Rapport ter ondersteuning inspreekbijdrage de heer Seuren, hoogspanningsstation van TenneT
Tekst van het document
Bezoekadres: Hoofdweg 76 3067 GH Rotterdam Postadres: Hoofdweg 70 3067 GH Rotterdam T +31 (0)88-5152505 E info@cauberghuygen.nl W http://www.cauberghuygen.nl K.V.K. 58792562 IBAN NL71RABO0112075584
Nieuw beoogd Tennet trafostation, locatie Halsteren; 2nd opinion m.b.t. geluid Datum Referentie
10 november 2022 09196-56910-02
Referentie Rapporttitel
09196-56910-02 Nieuw beoogd Tennet trafostation, locatie Halsteren; 2nd opinion m.b.t. geluid
Datum
10 november 2022
Opdrachtgever
De heer F. Seuren Polderweg 6 4664 PB LEPELSTRAAT
Behandeld door
De heer ing. B. ter Haar Cauberg Huygen B.V. Bezoekadres: Hoofdweg 76 3067 GH Rotterdam Postadres: Hoofdweg 70 3067 GH Rotterdam Telefoon 088-5152505
Nieuw beoogd Tennet trafostation, locatie Halsteren; 2nd opinion m.b.t. geluid
09196-56910-02 10 november 2022 Pagina 2
Inhoudsopgave 1
Inleiding
4
2
Beoordeelde stukken
5
3
Toetsingskader en daarmee samenhangende aspecten
6
4
Beoordeling van het rekenmodel
9
4.1 4.2 4.3 4.4 4.5
Gehanteerde bronvermogens Er is gerekend met een 100% geluidabsorberende bodem Er is geen rekening gehouden met interferentie Onderschatting geluidreflecties tussen 2 schermen (slechts één reflectie wordt berekend) Rekenmethode versus meetmethode
9 10 11 12 12
5
Beoordeling van rapportages
13
5.1 5.2 5.3 5.4
Richtwaarde 45 dB(A) is geen goed beschermingsniveau in een rustige landelijke omgeving Er is voorbij gegaan aan het amendement van de gemeente Bergen op zoom Het station zet de polder op slot voor toekomstige gebiedsontwikkelingen. Vercammen curve is geen goede hindermaat van laagfrequent geluid
13 13 14 14
Bijlagen Bijlage I Bijlage II
Bijlage III Bijlage IV Bijlage V
Amendement RVB22-0017 d.d. 10-3-2022 van de gemeenteraad van Bergen op Zoom Concept rapport FA 22105-3-RA d.d. 25 augustus 2022 ‘’Onderzoek naar de geluidniveaus in de omgeving ten gevolge van het geprojecteerde 380/150/20 kV station Halsteren’’. Opgesteld door Peutz. Voorzien van onze opmerkingen. Notitie FA 22105-02-NO-001 d.d. 26-08-2022 ‘’Nieuw HS-station Halsteren - onderzoek geluidmaatregelen’’. Opgesteld door Peutz. ‘’Tranformatorstation Halsteren - samenvatting geluidonderzoek’’ d.d. 11-10-2022. Opgesteld door Peutz of Tennet. Voorzien van onze opmerkingen. Handreiking industrielawaai en vergunningverlening 1998, voorzien van relevante markeringen.
Nieuw beoogd Tennet trafostation, locatie Halsteren; 2nd opinion m.b.t. geluid
09196-56910-02 10 november 2022 Pagina 3
1
Inleiding
Op dit moment heeft Tennet plannen om in de polder, grenzende aan het dorp Lepelstraat (gemeente Bergen op Zoom), een nieuw 380 KV station te bouwen. Bij het presenteren van de plannen door Tennet en adviesbureau Peutz is bij de bewoners in omgeving onrust ontstaan in verband met mogelijke geluidhinder. Deze ongerustheid is geuit op een contact avond met Tennet en toen is afgesproken dat de bewoners een ander adviesbureau mochten benaderen om een second opinion te vragen over de te verwachten geluidsbelasting en hoe die te minimaliseren. Ons bureau voert deze second opinion uit in opdracht van de heer F. Seuren, één van de bewoners die de groep verontruste bewoners van het dorp Lepelstraat vertegenwoordigd. Als onderdeel deze second hebben wij diverse stukken, waaronder de beschikbaar gestelde rapportages en een akoestisch rekenmodel van Peutz beoordeeld.
Nieuw beoogd Tennet trafostation, locatie Halsteren; 2nd opinion m.b.t. geluid
09196-56910-02 10 november 2022 Pagina 4
2 -
-
-
-
Beoordeelde stukken Geomilieu akoestisch rekenmodel ‘’HS-station Halsteren - hmv +2.85 4-zijdige cellen trafo's en spoelen’’ Opgesteld en verstrekt door Peutz. Dit rekenmodel ligt als het goed is ten grondslag aan rapport FA 221053-RA d.d. 25 augustus 2022. Concept rapport FA 22105-3-RA d.d. 25 augustus 2022 ‘’Onderzoek naar de geluidniveaus in de omgeving ten gevolge van het geprojecteerde 380/150/20 kV station Halsteren’’. Opgesteld door Peutz en verstrekt door Tennet. Deze is, inclusief door ons geplaatste opmerkingen, bijgevoegd in bijlage II. Notitie FA 22105-02-NO-001 d.d. 26-08-2022 ‘’Nieuw HS-station Halsteren - onderzoek geluidmaatregelen’’. Opgesteld door Peutz en verstrekt door Tennet. Deze is zonder opmerkingen bijgevoegd in bijlage II. ‘’Tranformatorstation Halsteren - samenvatting geluidonderzoek’’ d.d. 11-10-2022. Opgesteld door Peutz of Tennet en verstrekt door onze opdrachtgever. Deze is, inclusief door ons geplaatste opmerkingen, bijgevoegd in bijlage IV.
Nieuw beoogd Tennet trafostation, locatie Halsteren; 2nd opinion m.b.t. geluid
09196-56910-02 10 november 2022 Pagina 5
3
Toetsingskader en daarmee samenhangende aspecten
Het transformatorstation is in strijd met het bestemmingsplan: Bestemmingen die als geluidsbron kunnen functioneren, kunnen onderverdeeld worden in: - geluidsbronnen in het kader van de Wet geluidhinder (Wgh); - geluidsbronnen meer algemeen in het kader van de Wet ruimtelijke ordening. Het transformatorstation welke aangemerkt wordt als ‘’grote lawaaimaker’’ dient te worden gezoneerd. Hierbij is de Wgh van toepassing. Daarnaast is sprake van een vergunningsplichtige inrichting waardoor maatwerk noodzakelijk is. In het kader van een goede ruimtelijke ordening moet aangetoond worden dat er sprake blijft van een aanvaardbare akoestische kwaliteit bij de bestaande geluidsgevoelige bestemmingen. Daarnaast moet gekeken worden of het akoestisch mogelijk is om het bedrijf daar te realiseren. De gemeente is hierbij in principe het bevoegd gezag en heeft een grote beleidsvrijheid. De VNG(Vereniging Nederlandse Gemeenten)brochure "bedrijven en milieuzonering" is hierbij een belangrijk hulpmiddel, maar geen blauwdruk. Wordt aan de richtafstanden of richtwaarden van deze brochure voldaan dan kan in de meeste, maar niet alle, gevallen worden aangenomen dat het akoestisch klimaat bij de bestaande geluidsgevoelige bestemming(en) voldoende is en dat het bedrijf zich daar kan vestigen zonder vergaande voorschriften in het milieuspoor (in vergunning, of maatwerk in het Activiteitenbesluit).
Het transformatorstation is vergunningsplichtig en een ‘’grote lawaaimaker’’: Het uitgangspunt van Tennet en Peutz is dat de transformatoren meer dan 200 MVA elektrisch vermogen leveren en niet in een gesloten gebouw worden ondergebracht. Hieruit volgt dat: - Het transformatorstation voldoet aan de criteria van categorie 20.1, onder b van Bor bijlage I onderdeel C van toepassing is, waarmee sprake is van een Wm-inrichting. - Voor deze inrichting is een omgevingsvergunning milieu nodig, hetgeen volgt uit categorie 20.6 onder b. De inrichting is dus een zogeheten vergunningplichtige type C inrichting. - De categorie 20.1 inrichting is in Bor bijlage I onderdeel D aangewezen als ‘’grote lawaaimaker’’ waaruit volgt dat deze op een gezoneerd industrieterrein dient te liggen. Aangezien de inrichting vergunningsplichtig is zijn de standaard geluidgrenswaarden uit het Activiteitenbesluit niet van toepassing. In plaats daarvan staat de Handreiking industrielawaai en vergunningverlening (1998) centraal. Deze is, voorzien van relevante tekstmarkeringen in het geel, bijgevoegd in bijlage IV. Een aantal belangrijke aspecten die hieruit volgen zijn hieronder samengevat: - Er zal zolang er nog geen gemeentelijke nota industrielawaai is vastgesteld, bij het opstellen van geluidvoorschriften in het kader van de vergunningverlening gebruik moeten worden gemaakt van de richtwaarden.
