RVB21- 0092 Verordening nadeelcompensatie Bergen op Zoom 2022
Tekst van het document
*RVB21-0092* RVB21-0092
Onderwerp Nummer voorstel Datum voorstel Portefeuillehouder(s) Contactpersoon Afdeling Contactpersoon Email Contactpersoon Telefoon Programmanummer en -naam
: Verordening nadeelcompensatie Bergen op Zoom 2022 : RVB21-0092 : 7 december 2021 : de heer B. Jacobs : de heer L.W. van den Bulk : R&E/Wonen & Leven : L.W.vandenBulk@bergenopzoom.nl : 0164-277539 : 4. Woon- en leefomgeving (fysiek domein)
Voorstel: De ‘Verordening nadeelcompensatie Bergen op Zoom 2022’ vast te stellen.
Type voorstel:
Kaderstellend Controlerend Rest
Zijn in het voorstel één of meer van de volgende aspecten van toepassing? Ja
Nee
Zijn doelen en/of effecten beschreven
Financiële consequenties
Gevolgen voor de schuldenlast
Inspraakverordening van toepassing
Communicatieparagraaf: De vaststelling van de verordening is een verplicht onderdeel in het kader van de implementatie van de Omgevingswet. Er wordt gebruik gemaakt van een landelijk model. De inhoud van de verordening is ambtelijk voorbereid en afgestemd met de portefeuillehouder.
Samenvatting: De overheid kan rechtmatig handelen, maar toch schade veroorzaken. Hierbij valt te denken aan het vaststellen van het omgevingsplan of het verlenen van een omgevingsvergunning voor het bouwen van een woning, maar
*RVB21-0092* RVB21-0092
ook het aanleggen van een weg. Op dit moment kennen we voor de verschillende schadeoorzaken nog een onderscheid tussen planschade en nadeelcompensatie. In de Algemene wet bestuursrecht is een nieuwe algemene regeling over de vergoeding (of tegemoetkoming) van ander nadeel dan planschade opgenomen. De Omgevingswet bevat een nieuwe regeling met betrekking tot planschade. Alle schadeoorzaken zullen onder een nieuwe nadeelcompensatieregeling komen vallen. Met de verordening nadeelcompensatie worden de nieuwe regelingen geïmplementeerd. De nieuwe regelingen treden in werking op het moment dat de Omgevingswet in werking treedt. Vooralsnog wordt daarbij uitgegaan van 1 juli 2022. Op dat moment zal ook de verordening nadeelcompensatie in werking treden.
Bijlagen: (geef aan of een bijlage is bijgevoegd of ter inzage is gelegd; benoem en nummer deze bijlagen) Bijlage nr.
Omschrijving
Bijgevoegd/Ter inzage
2
*RVB21-0092* RVB21-0092
Datum raadsvergadering
: 10 maart 2022
Nummer
: RVB21-0092
Onderwerp
: Verordening nadeelcompensatie Bergen op Zoom 2022
Aan de gemeenteraad,
Voorstel Vaststellen van de ‘Verordening nadeelcompensatie Bergen op Zoom 2022’ waarmee twee nieuwe wettelijke regelingen geïmplementeerd worden.
Inleiding De overheid kan rechtmatig handelen, maar toch schade veroorzaken. Titel 4.5 (nieuw) van de Algemene wet bestuursrecht (hierna: Awb) voorziet in een algemene regeling over de vergoeding (of tegemoetkoming) van schade door rechtmatig overheidshandelen. Het doel van titel 4.5 van de Awb is om te komen tot eenduidigheid en overzichtelijkheid van het nadeelcompensatierecht. Het vervangt afzonderlijke regelingen. Naar verwachting treedt deze regeling per 1 juli 2022 in werking. Hiernaast is de verwachting dat op 1 juli 2022 ook de Omgevingswet (hierna: Ow) in werking zal treden. De Ow bevat een specifiek op het omgevingsrecht toegesneden nadeelcompensatieregeling die enkele aanvullende regels op de Awb bevat. Met de inwerkingtreding van de nieuwe wettelijke regels vervalt onder meer de term planschade (het wordt nu enkel nog nadeelcompensatie) en verschuift het moment van de overheidsaansprakelijkheid naar de start van een vergunningsvrije activiteit of naar de vergunning (dit was het moment van inwerkingtreding van bijvoorbeeld het bestemmingsplan). Daarbij wordt uitgegaan van de mededeling van het besluit tot het verlenen of wijzigen van de omgevingsvergunning (artikel 15.3 van de Ow).
