Plan van Aanpak Straatintimidatie Bergen op Zoom 2026-2027
Tekst van het document
Plan van Aanpak Straatintimidatie 2026-2027
Bergen op Zoom, 2025
Plan van Aanpak Straatintimidatie 2026-2027
1
Voorwoord Als burgemeester van deze prachtige stad hecht ik veel waarde aan een veilige en prettige leefomgeving voor iedereen. Helaas is het zo dat veel vrouwen, leden van religieuze gemeenschappen en personen uit de LHBTIQ+ gemeenschap te maken krijgen met intimidatie op straat. Dit heeft vaak een enorme impact hebben op hun gevoel van veiligheid en welzijn. Dat is onacceptabel. Iedereen moet zich veilig voelen op straat. Daarom komen wij als gemeente in actie tegen straatintimidatie. We pakken daarbij niet alleen plegers aan, maar zetten ook in op het voorkomen van dit gedrag, het ondersteunen van slachtoffers en toerusten van omstanders. Door voorlichting en educatie kunnen we onze inwoners bewust maken van de impact van straatintimidatie en kunnen we het belang van respect en gelijkheid benadrukken. Onze aanpak richt zich ook op omstanders en hoe zij het slachtoffer (na een incident) kunnen helpen. Daarnaast moeten we ervoor zorgen dat slachtoffers van straatintimidatie gehoord worden en zich gesteund weten. Daarom zetten we in op een goede samenwerking met onze partners in de stad, zoals de politie, hulpverleners en diverse maatschappelijke organisaties, zodat slachtoffers passende ondersteuning krijgen en de aanpak breed wordt gedragen. Het tegengaan van straatintimidatie is een proces van lange adem. Die inspanning willen en gaan we leveren in Bergen op Zoom.
In dit actieplan voor de periode 2026-2027 leest u wat Bergen op Zoom doet en gaat doen tegen straatintimidatie.
2
Inhoudsopgave Plan van Aanpak Straatintimidatie 1 1 Inleiding en kaders 4 1.1 Definitie van ‘straatintimidatie’ 4 1.2 Wettelijk kader 5 1.2.1 Wet Seksuele Misdrijven 5 1.2.2 Artikel 429ter Wetboek van Strafrecht 5 1.2.3 Artikel 2:1a Straatintimidatie 6 1.3 Doelgroepen 6 1.4 Partners 7 2 Beleidsoverwegingen, aanpak en planning 9 2.1 Doel 4 2.2 Perspectieven 5 2.3 Uitgangspunten en doelstellingen Error! Bookmark not defined. 2.3.1 Uitgangspunten Error! Bookmark not defined. 2.3.2 Doelstellingen Error! Bookmark not defined. 2.4 Korte termijn – Wat merken onze inwoners er direct van? 9 2.4.1 Inzet van BOA’s tijdens Vastenavond en voorweekenden 9 2.4.2 Oproep melden onveilige plekken en directe aanpak 9 2.4.3 Proactieve aanpak via wijkveiligheidsplannen en schouwrondes 9 2.5 Laagdrempelig melden en registreren 9 2.6 Preventieve maatregelen en bewustwording 9 2.7 Juridische mogelijkheden en Handhaving 10 2.7.1 Artikel 429ter Wetboek van Strafrecht 10 2.7.2 Artikel 2:1a straatintimidatie APV Bergen op Zoom 10 2.8 Samenwerking en betrokken partners 11 2.9 Aansluiting bij het Nationaal Programma Veilige Steden 11 2.10 Planning activiteiten 11 3 Financieel overzicht 13 Korte tekst voornemen onderzoek subsidiemogelijkheden m.b.t. dekking kostenError! Bookmark not defined.
3
1
Inleiding en kaders
Ook in Bergen op Zoom zijn er signalen dat inwoners zich onveilig voelen. Om deze signalen tastbaar te maken, willen we in dit Plan van Aanpak enkele citaten van inwoners opnemen die hun ervaringen of gevoelens delen. De gevolgen van straatintimidatie hebben ook lokaal grote impact, zo blijkt uit de reacties van verschillende inwoners: “Ik vermijd bepaalde straten ’s avonds, omdat ik bang ben voor opmerkingen.” “Het voelt alsof ik altijd op mijn hoede moet zijn, zelfs overdag.” Straatintimidatie kan leiden tot gevoelens van angst, onvrijheid en uitsluiting. Slachtoffers passen hun gedrag aan, mijden bepaalde plekken of tijdstippen, en ervaren stress of onzekerheid. Daarnaast bestaat het risico dat bij onvoldoende ingrijpen normvervaging optreedt, waardoor grensoverschrijdend gedrag genormaliseerd wordt. De gemeente Bergen op Zoom neemt deze problematiek serieus en zet zich in voor een integrale aanpak die gericht is op educatie, preventie en repressie. Dit Plan van Aanpak is onderdeel van de pijlervisie Sociaal en Veilig. De uitvoering wordt geborgd binnen het programma Veiligheid en sluit aan bij doel A.2.2.3 uit de gemeentelijke begroting. Daarmee wordt de uitvoering verankerd in de bestaande programmatische structuur.
