) 100%
meer dan 50 medewerkers
▪ Net als bij de derde meting geeft circa een vijfde van
10%
11 t/m 50 medewerkers 90%
23%
5 t/m 10 medewerkers
staat tegenover dat het aandeel ondernemingen
5%
3 medewerkers
waarbij het personeelsbestand toenam, sterk is
11%
2 medewerkers
70%
ten opzichte van maart 2020 is afgenomen. Daar
17%
4 medewerkers
80%
de ondernemers aan dat het aantal medewerkers
14%
1 medewerker
toegenomen 50%
56%
4% 0%
5%
▪ Met name in de horeca wordt vaak genoemd dat 10%
15%
25%
meer dan 50 medewerkers
stijging van het aantal medewerkers komt vaak voor
1%
11 t/m 50 medewerkers
in de landbouw (43%), groothandel (37%), zakelijke
9%
5 t/m 10 medewerkers
dienstverlening (31%) en de vervoer en opslag
18%
4 medewerkers
(30%). Vooral bij de ondernemingen met meer dan
5%
3 medewerkers
25 medewerkers is het aantal medewerkers relatief
14%
2 medewerkers 10%
21%
vaak gegroeid (40%).
26%
1 medewerker
24%
weet ik niet 0%
het aantal medewerkers is gedaald (61%), maar ook in de sport en recreatie (55%) is dit het geval. Een
40%
20%
20%
gelijk gebleven afgenomen
30%
deze meting van maart 2021.
20%
weet ik niet
60%
gestegen. Van 16% in de derde meting naar 23% in
19%
3% 0%
5%
10%
15%
20%
25%
30%
17
2.2 Impact coronacrisis op de werkgelegenheid – verwachting komende halfjaar
Welke gevolgen verwacht u van de coronacrisis op de werkgelegenheid binnen uw onderneming voor het komende halfjaar? Ik verwacht … (basis: ondernemingen met personeel; n=1.017 – meerdere antwoorden mogelijk) 100%
90%
11 medewerkers of meer
▪ Ook richting de toekomst zijn er meer
9%
5 t/m 10 medewerkers
23%
4 medewerkers
80%
ondernemingen die meer medewerkers
15%
denken aan te gaan nemen (23%) dan
6%
3 medewerkers
ondernemers die verwachten dat ze
7%
medewerkers moeten ontslaan (7%). Bij de
2 medewerkers
vorige meting waren deze percentages nog
29%
70% 1 medewerker extra medewerkers aan te nemen
60%
40%
weet ik niet
70%
medewerkers te moeten ontslaan
5%
11 medewerkers of meer
20%
percentages echter wel relatief hoog. 25%
30%
communicatie en de industrie verwacht extra 8%
medewerkers aan te zullen nemen.
5%
▪ Daar waar de ondernemingen groei of krimp in
7%
2 medewerkers
het personeelsbestand verwachten, gaat dit
16%
veelal om aantallen van minder dan 5
1 medewerker
10% 7%
35%
in de zakelijke dienstverlening, informatie en
3 medewerkers
0%
15%
3%
4 medewerkers
20%
10%
▪ Bijna een derde van de ondernemingen (30%)
5 t/m 10 medewerkers 30%
en de detailhandel (14%) liggen deze
19% 0%
aantal medewerkers blijft gelijk
50%
respectievelijk 13% en 15%. In de horeca (19%)
15%
32%
weet ik niet
medewerkers.
29% 0%
5%
10%
15%
20%
25%
30%
35%
18
2.2 Impact coronacrisis op de werkgelegenheid
Overweegt u vanwege de coronacrisis weer in loondienst te gaan? (basis: alle zzp’ers; n=149) 10% van de zzp’ers overweegt weer volledig in loondienst te gaan ▪ Bijna een kwart van de zzp’ers overweegt in de toekomst weer (gedeeltelijk) in loondienst te gaan. Hiermee ligt dit percentage iets hoger dan bij de meting in november. Wat wel duidelijk
10%
verschilt is het percentage dat weer geheel in loondienst overweegt te gaan, dit was in november nog 4%.
13%
77%
ja, ik overweeg volledig in loondienst te gaan
ja, ik overweeg gedeeltelijk in loondienst te gaan
nee, ik blijf zzp’er
19
2.3 Beoordeling hulpmaatregelen
De overheid heeft hulpmaatregelen ingesteld om ondernemers steun te bieden tijdens de coronacrisis. Met welk rapportcijfer beoordeelt u deze hulpmaatregelen in het algemeen? (basis: alle ondervraagden; n=1.166) 25% 21%
▪ De waardering voor de hulpmaatregelen is in maart 2021 op het
21%
laagste niveau van alle vier metingen; met een gemiddeld
6,5
20%
18%
rapportcijfer van een 6,5 is de algemene tevredenheid over de maatregelen relatief laag. Ondernemingen die gebruikgemaakt hebben van de economische hulpmaatregelen waarderen deze lager
15%
(6,3) dan zij die er geen gebruik van hebben gemaakt (6,8).