De richtwaarden zijn afhankelijk van de aard van het gebied en het activiteitenniveau. In landelijke gebieden streeft men naar lager waarden dan in drukke stadscentra, zie tabel 4.
Nieuw beoogd Tennet trafostation, locatie Halsteren; 2nd opinion m.b.t. geluid
09196-56910-02 10 november 2022 Pagina 6
-
-
-
Bij de vergunningverlening kan voor het geluidsaspect daarom als volgt worden gehandeld voor nieuwe inrichtingen: o bij de eerste toetsing worden de waarden van tabel 4 gehanteerd; o overschrijding van deze richtwaarden kan toelaatbaar zijn op grond van een bestuurlijk afwegingsproces; o een belangrijke rol daarbij speelt het bestaande referentieniveau van het omgevingsgeluid. Voor het bovenstaande geldt steeds dat een verhoging van de richtwaarden alleen kan worden toegestaan na toepassing van het "ALARA-beginsel" (tegenwoordig ‘’BBT’’). Aan een vergunning worden voorschriften verbonden, die nodig zijn ter bescherming van het milieu. Voor zover door het verbinden van voorschriften aan de vergunning de nadelige gevolgen die de inrichting voor het milieu kan veroorzaken, niet kunnen worden voorkomen, worden aan de vergunning de voorschriften verbonden, die de grootst mogelijke bescherming bieden tegen die gevolgen. De Handreiking spreekt hierbij van het ALARA- beginsel (As Low As Reasonably Achievable). Tegenwoordig is het ALARA- beginsel en verouderde term en spreekt men van BBT (Best Beschikbare Technieken). Laagfrequent geluid (lf-geluid) is geluid met frequenties beneden circa 100 Hz. Lf-geluid heeft eigenschappen waardoor het zich sterk van "gewoon" hoorbaar geluid onderscheidt. Het wordt slecht gedempt en kan nauwelijks worden afgeschermd.
Gevelisolaties zijn er niet op afgestemd, door resonanties kan het lf-geluid tussen of in woningen versterkt worden en de richting ervan kan op het gehoor moeilijk worden vastgesteld. Er zijn veel bronnen die lf-geluid veroorzaken. De meeste lf-bronnen die hinder veroorzaken zijn echter een gevolg van de industrialisatie van de laatste eeuwen. Hieronder behoren bijvoorbeeld transformatoren. Indien aan te nemen is dat laagfrequent geluid kan worden waargenomen, of indien klachten hierover worden geuit, zullen door middel van bronopsporing en gerichte maatregelen eventuele waarnemingen buiten de inrichting moeten worden opgelost. In de vergunning worden dergelijke maatregelen vervolgens als middelvoorschriften opgenomen. Bij het verlenen van milieuvergunningen moet rekening worden gehouden met bijzondere geluiden die als extra hinderlijk worden beschouwd. Het betreft bijvoorbeeld tonaal geluid. Bij tonaal geluid dient bijzondere aandacht te worden besteed aan mogelijke interferentieverschijnselen, zeker bij transformatoren.
Bevoegd gezag: Gedeputeerde Staten zijn bevoegd te beslissen op een aanvraag om een omgevingsvergunning ten aanzien van inrichtingen als bedoeld in onderdeel 20.1, onder b.
Nieuw beoogd Tennet trafostation, locatie Halsteren; 2nd opinion m.b.t. geluid
09196-56910-02 10 november 2022 Pagina 7
Best beschikbare technieken (BBT): Bij een aanvraag voor een omgevingsvergunning milieu of maatwerk bepaalt het bevoegd gezag of de aanvraag voldoet aan de “Beste Beschikbare Technieken” (BBT). BBT moet daarnaast worden opgenomen in omgevingsvergunningen milieu. Wanneer een bedrijf niet voldoet aan BBT, dan kan de vergunning worden geweigerd. Bepalen van de Beste beschikbare technieken (Artikel 5.4 van het Bor): Het kan zijn dat bepaalde technieken of processen van een bedrijf of een bepaald type bedrijf niet is beschreven in de wettelijke documenten. Het bevoegd gezag moet dan zelf bepalen wat BBT is voor het bedrijf. Artikel 5.4 van het Besluit omgevingsrecht (Bor) beschrijft hoe het bevoegd gezag dit moet doen. Hierbij moet het bevoegd gezag volgens het derde lid in ieder geval rekening houden met: 1. Het bevoegd gezag houdt bij de bepaling van de voor een inrichting of met betrekking tot een lozing in aanmerking komende beste beschikbare technieken rekening met BBT-conclusies en bij ministeriële regeling aangewezen informatiedocumenten over beste beschikbare technieken. 2.
Indien op een activiteit of op een type productieproces binnen de inrichting, waarvoor een vergunning is aangevraagd, geen BBT-conclusies of informatiedocumenten als bedoeld in het eerste lid van toepassing zijn, of indien de van toepassing zijnde BBT-conclusies of informatiedocumenten niet alle mogelijke milieueffecten van de activiteit of het proces behandelen, stelt het bevoegd gezag de beste beschikbare technieken vast. 3. Bij het vaststellen van de beste beschikbare technieken houdt het bevoegd gezag in ieder geval rekening met: a) de toepassing van technieken die weinig afvalstoffen veroorzaken; b) de toepassing van stoffen die minder gevaarlijk zijn dan stoffen of mengsels als omschreven in artikel 3 van de EG-verordening indeling, etikettering en verpakking van stoffen en mengsels; c) de ontwikkeling, waar mogelijk, van technieken voor de terugwinning en het opnieuw gebruiken van de bij de processen in de inrichting uitgestoten en gebruikte stoffen en van afvalstoffen; d) vergelijkbare processen, apparaten of wijzen van bedrijfsvoering die met succes in de praktijk zijn beproefd; e) de vooruitgang van de techniek en de ontwikkeling van de wetenschappelijke kennis; f) de aard, de effecten en de omvang van de betrokken emissies; g) de data waarop de installaties in de inrichting in gebruik zijn of worden genomen; h) de tijd die nodig is om een betere techniek toe te gaan
passen; i) het verbruik en de aard van de grondstoffen, met inbegrip van water, en de energie-efficiëntie; j) de noodzaak om het algemene effect van de emissies op en de risico’s voor het milieu te voorkomen of tot een minimum te beperken; k) de noodzaak ongevallen te voorkomen en de gevolgen daarvan voor het milieu te beperken. 4. Bij regeling van Onze Minister worden nadere regels gesteld omtrent de wijze waarop aan dit artikel uitvoering wordt gegeven. Het plaatsen van lawaaiige installaties in een geluidhuis kan aangemerkt worden als BBT. Uiteraard kan hierbij wel het nut en de noodzaak worden afwogen en een kosten/baten analyse gemaakt worden.
Nieuw beoogd Tennet trafostation, locatie Halsteren; 2nd opinion m.b.t. geluid
09196-56910-02 10 november 2022 Pagina 8
4
Beoordeling van het rekenmodel
4.1
Gehanteerde bronvermogens
Volgens de uitgangspuntentabel zouden 4 stuks 380/150-KV transformatoren met een bronsterkte van 98 dB(A) per stuk toegepast worden (zie tabel hieronder). Maar in het rekenmodel is voor deze transformatoren gerekend met 96 dB(A) per transformator (2 puntbronnen van 93 dB(A), zie onderstaand figuur). Er is dus gerekend met 2 dB(A) lagere bronsterktes ten opzichte van de tabel.
Een verklaring hiervoor valt te lezen in het rapport FA22105-3-RA van Peutz: door de vierzijdige cellen met geluidabsorptie aan de binnenkant zou het naar boven uitgestraalde geluid beperkt worden met 2 dB. De modelleringswijze met maar 2 centrale puntbronnen is ten opzichte van de schermen echter optimistisch. Daarnaast is nog geen rekening gehouden met mogelijke interferentie, zie paragraaf 4.3. Nieuw beoogd Tennet trafostation, locatie Halsteren; 2nd opinion m.b.t. geluid
09196-56910-02 10 november 2022 Pagina 9
4.2
Er is gerekend met een 100% geluidabsorberende bodem
Peutz is in berekeningen uitgegaan 100% geluidabsorberende bodems (bodemfactor 1, zie onderstaand figuur) in de omgeving buiten het station. Voor normaal geluid is dat niet vreemd voor een groene omgeving met zachte bodems. Echter is in onderhavige situatie sprake van laagfrequent geluid (100 Hz) en dat wordt in de praktijk aanzienlijk slechter geabsorbeerd door de bodem. Hiermee is de situatie onderschat.