1.1
Definitie van ‘straatintimidatie’ In dit plan wordt straatintimidatie gedefinieerd als “alle ongewenste opmerkingen, gebaren en handelingen die zonder toestemming aan een vreemde worden opgedrongen in de openbare ruimte.” Deze werkdefinitie sluit aan bij het Netwerk Veilige Steden en biedt voldoende houvast voor beleid, preventie en handhaving. De aanpak richt zich op het voorkomen, signaleren en aanpakken van straatintimidatie, met specifieke aandacht voor meldingsbereidheid, bewustwording, handhaving en samenwerking met maatschappelijke partners. Met dit plan wil Bergen op Zoom bijdragen aan een veilige, inclusieve en respectvolle openbare ruimte, waarin iedereen zich vrij en ongehinderd kan bewegen.
1.2
Doelstelling De aanpak van straatintimidatie in Bergen op Zoom is gestoeld op de overtuiging dat iedereen zich vrij, veilig en ongehinderd moet kunnen bewegen in de openbare ruimte. Straatintimidatie is een vorm van grensoverschrijdend gedrag die niet alleen leidt tot gevoelens van onveiligheid, maar ook bijdraagt aan sociale uitsluiting, genderongelijkheid en normvervaging. De gemeente kiest voor een integrale benadering die zich richt op preventie, bewustwording, meldingsbereidheid en handhaving. Daarbij wordt aangesloten op bestaande gemeentelijke structuren en landelijke ontwikkelingen, zoals het Programma Veilige Steden en de Wet Seksuele Misdrijven. De aanpak is inclusief en richt zich op alle betrokkenen: • Slachtoffers: bescherming, erkenning en ondersteuning. • Omstanders: bewustwording en handelingsperspectief. • Plegers: normstelling en gedragsverandering. Onze nieuwe aanpak richt zich op alle betrokkenen bij straatintimidatie, van slachtoffers en omstanders tot plegers. Het is van cruciaal belang om slachtoffers te laten weten dat het niet hun schuld is en om omstanders aan te moedigen in te grijpen op een veilige manier. Voor plegers is de boodschap duidelijk: dit gedrag wordt niet getolereerd en zal worden aangepakt. We willen ook dat iedereen zich bewust is van het probleem.
Daarvoor zijn we voornemens om bewustwordingscampagnes uit te zetten en moedigen we mensen aan om melding te maken zodra ze getuige zijn van straatintimidatie. Daarmee kiest Bergen op Zoom voor een brede aanpak, waarbij verschillende kanten van het probleem worden aangepakt. Met dit plan van aanpak streven we een aantal concrete doelstellingen na: 1.
Vergroten van de meldingsbereidheid Inwoners weten waar en hoe zij melding kunnen maken van straatintimidatie, en ervaren een veilige en toegankelijke meldstructuur.
2.
Vergroten van bewustzijn en gedragsverandering Door middel van educatie, campagnes en samenwerking met maatschappelijke partners wordt straatintimidatie bespreekbaar gemaakt en actief tegengegaan.
3.
Versterken van handhaving en juridische mogelijkheden Straatintimidatie wordt actief gesignaleerd en waar mogelijk bestuursrechtelijk of strafrechtelijk aangepakt, in samenwerking met politie en OM.
4
1.3
4.
Versterken van samenwerking met lokale en landelijke partners De aanpak wordt ontwikkeld en uitgevoerd in samenwerking met relevante gemeentelijke afdelingen, maatschappelijke organisaties en landelijke netwerken.
5.
Aansluiten bij het Programma Veilige Steden De gemeente benut landelijke kennis, expertise en subsidiemogelijkheden om de lokale aanpak te versterken.
