VERVALLEN: Bijlage 1. Integraal Programma van Eisen Herontwikkeling Bravis-terrein
Tekst van het document
Versie 2025 - 08 - 21
Integraal programma van eisen Herontwikkeling van het Bravis – terrein
Integraal Programma van Eisen, herontwikkeling Bravis - terrein
1
Versie 2025 - 08 - 21
Leeswijzer De kaders van dit integraal programma van eisen Dit integraal programma van eisen (IPvE) omvat een viertal categorieën. Allereerst wordt een overzicht geboden van thema’s die voortvloeien uit de landelijke en regionale beleidskaders; en daarmee relevant zijn voor de herontwikkeling van het Bravis – terrein. In dit IPvE wordt verwezen naar de passages die specifiek van toepassing zijn voor de herontwikkeling van het Bravis – terrein. De herontwikkeling van het Bravis – terrein gaat niet alleen om het bouwen van woningen, als onderdeel van de woningbouwopgave, maar heeft ook betrekking op het realiseren van een door Bravis gerealiseerd zorgplein en het bieden van toegevoegde waarde op uiteenlopende terreinen in Bergen op Zoom. Om hier invulling aan te geven zijn naast de landelijke en regionale beleidskaders ook de gemeentelijke beleidskaders per thema opgenomen. Op onderdelen is het gemeentelijk beleidskader onvoldoende gezwaluwstaart met de landelijke en/of de provinciale trends, thema’s en ontwikkelingen. Dit impliceert dat er op die thema’s in dit IPvE randvoorwaarden opgenomen om hierop aan te sluiten. Tot slot zijn er naast de randvoorwaarden ook ambities en wensen ontstaan. Dit betreft zaken die een extra meerwaarde bieden voor het woon-, leef- en zorgklimaat voor het gebied in het bijzonder en de gemeente Bergen op Zoom in het algemeen.
Deze leggen we niet vast als harde randvoorwaarde, maar beschouwen we als kansen die voor het gebied nader onderzocht kunnen worden waarbij er uiteindelijk een afweging moet plaatsvinden tussen kwaliteit en financiële haalbaarheid; waarbij de gemeente primair de ruimtelijke/ stedelijke kwaliteit van het plan- en studiegebied en Bravis de financiële haalbaarheid verantwoordelijk is. Beide verantwoordelijkheden staan in onderlinge samenhang tot elkaar waarbij uitgangspunt is dat Bravis de initiatiefnemer is. Wanneer dit IPvE is vastgesteld door de raad zijn de randvoorwaarden van de diverse beleidsterreinen t.a.v. de woningbouwprojecten geborgd. Een randvoorwaarde vloeit voort uit vastgesteld beleid. Onderzocht moet worden of het beleid haalbaar is. Als het haalbaar is, zit er geen ruimte meer in om hiervan af te wijken. Deze randvoorwaarden worden in de eerstvolgende actualisering van de afzonderlijke beleidskaders opgenomen.
Integraal Programma van Eisen, herontwikkeling Bravis - terrein
2
Versie 2025 - 08 - 21
Integraal Programma van Eisen, herontwikkeling Bravis - terrein
3
Versie 2025 - 08 - 21
Inleiding
Integraal Programma van Eisen, herontwikkeling Bravis - terrein
4
Versie 2025 - 08 - 21
Achtergrond en doelstellingen Wat zijn de opgaven waar de herontwikkeling van het Bravis – terrein voor staat? Vooropgesteld mag worden dat de omgevingsvisie 2035 onverkort van toepassing is op de herontwikkeling van het Bravis – terrein. Het Bravis – terrein bevindt zich aan de zuidelijke zijde van Bergen op Zoom, gelegen aan de A4. Naast de A4. Het plangebied omvat de volgende kadastraal als bekende percelen binnen de gemeente, sectie D nummer 6134, 6219, 6220 en sectie E nummers 2183, 2292, 2293, 2412, 2426, 1477, 4729 en D 6138. Het plangebied kent een drietal eigenaar, te weten Stichting Bravis ziekenhuis, de gemeente Bergen op Zoom en Enexis. Bravis is binnen het plangebied eigenaar van de percelen die in het paars/ donkerblauw zijn aangegeven en die bij de gemeente bekend zijn onder sectie E nummers 2182, 2292 en 2293. De gemeente is eigenaar van de percelen die in het geel zijn aangegeven en die bij de gemeente bekend zijn onder sectie D nummers 4729, 6134, 6138, 6219 en 6220 en sectie E nummers 2412 en 2426. Enexis is eigenaar van het perceel die in de kleur lichtgroen is aangegeven op de onderstaande kaart en bij de gemeente bekend is onder sectie D nummer 6134. In de Omgevingswet vormt participatie een belangrijke pijler en in de participatiegids is beschreven wat de gemeente moet regelen.
De gemeente heeft ervaring opgedaan bij enkele herontwikkelingen en deze worden ingezet bij de herontwikkeling van het Bravis - terrein.
Integraal Programma van Eisen, herontwikkeling Bravis - terrein
5
Versie 2025 - 08 - 21
In onderstaande tekening treft de lezer het plangebied herontwikkeling Bravis – terrein aan.
De herontwikkeling van het Bravis – terrein bestaat uit twee onderdelen: 1) het realiseren van een zorgplein en 2) overige gronden voor wonen. Het huidige gebied wordt gekenmerkt door invulling van het Bravis ziekenhuis en parkeerruimte en op de plek van de voormalige zusterflat ligt nu een grasveld dat hoofdzakelijk gebruikt wordt voor het uitlaten van honden. Onderdeel van de herontwikkeling is ook het betrekken van het bos gelegen aan de oostzijde van het plangebied. Het plangebied en voornoemd bos vormen hiermee het studiegebied van de herontwikkeling van het Bravis – terrein.
Integraal Programma van Eisen, herontwikkeling Bravis - terrein
6
Versie 2025 - 08 - 21
Bravis heeft in haar ‘Visie 2030, Het nieuwe Bravis brengt samen, nieuwe locatie, nieuwe visie’ haar visie een lonkend perspectief geschetst op welke wijze zij vorm en inhoud gaat geven aan de vele ontwikkelingen die zich nu voordoen in de zorg. Dit betekent o.a. dat Bravis het ziekenhuis in Bergen op Zoom verruilt voor een zorgplein. Mede naar aanleiding van zorgen over het verdwijnen van zorg uit Bergen op Zoom heeft de gemeenteraad de motie ‘Toekomst gezondheidszorg na Bravis’ in 2019 en is bij de behandeling van het beleidskader 2024 – 2027 het amendement aangenomen ‘Toekomst gezondheidszorg na Bravis’; waardoor dit tot speerpunt van het beleid is benoemd. Gelet op de ligging, de bereikbaarheid en de woningbouwopgave is het Bravis – terrein aangemerkt als focusproject voor de woningbouwversnelling. Het gebied leent zich goed voor het realiseren van woningen in diverse segmenten en daarmee een kwalitatieve transformatie op de functies: wonen en zorg. Deze combinatie draagt bij aan een leefbare omgeving. Bravis is verantwoordelijk voor de ontwikkeling en de realisatie van het zorgplein in een pand binnen het plangebied; zij draagt voor zorg een voldoende ruimtelijke inpassing. Tot slot: In de Omgevingswet vormt participatie een belangrijke pijler.
De essentie is ‘het in een vroegtijdig stadium betrekken van belanghebbenden bij het proces van de besluitvorming over een project of een activiteit’. De vorm en inrichting van de participatie staat vrij waardoor het mogelijk is om op lokaal niveau maatwerk in te richten. De herontwikkeling van het Bravis-terrein is afwijkend van andere herontwikkelingen in Bergen op Zoom. Dit vanwege de omstandigheid dat volgens de Omgevingswet Bravis de initiatiefnemer is van de herontwikkeling. Dit betekent dat Bravis verantwoordelijk is voor het vorm en inhoud geven van de participatie. De gemeente Bergen op Zoom en Bravis-ziekenhuis zijn in de intentieovereenkomst overeengekomen dat de gemeente pro-actief optrekt met Bravis; met andere woorden: partijen gaan het samen doen! En dit ‘samen’ start in een vroegtijdig stadium. In Bergen op Zoom wordt gewerkt met de participatievisie. Deze visie stelt dat participatie maatwerk is. Voor de herontwikkeling van het Bravis-terrein is dit van belang omdat de omgeving van het plangebied divers is. Dit betekent dat de gemeente Bergen op Zoom met Bravis als initiatiefnemer een specifieke aanpak ontwikkelt die recht doet aan die omgeving. Deze aanpak ontwikkelen beide partijen in nauwe afstemming met de omgeving. Bij de ontwikkeling van de participatievisie worden de leerervaringen die zijn opgedaan bij Waterfront en Vrederust nauwgezet betrokken.