Met het vaststellen van de verordening worden beide wettelijke regelingen geïmplementeerd en wordt invulling gegeven aan een van de door de VNG geformuleerde ‘Minimale acties Omgevingswet’ voor de implementatie van de Omgevingswet. Het vaststellen van een verordening nadeelcompensatie is niet verplicht, zoals dat bij een Procedureverordening voor advisering tegemoetkoming in planschade wel het geval was. Zonder deze verordening kan echter geen recht worden geheven (art. 4:128 eerste lid van de Awb), waardoor de gemeente financieel tekort zal schieten. Tevens biedt de verordening duidelijkheid en transparantie voor bedrijven en burgers binnen de gemeente en krijgt de adviescommissie een solide basis. Het advies is daarom om wel deze verordening vast te stellen. Door de Verordening nadeelcompensatie Bergen op Zoom 2022 ontstaan geen nieuwe administratieve lasten.
3
*RVB21-0092* RVB21-0092
De Procedureverordening advisering planschade 2008, zoals deze thans geldt, ziet voornamelijk op de deskundigheid en werkwijze van de adviseur en betrokkenheid van belanghebbenden. Onder de nieuwe wetgeving is dit al in de wet opgenomen, waardoor dit niet meer in een separate verordening hoeft te worden opgenomen. Daarom kan worden volstaan met de bepalingen zoals nu voorgelegd in het concept van de Verordening nadeelcompensatie Bergen op Zoom 2022.
Beoogd maatschappelijk effect/doelstelling Nu de verordening een implementatie van wettelijke regels betreft, zijn de consequenties van de verordening zelf voor aanvragers van een vergoeding minimaal. De verordening verlicht daarentegen voor de gemeente de administratieve last en geeft de gemeente de mogelijkheid om een recht te heffen bij aanvragers.
Uitwerking voorstel Toepassingsbereik (artikel 1 Verordening nadeelcompensatie Bergen op Zoom 2022) De Verordening nadeelcompensatie beperkt zich tot nadeelcompensatie op grond van titel 4.5 van de Awb en afdeling 15.1 van de Ow. De verordening heeft geen betrekking op schade die onder een of meer van specifieke regelingen valt, zoals bijvoorbeeld schadevergoeding vanwege kabels en leidingen of schadeloosstelling bij onteigening. De verordening betreft een implementatie van twee wettelijke regelingen. Normaal maatschappelijk risico Vooropgesteld wordt dat de overheid niet verplicht is om iedere schade die zij in de rechtmatige uitoefening van haar publieke taken veroorzaakt, in zijn geheel te vergoeden. Dat overheidsingrijpen voor sommige burgers en ondernemingen nadelige gevolgen kan hebben, is namelijk onvermijdelijk. Tot op zekere hoogte moeten deze gevolgen dus worden geaccepteerd (normaal maatschappelijk risico). Burgers die door rechtmatig overheidsoptreden schade lijden die uitgaat boven het normaal maatschappelijk risico en in vergelijking tot anderen onevenredig zwaar worden getroffen, kunnen desgevraagd schadevergoeding ontvangen (artikel 4:126 van de Awb). De hoogte daarvan moet in zo’n geval redelijk zijn. De schadevergoeding dekt dus niet vanzelfsprekend de volledige schade. Een deel van de schade zal altijd voor eigen rekening blijven.