12% 10% 7%
6%
5% 3%
4%
3%
2%
2%
0% 1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
weet ik niet
20
2.3 Beoordeling hulpmaatregelen
Maakt u gebruik van de volgende beschikbare maatregelen? (basis: alle ondervraagden; n=1.166) NOW-regeling
21%
TOZO-regeling
nee ja
59%
gebruikt 1 of meerdere regelingen
41%
73%
13%
80%
uitstel van betaling belastingdienst
24%
uitstel van gemeentelijke belastingen
3%
5% 71%
6%
2%
87%
BMKB-regeling
6%
85%
GO-regeling
13%
82%
TVL-regeling
16%
17%
4%
72%
TOA TONK
4%
8%
78% 2%
21% 81%
WHOA
16%
76%
0% maak ik gebruik van / heb ik gebruik van gemaakt
10%
20%
30%
wil ik in de (nabije) toekomst gebruik van maken
40%
24%
50%
60%
70%
hier maak ik geen gebruik van / ga ik geen gebruik van maken
80%
90%
100%
regeling onbekend
▪ Het gebruik van de regelingen lijkt af te nemen, waar in november nog iets meer dan de helft (51%) van de ondernemers in Gelderland gebruikmaakte van 1 of meerdere van de beschikbare regelingen, is dat nu in maart 2021 nog 41%. ▪ Deze daling lijkt vooral te komen door een daling in het percentage dat gebruikmaakt of wil maken van NOW-regeling, dit was in november 2020 nog 37%, terwijl dat nu nog ‘maar’ voor 23% van de ondernemingen geldt. ▪ Ten opzichte van de vorige meting is met name het percentage gebruikers van de TVL-regeling gestegen. Waar nu 20% er gebruik van maakt of wil maken, was dit in november 2020 nog 13%.
21
2.3 Beoordeling hulpmaatregelen
In hoeverre ervaart u administratieve lasten bij de aanvraag, toekenning en verantwoording van de hulpmaatregelen? (basis: ondernemingen die gebruikmaken van een hulpmaatregel; n=468) 100%
100%
3%
90%
90% 24% 80% 70%
de administratieve lasten wegen (bijna) niet op tegen de baten de administratieve lasten zijn hoog
60% 50% 53% 40% 30%
de administratieve lasten vallen mee
bijna niet
80% 70% 60%
dat weet ik niet 83%
50%
nee, dat doet mijn gemeente niet
40%
ja
30% 20%
20% 10%
Bent u bekend met gemeentelijk lasten die door uw gemeente worden kwijtgescholden? (basis: alle ondervraagden; n=1.166)
20%
0%
10% 0%
13% 4%
▪ Over het algemeen zijn de ondernemers die gebruikmaken van de economische hulpmaatregelen niet ontevreden over de administratieve lasten die voortkomen uit de aanvraag, toekenning of
verantwoording van de hulpmaatregelen. Bijna driekwart van deze ondernemers vindt dat het meevalt of ervaart bijna geen administratieve lasten. Voor 3% zijn deze lasten zo hoog dat ze bijna niet opwegen tegen de baten. ▪ De bekendheid van regelingen van gemeenten om de gemeentelijke lasten kwijt te schelden zijn laag. 83% weet niet of het in de gemeente waarin zij zijn gevestigd, mogelijk is. 4% van de ondernemers kent voorbeelden van regelingen die hierin voorzien. Meest genoemd hierbij is kwijtschelding van precariobelasting, maar ook OZB wordt redelijk vaak genoemd.