Integraal Programma van Eisen, herontwikkeling Bravis - terrein
7
Versie 2025 - 08 - 21
Aansluiting op vigerend beleid De herontwikkeling van het Bravis – terrein past in het landelijk en provinciaal beleidskader. Het gebied grenst aan de buitenboorden van de stad en wordt hoofdzakelijk ingevuld door zorgactiviteiten vanuit Bravis. Het doel is om het gebied te transformeren naar een duurzame, leefbare en aantrekkelijke woonomgeving, waarin ook ruimte is voor werk gerelateerde activiteiten en een zorgplein. Dit betekent dat aan het gebied een nieuw programma en betekenis toegekend moet worden. De herontwikkeling van het Bravis – terrein draagt bij aan de provinciale ambitie om een aantrekkelijke woon- en leefomgeving te bevorderen. Onderzocht moet worden of de panden die er nu staan kunnen benut worden om deze te transformeren naar wooneenheden. Deze wooneenheden kunnen een trigger zijn voor werknemers en werkgevers die (ver) buiten de gemeente hun werkzaamheden en activiteiten uitvoeren. De mobiliteitstransitie maakt onderdeel uit van de opgave opdat het gebied een aantrekkelijk groen-, leef- en woonklimaat is. Het vergroenen van het gebied door een aansluiting te vinden met het aan de overzijde van de A4 gelegen natuurgebied biedt een aanvullende positieve invulling om het vorenstaande te realiseren.
Integraal Programma van Eisen, herontwikkeling Bravis - terrein
8
Versie 2025 - 08 - 21
Gemeentelijke beleidskaders, randvoorwaarden en ambities/ wensen.
Integraal Programma van Eisen, herontwikkeling Bravis - terrein
9
Versie 2025 - 08 - 21
Algemeen beleidskader Toekomstvisie 2035 – beleid In de toekomstvisie zijn de brede ambities voor de lange termijn beschreven. In de toekomstvisie zijn onder andere de volgende handelingsperspectieven beschreven. -
-
-
-
-
-
De toekomstvisie houdt rekening met elke SDG-doelstelling, dit zijn doelen waarde VN naar streeft. Met het behalen van deze doelen wordt de leefbaarheid in Bergen op Zoom aanzienlijk verbeterd en wordt er rekening gehouden met iedere bewoner/ inwoner van de gemeente. Bergen op Zoom profileert zich als verbindende duurzame beleefstad aan de Zeeuwse delta. De nieuwe woningen die ontwikkeld worden, zijn qua prijs en type woningen een aanvulling op de omliggende bebouwing. We bieden ruimte aan nieuwe duurzame, klimaat neutrale en circulair te realiseren woonvormen voor jong en oud. Daarbij hebben we aandacht op het voorkomen van hittestress. We streven naar een divers en gemixt woningbouwprogramma in het te herontwikkelen Bravis-terrein. Hierbij streven we een programma na van minimaal 30% sociaal, 40% middelduur en 30% duur. We stimuleren gezond en gelukkig leven door armoedebestrijding, een actieve levensstijl waar dat kan en het tegengaan van eenzaamheid. We stimuleren het private aanbod van preventieve zorg en vroege signalering van benodigde zorg, waardoor de zorg kwalitatief verbetert en kosten efficiënter wordt. Binnen de gemeentelijke rol vanuit de Wet Maatschappelijke Ondersteuning stimuleren wij een integrale benadering van de zorg, dus mentale naast fysieke aspecten en preventieve naast curatieve zorg.
In wijken voegen wij voorzieningen toe die een vitale leefstijl bevorderen.
Omgevingsvisie – beleid Het Bravis-terrein valt binnen het gebied dat aangeduid is als stedelijk leven. Hiervoor zijn de volgende aspecten relevant: - Bundeling van functies voor wonen, werken . - Behoud van sterke groen- en parkstructuur (vingerstructuur) met gezamenlijk gebruik. - Focus op verdichten door het bouwen binnen bestaande stad en verandering binnen het stedelijk netwerk. Het Bravis-terrein maakt daarnaast onderdeel uit van het sleutelgebied ‘Bos in Verbinding’. Sleutelgebieden zijn gebieden waar op dit moment op basis van de in de visie beschreven waarden de meeste ontwikkelkansen liggen om van Bergen op Zoom een betekenisvolle plek te maken en om wat al goed is verder te versterken. Het Bosgebied aan de oostzijde van Bergen op Zoom is een belangrijke kwaliteit. Er is sprake van mogelijkheden die niet benut worden. We willen inzetten op het
Integraal Programma van Eisen, herontwikkeling Bravis - terrein 10
Versie 2025 - 08 - 21
optimaliseren van de verbinding. Dit werkt twee kanten op: het gaat om het verbinden van de Stad met het Bos én het naar de Stad brengen van de Natuur. In brede zin zien we de mogelijkheden die dit gebied uniek maakt: sociaalmaatschappelijk én ruimtelijke mogelijkheden innig met elkaar verweven, waardoor deze elkaar versterken. Voor het sleutelgebied Bos in Beweging zien we in die gedachte de volgende ontwikkellijnen: Beleefbaar maken van het bos: We zien kansen voor het opnieuw inpassen van de snelweg in het landschap. Wanneer de Rijksoverheid de A4 wil verbreden of knelpunten bij Philip Morris wil aanpakken, dringen we aan op een betere inpassing van de snelweg, bijvoorbeeld door meer natuurlijke overkluizingen en een uitnodigende toegang bij het bestaande tunneltje landgoed Lievensberg. Daarnaast zien we kansen om de toegang tot het bos te vergroten. Denk aan het beleefbaar en bereikbaar maken van het bos voor de mensen in aangrenzende wijken. Gebruik de ‘kracht’ van het bos. Gezondheidsversterkend effect van de ‘achtertuin’: We zien kansen voor ‘het groen de stad in’ door ecologische verbindingen te maken en wijken te vergroenen. Zo ontstaat een meer gezondheidsversterkende (preventieve) omgeving voor inwoners. Dit zijn de zogenaamde ‘healing environments’ gericht op welzijn, welbevinden van mensen en zorgconcepten.
De wijken Gageldonk, Warande en Borgvliet lenen zich hiervoor, samen met de Bravis ziekenhuislocatie (de wens is uitgesproken om hier na het vertrek van het ziekenhuis een zorgbestemming te behouden). Stimuleren bewegen en ontmoeten (en eventueel leren): Dit groene gebied leent zich voor het maken van beweeg- en ontmoetingsplekken. Dit in combinatie met kansen voor klimaatadaptatie. Daarnaast kan de natuur worden ingezet voor educatie, kleinschalige landbouwinitiatieven, een beweeg- en ontspanningsplek en inzet van burgerparticipatie op het vlak van beheer en onderhoud van de openbare ruimte. Denk hierbij aan betrokkenheid en het stimuleren van eigenaarschap.
Pijlervisie Sociaal en Veilig - beleid De visie Sociaal en Veilig (2024) is een van de vier pijlers die zich bevindt onder de paraplu van de Toekomstvisie. In deze visie is het toekomstbeeld dat we als gemeente hebben op het sociale vlak in de breedste zin van het woord opgenomen. Uit de visie komt naar voren dat het bij het inrichten van de fysiek leefomgeving belangrijk is om aandacht te hebben voor de maatschappelijke ontwikkelingen die
Integraal Programma van Eisen, herontwikkeling Bravis - terrein 11
Versie 2025 - 08 - 21
op ons afkomen zoals: toenemende vergrijzing, individualisering/ eenzaamheid, stijgende zorgvraag i.c.m. dreigend tekort aan zorgpersoneel. Dit betekent dat we als gemeente inzetten op preventief werken en het anders vormgeven van zorg & ondersteuning. Voor het Bravis-terrein zetten we in op het realiseren van een programma waarin er aandacht is voor: • Het stimuleren van informele zorg d.m.v. het creëren van hechte gemeenschappen waar bewoners elkaar kunnen ontmoeten. De leefomgeving en de woningen moeten daar op ingericht zijn. Hierbij kan gedacht worden aan geclusterde woonvormen, hofjes, gemend wonen projecten, maar ook aan diverse plekken in de wijk waar ontmoeting gestimuleerd wordt. • Het bieden van ondersteuning vanuit algemene voorzieningen die voor iedereen toegankelijk zijn. • Het bevorderen van gezondheid als middel voor voorkomen van duurdere zorg. • Laagdrempelige toegang tot ondersteuning op logische vindplaatsen in de wijk (zoals bijvoorbeeld het zorgplein).