Het normaal maatschappelijk risico bij indirecte schade als gevolg van een besluit als opgenomen in artikel 15.1 van de Ow bedraagt 4 %. In overige gevallen (directe schade) is het aan het bestuursorgaan om, op grond van artikel 4:126 van de Awb, in het specifieke geval invulling te geven aan het normaal maatschappelijk risico. Het is denkbaar dat hier door de gemeente beleidsregels voor worden vastgesteld en een rekentool voor wordt opgesteld. Door toepassing van een rekentool is ook het inschakelen van een deskundige vaak niet nodig. Heffen van een recht (artikel 2 Verordening nadeelcompensatie Bergen op Zoom 2022) Voor het in behandeling nemen van een aanvraag om schadevergoeding kan (geen verplichting) een recht van maximaal € 500,- worden geheven. Heffing van een recht kan een doeltreffend middel zijn om te voorkomen dat een bestuursorgaan wordt overspoeld met een overvloed aan lichtvaardig ingediende, onvoldoende onderbouwde, aanvragen. De praktijk heeft geleerd dat dit bij grote projecten geen denkbeeldig verschijnsel is. De afhandeling van een dergelijke overvloed aan aanvragen kost het bestuursorgaan (en daarmee de
4
*RVB21-0092* RVB21-0092
samenleving) onnodig veel tijd en geld. Heffing van een recht kan dan een nuttige functie vervullen. Burgers of ondernemers met een serieuze aanspraak op een vergoeding zullen zich door het recht niet laten weerhouden van indiening van een aanvraag. Bij gehele of gedeeltelijke toewijzing van het verzoek wordt het recht immers terugbetaald. De hoogte van het recht is gebonden aan een maximum van € 500. Dit bedrag sluit goed aan bij de bestaande regeling voor planschade in de Wet ruimtelijke ordening (Wro). Artikel 6.4, derde lid van de Wro, bepaalt dat burgemeester en wethouders van de aanvrager een recht heffen ten bedrage van € 300, welk bedrag bij verordening van de gemeenteraad met ten hoogste twee derde deel kan worden verhoogd of verlaagd. Het daaruit voortvloeiende maximale recht bedraagt derhalve ook € 500. Binnen de gemeente Bergen op Zoom is het thans gebruikelijk, net als binnen veel andere gemeentes, om een recht van € 300,- te heffen. Gekozen is om dit bedrag onveranderd op te nemen in de Verordening Nadeelcompensatie Bergen op Zoom 2022. Aanvraag (artikel 3 Verordening nadeelcompensatie Bergen op Zoom 2022) Op dit moment bestaat binnen de gemeente Bergen op Zoom geen eenduidige wijze waarop een aanvraag om planschadevergoeding / nadeelcompensatie dient te worden ingediend.
Veelal wordt nu bij een behandelend ambtenaar aangegeven dat men schadevergoeding wenst te ontvangen, waarop de aanvrager een aanvraagformulier planschade wordt toegestuurd. De Omgevingswet streeft transparantie na. Om de aanvrager te helpen duidelijk te maken welke stukken nodig zijn voor de aanvraag, is artikel 3 in de verordening opgenomen. Het formulier dat gebruikt dient te worden door de aanvrager, kan eventueel een elektronisch formulier zijn. Het is denkbaar dat gebruik wordt gemaakt van bijvoorbeeld de STTR-standaard (Standaard toepasbare regels) voor het samenstellen van een elektronisch formulier dat in het omgevingsloket beschikbaar kan worden gesteld. In het tweede lid is opgenomen welke aanvullende informatie in bepaalde gevallen dient te worden ingediend. Dit voorkomt lichtvaardig ingediende, onvoldoende onderbouwde, aanvragen en zorgt dat spoedig na binnenkomst van een aanvraag aan een inhoudelijke beoordeling kan worden begonnen. Adviescommissie (artikel 4 Verordening nadeelcompensatie Bergen op Zoom 2022) Op grond van het huidig recht is het inschakelen van een adviseur verplicht bij het afhandelen van aanvragen om planschade (artikel 6.1.3.2 van het Besluit ruimtelijke ordening (hierna: Bro)).