Het water is wel (terecht) als 100% hard bodemgebied gemodelleerd (bodemfactor 0, blauwe vlakken in bovenstaand figuur). De bestraatte terreinen van het trafostation en bedrijventerrein zijn 20% absorberend gemodelleerd (bodemfactor 0,2, rode vlakken in bovenstaand figuur). Vrijwel de volledige omgeving in het rekenmodel is door Peutz dus gemodelleerd met een sterk absorberende bodem terwijl de bodem het dominante laagfrequente transformator geluid van 100 Hz juist reflecteert, zoals ook blijkt uit diverse praktijkmetingen. De lange golflengte van 3,4 meter verdwijnt niet in de bodem en wordt niet of nauwelijks verstrooid door kleinere objecten en vegetatie. Zeker niet wanneer de bodem drassig en dus verdicht is, of wanneer deze bevroren is, hetgeen grote delen van het jaar, zeker in de maatgevende nachtperiode het geval is.
Nieuw beoogd Tennet trafostation, locatie Halsteren; 2nd opinion m.b.t. geluid
09196-56910-02 10 november 2022 Pagina 10
Met klem wordt geadviseerd om in de berekeningen uit te gaan van volledig harde bodems (bodemfactor 0). En niet alleen omdat het laagfrequente transformatorgeluid niet of nauwelijks geabsorbeerd wordt door de bodem, maar ook vanwege de repeterende reflecties (focussering) langs de bodem bij meewind en inversie (zie onderstaand figuur). Verder is in de rekenmethodiek nog geen rekening houdt met interferentieverschijnselen. Meewinden en een positieve temperatuurgradiënt (inversie) kunnen extra bijdragen aan een neerwaartse richting van het geluid waardoor dichter bij de grond sprake is van focussering hetgeen extra versterkt wordt doordat geluid met een toonhoogte van 100 Hz slecht geabsorbeerd en dus gereflecteerd wordt, zie onderstaand figuur ter verduidelijking van dit principe. Geluid draagt hierdoor verder dan verondersteld in de berekeningen van Peutz. Dit verschijnsel beperkt tevens de effectiviteit van geluidschermen (bovenzijde bij transformatoren open), zeker over de grote afstanden. Invloeden van meewind en/of inversie
Bron Focussering van geluid bij de harde bodem
Geluidschaduw door tegenwind achter een bron Repeterende reflecties via bodem
4.3
Er is geen rekening gehouden met interferentie
In de Handreiking industrielawaai en vergunning verlening wordt nadrukkelijk gevraagd bijzondere aandacht te besteden aan mogelijke interferentieverschijnselen, zoals ‘’bijvoorbeeld voorkomt bij trilzeven die in elkaars nabijheid zijn geplaatst en op eenzelfde trilfrequentie werkzaam zijn’’. Bij de tonale transformatoren is dit absoluut ook aan de orde. De door Peutz gehanteerde rekenmethode van de HMRI1999 die opgenomen is in de rekensoftware Geomilieu houdt geen rekening met complexe golfverschijnselen zoals interferentie. De rekenmethode kijkt slechts naar de cumulatie van geluidsenergie. Bij energetisch optellen is hierbij sprake van een 10*log functie (3 dB per verdubbeling). Dit gaat echter alleen op voor incoherente bronnen, waar meestal ook sprake van is, Maar transformatoren zijn coherente bronnen. Incoherente bronnen zijn bijvoorbeeld twee dezelfde auto’s die in principe een geluidtoename van 3 dB zullen geven aangezien hun geluidgolven zelden in fase zullen lopen. Maar transformatoren vormen coherente bronnen waarbij de geluidgolven wel in fase kunnen samenlopen. Hierbij kan het geluid interfereren en de druk maximaal optellen volgens een 20*log functie (6 dB per verdubbeling) hoewel uitdoving op kan treden als de golven in tegenfase samenlopen.
In hoeverre dit optreedt en wat het effect hiervan precies is laat zich in de praktijk meestal moeilijk berekenen/voorspellen. Maar dat omwonenden hier in de praktijk extra hinder door kunnen ondervinden staat vast. De in lijn geplaatste transformatoren vormen een risico op interferentie-effecten, met name in zuidelijke en noordelijke richting is op grote afstand versterking te verwachten. In oostelijke en westelijke richting kan versterking of uitdoving optreden, afhankelijk van de onderlinge afstand tussen de transformatoren. Vier transformatoren kunnen namelijk door interferentie volgens de 20*log functie een toename van 12 dB geven, terwijl vier auto’s slechts volgens een 10*log functie een toename van 6 dB geven. Dat levert een verschil van maximaal 6 dB op waarmee geluiduitstraling van de Tennet transformatoren mogelijk onderschat wordt. In de praktijk zal de waarheid ergens in het midden liggen. Tien transformatoren kunnen door interferentie volgens de 20*log Nieuw beoogd Tennet trafostation, locatie Halsteren; 2nd opinion m.b.t. geluid
09196-56910-02 10 november 2022 Pagina 11
functie een toename van 20 dB geven, terwijl tien auto’s slechts volgens een 10*log functie een toename van 10 dB geven. Dat levert een verschil van maximaal 10 dB op waarmee geluiduitstraling van de Enexis transformatoren mogelijk onderschat wordt. In de praktijk zal de waarheid ergens in het midden liggen. Zoals gezegd is er geen praktische software voorhanden om hier nauwkeurig rekening mee te houden. Daarom is het noodzakelijk dat voldoende lage geluidniveaus ter plaatse van woningen worden nagestreefd met inachtneming van de nodige veiligheidsmarges. 4.4
Onderschatting geluidreflecties tussen 2 schermen (slechts één reflectie wordt berekend)
De gebruikte rekensoftware houdt rekening met slechts één reflectie. Bij de modellering van een geluidbron tussen twee schermen wordt de situatie daardoor altijd onderschat, doordat alleen de het reflecties via maximaal één scherm berekend worden. De geluidpaden, waarbij het geluid via reflecties tegen twee of meer schermen bij de woningen terechtkomt, worden door de rekenmethode niet meegenomen en onderschat. 4.5
Rekenmethode versus meetmethode
Op veel van bovenstaande opmerkingen kan Peutz/Tennet opmerken dat de berekening uitgevoerd zijn volgens de aangewezen HMRI1999. Bij industrielawaai prevaleert een meting echter boven een berekening. Uiteraard is dit in deze fase nog niet mogelijk. Maar berekeningen zijn manipulatief en foutgevoelig en blijven een vereenvoudigde benadering van de werkelijkheid. Daarom is het in deze fase van groot belang dat voldoende rekening gehouden wordt met alle negatieve variabelen en praktijkervaringen. Gezien de verschillende te optimistische berekeningsuitgangspunten/-variabelen kan het uiteindelijk gerealiseerde resultaat haast alleen maar in negatieve zin afwijken ten opzichte van de huidige berekeningsresultaten. Het is daarom extra belangrijk de transformatoren en spoelen goed te isoleren.