Pijlervisie Economie – beleid Binnen het nieuwe economische verhaal van Bergen op Zoom zijn strategische keuzes gemaakt die voortvloeien uit het DNA van de stad. -
-
Bergen op Zoom Beleefstad. Richting de toekomst wordt met Bergen op Zoom Beleefstad een duidelijke verbinding gezicht tussen werken, wonen en verblijven. Het voorzieningenniveau (commercieel, recreatief en cultureel) moet daarbij aansluiten. Hierbij is cultuur een belangrijke drager voor de identiteit van Bergen op Zoom en haar bezoekers. op het aspect Zorg sluit hierop aan en heeft betekenis voor het verzorgingsgebied van het huidige Bravis ziekenhuis in Bergen op Zoom. Op basis van de toekomstige kansen zijn in de Pijlervisie Economie de volgende 7 speerpunten geformuleerd: 1. Massa rondom Plantbased Economy vergroten. 2. Het bieden van ontwikkelruimte aan ondernemers 3. Het door ontwikkelen van de Theodorushaven. 4. Het ontwikkelen van een veelzijdige en duurzame vrijetijdsbesteding. 5. Een innovatief, divers en duurzaam aanbod van retail & horeca. 6. Een veerkrachtige arbeidsmarkt. 7. Triple helix samenwerking als basis voor innovatie en arbeidsmarktgericht onderwijs.
Planologie: beleidskaders en randvoorwaarden Voor de projectlocatie geldt het bestemmingsplan Warande 2014 dat per 1 januari 2024 van rechtswege is overgegaan in het Omgevingsplan van de gemeente Bergen op Zoom. De gronden hebben hoofdzakelijk een maatschappelijke bestemming. Het meet noordelijk gelegen deel van het plangebied heeft de bestemming ‘Bedrijf’.
Integraal Programma van Eisen, herontwikkeling Bravis - terrein 12
Versie 2025 - 08 - 21
Bebouwing is mogelijk binnen de toegekende bouwvlakken. De opgenomen maximale bouwhoogte varieert van 7 tot 40 meter. Verder is relevant dat de projectlocatie is gelegen binnen een grondwaterbeschermingsgebied en vrijwaringszones vanwege de vliegbasis Woensdrecht. In verband met dit laatste geldt in ieder geval een bouwverbod voor het bouwen van bouwwerk hoger dan 70 meter. Op pagina 6 is voor de lezer het plangebied herontwikkeling Bravis – terrein aangegeven. Voor de herontwikkeling dient een planologische wijzigingsprocedure te worden doorlopen. Afhankelijk van de aard, omvang en ontwikkelingsstrategie kan dit door middel van een Buitenplanse Omgevingsplanactiviteit (BOPA) of door een wijziging van het omgevingsplan dan wel een combinatie van deze twee. In overeenstemming met de Omgevingswet zal er hierbij aangetoond moeten worden dat er sprake is van een evenwichtige toedeling heeft plaatsgevonden van functies. Programma – randvoorwaarden Uitgangspunt is een mix van wonen, werken en zorgvoorzieningen. In het toevoegen van functies ligt de nadruk in eerste instantie op woningen. De functie ‘zorg’ blijft onverkort gehandhaafd. -
-
Het Bravis ziekenhuis vult nu de in haar eigendom zijnde gronden/ m2 met zorg en faciliterende diensten (parkeren en openbare ruimte). Het totaal aantal te ontwikkelen m2 voor de herontwikkeling van het Bravisterrein is in overeenstemming met de hiervoor genoemde percelen volgens de kadastrale kaart. Voor de invulling van een zorgplein zal Bravis aangegeven welke locatie en hoeveel m2 zij hiervoor nodig heeft. Maatschappelijke en sociale voorzieningen zijn in beginsel mogelijk als gebied ondersteunende voorziening. In de aan te reiken stedenbouwkundige visie wordt het aantal m2 benoemd dat specifiek bestemd is voor wonen.
Integraal Programma van Eisen, herontwikkeling Bravis - terrein 13
Versie 2025 - 08 - 21
Wonen De Woonvisie (2020) gaat uit van gevarieerde wijken met oog voor diverse doelgroepen. Op dit moment wordt de laatste hand gelegd aan de regionale woonzorgvisie, welke lokaal wordt vertaald in een nieuw volkshuisvestingsprogramma voor Bergen op Zoom. Zodra deze is vastgesteld dient deze als beleidskader.
Woondeal WBW – beleid In de woondeal (2023) is tussen het Rijk en de regio de volgende differentiatie in de woningbouw overeengekomen. De onderstaande woningbouwdifferentiatie geldt voor het gehele plangebied herontwikkeling Bravis – terrein en is in lijn met de nagestreefde differentiatie uit de Toekomstvisie 2035. 30% sociaal Middelduur huur
< € 900, € 900, - tot € 1.184, -
Middelduur koop
< € 405.000, -
Vrije sector huur
> € 1.184, -
Vrije sector koop
> € 405.000, -
65% betaalbaar
35% vrije sector
Nb: De kleur oranje betekent dat de onderverdeling een harde randvoorwaarde is. De onderverdeling in percentages binnen de categorie middelduur en vrije sector is vrij.
Bovenstaande woningdifferentiatie (zie tabel) geldt voor elk afzonderlijk project binnen het plangebied die een toevoeging kent van meer dan 20 woningen. De NHG-grens voor wat gekwalificeerd werd als een betaalbare woning was van toepassing tot 2023. Door de sterke stijging van de NHG-grens is deze vanaf 2023 losgekoppeld van de betaalbaarheidsgrens. Deze grens van 2023 ad € 355.000, wordt vanaf dat jaar jaarlijks geïndexeerd volgens de consumentenprijsindex (CPI). Voor 2025 betekent dit dat de betaalbaarheidsgrens is vastgesteld op € 405.000, -. Jaarlijks vindt er een indexatie plaats op de hiervoor genoemde prijsgrenzen door het ministerie van VRO. Deze indexatie zal worden opgevolgd.
Meerjarige prestatieafspraken – beleid In de meerjaren prestatieafspraken 2024 – 2028 die de gemeente met woningbouwcorporatie Stadlander en de huurdersbelangenverenigingen heeft gesloten, zijn diverse afspraken gemaakt over de beschikbaarheid, betaalbaarheid, leefbaarheid en het thema wonen en zorg.
Integraal Programma van Eisen, herontwikkeling Bravis - terrein 14
Versie 2025 - 08 - 21
Deze afspraken hebben ook betrekking op de ontwikkeling van het plangebied herontwikkeling Bravis – terrein. Hierbij kan onder andere gedachte worden aan: - Stadlander neemt deel aan het sociale programma voor het plangebied. - De gemeente stelt voor woningbouw op gronden van derden aan de ontwikkelende partijen de eis dat zij voorafgaand aan de planologische procedure een overeenkomst met een toegelaten instelling aangaan die de sociale huurwoningen wil exploiteren c.q. beheren; waarbij als eerste partij Stadlander in aanmerking komt. - Om deze afspraak afdwingbaar te maken, bereidt de gemeentebeleid voor het instellen van een ‘compensatiefonds sociale woningbouw’ voor. - Hierbij kan voor de ontwikkelende partijen een plicht gelden tot financiële compensatie zodra er minder dan 30% sociale huur wordt gerealiseerd. Deze compensatie kan vervolgens aan het fonds onttrokken worden om sociale woningbouw te financieren op locaties waar het realiseren van (meer dan) 30% sociale huur wenselijk is.