Ook is het vaststellen van een gemeentelijke verordening waarin regels worden gegeven over de aanwijzing van een adviseur en de wijze waarop deze tot een advies komt verplicht (artikel 6.1.3.3 van het Bro). Onder het nieuwe recht gelden die verplichtingen niet meer. De gemeente heeft wel de mogelijkheid om een adviseur te benoemen. Het heeft voor eenvoudige gevallen enerzijds de voorkeur om aanvragen om schadevergoeding snel, en dus zonder adviescommissie, af te handelen. Anderzijds wordt het door een aanvrager veelal als prettig ervaren dat de aanvraag door een onafhankelijke adviescommissie (de adviseurs mogen niet werkzaam zijn onder verantwoordelijkheid van het bestuursorgaan) wordt behandeld. Voor afhandeling van een aanvraag zonder adviescommissie is essentieel dat in het ambtelijk apparaat voldoende deskundigheid aanwezig is om aanvragen om schadevergoeding te kunnen beoordelen én dat
5
*RVB21-0092* RVB21-0092
voldoende capaciteit aanwezig is. Als die deskundigheid en/of capaciteit niet, of onvoldoende aanwezig is, is het verstandiger dat de aanvragen bij een adviescommissie worden neergelegd. Met de initiatiefnemers van een project waardoor derden een mogelijk recht op nadeelcompensatie verkrijgen, wordt bij overeenkomst overeengekomen dat alle kosten ten laste komen van de initiatiefnemer. Voor de gemeente zijn in dergelijke gevallen dus geen financiële consequenties te bemerken van het inschakelen van een adviescommissie. In de verordening is daarom opgenomen dat extra deskundigheid wordt ingeschakeld voor zover dat naar het oordeel van het bestuursorgaan noodzakelijk is om op de aanvraag te beslissen. Dan wordt via een adviseur deskundigheid betrokken bij de behandeling van een aanvraag. De manier waarop die deskundigheid bij de afhandeling van de aanvraag wordt betrokken is afhankelijk van het type aanvraag om schadevergoeding. De adviseur kan voor de gehele aanvraag worden betrokken of wordt uitsluitend betrokken op de onderdelen waarvoor het gemeentelijk apparaat deskundigheid te kort komt. De adviescommissie kan worden benoemd voor een termijn van maximaal vier jaar waarna de mogelijkheid bestaat tot herbenoeming (vaste commissie). Het is echter ook mogelijk om een adviescommissie te benoemen voor advisering met betrekking tot een of meerdere specifieke aanvragen.
Het aanstellingsbesluit voor de adviescommissie wordt door het college van burgermeester en wethouders genomen. De beslistermijn voor zover advies wordt ingewonnen (bij de adviescommissie) bij de behandeling van een aanvraag is zes maanden. Deze termijn kan eenmaal met ten hoogste zes maanden worden verdaagd (artikel 4:130 van de Awb). Indien geen advies wordt ingewonnen, bedraagt de beslistermijn acht weken. Deze termijn kan eenmaal met ten hoogste acht weken worden verdaagd (artikel 4:130 van de Awb). Een (niet complexe) aanvraag wordt na binnenkomst dus snel afgehandeld indien hiervoor voldoende deskundigheid en capaciteit binnen het ambtelijk apparaat aanwezig is en daardoor geen adviescommissie hoeft te worden ingeschakeld. Intrekking Procedureverordening advisering planschade 2008 (artikel 7 Verordening nadeelcompensatie Bergen op Zoom 2022) Vanwege de wijzigingen in de wettelijke regelingen dient de Procedureverordening advisering planschade 2008 in te worden getrokken (dit wordt gedaan in artikel 7 van de Verordening nadeelcompensatie Bergen op Zoom 2022). De Procedureverordening advisering planschade 2008 kan vanwege het overgangsrecht nog wel relevant zijn voor het afhandelen van planschadeverzoeken.
Consequenties van het voorstel Met het vaststellen van de Verordening nadeelcompensatie Bergen op Zoom 2022 wordt een juridische grondslag gecreëerd voor het heffen van een recht voor het in behandeling nemen van een aanvraag om schadevergoeding. Indien dit niet in een verordening zou worden vastgelegd, kan geen recht geheven worden. De verordening verlicht tevens voor de gemeente de administratieve last.
6
*RVB21-0092* RVB21-0092
De inzet van ambtelijke capaciteit is sterk afhankelijk van de inzet van de in te stellen adviescommissie. Indien de adviescommissie veelvuldig wordt ingezet (deze ruimte biedt de verordening), dan zal de ambtelijke capaciteit niet meer belast worden dan thans het geval is. De wijze van vastleggen van gemeentelijk beleid bepaalt het financieel risico voor nadeelcompensatie. Hoewel het geen direct gevolg is van dit raadsvoorstel en/of de voorliggende verordening, wordt de raad wel op het volgende gewezen. Gemeenten hebben twee keuzes, als het gaat om de manier waarop ze beleid voor de fysieke leefomgeving vastleggen: 1. door middel van afzonderlijke sectorale beleidsnota’s te maken (de thans gebruikelijke wijze); 2. via een omgevingsvisie of programma (met de invoering van de Omgevingswet kan dit beleid onder de paraplu van de Ow worden gebracht). De keuze voor afzonderlijke nota’s of voor een constructie volgens instrumenten van de Ow is in veel gevallen een lokale keuze. Bij die keuze speelt het aspect nadeelcompensatie een rol. Als er namelijk voor wordt gekozen om het beleid vorm te geven via een omgevingsvisie of programma, dan wordt het beleid daarmee ook onder de nadeelcompensatieregeling van de Ow gebracht. Die regeling biedt ruimte voor getrapte besluitvorming. Het voordeel daarvan is dat geen aanvragen om schadevergoeding aan de orde komen gedurende de visiefase.