Nieuw beoogd Tennet trafostation, locatie Halsteren; 2nd opinion m.b.t. geluid
09196-56910-02 10 november 2022 Pagina 12
5
Beoordeling van rapportages
5.1
Richtwaarde 45 dB(A) is geen goed beschermingsniveau in een rustige landelijke omgeving
Peutz/Tennet hanteert 45 dB(A) etmaalwaarde = 35 dB(A) in de nacht als richtwaarde voor de landelijk gelegen woningen. Deze waarde komt overeen met de richtwaarde uit de VNG-richtlijn ‘’Bedrijven en milieuzonering’’ voor een gebiedstypering ''rustige woonwijk''. Echter is sprake van een landelijke omgeving waarbij volgens de ‘’Handreiking Industrielawaai en Vergunningverlening’’ een richtwaarde van 30 dB(A) in de nacht gewenst is. De woonomgeving is hier zeer ''landelijk''. Hiermee is door Peutz/Tennet onvoldoende rekening gehouden. ‘’Handreiking Industrielawaai en Vergunningverlening’’ staat hier centraal t.b.v. van de benodigde vergunning. De richtwaarden die hierin staan zijn strenger en wegen zwaarder dan de richtwaarden uit de VNG richtlijn. Volgens de Handleiding Meten en Rekenen industrielawaai (HMRI1999) dient een straftoeslag te worden toegepast voor tonaalgeluid van 5 dB. Hiermee is door Peutz wel rekening gehouden. Echter moet hierbij worden opgemerkt dat dat transformatorgeluid zo continu zuiver en sterk tonaal is, en tevens laagfrequent dat dit geluid op zichzelf zo’n irritant karakter heeft (continue brom/zoem) dat je je kunt afvragen of de wettelijke straffactor van 5 dB wel volstaat. Daarom is het extra belangrijk dat de laagste richtwaarden voor landelijk gebied gehanteerd worden als bovengrens. 5.2
Er is voorbij gegaan aan het amendement van de gemeente Bergen op zoom
Zie bijlage I voor dit amendement waaruit het volgende blijkt: De gemeenteraad van Bergen op Zoom heeft, overwegende dat er een maximale inspanning wordt verricht om overlast in welke vorm dan ook (geluid, zicht, werkzaamheden, etc.) tot een minimum te beperken, welke meer is dan een wettelijke norm, besloten Tennet een inspanningsverplichting op te leggen om in het vervolgtraject zich maximaal in te spannen om onder andere het transformator station maximaal te isoleren en de geluidsoverlast te minimaliseren. Dit impliceert dat alle lawaaiige installaties maximaal geïsoleerd dienen te worden voor zover dat technisch mogelijk is en zinvol. Volgens Tennet / Peutz is het technisch goed mogelijk de transformatoren en spoelen in een ‘’geluidhuis’’ (met 4 wanden en een dak) onder te brengen. In andere projecten van Tennet / Peutz werd met een geluidhuis circa 15 dB geluidreductie beoogd. In onderhavig project wordt het plaatsen van de lawaaiige installaties in een geluidhuis om verschillende redenen zinvol geacht, zeker ter plaatse van de transformatoren van Tennet. Rondom de transformatoren van Enexis is wel een geluidabsorberend geluidafscherm rondom te overwegen (open dak), deze is conform uitgangspunten echter uit zichzelf al een stuk stiller dan die van Tennet (89 t.o.v.
98 dB(A)) waardoor voor de transformatoren van Enexis nog een variant onderzocht kan worden met hoge 4-zijdige geluidabsorberende geluidschermen (zonder dak) al dan niet in combinatie met een ONAN nachtbedrijf in plaats van volcontinu ONAF. Echter blijft hierbij mogelijke interferentie (zie paragraaf 4.3) een belangrijk aandachtspunt. En er kleeft nog een nadeel aan het opzoeken van het randje van de richtwaarden, zie volgende paragraaf.
Nieuw beoogd Tennet trafostation, locatie Halsteren; 2nd opinion m.b.t. geluid
09196-56910-02 10 november 2022 Pagina 13
5.3
Het station zet de polder op slot voor toekomstige gebiedsontwikkelingen.
Door heel strikt de geluidemissie van het transformatorstation af te stemmen op de richtwaarden ter plaatse van bestaande woningen (40 dB(A) in landelijk gebied) wordt de polder tussen het transformatorstation en bestaande woningen ‘’op slot’’ gezet voor nieuwe geluidgevoelige bestemmingen zoals woningen. We praten dan over een straal van zo’n 750 (met absorberende bodem) tot 1000 m (met reflecterende bodem), gemeten vanaf de grenzen van het station waarbinnen het niet mogelijk is om woningen te realiseren. Het is nadrukkelijk de vraag of dat wel wenselijk is. Door alle transformatoren en spoelen wel in geluidhuizen onder te brengen blijft de gehele polder aanzienlijk stiller waarmee het realiseren van geluidgevoelige bestemmingen in dit gebied makkelijker blijft buiten een straal van circa 200 tot 250 meter van het station. Extra versterking door interferentie (zie paragraaf 4.2) is hierbij nog buiten beschouwing gelaten. 5.4
Vercammen curve is geen goede hindermaat van laagfrequent geluid
Peutz schetst een te rooskleurig beeld door de zeer milde Vercammen curve als de maat voor geluidhinder te presenteren. Hoewel deze curve op basis van jurisprudentie verdedigbaar is, is de Vercammen curve eigenlijk geen goede hindermaat voor LFG (Laag Frequent Geluid). De Vercammen curve gaat er van uit dat 3 tot 10% gehinderden zondermeer acceptabel is en gaat daarbij nog voorbij aan een aantal belangrijke aspecten hetgeen wij hieronder toelichten: - De Vercammen curve stamt al uit 1989. Gewoon geluid, laat staan laagfrequent geluid, had toen nog lang niet zoveel aandacht als tegenwoordig. De Vercammen curve behandelt laagfrequent geluid te veel als ''normaal'' geluid, waarbij geluidniveau van minder dan 20 dB(A) worden afgedaan als ‘’zacht’’ en dus niet zo hinderlijk. Hierbij gaat Vercammen echter voorbij aan het feit dat laagfrequent geluid geen ''normaal'' geluid is. Anders dan bij normaal geluid kan een lage brom of zoemtoon die maar net hoorbaar is al veel hinder geven. Zeker als dit al lange tijd het geval is. Mensen raken dan ook nog extra getraind in het waarnemen van het hinderlijke LF geluid (De handreiking industrielawaai en vergunningverlening (1998) onderschrijft dit punt ook in paragraaf 6.3.1.) - Daarbij komt dat verder geen rekening gehouden wordt met het sterk tonale karakter van het specifieke trafogeluid.
Waardoor wordt de hinderlijkheid nog extra wordt onderschat. De Vercammen grenswaarde van 39 dB bij 100 Hz (= 20 dB(A)) geeft dus een significant risico op zeer ernstige hinder. In de praktijk is de verwachting dat het aantal gehinderden hierbij veel hoger ligt dan 3 tot 10%. - De Vercammen curve moet dus niet gezien worden als grenswaarde voor LFG hinder. Als de Vercammen curve wordt overschreden of benaderd bij 100 Hz kan je er in basis wel van uit gaan dat hinder op zal treden. Als het gaat om het beoordelen van geluidhinder door laagfrequent geluid blijkt in de praktijk steeds vaker dat de NSG-curve uit de NSG-richtlijn Laagfrequent Geluid (1999) beter aansluit op de werkelijke hinderbeleving in klachtensituaties (hoorbaarheid geldt als criterium voor geluidhinder). Naar deze richtlijn wordt ook verwezen in de Handleiding Meten en Rekenen Industrielawaai (HMRI1999). Een beperkte hoorbaarheid geeft in het geval van laagfrequent geluid al een significante kans op hinder. Beperkte overschrijdingen van de NSG curve kunnen dus veel hinder geven. Zeker wanneer de toon ook sterk tonaal van karakter is.
Nieuw beoogd Tennet trafostation, locatie Halsteren; 2nd opinion m.b.t. geluid
09196-56910-02 10 november 2022 Pagina 14
De Vercammencurve en NSG curve verschillen sterk qua grenswaarde bij 100 Hz. NSG stelt dat de toon al vanaf 22 dB hoorbaar is. Maar Vercammen stelt dat dit is pas 17 dB later (bij 39 dB) hinderlijk wordt. Echter, in de praktijk wordt LF geluid doorgaans veel eerder als hinderlijk ervaren, nogmaals, zeker wanneer dit tonaal geluid betreft. De handreiking industrielawaai en vergunningverlening onderschrijft dit ook en stelt: ''Per decibel toename is lf-geluid veel hinderlijker dan gewoon geluid. Langdurig blootstaan aan lf geluid geeft geen gewenning, maar verergert de hinder.'' Daarom is de NSG-richtlijn Laagfrequent Geluid (1999) een beter handvat om LFG hinder te voorkomen. Toegegeven: het rigide toepassen van de NSG curve als hindermaat bij 100 Hz is tamelijk streng doordat deze toonhoogte zich in het spectrum op de grens tussen laagfrequent en normaal geluid ligt. Maar de Vercammen curve is te mild. Het verdient daarom aanbeveling om het resultaat met beiden curven te vergelijken en een genuanceerder beeld te brengen. Uit de rapportage wordt opgemaakt dat Peutz verwacht dat de geluidniveaus van 22 tot 29 dB bedragen binnen de woningen waarmee ruimschoots aan de Vercammen curve (39 dB bij 100 Hz) wordt voldaan.
Wij merken op dat de niveaus hiermee al wel 9 dB boven dan de NSG curve (22 dB bij 100 Hz) uitkomen waarbij nog uitgegaan is van de optimistische geluidbelastingen bij volledig absorberende bodems en nog geen rekening gehouden is met interferentie. Daarom is onze verwachting dat er ongeveer 30 tot 37 dB bij 100 Hz in de woningen op kan treden. Daarmee wordt nog net aan de Vercammen curve voldaan, maar daarmee is wel sprake van Forse overschrijdingen van de NSG curve waardoor de kans op hoorbaarheid en het risico op hinder zeer groot zijn. Ook daarom is het treffen van verder gaande maatregelen zoals het plaatsen van transformatoren en spoelen in geluidhuizen nodig. Cauberg Huygen B.V.