Woonprogramma – randvoorwaarden Ondanks de bouwproductie van de afgelopen jaren loopt het woningtekort op. Er zijn met name tekorten aan koop- en huurappartementen en in mindere mate aan grondgebonden koopwoningen. Er is sprake van een toegenomen spanning op de sociale huurwoningmarkt. De zoektijd naar sociale huurwoningen is toegenomen en de waardestijgingen in de koopsector zijn significant. Dit maakt dat de koopsector voor huurders minder bereikbaar is, de doorstroming stagneert en het aanbod afneemt. Het toevoegen van woningen is dan ook noodzakelijk om te voorzien in de behoefte. De stedenbouwkundige uitwerking van het plangebied Bravis – terrein houdt rekening met de randvoorwaarden op de diverse beleidsterreinen zoals opgenomen in dit IPvE en bepaalt daarmee het aantal woningen dat gerealiseerd kan worden. -
-
-
De woningdifferentiatie uit de Woondeal wordt gehanteerd voor het project herontwikkeling Bravis – terrein (zie beleidskader Wonen hierboven). Dit om te voorkomen dat de opgave in het betaalbare segment wordt doorgeschoven naar een ander deelgebied. Het plangebied Bravis – terrein is gezien haar ligging een goede locatie voor woningen die geschikt zijn voor een mix aan doelgroepen. Uit de woningbehoefteraming van samenwerkende corporatie in West-Brabant blijkt dat in 2030 in Bergen op Zoom bijna 80% van de woningbehoefte ziet op alleenstaande en stellen. Dit heeft ertoe geleidt dat we voor de Bravis locatie inzetten op betaalbare woningen/ appartementen in de huur- en koopsector, welke gericht zijn op 1 en 2 persoonshuishoudens en meerpersoonshuishoudens. Dit betekent niet dat er geen plek is voor meerpersoonshuishoudens binnen Bravis (grondgebonden of appartementen). Incidentele grondgebonden woningen op plekken die aansluiten op bestaande grondgebonden woningen zijn mogelijk. Voor ouderen voorzien we ook een opgave in geclusterde woonvormen, met als voornaamste kenmerken: geen treden, toegankelijkheid, levensloopgeschikt en in de nabijheid van een ontmoetingsruimte.
Integraal Programma van Eisen, herontwikkeling Bravis - terrein 15
Versie 2025 - 08 - 21
-
De stedenbouwkundige uitwerking van het gehele plangebied Bravis, rekening houdend met de randvoorwaarden op de diverse beleidsterreinen zoals opgenomen in dit IPvE zullen het laadvermogen aan aantallen woningen bepalen.
Woonkwaliteit – randvoorwaarden De betaalbaarheid van het wonen staat steeds meer onder druk. Dit is voor de woningbouwcorporaties, bouwers en ontwikkelaars een reden om gezamenlijk te kijken naar een passende balans tussen kwaliteit en prijs. Dit heeft geleid tot de Woonstandaard 3.1., waarbij de branchevereniging voor de woningbouwcorporaties Aedes aan heeft gewerkt. De Woonstandaard streeft ernaar om betaalbare woningen te bieden en legt daarom per productmarktcombinatie (PMC) vast wat de minimale basiseisen zijn om te zorgen voor een te realiseren concept. In de Woonstandaard 3.1. wordt ingegaan op zowel grondgebonden woningen en gestapelde woningen, met daarbinnen diverse samenstellingen aan huishoudens. - Een minimale gebruiksvloeroppervlakte, zogeheten GBO’s, voor woningen vinden we belangrijk om de woonkwaliteit te garanderen. Daarvoor gebruiken we als leidraad de Woonstandaard 3.1.
Integraal Programma van Eisen, herontwikkeling Bravis - terrein 16
Versie 2025 - 08 - 21
-
-
-
-
-
Deze geeft per samenstelling van een huishouden de minimale m2 GBO aan. Het betreft hier de PMC’s 2 t/m 5 en 7 t/m 9 van de Woonstandaard, zie ook www.conceptueelbouwen.nl. In bijlage 1 zijn deze GBO’s gekoppeld aan de PMC’s opgenomen. Het plangebied omvat meer dan 20 woningen en daarom dient er een mix toegepast te worden van tenminste twee PMC’s. Projectbreed dient er een mix van tenminste 5 PCM’s te worden gerealiseerd. Bij voorkeur hebben de woonheden drie kamers, zodat appartementen voor veel doelgroepen geschikt zijn; alleenstaanden, stellen zonder kinderen, senioren, kleine eenoudergezinnen. De wooneenheden dienen te beschikken over voldoende buitenruimte: in geval van een appartement van een balkon waar tenminste het aantal bewoners kan worden gefaciliteerd. Vanuit het Besluit Bouwwerken Leefomgeving is vanaf 50m2 GBO het realiseren van buitenruimte en bergruimte verplicht. Gebouwen moeten voor iedereen toegankelijk en bruikbaar zijn ongeacht hun fysieke capaciteiten. Dit betekent dat verticale en horizontale bewegingen voor iedereen mogelijk moet zijn, ook voor minder mensen die minder fysiek mobiel zijn of voor mensen met een audiovisuele of visuele beperking. De NEN 9120 Toegankelijkheid van Gebouwen heeft alle bestaande richtlijnen naar elkaar gelegd en daarbij de Europese norm op het gebied van toegankelijkheid als uitgangspunt genomen.
Op basis daarvan is een gezamenlijke norm vastgesteld. Deze NEN 9120 treedt naar verwachting in 2025 in werking. In de ontwerpen van de appartementengebouwen dient voorzien te worden in goede en veilige stallingsmogelijkheden voor (elektrische) fietsen en scootmobielen.
Woonambities – wensen -
-
-
Het ontwerpen van woningen die eenvoudig aangepast kunnen worden aan veranderende levensomstandigheden, zoals het ouder worden of gezinsuitbreiding. Het creëren van gemengde woonblokken waar zowel ouderen als jongeren wonen, om sociale cohesie en wederzijdse ondersteuning te bevorderen. Het faciliteren van gemeenschappelijke ruimtes waar bewoners van verschillende leeftijden elkaar kunnen ontmoeten en activiteiten kunnen organiseren. De realisatie van een CPO (collectief particulier opdrachtgeverschap) bijvoorbeeld in de vorm van een woonzorgconcept op de Koepelplaats. Andere vormen van CPO’s voor woonzorg of andere speciale doelgroepen in de rest van het plangebied sluiten we niet uit. Als wordt samengewerkt met Stadlander voor het sociale programma worden de in genoemde PMC’s door Stadlander enkel getoetst op gebruikskwaliteit, voor de overige eisen geldt hun eigen Programma van Eisen, welke in de zomer van 2025 door Stadlander wordt vastgesteld.
Integraal Programma van Eisen, herontwikkeling Bravis - terrein 17
Versie 2025 - 08 - 21
Grondbeleid en financiën – beleidskader, randvoorwaarden en ambities/ wensen Nota Kostenverhaal – beleid Het project moet worden uitgevoerd in overeenstemming met: 1. de bepalingen van de Nota Kostenverhaal en Financiële Bijdragen van de gemeente Bergen op Zoom. 2. de bepalingen van de Nota Grondbeleid 2024 van de gemeente Bergen op Zoom. 3. de bepalingen van de Financiële Verordening, artikel 212 van de gemeente Bergen op Zoom.
Grondbeleid – randvoorwaarden De gemeente heeft een deel van de gronden binnen het plangebied in eigendom. De strategische grondpolitiek voor het te herontwikkelen Bravis – terrein zal een combinatie betreffen zowel een actieve als een passieve grondpolitiek. In de Nota Grondbeleid 2024 is deze categorie aangeduid als actief facilitair grondbeleid. - Er wordt een haalbaarheidsanalyse (HBA) opgesteld voor het plangebied herontwikkeling Bravis – terrein door het Bravis Ziekenhuis. Op basis van de uitkomsten van de HBA wordt bepaald welke percelen, die nu in eigendom zijn van de gemeente, we als gemeente zelf ontwikkelen. Uiteraard wordt daarbij ook meegewogen in hoeverre eigenaren – Bravis Ziekenhuis en Enexis – tot zelfrealisatie wensen over te gaan. Voor die percelen waar de gemeente een actieve grondpolitiek voert, wordt een grondexploitatie opgesteld. - Vastgoed en grondeigenaren binnen het plangebied die zelfstandig tot ontwikkeling van hun eigendom willen komen, worden daar binnen de kaders vanuit dit IPvE in de gelegenheid gesteld. Daarbij dient een initiatief van derde partijen te passen binnen het uit te werken stedenbouwkundige plan alvorens er gemeentelijke medewerking wordt verleend. - De kosten van beheer en onderhoud van de openbare ruimte komen voor rekening van de gemeente.
Bij de planontwikkeling toetst de gemeente hierop het ontwerp zodat zij vooraf de kosten in beeld heeft.