Pas in de uitvoeringsfase, als er bijvoorbeeld sprake is van een omgevingsvergunning, hebben aanvragen om schadevergoeding kans van slagen. Het besluitvormingsproces voor het opstellen van beleid kan daardoor transparant en interactief plaatsvinden zonder kans op nadeelcompensatie. Als gemeenten ervoor kiezen om het beleid vorm te geven via een autonome bevoegdheid in sectorale nota’s is iedere stap in het besluitvormingsproces een potentieel schadeveroorzakend besluit of handeling, op grond waarvan een aanvraag om schadevergoeding kan worden ingediend. In die zin stimuleert de nadeelcompensatieregeling van de Ow om minder afzonderlijke sectorale beleidsnota’s te maken en meer in het instrumentarium van de Ow onder te brengen. Het financieel risico voor gemeenten is onder de Ow namelijk minder groot. Beleid via de Ow geeft minder risico op nadeelcompensatie dan via de autonome bevoegdheid met afzonderlijke sectorale beleidsnota’s.
Duurzaamheid Niet van toepassing Risico paragraaf Geïdentificeerde risico’s Risico-onderdelen 1. Realiseren maatschappelijke effecten 2. Politiek-bestuurlijk en draagvlak 3. Imago gemeente 4. Algemene en externe omgeving 5. Veiligheid 6. Financiën 7. Juridisch
NvT
Laag
Neutraal X X X
Hoog
X X X X
7
*RVB21-0092* RVB21-0092
Risico-onderdelen 8. Planning 9. Kwaliteit uitvoering 10. Capaciteit organisatie en samenwerking partners
NvT
Laag X X
Neutraal
Hoog
X
Alternatieven -
-
Het is ook mogelijk om geen verordening nadeelcompensatie vast te stellen. Het is dan echter bijvoorbeeld niet mogelijk om een recht te heffen van aanvragers. Daarnaast zal zonder verordening elke aanvraag om nadeelcompensatie leiden tot nieuwe administratieve lasten. De verordening nadeelcompensatie kan eventueel worden opgenomen in het omgevingsplan. Echter, doordat de schadeveroorzakende besluiten in de Ow breder zijn dan het omgevingsplan, zal het uitsluitend opnemen van een nadeelcompensatieregeling in het omgevingsplan niet voldoende zijn. Er is dan evengoed nog een aparte regeling nodig voor die gevallen die buiten het omgevingsplan vallen. De heffing van een recht kan ook achterwege gelaten worden of het bedrag kan verlaagd of verhoogd (tot maximaal € 500,-) worden.