De heer ing. B. ter Haar Senior adviseur
Nieuw beoogd Tennet trafostation, locatie Halsteren; 2nd opinion m.b.t. geluid
09196-56910-02 10 november 2022 Pagina 15
Bijlage I
Amendement RVB22-0017 d.d. 10-3-2022 van de gemeenteraad van Bergen op Zoom
Nieuw beoogd Tennet trafostation, locatie Halsteren; 2nd opinion m.b.t. geluid
09196-56910-02 10 november 2022
Amendement
De gemeenteraad van Bergen op Zoom, in vergadering bijeen op 10 maart 2022 inzake RVB 22-0017 "Voorkeursvariant netversterking Bergen op Zoom":
Overwegende dat: Onze inwoners van ons mogen verwachten dat er een maximale inspanning wordt verricht om overlast in welke vorm dan ook (geluid, zicht, werkzaamheden, etc.) tot een minimum te beperken, welke meer is dan een wettelijke norm;
Besluit het conceptbesluit bij punt 2 van bovengenoemd raadsvoorstel als volgt te wijzigen: 2.
TenneT een inspanningsverplichting op te leggen om in het vervolgtraject zich maximaal in te spannen om: a. b. c. d. e. f.
daar waar mogelijk kabels ondergronds te laten lopen het station maximaal te isoleren en de geluidsoverlast te minimaliseren het station landschappelijk in te passen de bovengrondse aansluiting van het station op de 380kV hoogspanningsverbinding te optimaliseren de Noorder Kreekweg aan te passen een tijdelijke afslag te realiseren aan de Eendrachtweg om bouwverkeer uit het dorp te kunnen weren
Bergen op Zoom, 10 maart 2022
GBWP CDA LIJST LINSSEN
0'66 LOKAAL REALISME
wo BSD GROEN LINKS PVDA
Bijlage II
Concept rapport FA 22105-3-RA d.d. 25 augustus 2022 ‘’Onderzoek naar de geluidniveaus in de omgeving ten gevolge van het geprojecteerde 380/150/20 kV station Halsteren’’. Opgesteld door Peutz. Voorzien van onze opmerkingen.
Nieuw beoogd Tennet trafostation, locatie Halsteren; 2nd opinion m.b.t. geluid
09196-56910-02 10 november 2022
Bijlage III
Notitie FA 22105-02-NO-001 d.d. 26-08-2022 ‘’Nieuw HS-station Halsteren - onderzoek geluidmaatregelen’’. Opgesteld door Peutz.
Nieuw beoogd Tennet trafostation, locatie Halsteren; 2nd opinion m.b.t. geluid
09196-56910-02 10 november 2022
Bijlage IV
‘’Tranformatorstation Halsteren - samenvatting geluidonderzoek’’ d.d. 11-10-2022. Opgesteld door Peutz of Tennet. Voorzien van onze opmerkingen.
Nieuw beoogd Tennet trafostation, locatie Halsteren; 2nd opinion m.b.t. geluid
09196-56910-02 10 november 2022
Transformatorstation Halsteren
samenvatting geluidonderzoek 11-10-2022
Uitgangspunten Bij het geluidonderzoek ten behoeve van het bestemmingsplan (geluidzone) wordt uitgegaan van: • de mogelijke eindsituatie. Dit zal nog niet op korte termijn worden gerealiseerd maar wel als 'grens' gelden voor het transformatorstation. Planologisch wordt hiermee de impact van het transformatorstation ook in de toekomst beperkt; • meest relevante geluidbronnen: 4 transformatoren 380/150 kV (TenneT), 4 spoelen 50 kV (TenneT), 10 transformatoren 150/20 kV (Enexis). Bij de aanschaf worden strenge geluideisen gehanteerd. Uitgegaan wordt van geluidarme installaties (best beschikbare technieken); • daarnaast noodstroomaggregaten (normaal uit bedrijf ) en vermogensschakelaars (enkele malen per jaar korte piekgeluiden). Geluidcriteria Bij de beoordeling van de geluidniveaus wordt rekening gehouden met: • de richtwaarden volgens de VNG-richtlijn, te weten: 45 dB(A) bij woningen. Bij woningen in 'gemengd gebied' (waaronder de woningen op een bedrijventerrein zoals de woningen aan de Slabbecoornweg te Tholen) geldt een richtwaarde van 50 dB(A). Voor de kortstondige piekgeluiden gelden 20 dB hogere waarden; • het karakter van de woonomgeving; • de cumulatie van het geluid met de overige geluidbronnen in de omgeving (in dit geval met name wegverkeerslawaai); • de bepalingen van de Wet geluidhinder; • het karakter van het geluid afkomstig van het transformatorstation.
Vanwege het mogelijke tonale karakter van het geluid bij de woningen wordt een toeslag ('strafcorrectie') van 5 dB gehanteerd; • het mogelijke optreden van laagfrequente geluid. Voor de beoordeling geldt nog geen wettelijke grondslag. Getoetst zal worden aan de Vercammencurve. Figuur 1: aanduiding beschouwde woningen 14 13 12 11
15
woningen noordwest
16 17
10 9 7
18 19 20
5 4
21 22 23
8
6
transformator station
bedrijfswoning en west
woningen noordoost
23
woningen oost
1 woning zuid
Pagina 1 van 4
Transformatorstation Halsteren
samenvatting geluidonderzoek 11-10-2022
Geluidberekeningen Bij de geluidberekeningen worden de in de wet- en regelgeving aangewezen richtlijn (Handleiding meten en rekenen industrielawaai, HMRI 1999) gehanteerd. Hierbij wordt rekening gehouden met onder andere: de geluidproductie, het karakter van het geluid (o.a. bepaald door de frequentieverdeling), de bedrijfsvoering, de afscherming en de reflecties tegen muren en gebouwen. Verder wordt rekening gehouden met de weersinvloeden, eventuele hoogteverschillen en de eigenschappen van de bodem (geluidabsorberend of -reflecterend). Ten aanzien van de hoogteverschillen wordt opgemerkt dat bij de berekeningen wordt uitgegaan van een verhoogd maaiveld ter plaatse van het transformatorstation. Dit heeft overigens een verwaarloosbaar effect op de geluidniveaus (ten hoogste 0,1 dB hoger of lager). Bij de berekeningen is gestart met de oorspronkelijke planopzet (aangeduid als 'variant 0'), te weten (in hoofdlijnen): • de vier transformatoren van TenneT geplaatst tussen 2 muren (ten westen en ten oosten). De transformatoren worden uitsluitend op natuurlijke wijze gekoeld (geen ventilatoren); • de vier spoelen van TenneT geplaatst tussen 2 muren (ten noorden en ten zuiden). De spoelen worden uitsluitend op natuurlijke wijze gekoeld (geen ventilatoren); • de tien transformatoren van Enexis worden vrij opgesteld. Deze transformatoren worden voorzien van koelventilatoren.
In eerste aanleg wordt uitgegaan van bedrijf met de koelventilatoren gedurende het gehele etmaal ('worst case'-benadering). Continu geluid Met behulp van een computerrekenmodel worden de continue geluidniveaus bij de woningen berekend voor deze planopzet. Vervolgens is nagegaan welke geluidreducerende maatregelen getroffen kunnen worden om de geluidniveaus in de omgeving (bij de woningen) te beperken. Achtereenvolgens zijn de volgende maatregelen onderzocht (in oplopende volgorde): 1. beperking bedrijfsvoering met de ventilatoren van de Enexis-transformatoren (alleen tussen 7 en 21 uur) 2. maatregelen conform 1 aangevuld met een geluidabsorberende bekleding aan de binnenzijde van de muren bij de TenneT-transformatoren en –spoelen; 3. maatregelen conform 1 en 2. Bij de TenneT-transformatoren wordt een derde wand geplaatst waardoor sprake is van een driezijdige cel (bovenzijde en zuidzijde open); 4. maatregelen conform 1 en plaatsing van de TenneT-transformatoren en -spoelen in vierzijdige cellen. De bovenzijde is open in verband met de koeling/ventilatie van de transformatoren en spoelen; 5. plaatsing van de transformatoren en spoelen in geheel gesloten omkasting ('geluidhuizen').