Compensatiefonds – ambities en wensen Voor ontwikkelende partijen geldt een plicht tot realisatie van tenminste 30% sociale huurwoningen. Er geldt een plicht tot financiële compensatie wanneer minder dan 30% sociale huur wordt gerealiseerd. Dit kan alleen als wordt geconcludeerd dat 30% sociale bouw in het plangebied voor Stadlander niet haalbaar is. Deze financiële compensatie kan vervolgens aan het fonds worden onttrokken om hiermee sociale woningbouw te financieren op locaties waar het realiseren van 30% sociale huur wenselijk maar financieel niet haalbaar is. Het compensatiefonds is nu in voorbereiding en wordt ter vaststelling aan uw raad aangeboden. Bij de behandeling van het IPvE Plein 13 is door de gemeenteraad in
Integraal Programma van Eisen, herontwikkeling Bravis - terrein 18
Versie 2025 - 08 - 21
haar vergadering van 27 februari 2025 het amendement over het compensatiefonds aangenomen (RMO – 0014) inhoudende dat het raadsvoorstel wordt gewijzigd en in dit voorliggende IPvE wordt betrokken. Het amendement luidt: “Voor ontwikkelende partijen geldt een plicht tot realisatie van tenminste 30% sociale huurwoningen. Er geldt een plicht tot financiële compensatie wanneer minder dan 30% sociale huurwoningen wordt gerealiseerd. Deze financiële compensatie kan vervolgens aan het fonds onttrokken worden om sociale woningbouw te financieren op locaties waar het realiseren van 30% sociale huur wenselijk maar niet financieel haalbaar is. Het compensatiefonds is in voorbereiding en wordt ter vaststelling aan de gemeenteraad aangeboden. De invoering en inwerkingtreding van het compensatiefonds sociale woningbouw is mede afhankelijk van de randvoorwaarden en kaders van het fonds. De gemeenteraad bespreekt de randvoorwaarden, kaders en andere daarvoor relevante factoren in Q3 in 2025 waarna zij de instelling van een compensatiefonds al dan niet akkoord bevindt. Bij akkoord zal dit compensatiefonds van toepassing verklaard worden op de ontwikkelingen op de herontwikkeling van het Bravis – terrein waarvoor nog afspraken in een overeenkomst moeten worden vastgelegd tussen de gemeente en de ontwikkelende partij”.
In haar vergadering van 27 november 2025 is door de gemeenteraad de motie ‘Betaalbare woningen zijn niet vrijblijvend’ aangenomen. De motie betekent dat het aandeel woningen in het sociale segment 30% blijft, waarbij een afwijkende invulling flexibel is qua locatie en aantallen. De redenen die ten grondslag liggen aan de motie zijn: 1. De gemeente houdt bij ieder woningbouwproject in principe de verdeling 30% sociaal, 40% midden, 30% duur aan. Dit geldt tevens voor de wijksamenstelling: de gemeente streeft ernaar om in iedere wijk te komen tot een verdeling van de woningen over de segmenten sociaal (30%), midden (40%) en duur (30%). 2. Op basis van gegronde/gemotiveerde argumenten kan afgeweken worden van deze woningbouwprogrammering. In het geval van het woningbouwproject van Bravis is dit bijvoorbeeld mogelijk in verband met de woningbouwsamenstelling van de wijk waarbij er reeds een zeer groot aandeel sociale woningbouw aanwezig is (ruim 40%). Om de leefbaarheid en de daarmee gepaard gaande woningbouw en samenstelling van de wijk positief te beïnvloeden kan het zinvol zijn om het aandeel sociale woningbouw bij nieuwbouwprojecten op sommige locaties te verminderen of juist te vermeerderen. 3. Het verkleinen van het aandeel sociale woningbouw kan uitsluitend met toestemming van de gemeente en met goede onderbouwde argumenten. 4.
Per woning die niet wordt gebouwd in het sociale segment, wordt een bedrag in het compensatiefonds gestort. Dit bedrag komt ten goede aan sociale woningbouw (meer dan 30%) op een andere locatie in de stad waar extra sociale woningbouw passender is. Hetzelfde bedrag wordt dan per woning uitgekeerd. 5. Het aantal woningen dat in een woningbouwproject minder wordt gebouwd in het sociale segment moet vervangen worden door betaalbare woningen in de
Integraal Programma van Eisen, herontwikkeling Bravis - terrein 19
Versie 2025 - 08 - 21
midden categorie, zodat nog steeds wordt voldaan aan de voorwaarde om 2/3 betaalbaar te bouwen. 6. De vervangende locatie, waar extra sociale woningbouw zal plaatsvinden, wordt bepaald in overleg met de gemeente. Hiervoor kan het compensatiefonds als extra stimulans gebruikt worden. 7. De compensatie van sociale woningbouw hoeft geen onderdeel te worden van het IPVE, aangezien de vervangende locatie nog nader bepaald wordt evenals het aantal woningen. Het instrument Compensatiefonds waarborgt de bouw van sociale woningen elders.
Integraal Programma van Eisen, herontwikkeling Bravis - terrein 20
Versie 2025 - 08 - 21
Pijlervisie Economie – beleidskader, randvoorwaarden en ambities en wensen In de pijlervisie Economie wordt de strategische keuze ‘Bergen op Zoom Beleefstad’ vanuit een economisch perspectief uitgewerkt. Er wordt ingezet op een goede balans tussen de functies wonen, werken en recreëren. De woningbouwprogrammering moet ruimte bieden voor jongeren/ jonge gezinnen om in de toekomst de beroepsbevolking zoveel mogelijk op peil te houden. Werkgelegenheid en het voorzieningenniveau moeten daar op passende wijze bij aansluiten. Vanuit vrijetijdseconomie wordt ingezet op het ontwikkelen van een veelzijdige en duurzame vrijetijdsbesteding waarbij de bossen heide, ten oosten van het plangebied, één van de drie USP’s is..
Pijlervisie Economie – ambities en wensen -
-
-
-
De doorontwikkeling van een van de USP ‘bossen en heide’ van Bergen op Zoom (speerpunt VTE). Met de herontwikkeling van het plangebied Bravis – terrein werken we aan een goede verbinding met de groene long aan de overzijde van de A4 en leveren we een bijdrage aan het welzijn en welbevinden van de Bergse inwoners. Het realiseren van een nieuwe (langzaamverkeers) verbinding tussen het plangebied en het bos biedt kansen op het gebied van vrije tijd, gezondheid en natuurbeleving. Niet alleen de nieuwe woonwijk profiteert hiervan, maar ook de bestaande omliggende woonwijken. Bij de bossen & heide worden nieuwe recreatieve functies gefaciliteerd die aansluiten op gezondheid en sociale verbinding als tegelijkertijd een bijdrage wordt geleverd aan zonering van recreatieve functies, zodat de natuur van de Brabantse Wal wordt behouden en beschermd (Speerpunt VTE). We stimuleren de vitale wijkeconomie (speerpunt retail, horeca en supermarkten). We zetten onder andere in op het stimuleren van buurtwinkelcentra, en ontmoetingsruimten die zich op loopafstand bevinden van de woningen, waardoor er ontmoetingen worden gerealiseerd in de wijk en zo de sociale duurzaamheid stimuleren. Het realiseren van veilige langzaam verkeersverbinding naar buurtwinkelcentrum Zonneplein behoort ook tot deze ambitie.
Bij grootschalige woningbouwprojecten (>100 woningen) wordt onderzocht of supermarkten en/of andere commerciële voorzieningen deel moeten uitmaken van de programmering voor het gebied (speerpunt retail, horeca en supermarkten).
Integraal Programma van Eisen, herontwikkeling Bravis - terrein 21
Versie 2025 - 08 - 21
-
-
We onderzoeken op basis van de nieuwe woningaantallen of buurtwinkelcentrum Zonneplein voldoende capaciteit heeft of mogelijk een fysieke upgrade kan krijgen door het toevoegen van meer gebruikers. Binnen de woningbouwprogrammering is aandacht voor de beroepsbevolking. We faciliteren ontwikkelingen en initiatieven binnen de zorgsector die zorgen voor behoud of vergroting van het aantal banen binnen de sector (speerpunt veerkrachtige arbeidsmarkt).