Een ontwerpbesluit bieden wij u hierbij ter vaststelling aan. Het college van burgemeester en wethouders van Bergen op Zoom, De secretaris,
De burgemeester,
Dhr. mr. drs. ing. M. van Vliet
Dhr. dr. F.A. Petter
8
*RVB21-0092* RVB21-0092
De raad van de gemeente Bergen op Zoom; gezien het voorstel van het college van 7 december 2021, nr. RVB21-0092; gelet op de artikelen 108 en 149 van de Gemeentewet, titel 4.5 van de Algemene wet bestuursrecht en afdeling 15.1 van de Omgevingswet; BESLUIT: Vast te stellen de volgende verordening: Verordening nadeelcompensatie Bergen op Zoom 2022 Artikel 1. Toepassingsbereik 1. Deze verordening heeft betrekking op aanvragen om schadevergoeding als bedoeld in artikel 4:126, eerste lid, van de Algemene wet bestuursrecht, waarvan de aanvrager stelt dat die wordt veroorzaakt door een bestuursorgaan van de gemeente. 2 . Deze verordening heeft geen betrekking op aanvragen om schadevergoeding waarop een bijzondere regeling van toepassing is. Artikel 2. Heffen recht Voor het in behandeling nemen van de aanvraag om schadevergoeding wordt een recht van € 300,-- geheven. Artikel 3. Aanvraag 1. De aanvrager van schadevergoeding maakt gebruik van een door het bestuursorgaan vastgesteld formulier. 2. In aanvulling op artikel 4:127 van de Algemene wet bestuursrecht bevat een aanvraag mede: a. als het schade betreft wegens winst- of inkomstenderving: door een accountant gewaarmerkte jaarrekeningen over het jaar waarin schade is geleden en voor zover van toepassing de drie daaraan voorafgaande jaren, en de aanslagen vennootschapsbelasting of inkomstenbelasting. b.
als het schade betreft wegens gederfde huurinkomsten: een afschrift van de huurovereenkomst of gebruiksovereenkomst en een eigendomsakte. Artikel 4. Adviescommissie 1 . Het bestuursorgaan wint advies in bij een adviescommissie voor zover dat naar zijn oordeel noodzakelijk is om op de aanvraag om schadevergoeding te kunnen beslissen. 2 . Advies als bedoeld in het eerste lid, wordt in ieder geval niet ingewonnen als: a. de aanvraag naar het oordeel van het bestuursorgaan kennelijk ongegrond is, omdat zich kennelijk een weigeringsgrond voordoet als bedoeld in artikel 4:126, tweede lid, van de Algemene wet bestuursrecht; b. de schade kennelijk niet kan worden toegerekend aan een door het bestuursorgaan genomen besluit of verrichte handeling; c. naar het oordeel van het bestuursorgaan in de gemeentelijke organisatie voldoende deskundigheid voor de beoordeling van de aanvraag aanwezig is.
9
*RVB21-0092* RVB21-0092
3 . Een adviescommissie bestaat uit een of meer deskundigen. 4 . Een adviescommissie kan worden benoemd als: a. vaste commissie, waarbij de leden door burgemeester en wethouders voor een termijn van maximaal vier jaar worden benoemd met de mogelijkheid tot herbenoeming voor maximaal vier jaar, of b. tijdelijke commissie voor advisering met betrekking tot een of meer aanvragen, door het bestuursorgaan dat de aanvragen behandelt. Artikel 5. Procedure 1 . Als advies wordt ingewonnen bij een adviescommissie, informeert het bestuursorgaan de aanvrager en belanghebbenden. 2 . Bij de toepassing van de artikelen 4:7 en 4:8 van de Algemene wet bestuursrecht wordt naast de aanvrager voor zover van toepassing betrokken: a. degene die de activiteit verricht en met wie een overeenkomst als bedoeld in artikel 13.3c, eerste lid, van de Omgevingswet is gesloten, en, b. als sprake is van een schadeveroorzakend besluit naar aanleiding van een aanvraag, zoals geregeld in artikel 13.3d van de Omgevingswet, de aanvrager van dat besluit of degene die de toegestane activiteit verricht, tenzij: 1) de schadevergoeding redelijkerwijze voor rekening behoort te blijven van het bestuursorgaan, of 2) de schadevergoeding voldoende op een andere manier is verzekerd. Artikel 6.
Uitbetaling Bij geheel of gedeeltelijke toewijzing van een aanvraag om schadevergoeding, wordt de toegewezen schadevergoeding uiterlijk betaald bij het onherroepelijk worden van het besluit op de aanvraag. Artikel 7. Intrekking oude regeling De Procedureverordening advisering planschade 2008 wordt ingetrokken op de datum van inwerkingtreding van deze verordening. Artikel 8. Inwerkingtreding en citeertitel 1 . Deze verordening treedt in werking op de datum van inwerkingtreding van de Omgevingswet. 2 . Deze verordening wordt aangehaald als: Verordening nadeelcompensatie Bergen op Zoom 2022. Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 10 maart 2022
10
*RVB21-0092* RVB21-0092
De griffier,
De voorzitter,
Mevr. E.P.M. van der Meer
Dhr. dr. F.A. Petter
11