22
2.4 Effectiviteit hulpmaatregelen
In hoeverre biedt deze maatregel u de hulp die u nodig heeft? (basis: ondernemingen die gebruikmaken van een hulpmaatregel; n=468) NOW-regeling
26%
55%
9%
▪ Over het algemeen zijn de gebruikers van de
10%
verschillende economische hulpmaatregelen van TOZO-regeling
13%
57%
Uitstel belastingdienst
44%
23%
7%
15%
10%
30%
mening dat ze wel helpen, maar in veel gevallen is een meerderheid van mening dat de hulp niet voldoende is. Dit geldt het minst voor de
Uitstel van gemeentelijke belastingen
18%
42%
BMKB-regeling
32%
47%
8%
33%
gebruikers van de BMKB-regeling of zij die uitstel hebben aangevraagd bij de belastingdienst. Van
18%
beide groepen zegt circa 45% dat de maatregel GO-regeling
28%
TVL-regeling
47%
17%
25%
61%
TOA
16%
56%
TONK
6%
voldoende hulp biedt. 6%
44%
25%
31%
WHOA
38% 100%
0% de maatregel biedt voldoende hulp
10%
20%
30%
40%
de maatregel helpt, maar niet voldoende
50%
60%
70%
de maatregel heeft geen of nauwelijks effect
80%
90%
100%
weet ik (nog) niet
23
2.5 Behoefte aan andere hulpvormen
Wat ontbreekt er in uw ogen in de maatregelen die er tot dit moment zijn getroffen? (basis: alle ondervraagden; n=1.166 – meerdere antwoorden mogelijk) meer maatwerk
13%
er is onvoldoende (financiële) steun
▪ Hoewel een meerderheid van de ondernemers niets kan
8%
duidelijkheid/structuur maatregelen
4%
duidelijkheid/visie/toekomstperspectief
4%
ondersteuning voor specifieke sectoren
3%
verruiming/verlenging hulpmaatregelen
3%
er is voldoende hulp/mis niets
3%
meer ondersteuning vanuit lokale overheid
3%
betere informatieverstrekking vanuit overheid/organisaties
2%
prive financieel in de problemen
2%
betere handhaving regels
1%
uitstel/vrijstelling van belastingen
1%
uitbetaling steun te laat
1%
weet niet
0%
transitievergoeding
0%
noemen wat er ontbreekt in de maatregelen die tot nu toe zijn getroffen, blijft het ontbreken van maatwerk bovenaan staan, maar ook het onvoldoende zijn van de geboden (financiële) steun. ▪ Hiernaast is men op zoek naar meer duidelijkheid voor wat betreft de maatregelen, maar ook naar meer duidelijkheid over de toekomst. Een deel mist nu perspectief waar naar toe gewerkt kan worden.
overig
11%
weet ik niet
58% 0%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
24
2.6 Verwachte gevolgen coronacrisis
Ik verwacht dat de coronacrisis … (basis: alle ondervraagden; n=1.166)
100%
90%
3%
▪ Percentage ondernemingen dat een negatieve invloed van de coronacrisis verwacht daalt verder naar 7%
9%
10%
12%
80%
circa 50% een positieve invloed op mijn onderneming zal hebben.
37%
70%
geen of nauwelijks invloed op mijn onderneming zal hebben.
nauwelijks invloed op de onderneming zal hebben en 10% verwacht zelfs een positieve invloed. Toch denkt ook nog steeds 6% dat de coronacrisis er uiteindelijk voor kan zorgen dat het voortzetten van de onderneming ernstig bedreigd wordt.
47% een matige negatieve invloed op mijn onderneming zal hebben.
50% 43%
40%
is nu in maart 2021 gedaald naar 53%, waar dat een jaar eerder bij de start van de coronacrisis nog voor 85% van de ondernemingen gold. Inmiddels denkt 37% van de ondernemers dat de coronacrisis geen of
29% 30%
60%
De groep ondernemers die negatieve gevolgen van de coronacrisis verwacht te ondervinden in de toekomst
detailhandel (12%) zijn, die aangeven dat het voortzetten van de onderneming bedreigd wordt.
30% 25% 20% 12%
10%
9% 12%
name ondernemingen in de horeca (31%), sport- en recreatie (21%), overige dienstverlening (14%) en
41% 39%
14%
▪ Wel zijn er grote verschillen tussen sectoren te zien: in de tabel op de volgende pagina blijkt dat het met
7%
7%
6%
2e meting
3e meting
4e meting
sterke negatieve gevolgen voor mijn onderneming zal hebben (bijv. gedwongen ontslag van werknemers). de voortzetting van mijn onderming bedreigt, dit kan leiden tot faillissement.