Pagina 2 van 4
Transformatorstation Halsteren
samenvatting geluidonderzoek 11-10-2022
Onderstaand wordt een samenvatting gegeven van de berekende geluidniveaus bij de woningen voor de verschillende varianten: Woning (zie figuur 1)
Etmaalwaarden in dB(A) inclusief toeslag voor tonaal geluid (à 5 dB) Variant 0
Variant 1
Variant 2
Variant 3
Variant 4
Variant 5
woning zuid
44
44
44
45
42
37
woningen oost
40 à 43
39 à 42
38 à 42
37 à 42
36 à 40
34 à 36
woningen noordoost
36 à 40
36 à 40
36 à 37
31 à 35
34 à 35
29 à 33
woningen noordwest
40 à 44
40 à 44
39 à 44
34 à 39
38 à 42
32 à 37
bedrijfswoningen west
43 à 50
43 à 50
43 à 48
41 à 47
41 à 46
35 à 43
Evaluatie Voor de eindsituatie wordt uitgaande van de oorspronkelijke planopzet (variant 0) bij de woningen voldaan aan de richtwaarden van de VNG-richtlijn (te weten: 50 dB(A) bij de bedrijfswoningen en 45 dB(A) bij de overige woningen). In alle gevallen wordt ruimschoots voldaan aan de bepalingen van de Wet geluidhinder. Het effect van de maatregelen aan de Enexis-transformatoren (variant 1) is gering. Dit is het gevolg van de relatief geringe bijdrage van deze transformatoren aan de totale geluidniveaus. Bij het vervolg zal wel worden uitgegaan van de genoemde beperkingen in de bedrijfsvoering. De voorzieningen volgens variant 2 (geluidabsorptie op de muren bij de transformatoren en spoelen van TenneT) hebben met name enig effect in oostelijke en westelijke richting. Bij plaatsing van een derde wand bij de transformatoren en spoelen (variant 3) worden de geluidniveaus nog enigszins verder gereduceerd (tot maximaal 47 dB(A) bij de bedrijfswoningen en over het algemeen maximaal 42 dB(A) bij de overige woningen). Bij de woning ten zuiden is evenwel sprake van een geringe toename (tot maximaal 45 dB(A)). Door plaatsing van de transformatoren en spoelen van TenneT in vierzijdige cellen (variant 4; voorzien van geluidabsorptie, alleen bovenzijde open) kunnen de geluidniveaus worden beperkt tot 46 dB(A) bij de bedrijfswoningen en 42 dB(A) bij de overige woningen.
Dit is respectievelijk 4 dB en 3 dB lager dan de richtwaarde van de VNG-richtlijn. Tevens wordt voldaan aan de streefwaarden op grond van de gebiedstypering. Middels het volledig inpakken van de transformatoren en spoelen van TenneT (variant 5) kunnen de geluidniveaus nog verder worden verlaagd. De hieraan verbonden investeringen zijn evenwel zeer hoog. Daar met variant 4 ruim voldaan wordt aan de redelijkerwijs te stellen criteria is besloten hiervan verder uit te gaan. Bij deze variant zal het transformatorstation bij de woningen niet leiden tot een duidelijk waarneembare toename van de cumulatieve geluidbelastingen (dat wil zeggen inclusief het reeds aanwezige geluid). Het geluid afkomstig van het transformatorstation zal in het bestemmingsplan worden beperkt middels de geluidzone. Deze geluidzone wordt vastgelegd voor de eindsituatie (zoals hierboven beschreven).
Pagina 3 van 4
Transformatorstation Halsteren
samenvatting geluidonderzoek 11-10-2022
Hierbij wordt nog het volgende opgemerkt: • bij het geluidonderzoek is geen rekening gehouden met de oprichting van een aarden wal of afscherming in de vorm van vegetatie bij de terreingrens van het transformatorstation. Het gunstig effect hiervan op de geluidniveaus bij de woningen zal gering tot verwaarloosbaar tenzij extreem hoge wallen worden opgericht (ordegrootte 10 m); • als mogelijke maatregel wordt ook het toepassen van antigeluid genoemd. Bij antigeluid moet hetzelfde geluid bij alle woningen in zogenaamde tegenfase worden aangeboden. Het geluid afkomstig van de transformatoren wordt dan 'opgeheven' door dit geluid in tegenfase. In praktijk is dat echter nog niet op deze schaal (afmetingen van de transformatoren en meerdere transformatoren) toegepast voor langere tijd en als permanente oplossing. Er zijn nog verschillende uitdagingen die moeten worden aangegaan om het daadwerkelijk in praktijk te kunnen toepassen. Dit heeft te maken met de afmetingen van de transformatoren en het risico dat in specifieke richtingen het geluid juist zal toenemen in plaats van afnemen. Bovendien ligt het niet voor de hand om deze techniek toe te passen voor nieuwe situaties. Een mogelijkheid zou zijn bij nieuwe transformatoren deze techniek toe te passen in het ontwerp van de transformatoren ('af fabriek').
Voor zover bekend is hier echter nog geen invulling aan gegeven door fabrikanten van transformatoren. Gelet op bovenstaande is de toepassing van antigeluid voor deze situatie verder buiten beschouwing gelaten. Maximale geluidniveaus (piekgeluiden) De ten gevolge van het schakelen met de vermogensschakelaars optredende piekgeluiden voldoen ruimschoots aan de criteria. In de meeste gevallen zullen de piekgeluiden bij de woningen niet waarneembaar zijn. Laagfrequent geluid Betreffende laagfrequent geluid zijn bij transformatorstation alleen de geluidniveaus bij 100 Hz van belang. Uit de berekeningen volgt dat binnen de woningen niet of nauwelijks sprake zal zijn van laagfrequent geluid als gevolg van het transformatorstation. Er zal ruimschoots voldaan worden aan de Vercammencurve (ruim 10 dB lager). Conclusie Geconcludeerd wordt dat door toepassen van de genoemde maatregelen de geluidniveaus bij (bedrijfs-)woningen sprake is van toelaatbare en verdedigbare geluidniveaus. Middels het opnemen van een geluidzone in het bestemmingsplan zal het geluid ook voor de toekomst worden beperkt. Bij de woningen buiten het bedrijventerrein zullen etmaalwaarden optreden van ten hoogste 42 dB(A) en bij de woningen op het bedrijventerrein (Slabbecoornweg, Tholen) ten hoogste 46 dB(A). Hierbij is rekening gehouden met een toeslag van 5 dB voor het tonale karakter van het geluid.
In praktijk zal het erop neerkomen dat bij de woningen buiten het bedrijventerrein in de nachtperiode geluidniveaus kunnen optreden van ten hoogste 27 dB(A) en bij de woningen op het bedrijventerrein ten hoogste 31 dB(A).
Pagina 4 van 4
Bijlage V
Handreiking industrielawaai markeringen.