Integraal Programma van Eisen, herontwikkeling Bravis - terrein 22
Versie 2025 - 08 - 21
Zorgplein - randvoorwaarden Het zorgplein behoeft aparte aandacht het IPvE aangezien hier in de intentieovereenkomst afspraken over zijn gemaakt. In de kern is het realiseren van het zorgplein de verantwoordelijkheid van het Bravis ziekenhuis. Hiervoor wordt ook door Bravis een apart proces doorlopen om vorm en inhoud te geven aan het zorgplein. Bravis is verantwoordelijk voor de ontwikkeling en realisatie van het zorgplein en heeft de intentie om na totstandkoming van het zorgplein als eigenaar of (mede)huurder te fungeren van de gronden en het gebouw waar het zorgplein is gevestigd. Door het Bravis ziekenhuis wordt onderzocht op welke wijze vorm en inhoud gegeven kan worden aan de invulling van het zorgplein. Het betreft poliklinische zorg en diagnostiek, die standalone zonder onlosmakelijke verbinding met de kliniek of de OK, kan plaatsvinden. Daarnaast zal Bravis onderzoeken of ook andere zorgaanbieders in het zorgplein gehuisvest kunnen worden en of er zorgaanbieders zijn die hier interesse in hebben. Tijdens dit onderzoek zal Bravis aandacht schenken aan de mogelijkheid van een zogenaamd ‘domeinoverstijgende invulling’. Het is uiteindelijk de verantwoordelijkheid van Bravis om een definitief besluit te nemen wat de concrete invulling van het Zorgplein wordt.
Integraal Programma van Eisen, herontwikkeling Bravis - terrein 23
Versie 2025 - 08 - 21
Voorzieningen - randvoorwaarden Voorzieningen - randvoorwaarden De gemeente kent geen specifiek beleidskader voor voorzieningen. Daarbij valt het thema voorzieningen uiteen in: 1. Detailhandelsvoorzieningen, voorzieningen, sport- en culturele voor-zieningen. 2. Maatschappelijke voorzieningen zoals zorg gerelateerde enwelzijnsvoorzieningen: 1e en 2e lijnszorg, maatschappelijke voor-zieningen, Wmo-voorzieningen en of religieuze voorzieningen. We sturen ruimtelijk op het realiseren van maatschappelijke functies binnen het plangebied; zie beleidsregel ‘Ruimtelijk sturen op maatschappelijke functies’, www.lokaleregelgeving.overheid.nl. Op dit moment wordt er gewerkt aan het opstellen van een regionale woonzorgvisie, waarin aandacht is voor diverse zorgvoorzieningen in relatie tot het thema wonen.
Maatschappelijk – randvoorwaarden Bij het realiseren van maatschappelijke voorzieningen, exclusief de zorg gerelateerde voorzieningen die het Bravis ziekenhuis in het Zorgplein aanbiedt, dient er rekening gehouden te worden met de beweging die er plaatsvindt binnen het sociaal domein (de Transformatie sociaal domein), waarbij de focus ligt op het stimuleren van informele zorg en het gebruik van algemene (welzijns)voorzieningen om zo het gebruik van duurdere zorg te voorkomen en/of uit te stellen.
Bewegen en sport – randvoorwaarden Sport en bewegen levert een belangrijke bijdrage aan de lichamelijke en mentale gezondheid van onze inwoners. Het stimuleert sociale verbinding en zorgt voor een veilige(re) en leefbare omgeving. Het beweegvriendelijk inrichten van de openbare ruimte is van groot belang omdat het sport en bewegen toegankelijk maakt/ houdt en eenieder de mogelijkheid heeft deel te nemen. Bij de herontwikkeling van het plangebeid Bravis wordt rekening gehouden met het stimuleren van mogelijkheden tot ‘ontmoeten’ en ‘bewegen’. Dit betekent concreet dat bij een eventuele realisatie van een verbinding van het plangebied met de groene long aan de overzijde van de A4 er directe koppelingen gemaakt kunnen worden voor mogelijkheden van sport en spel voor alle leeftijden. Hierbij zoeken we aansluiting bij het gemeentelijk speelplan en de nota ‘spelen, bewegen en ontmoeten 2022’. We gaan uit van de positieve gezondheid en zetten niet alleen in op het voorkomen van ziekten maar ook op de kwaliteit van leven en het gevoel van zelfredzaamheid en het versterken van sociale netwerken.
Integraal Programma van Eisen, herontwikkeling Bravis - terrein 24
Versie 2025 - 08 - 21
De twee sportscholen ZBS – personal training en Crossfit Bergen op Zoom zijn nu gehuisvest in het te herontwikkelen gebied. Beiden worden uitgenodigd voor het bijwonen van de participatiebijeenkomst(en).
Toegankelijkheid – randvoorwaarden Gebouwde voorzieningen binnen het plangebied moeten voldoen aan richtlijn NEN 9120 Toegankelijkheid van Gebouwen.
Integraal Programma van Eisen, herontwikkeling Bravis - terrein 25
Versie 2025 - 08 - 21
Stedenbouw – beleidskader en randvoorwaarden Nota Ruimtelijke Kwaliteit – beleid Om tot planvorming te komen, wordt er een stedenbouwkundig plan en beeldkwaliteitsplan opgesteld dat in de verschillende ontwerpfases van ‘schetsplan tot definitief plan’ ter goedkeuring wordt voorgelegd aan de gemeente. De commissie Ruimtelijke Kwaliteit toetst de planuitwerking van het Bravis – terrein aan de Nota Ruimtelijke Kwaliteit 2023 en het nog op te stellen beeldkwaliteitsplan (zie hierna).
Massa – randvoorwaarden -
-
-
-
-
Door de ligging van de locatie langs de snelweg kan deze ontwikkeling een visitekaartje van Bergen op Zoom zijn. Een iconisch gebouw kan een nieuw beeldmerk vormen van de stad langs de snelweg. Denkend vanuit Bos in verbinding krijgt het beeldmerk een groene uitstraling. Zie ook het referentiebeeld. Het huidige hoofdgebouw van het Bravis Ziekenhuis is de maximale bouwhoogte voor het plangebied. De overige gebouwhoogten sluiten in een variatie aan bij de omliggende wijk Warande. Het plangebied biedt kansen voor een gevarieerd palet aan gebouw typologieën met de nadruk op appartementengebouwen in een groene setting eventueel gecombineerd met grondgebonden rijwoningen in blokvorm. Net als in de omliggende woonwijk Warande. De bebouwing dient enerzijds bijzonder te zijn maar ook passend in de structuur van de directe omgeving. Bij appartementengebouwen wordt het parkeren bij voorkeur gebouwd opgelost. De bebouwing dient zodanig ontworpen te worden dat een geluidsluwe omgeving ontstaat aan de zijde van de stad en het geluid van de A4 wordt afgeschermd. Een campusstructuur net als het huidige ziekenhuis is daarbij een voor de hand liggende keuze. Hergebruik van de bestaande gebouwen heeft de voorkeur boven sloopnieuwbouw. Onderzocht dient te worden of een langzaam verkeer verbinding over de snelweg A4 onderdeel van het plan kan zijn.
Functie wonen en werken -
In functie kan het nieuwe plan een combinatie zijn van wonen en werken en zo ook een impuls geven aan de omliggende wijk Warande. Wanneer uitgegaan wordt van 50 woningen per hectare zijn 350 toe te voegen woningen het uitgangspunt. Een zorgplein is onderdeel van het stedenbouwkundig plan.
Integraal Programma van Eisen, herontwikkeling Bravis - terrein 26
Versie 2025 - 08 - 21
-
-
-
-
Bij transformatie van de huidige gebouwen van het Bravis ziekenhuis wordt per gebouw bekeken of sloop-nieuwbouw danwel renovatie of herbestemming aan de orde is. Het stedenbouwkundig plan dient zodanig ontworpen te worden dat de toekomstige invulling van de huidige door het Bravis ziekenhuis in gebruik zijnde gebouwen en de parkeergarage passend is in het totale plan voor het plangebied; en daarbij zoveel mogelijk de bestaande gebouwen hergebruiken mits passend binnen de business case van Bravis. De onderbrenging van de zorg gerelateerde activiteiten van het Bravis ziekenhuis vindt plaats in een of meerdere gebouw(en) die duidelijk herkenbaar is c.q. zijn. Onderzocht wordt of een supermarkt en/ of andere commerciële voorzieningen deel moeten uitmaken van de programmering van het plangebied.