0% 1e meting
25
2.6 Verwachte gevolgen coronacrisis
Percentage ondernemers dat verwacht dat de coronacrisis de voortzetting bedreigt – naar branche (in onderstaande tabellen zijn alle branches opgenomen waarvan er minimaal 20 ondernemingen aan het onderzoek hebben deelgenomen)
branche
n
%
branche
n
%
industrie (SBI 10 tot 33)
82
1%
zakelijke dienstverlening (SBI 69 tot 82)
153
7%
bouw en installatietechniek (SBI 41 tot 43)
83
1%
zorg (SBI 86 tot 88)
61
0%
groothandel (SBI 46)
72
0%
sport en recreatie (SBI 93)
28
21%
detailhandel (SBI 47)
199
12%
overige dienstverlening (SBI 94 tot 96)
59
14%
vervoer en opslag (SBI 49 tot 53)
24
4%
logies, maaltijd- en drankverstrekking (SBI 55 tot 56)
276
31%
informatie en communicatie (SBI 58 tot 63)
35
6%
26
2.6 Verwachte gevolgen coronacrisis
In hoeverre bent u het eens met onderstaande stellingen? (basis: alle ondervraagden; n=1.166) ▪ Tot slot zijn er nog een aantal stellingen aan de
ondernemers voorgelegd. Zij zijn duidelijk van mening dat de sluiting van ondernemingen in verschillende sectoren heeft een te grote impact op de economie
6%
12%
34%
de algehele sluiting van ondernemingen in verschillende
44%
sectoren een te grote impact op de economie heeft.
na de coronacrisis zal ons personeel meer thuiswerken dan voor de coronacrisis
23%
14%
15%
29%
14%
5%
▪ Over de stelling of er na de crisis meer thuisgewerkt zal worden dan voor de coronacrisis, zijn de meningen sterk verdeeld. 37% van de ondernemers zegt dat dat niet het
als de huidige beperkingen nog langer dan twee maanden van kracht blijven, voorzie ik grote problemen voor mijn onderneming
25%
29%
20%
11%
11%
5%
geval zal zijn, terwijl iets meer dan 40% aangeeft dat dat wel het geval is. Hier zijn logischerwijs grote verschillen
0%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
70%
80%
90%
100%
waar te nemen tussen sectoren, omdat het niet in alle sectoren mogelijk is om thuis te werken.
helemaal oneens
oneens
neutraal
eens
helemaal eens
weet ik niet
▪ Continuering van de huidige maatregelen zorgen bij de meerderheid (54%) van de Gelderse ondernemingen niet voor grote problemen. Een aanzienlijk deel (22%) is echter wel van mening dat wanneer de huidige maatregelen nog 2 maanden duren, zij in de problemen gaan komen. Het
zijn de ondernemers in de horeca (71%) en de detailhandel (52%) die het hier relatief vaak mee eens zijn.
27
3. Achtergrondkenmerken
28
3. Achtergrondkenmerken
Aan het ondernemerspanel hebben de volgende ondernemers deelgenomen.
aantal medewerkers
n
%
regio
n
%
Geen (zzp’er / zelfstandige)
149
13%
Stedendriehoek
119
10%
1 medewerker
56
5%
Achterhoek
278
24%
2 t/m 5 medewerkers
236
20%
Arnhem-Nijmegen
309
27%
6 t/m 10 medewerkers
222
19%
Rivierenland
161
14%
11 t/m 25 medewerkers
215
18%
Noord-Veluwe en Valleiregio
127
11%
26 t/m 50 medewerkers
129
11%
Foodvalley
172
15%
51 t/m 250 medewerkers
126
11%
totaal
1.166
100%
meer dan 250 medewerkers
33
3%
totaal
1.166
100%
29
3. Achtergrondkenmerken
Aan het ondernemerspanel hebben de volgende ondernemers deelgenomen.
branche
n
%
branche
n
%
landbouw, bosbouw en visserij (SBI 1 tot 3)
17
2%
financiële instellingen (SBI 64 tot 66)
11
1%
delfstoffen, nutsbedrijven (SBI 6 tot 9)
0
-
onroerend goed (SBI 68)
12
1%
industrie (SBI 10 tot 33)
82
7%
zakelijke dienstverlening (SBI 69 tot 82)
153
13%
bouw en installatietechniek (SBI 41 tot 43)
83
7%
onderwijs, openbaar bestuur en overheid (SBI 84 tot 85)
16
1%
handel in en reparatie van auto’s (SBI 45)
17
2%
zorg (SBI 86 tot 88)
61
5%
groothandel (SBI 46)
72
6%
cultuur (SBI 91)
15
1%
detailhandel (SBI 47)
199
17%
sport en recreatie (SBI 93)
28
2%
vervoer en opslag (SBI 49 tot 53)
24
2%
overige dienstverlening (SBI 94 tot 96)
59
5%
logies, maaltijd- en drankverstrekking (SBI 55 tot 56)
276
24%
anders
6
1%
informatie en communicatie (SBI 58 tot 63)
35
3%
totaal
1.166
100%
30
Right Marktonderzoek Emmawijk 55
8011 CN ZWOLLE www.rightmarktonderzoek.nl
31