Nieuw beoogd Tennet trafostation, locatie Halsteren; 2nd opinion m.b.t. geluid
en
vergunningverlening
1998, voorzien van relevante
09196-56910-02 10 november 2022
HANDREIKING INDUSTRIELAWAAI EN VERGUNNINGVERLENING
INHOUDSOPGAVE bladzijde 4 5 5 5 7 7 7
1
INLEIDING 1.1 Achtergronden 1.2 Doel van de handreiking 1.3 Systematiek 1.4 Modernisering Instrumentarium Geluidbeleid (MIG) 1.5 Overgangssituatie 1.6 Leeswijzer
2
GEMEENTELIJK BELEID TEN AANZIEN VAN INDUSTRIELAWAAI EN VERGUNNINGVERLENING 2.1 Inhoud gemeentelijk beleid industrielawaai 2.2 Procedurele aspecten 2.3 Advies regionaal inspecteur milieuhygiëne
8 10 12
3
GRENSWAARDEN 3.1 Grenswaarden voor de geluidsniveaus ten gevolge van industrielawaai 3.2 Maximale geluidsniveaus (Lmax ) 3.3 Binnenniveaus
13 13 15 18
4
RICHT- EN GRENSWAARDEN, REFERENTIENIVEAU
20
5
OPSTELLEN VAN GELUIDVOORSCHRIFTEN 5.1 Akoestisch onderzoek in het kader van het opstellen van de vergunningaanvraag 5.2 De geluidvoorschriften 5.3 Representatieve bedrijfssituatie 5.4 Bijzondere activiteiten 5.5 Maximale geluidsniveaus (Lmax) 5.6 Het beoordelingspunt 5.7 Beoordelingsperioden 5.8 Onderscheid bestaande en nieuwe situaties 5.9 Bedrijfswoningen en burgerwoningen 5.10 Indirecte hinder 5.10.1 Algemeen 5.10.2 Indirecte hinder door wegverkeer 5.10.3 Indirecte hinder door railverkeer 5.10.4 Indirecte hinder door scheepvaart 5.10.5 Overige vormen van indirecte hinder 5.11 ALARA
23
6
SPECIFIEKE SITUATIES 6.1 Cumulatie 6.2 Bijzondere geluiden I 6.2.1 Algemeen 6.2.2 Tonaal geluid 6.2.3 Impulsachtig geluid 6.2.4 Muziekgeluid 6.3 Bijzondere geluiden II 6.3.1 Laagfrequent geluid 6.3.2 Horeca en geluid 6.3.3 Menselijk stemgeluid 6.3.4 Trillingen
8
23 24 25 27 27 29 31 32 33 34 34 34 35 35 36 36 38 38 38 38 39 39 40 41 41 41 42 43
2
7
HANDHAVING GELUIDVOORSCHRIFTEN 7.1 Algemeen 7.2 Controlemetingen 7.3 Binnenniveaus 7.4 Zonebeheer
46 46 47 47 48
Bijlagen: 1 2
Begrippen- en afkortingenlijst 50 Adreslijst inspecties milieuhygiëne
54
3
1
INLEIDING
1.1
Achtergronden
De Handreiking industrielawaai en vergunningverlening is opgesteld als hulpmiddel bij het voorkomen en beperken van hinder door industrielawaai. Vanzelfsprekend zal primair met het ruimtelijke ordeningsinstrument, dat wil zeggen het afstand bewaren tussen geluidsbron en ontvanger, moeten worden getracht het optreden van hinder als gevolg van industrielawaai te voorkomen. Mede omdat niet altijd kan worden voorkomen dat het geluid van de industrie invloed heeft op de omgeving waar derden, bijvoorbeeld omwonenden, zich bevinden, is het noodzakelijk de geluidsituatie formeel vast te leggen. Het instrumentarium van de Wet milieubeheer (Wm), waartoe de vergunning behoort, kan hiervoor worden ingezet. Met behulp van vergunningvoorschriften kan hinder worden voorkomen en beperkt. De aard van de industriële bronnen is echter zo verschillend dat niet voor iedere inrichting gelijke vergunningvoorschriften kunnen worden vastgesteld. Derhalve zal bij het stellen van voorschriften en beperkingen voor industrielawaai bij de vergunningverlening sprake moeten zijn van maatwerk, waarbij veelal elk geval op zich staat en er niet met algemeen geldende emissiegetallen of immissiewaarden kan worden gewerkt. Niettemin kan er natuurlijk wel sprake zijn van de nodige uniformering en onderlinge afstemming, waarvoor deze handreiking bedoeld is.
Overigens dient te worden bedacht dat er altijd situaties zullen zijn waarvoor de handreiking geen expliciete oplossing biedt. Met betrekking tot de hinder is in het rapport 'Hinder door milieuverontreiniging in Nederland (VROM 1995)' aangegeven dat wegverkeer in Nederland de voornaamste bron van ernstige hinder door geluid is. Het veroorzaakt ernstige hinder door geluid bij vijfentwintig procent van de bevolking. Na het geluid van wegverkeer volgt dat van buren (13%) en van de luchtvaart (12%). Zij vormen de 'grote drie' op het gebied van geluidhinder, voor de industrie (6%), recreatie (5%), railverkeer (2%), bouw- en sloopterreinen (2%) en de landbouw (1%). Naast deze percentages voor ernstige hinder geldt voor industrielawaai dat veertien procent van de bevolking daarvan hinder ondervindt. De gerapporteerde geluidhinder was in 1993 vrijwel over de gehele linie beduidend minder dan in 1987, maar doorgaans iets meer dan in 1977. In het Nationaal Milieubeleidsplan (NMP) zijn doelstellingen opgenomen ten aanzien van de aantallen gehinderden in Nederland: geen ernstige hinder in 2010 en het aantal gehinderden in 2000 gelijk aan het aantal in 1985. Om de doelstellingen te halen is het noodzakelijk een actief beleid te voeren. De afgelopen jaren is er op het gebied van het voorkomen en beperken van hinder door industrielawaai veel ervaring opgedaan.
Voor een deel vloeide dit voort uit de zonerings- en saneringsregeling uit de Wet geluidhinder (Wgh). Hiermee zijn de geluidsgrenzen van bepaalde industrieterreinen vastgesteld. Het betreft industrieterreinen waarop zogenaamde grote lawaaimakers (art. 2.4 Inrichtingen- en vergunningbesluit milieubeheer) voorkomen of niet zijn uitgesloten in het bestemmingsplan. De vergunningverlening krachtens de Wet milieubeheer en vooral de inspanningen om deze op een adequaat niveau te brengen hebben er toe geleid dat het onderwerp industrielawaai veel aandacht heeft gekregen. Daarbij is in belangrijke mate gebruik gemaakt van de Circulaire Industrielawaai uit 1979 van de toenmalige Minister van Volksgezondheid en Milieuhygiëne. Bij het gebruik zijn echter, zeker de laatste jaren, ook de tekortkomingen van deze circulaire nadrukkelijk naar voren gekomen, zie paragraaf 1.3. In de praktijk van de vergunningverlening is behoefte aan een inhoudelijke vernieuwing van de Circulaire industrielawaai. Tegelijkertijd doen zich in het milieubeleid en de milieuwetgeving ontwikkelingen voor met betrekking tot, onder andere, deregulering, marktwerking, externe integratie en dergelijke.
Deze ontwikkelingen hebben er toe geleid dat meer dan voorheen de lokale overheden verantwoordelijk zijn voor het voorkomen en beperken van geluidhinder door bijvoorbeeld een goede integratie van de toegestane waarde van het geluidsniveau vanwege de industrie in het overige lokale beleid. Mede hierdoor is het van belang ten behoeve van de lokale overheden, het bevoegd gezag, de expertise in een handreiking vast te leggen.
4
Gezien het bovenstaande was het noodzakelijk de inhoud van de Circulaire Industrielawaai van 1979 nog eens nadrukkelijk te overwegen, hetgeen tot de voorliggende handreiking heeft geleid. De handreiking zal vooral bij de vaststelling van de geluidruimte in de vergunning van relatief kleine lawaaimakers een grote rol spelen. Ten aanzien van kortstondige maximale geluidsniveaus (Lmax) en veel andere technische aspecten zal de handreiking voor alle bedrijven van toepassing zijn. De handreiking is tot stand gekomen in gezamenlijk overleg tussen het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (VROM), de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG), het Interprovinciaal Overleg (IPO) en het bedrijfsleven (VNO/NCW BMRO) en zal dientengevolge op voldoende draagvlak van de betrokkenen in de praktijk kunnen rekenen.
1.2
Doel van de handreiking
De handreiking heeft tot doel overheden een hulpmiddel te bieden bij het voorkomen en beperken van hinder door industrielawaai in het kader van de vergunningverlening en (in sommige gevallen) het stellen van nadere eisen op grond van de AMvB's ex artikel 8.40 Wet milieubeheer. Primair is de handreiking bedoeld voor de ambtenaren die adviseren over het geluidaspect in de vergunningen krachtens de Wet milieubeheer. De handreiking vervangt de Circulaire Industrielawaai uit 1979. De handreiking is onderdeel van het instrumentarium waarmee de doelstellingen zoals vermeld in het NMP kunnen worden behaald. De doelstelling van de handreiking is daarmee kwalitatief gelijk aan die van de Wet geluidhinder en de bijbehorende uitvoeringsvoorschriften. Er is derhalve een relatie met de Wet geluidhinder, Wet milieubeheer, Wet op de ruimtelijke ordening (WRO), het Bouwbesluit (BB), de diverse uitvoeringsbesluiten, het Nationaal Milieubeleidsplan (NMP) en de Handleiding Meten en Rekenen Industrielawaai. Daarnaast bestaat er een overlap met het, sinds het uitbrengen van de circulaire in 1979, gegroeide scala aan wet- en regelgeving dat tot doel heeft hinder door industrielawaai te voorkomen en beperken, zoals bijvoorbeeld de Wet milieubeheer met haar vergunningenstelsel, AMvB's en milieubeleidsplannen, de provinciale (milieu-)verordeningen en de gemeentelijke (milieu)verordeningen.
1.3
Systematiek
De Circulaire Industrielawaai 1979 is in het algemeen goed bruikbaar geweest bij de vergunningverlening op basis van de Hinderwet, de Wet geluidhinder en de Wet milieubeheer. De systematiek is echter deels achterhaald. Bij de uitvoering zijn knelpunten opgetreden, soms door een stringente toepassing van de circulaire in de rechtspraak, waarbij geen ruimte werd geboden om maatwerk te leveren. Daarbij is vooral te denken aan het ontbreken van andere gebiedsomschrijvingen dan woonomgevingen en het te allen tijde bepalen van het referentieniveau ter plaatse. Ter oplossing van dergelijke knelpunten worden in deze handreiking voorstellen gedaan om in een nieuwe systematiek per gemeente beleid ten aanzien van industrielawaai vast te stellen, bijvoorbeeld als aparte gemeentelijke nota industrielawaai of als onderdeel van een gemeentelijk milieubeleidsplan ex art. 4.6 Wm. Kern van het beleid zou kunnen zijn dat het grondgebied van de gemeente wordt verdeeld in gebieden, en dat tenminste voor de relevante gebieden een grenswaarde wordt toegekend. Op basis van de ervaring kan veelal worden ingeschat wat het achtergrondniveau is in een bepaald gebied. In hoofdstuk 3 worden voorbeelden van gebiedstyperingen met bijbehorende achtergrondniveaus gegeven.