Architectuur - randvoorwaarden De wens is om de inrichting van de openbare ruimte en de architectuur van de bebouwing iets typisch Bergs mee te geven. Dit kan door de juiste balans aan te brengen tussen esthetiek en functionaliteit, waarbij aspecten van duurzaamheid, kenmerkende Bergse architectuur in de binnenstad, inzet van slimme technologieën en biophilic design worden geïncorporeerd. Inspiratie kan worden aangereikt door te kijken naar de typisch Vlaams-Nederlandse manier van bouwen. De architectuur dient aan te sluiten en in balans te zijn met de architectuur van de omgeving en de genen van de stad. Een deel van de gebouwen is iconisch en vormt een groen beeldmerk voor de stad.
Beeldkwaliteitsplan – randvoorwaarden Het uiteindelijke stedenbouwkundige plan wordt voorzien van een bijbehorend beeldkwaliteitsplan. Beide documenten worden ter beoordeling en besluitvorming voorgelegd aan het college van B&W en opeenvolgend de gemeenteraad. In het proces daarnaar toe wordt de commissie Ruimtelijke Kwaliteit en haar adviezen betrokken. Daarmee dienen deze als toetsingskader voor de door ontwikkelende partijen aangereikte stedenbouwkundige plan.
Plint – randvoorwaarden Aan de vormgeving van de plinten van gebouwen wordt aandacht gegeven. Aan de openbare ruimte moeten deze een representatief karakter verlenen. De vormgeving van de plint moet de functie daarachter herkenbaar zijn. Er moet voor gezorgd worden dat er een interactie plaatsvindt tussen de openbare ruimte en maatschappelijke- en zorgvoorzieningen. Bij woonplinten wordt ervoor gezorgd dat er een zorgvuldig ontworpen overgang is van publiek – privé met een afgebakende of door bewoners af te bakenen overgangszone.
Gebruik van daken - randvoorwaarden
Integraal Programma van Eisen, herontwikkeling Bravis - terrein 27
Versie 2025 - 08 - 21
Daken van gebouwen kunnen verschillende functies krijgen al dan niet in combinatie van onder andere het opwekken van energie, groene daken, daken voor waterretentie of als extra buitenruimte voor gebruikers of als semiopenbaar dak met bijvoorbeeld een uitkijkpost.
Integraal Programma van Eisen, herontwikkeling Bravis - terrein 28
Versie 2025 - 08 - 21
Water – beleidskader, randvoorwaarden en ambities/ wensen. Gemeentelijk waterprogramma – beleid -
-
-
-
-
Het project moet worden gerealiseerd volgens het GWP 2024 – 2027. Voor elke m2 aan verhard oppervlak (alle daken en terrein verhardingen) binnen een ruimtelijke (her)ontwikkeling dient 60mm aan waterberging (hemelwater) te worden gerealiseerd. De herontwikkeling van het Bravis – terrein geldt als een nieuwe stedenbouwkundige ontwikkeling. Te hanteren volgorde hemelwaterverwerking: 1) hergebruiken, 2) bergen en infiltreren op eigen terrein, 3) tijdelijke opslag in openbaar gebied met uitloop naar groen, 4) afvoeren op een bovengrondse hemelwatervoorziening, 5) afvoeren op een ondergrondse hemelwatervoorziening, 6) afvoeren op een gemengd riool richting RWZI (alleen wanneer de andere stappen al zijn genomen). Onze ambitie is om, binnen de zorgplichten, bij te dragen aan klimaatthema’s zoals droogte, hittestress en biodiversiteit door meekoppelkansen te benutten en belanghebbenden samen te brengen. Ook benutten we vervangingsbehoefte van infrastructuur en ontwikkelingen in de energietransitie. We streven naar natuurlijke fluctuatie van grondwaterstanden zonder overlast. Voor duurzame drinkwatervoorziening beschermen we onze zoetwatervoorraad en stimuleren we afkoppeling van verhard oppervlak en hemelwaterinfiltratie op droge zandgronden. We volgen ontwikkelingen in water-, energie- en grondstofhergebruik en verbinden belanghebbenden bij kansen.
Water en boden sturend – beleid Bij alle ruimtelijke ontwikkelingen wordt rekening gehouden met de randvoorwaarden en beperkingen die het water- en bodemsysteem stellen. Het doel is om een toekomstbestendig Nederland te creëren waarin overstromingen, wateroverlast en droogte optimaal beheerd worden. Hierdoor voorkomen we in de toekomst bovendien zowel problemen als hoge(re) kosten en (mogelijke verdere) schade.
Grondwaterbeschermingsgebied – beleid De gehele te ontwikkelen locatie bevindt zich binnen het grondwaterbeschermingsgebied. Het bouwen van een woonwijk binnen een grondwaterbeschermingsgebied is onderworpen aan strikte regels en vereisten om de kwaliteit van het grondwater te beschermen. Zo zijn de volgende zaken onder andere verboden. • Het toepassen van IBC-bouwstoffen (bouwstoffen die vanwege de mate van emissie naar de bodem alleen met isolatie-, beheers-, en controlemaatregelen mogen worden toegepast) is verboden in een grondwaterbeschermingsgebied. Hier vallen ook uitlogende metalen onder.
Integraal Programma van Eisen, herontwikkeling Bravis - terrein 29
Versie 2025 - 08 - 21
•
Diep Graven: In de grond boren of dieper graven dan 3 meter is verboden, tenzij er strikte voorschriften worden nageleefd.
NAS – randvoorwaarden Het hoofddoel van de Nationale Klimaatadaptatiestrategie (NAS) is om Nederland klimaatbestendig te maken. Dit houdt in dat Nederland voorbereid moet zijn op de onvermijdelijke klimaatveranderingen zoals hitte, droogte, wateroverlast en ander extreem weer. De strategie richt zich op het verkleinen of beheersbaar houden van de negatieve effecten van klimaatverandering zoals schades, overlast, ziekten, vroegtijdige sterfte en nadelige veranderingen in de kwaliteit van het milieu en de ecosystemen. Uit de kamerbrief ‘De landelijke maatlat’ voor een groen en klimaat adaptieve gebouwde omgeving kunnen de volgende eisen en (rand)voorwaarden voor de woningbouw worden afgeleid. - Toepassing van de maatlat voor een klimaat adaptieve en natuur inclusieve bebouwde omgeving om gebieden klimaatbestendiger te ontwikkelen. - Gebruik van de Ladder Duurzame Verstedelijking om bodemafdekking te verminderen en bescherming van waardevolle onafgedekte bodems. - Circulaire waterhuishouding en waterbesparing bij nieuwbouw wordt gestimuleerd.
BAS – randvoorwaarden De Bergse Adaptatie Strategie is een lokale vertaling van de NAS. De gemeente Bergen op Zoom heeft als stip op de horizon ‘In 2050 is Bergen op Zoom klimaatbestendig en water robuust’. Om dit te bereiken streven wij de volgende ambities na: - Voorkomen van schade door droogte. - Beperken van schade door hevige neerslag. - Voorbereiden op overstromingen. - Het bieden van een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving tijdens hitte. - Een voorkeur voor groenblauwe structuren. - Groene inrichting als ontmoetingsplek en uitnodiging tot bewegen (zie voorzieningen, bewegen en sport). - 3/30/300 regel als uitgangspunt: 3 bomen zichtbaar vanuit elke woning, een minimale boomkroonbedekking in buurten van 30% en iedereen moet op 300 meter wandelafstand van zijn woning een groene verblijfsplek of park (van tenminste één hectare) hebben. - Toepassing van inheemse, klimaatbestendige beplanting. - Op plekken op maaiveldniveau in de openbare ruimte waar voertuigen kunnen laden en lossen, dan wel parkeren dienen de parkeerplaatsen klimaat adaptief te worden vormgegeven. - Standaard een groene geveltuin wanneer er sprake is van een breed trottoir. - Bij appartementsgebouwen toepassen van groene gevelplanten (klimplanten) voor koeling van gebouwen en directe omgeving. De gevelbeplanting is een Integraal Programma van Eisen, herontwikkeling Bravis - terrein 30
Versie 2025 - 08 - 21
uitwerking van natuur inclusief bouwen. Het biedt naast verkoeling ook kansen voor dieren om er te verblijven, voedsel en beschutting te vinden. Deze klimplanten worden ook in openbare ruimten gepland.
Wadi – randvoorwaarden -
Wadi’s zijn binnen 48 uur leeg.
Hemelwater – ambities en wensen -
Bij de realisatie van nieuwe gebouwen is het uitgangspunt dat hemelwater wordt hergebruikt. Groene gebieden dienen een bijdrage te leveren aan de berging en de infiltratie van het hemelwater.