Het referentieniveau hoeft na het vaststellen van het beleid niet meer bij iedere aanvraag voor een vergunning Wet milieubeheer te worden bepaald. Uitgangspunt is dat de grenswaarde de bovengrens is voor hetgeen in dat gebied kan worden vergund. Zie voor nadere informatie over het bepalen van de grenswaarde hoofdstuk 3. Het is duidelijk dat met de mogelijkheid om maatwerk te leveren, een gemeente met meerdere mogelijkheden en belangen rekening kan houden. Relatief eenvoudige situaties kunnen eenvoudig worden omschreven. Bij grote, complexe industrieterreinen waarbij ook ander (nationaal) beleid een rol bij de
5
ontwikkelingen speelt, zal met een uitvoerige omschrijving de gewenste integraal afgewogen kwaliteit kunnen worden weergegeven. Door het overzicht over het gehele grondgebied in de gemeente kan in het beleid tevens worden aangegeven welke doelstellingen ten aanzien van het aantal gehinderden door industrielawaai worden nagestreefd. Een ander voordeel voor gemeenten is de mogelijkheid om in het kader van de inpassing van (enkele van) de zogenaamde AMvB-bedrijven, ex artikel 8.40 Wm, de nadere eisen te voren eenmalig vast te leggen. Doordat de rijksoverheid streeft naar minder AMvB's waaronder meer bedrijven vallen is er een kans dat voor specifieke situaties extra voorwaarden (nadere eisen) moeten worden opgesteld. In de AMvB's is aangegeven dat zo nodig maatwerk kan worden geleverd door het bevoegd gezag door per inrichting nadere eisen te stellen. Deze nadere eisen kunnen overigens tot strengere en minder strenge eisen leiden. In sommige AMvB's (bijvoorbeeld die voor de horeca-, sport- en recreatie-inrichtingen en die voor de detailhandel en ambachtsbedrijven) is rekening gehouden met een krachtens, of bij, verordening aan te wijzen "concentratiegebied" waarmee in feite de mogelijkheid wordt geboden een gebiedsgericht beleid te formuleren.
In de gemeentelijke nota "industrie-"lawaai kan dan ook voor die categorieën bedrijven in dergelijke gebieden de mogelijkheid worden opgenomen dergelijke nadere eisen met die nota eenmalig en gebiedsgericht vast te stellen. Een gemeente kan dus ieder deel van het grondgebied een gewenst geluidsniveau toekennen. In geval bestaande, gelegaliseerde situaties afwijken van de gewenste situatie, is het van groot belang de betrokkenen bij het tot stand komen van het beleid op de juiste wijze te betrekken. Op basis van de handreiking is het niet mogelijk zonder meer een vergunning aan te scherpen of de vastgestelde maximaal toelaatbare geluidsbelasting van de gevel van woningen te verhogen. Indien een bedrijf op basis van de bestaande rechten een aanvraag doet voor een milieuvergunning met waarden die hoger zijn dan de grenswaarden zal uit een bestuurlijke afweging moeten blijken in hoeverre een hoger niveau kan worden vergund. De Handreiking industrielawaai en vergunningverlening kan in termen van de Algemene wet bestuursrecht derhalve gezien worden als een richtlijn voor het vaststellen van beleidsregels. De gemeente dient bij het vaststellen van de gemeentelijke nota industrielawaai als beleidsregel de formaliteiten in acht te nemen die de Algemene wet bestuursrecht (Awb) stelt, zoals een schriftelijk besluit en bekendmaking.
1.4
Modernisering Instrumentarium Geluidbeleid (MIG)
Naast onderhavige specifieke aanpassing van de regelgeving met betrekking tot industrielawaai en vergunningverlening is in 1996 een project gestart met als doel een fundamentele modernisering van het instrumentarium van het geluidbeleid. Door de omvang van de wijziging zal naar verwachting het nieuwe instrumentarium eerst in 2002 in werking kunnen treden. Hoewel de handreiking los staat van het project MIG, gaan beide over de herziening van de regelgeving met betrekking tot geluid. Het voornemen van het kabinet (zie Nota MIG d.d. 23 april 1998) is dat elke bestuurslaag eigen geluidbeleid ontwikkelt waarin naast (gebiedsgerichte) grenswaarden ook een reductiedoelstelling voor geluidhinder en maatregelen zijn opgenomen. Uitgangspunt is dat het karakter van het geluid zodanig is dat de geluidproblematiek voornamelijk een rol speelt op locale schaal. De locale overheid is dan ook primair verantwoordelijk voor het geluidbeleid. In het nieuwe systeem wordt daarom gemeenten een grote mate van beleidsvrijheid geboden, die zij kunnen gebruiken om een op hun grondgebied toegespitst gebiedsgericht geluidbeleid te ontwikkelen. Dit sluit aan bij de alom groeiende behoefte aan maatwerk op gemeentelijk niveau.
Daarnaast zijn er objecten aan te wijzen met een zodanig maatschappelijk dan wel economisch belang dat het geluidbeleid hiervoor tot de competentie van de provincie of het rijk gerekend moet worden. Het wettelijk kader voor het toekomstig geluidbeleid wordt vastgelegd in de Wet milieubeheer. De provincie zal een rol blijven spelen bij grote, regionale bedrijfsterreinen. De geluidsituatie rond dergelijke terreinen is vastgelegd in de zonerings- en saneringsoperatie en de daaruit voortvloeiende besluiten. Het rijk zal een grote rol spelen bij het vastleggen van de geluidsituatie rond de nationale hoofdinfrastructuur. Daartoe behoren tevens de emplacementen. Het is derhalve aan te raden de vergunningverlening voor
6
dergelijke inrichtingen uit te voeren in lijn met de Circulaire d.d. 13 januari 1998 (kenmerk MBG 97580377) met als onderwerp 'Geluidhinder veroorzaakt door spoorwegemplacementen; beoordeling in het kader van de vergunningverlening op basis van de Wet milieubeheer'. Voor meer informatie over het project MIG wordt verwezen naar het ministerie VROM, projectorganisatie MIG.
1.5
Overgangssituatie
Zolang een gemeente nog geen beleid ten aanzien van industrielawaai heeft vastgesteld (omdat de gemeente daar de noodzaak niet voor inziet, bijvoorbeeld omdat er slechts weinig industriële bronnen in de gemeente gelegen zijn) kan nog niet van de hoofdstukken 2 en 3 inzake de gemeentelijke nota industrielawaai en de grenswaarden gebruik worden gemaakt. Voor wat betreft de grenswaarden voor de geluidnormering bij de vergunningverlening moet dan nog gebruik worden gemaakt van de normstellingssystematiek zoals die in de Circulaire Industrielawaai was opgenomen. De (voor wat betreft de terminologie geactualiseerde) tekst van die Circulaire omtrent dit onderwerp, is opgenomen in hoofdstuk 4 van deze handreiking.
1.6
Leeswijzer
De handreiking bestaat uit twee hoofdonderdelen. Het eerste deel gaat in op de totstandkoming, inhoud en reikwijdte van de gemeentelijke nota industrielawaai (hoofdstuk 2) alsmede op de met die gemeentelijke nota industrielawaai vast te stellen grenswaarden voor de geluidnormering bij de vergunningverlening (hoofdstuk 3). Een geactualiseerde tekst uit de Circulaire Industrielawaai van 1979 is opgenomen in hoofdstuk 4. Het tweede deel van de handreiking volgt in belangrijke mate het chronologisch proces van de vergunningverlening, beginnend met het akoestisch onderzoek in het kader van het opstellen van de vergunningaanvraag en het opstellen van de geluidvoorschriften in hoofdstuk 5. Hoofdstuk 6 gaat in op enkele specifiek situaties die bij de vergunningverlening een rol kunnen spelen, terwijl de handhaving van de geluidvoorschriften alsmede het zonebeheer zijn opgenomen in hoofdstuk 7. In de bijlagen is, naast een begrippen- en afkortingenlijst een adreslijst van de inspecties milieuhygiëne opgenomen.