Circulaire waterhuishouding – ambities en wensen De drinkwatervoorziening is West-Brabant staat enorm onder druk. Het hergebruiken van hemelwater (regenwater) en grijswater (licht vervuild water, zoals de douche) helpt om de vraag naar schoon drinkwater te verminderen. Door regenwater en grijswater in te zetten voor minderwaardige doeleinden zoals het doorspoelen van het toilet beschermen we drukwatervoorraad voor essentiële toepassingen zoals koken en drinken. Hierdoor blijft er ook voor toekomstige generaties voldoende drinkwater beschikbaar.
Integraal Programma van Eisen, herontwikkeling Bravis - terrein 31
Versie 2025 - 08 - 21
Grond en Natuur – beleidskader en randvoorwaarden Groenstructuurplan – beleid -
-
Het project moet voldoen aan het vigerend groenstructuurplan. Dit plan wordt momenteel herzien en wordt opgevolgd door het Landschapsontwikkelingsplan (LOP). Aan de overzijde van de A4 bevindt zich het Natura2000 gebied Brabantse Wal.
LIOR – beleid -
Het project moet worden gerealiseerd in overeenstemming met de vigerende leidraad Inrichting openbare ruimte. Bij schrijven is dat de LIOR 2023 – 2027.
Groen – randvoorwaarden -
-
-
-
-
-
De Brabantse Wal is het meest stikstof gevoelige natuurgebied van Brabant. Dit impliceert dat rekening gehouden moet worden met: • Effecten op het Natura 2000-gebied: stikstofreductie, verslechtering- en verstoringsverbod en ecologische verbindingszones. • Licht-, geluid- en verstoringseffecten: lichtvervuiling, geluidsbelasting. • Waterhuishouding en -kwaliteit: grondwaterstanden en afwatering en waterkwaliteit. • Ruimte voor biodiversiteit in de nieuwe wijk: groenblauwe structuren en flora- en faunaonderzoek. • Mobiliteit en verkeer: toename verkeer. • Wet- en regelgeving vereist een passende verplichte beoordeling en kan leiden tot een vergunningplicht onder de Wet natuurbescherming. 3/30/300 regel als uitgangspunt: 3 bomen zichtbaar vanuit elke woning, een minimale boomkroonbedekking in buurten van 30% en iedereen moet op 300 meter wandelafstand van zijn woning een groene verblijfsplek of park (van tenminste één hectare) hebben. Groene gebieden dienen een bijdrage te leveren aan de berging en infiltratie van het hemelwater. Er dient een ecologische verbinding gemaakt te worden met de bestaande groenstructuur met de groen long aan de overzijde van de A4. Deze verbinding zoeken we niet alleen in het aanbrengen van kunstwerken en een ecopassage in de openbare ruimte (fiets- en loopbrug) maar ook in groene gevels en daken.
Vanuit de flora dient er in de groenstructuur in de openbare ruimte sterk ingezet te worden op inheemse beplanting. Bij het kiezen van beplanting dient er rekening mee gehouden te worden dat insecten en veel vogelsoorten zich goed kunnen huisvesten. Het uitgangspunt is meer biodiversiteit en dus geen monocultuur, waardoor er een natuurlijke aansluiting plaatsvindt met de groene long aan de overzijde van de A4. De leefomgeving wordt geschikt gemaakt voor diersoorten die op een natuurlijke wijze plaagdieren tegengaan. Zo zijn de gewone dwergvleermuis en
Integraal Programma van Eisen, herontwikkeling Bravis - terrein 32
Versie 2025 - 08 - 21
-
-
koolmees behulpzaam in het bestrijden van de eikenprocessierups. Daarnaast kan er ook gedacht worden aan soorten als de slechtvalk die op duiven en ongewenste knaagdieren jagen. Ook houden roofvogels zoals de slechtvalk de hoeveelheid meeuwen in bedwang. Dit zorgt voor een positief effect op de leefomgeving van zowel het Bravis terrein als de omliggende wijken. Bij het natuur inclusief bouwen dient er rekening gehouden te worden met het verlichtingsontwerp en dienen er nestkastvoorzieningen, lijnstructuren en groenstructuren geplaats te worden. Er dient onderzocht te worden of het toepassen van groene gevels en daken mogelijk is waarbij het uitgangspunt is dat deze waar haalbaar daadwerkelijk worden gerealiseerd.
Handboek bomen – randvoorwaarden In overeenstemming met het handboek Bomen 2022 met als doel het verbeteren en waarborgen van de kwaliteitszorg van bomen in de openbare ruimte.
Bomen – randvoorwaarden ER wordt een inventarisatie gemaakt van de bomen die gehandhaafd moeten worden.
Beplanting - randvoorwaarden -
Toepassing van inheemse planten. Diversiteit aan beplanting. Beplanting in plangebied wordt zodanig op elkaar afgestemd dat er gedurende het jaar groene beplanting aanwezig is.
Integraal Programma van Eisen, herontwikkeling Bravis - terrein 33
Versie 2025 - 08 - 21
Duurzaamheid en energie – beleidskader en ambities en wensen Het Bravis Zorgplein Tijdens de bouw wordt gebruikgemaakt van milieuvriendelijk en energiebesparend materiaal en installaties. Daarnaast wordt de milieubelasting en geluidsoverlast van het transport tijdens de bouw tot een minimum beperkt. Kracht/potentie: We willen dat deze plek meer één geheel vormt en niet meer gescheiden is door een harde snelweg. We zien kansen om de natuur meer te betrekken bij het leven in Bergen op Zoom. Zo maken we de wijken sterker en toekomstbestendiger. We willen dat mensen meer naar buiten gaan om te ontspannen, te bewegen en te genieten van de natuur. Zo wordt een gezonde levensstijl aangemoedigd. Het bos aan de oostkant van Bergen op Zoom is heel belangrijk. Er zijn kansen die nog niet worden gebruikt. We willen de verbinding tussen de stad en het bos verbeteren en natuur naar de stad brengen. Dit gebied is bijzonder omdat er een sterke samenwerking is tussen sociale en ruimtelijke mogelijkheden, waardoor ze elkaar versterken. We hebben de volgende ideeën om het bosgebied beter te maken door te streven naar: 1. de snelweg beter in te passen in het landschap en het bos beter bereikbaar maken voor mensen in aangrenzende wijken. 2. Het bos te gebruiken om de wijken gezonder en groener te maken. 3.
Het creëren van een genezende omgeving door de natuur meer naar de stad te brengen en de wijken Gageldonk, Warande en Borgvliet en de Bravis omgeving groener maken. 4. Door plekken te maken en uit te breiden waar mensen kunnen bewegen en elkaar kunnen ontmoeten. 5. We willen mensen meer betrekken bij het beheer van de openbare ruimte. 6. Ad 1 tot en met 4 te combineren met klimaatmaatregelen en onderwijs over natuur en landbouw.
Integraal Programma van Eisen, herontwikkeling Bravis - terrein 34
Versie 2025 - 08 - 21
RES West-Brabant – beleid -
De RES 1.0 West-Brabant is in juni 2021 vastgesteld. De belangrijkste thema’s uit deze RES 1.0 zijn: 1. Zon op dak. 2. Duurzame warmte. 3. Innovatie en eigenaarschap. 4. Besparing. Voor het plangebied herontwikkeling Bravis – terrein betekent dit dat in de uitwerking van de plannen met deze thema’s rekening wordt gehouden. Zon op daken van bebouwing, besparing door goede isolatie van gebouwen.
Warmtetransitie – beleid In de warmtevisie is omschreven dat onderzocht wordt dat bestaande warmtenetten uitgebreid kunnen worden. Aandachtspunt is een duurzame, betrouwbare bron.
Nota Duurzaamheid, Energie en Klimaat – ambities en wensen -
Ten aanzien van eventueel te realiseren gemeentelijk vastgoed geldt dat de gemeente zelf het goede voorbeeld geeft. Voor bestaande bouw geldt dat hier sprake is van een groot potentieel in het reduceren van energie. Concrete uitwerking van beleid op het gebied van energie volgt.
Biobased bouwen – ambities en wensen Beleid voor biobased bouwen dient nog opgesteld te worden. Vooralsnog nemen we als vertrekpunt de volgende uitgangspunten: -
Alles biobased bouwen is niet mogelijk (bijvoorbeeld het aanbrengen van een liftschacht). In algemene zin wordt er enkel biobased gebouwd wanneer materialen relatief dichtbij beschikbaar zijn. Voorafgaand aan sloop van een gebouw wordt eerst geïnventariseerd welke materialen hergebruikt kunnen worden.