Perspectieven De inhoud van het actieplan is opgesteld aan de hand van vier perspectieven. Deze perspectieven samen maken dat de aanpak van straatintimidatie een holistisch geheel wordt: het perspectief van de pleger, het slachtoffer, omstanders en de bredere samenleving. Deze perspectieven komen overeen met de verschillende doelgroepen waarop dit actieplan zich richt. Vanuit deze perspectieven wordt toegelicht wat er al in gang is gezet en wat nog nadere aandacht vereist. • Plegerperspectief: Bergen op Zoom gaat plegers harder aanpakken. In samenwerking met de politie en OM wordt er harder opgetreden tegen straatintimidatie. Op dit moment loopt er een landelijke pilot waardoor opgeleide boa’s bevoegdheden krijgen om op te treden tegen verschillende vormen van gedrag. Afhankelijk van de uitkomsten van deze pilot en verdere maatschappelijke en juridische ontwikkelingen, onderzoeken we of onze boa’s deze bevoegdheden ook kunnen krijgen. • Slachtofferperspectief: De gemeente Bergen op Zoom is voornemens gebruik te maken van het landelijke meldplatform intimideermijniet.nl, waardoor slachtoffers eenvoudig melding kunnen maken van straatintimidatie. Dit meldpunt gaan we onder de aandacht brengen, zodat slachtoffers en omstanders sneller het meldpunt opzoeken. En er wordt meer samengewerkt met partners zoals horeca en Veilig Uitgaan om het uitgaansklimaat verder te verbeteren.
• Omstanderperspectief: Omstanders worden actief betrokken bij de aanpak, zowel via publiekscampagnes als via interventies in het uitgaansleven. Ook professionele omstanders, zoals horecapersoneel en beveiligers, krijgen een rol in het aanspreken van plegers en ondersteunen van slachtoffers. • Maatschappelijk perspectief: Bergen op Zoom werkt aan een cultuurverandering waarin straatintimidatie niet geaccepteerd is. Via educatie, campagnes en interventies wordt bewustwording vergroot en handelingsperspectief geboden aan bewoners en bezoekers.
1.4
Wettelijk kader
1.4.1
Wet Seksuele Misdrijven Op 1 juli 2024 is de nieuwe Wet seksuele misdrijven ingegaan. De wet zorgt ervoor dat meer vormen van seksueel geweld en seksueel grensoverschrijdend gedrag strafbaar worden. Het gaat dan om seksuele intimidatie in het openbaar, zowel online als offline. Met de nieuwe wet wordt seksuele intimidatie in het openbaar strafbaar. In de wet staat dit beschreven als: ‘Een ander in het openbaar indringend seksueel benaderen door middel van opmerkingen, gebaren, geluiden of aanrakingen op een wijze die vreesaanjagend, vernederend, kwetsend of onterend is te achten’. Denk aan iemand die in de supermarkt een vrouw achtervolgt en seksueel getinte opmerkingen maakt. Ook seksuele intimidatie online, bijvoorbeeld op sociale media, is vanaf 1 juli strafbaar.
1.4.2
Artikel 429ter Wetboek van Strafrecht “Degene die in het openbaar een ander indringend seksueel benadert door middel van opmerkingen, gebaren, geluiden of aanrakingen op een wijze die vreesaanjagend, vernederend, kwetsend of onterend is te achten, wordt gestraft met hechtenis van ten hoogste drie maanden of geldboete van de derde categorie.” Belangrijkste kenmerken van dit artikel: • Het gaat om seksuele intimidatie in de openbare ruimte. • De gedraging moet indringend zijn en een seksuele lading hebben (bijvoorbeeld opmerkingen, gebaren, geluiden zoals sissen of fluiten, of kortstondige aanrakingen). • De wijze van benaderen moet vreesaanjagend, vernederend, kwetsend of onterend zijn. • Het betreft een overtreding, geen misdrijf. De maximale straf is drie maanden hechtenis of een geldboete van de derde categorie. • De afdoening kan plaatsvinden via de kantonrechter of via een strafbeschikking door het Openbaar Ministerie. Dit artikel biedt een duidelijke juridische grondslag om op te treden tegen straatintimidatie. Het maakt handhaving mogelijk door politie.
5
1.4.3
Artikel 2:1a Straatintimidatie Naast de landelijke strafbaarstelling van seksuele intimidatie in het Wetboek van Strafrecht (artikel 429ter), heeft de gemeente Bergen op Zoom een eigen bepaling in de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) om straatintimidatie tegen te gaan: artikel 2:1a Straatintimidatie. “Het is verboden op- of aan de weg of in een voor publiek toegankelijk gebouw in groepsverband dan wel afzonderlijk anderen uit te jouwen of met aanstootgevende taal, gebaren, geluiden of gedragingen lastig te vallen.” Doel van deze bepaling: • Bescherming van de openbare orde en het voorkomen van overlast. • Het artikel richt zich op intimiderend gedrag in de openbare ruimte, zowel door individuen als door groepen. • Het vormt een aanvulling op het Wetboek van Strafrecht, dat vooral gericht is op bescherming van persoonlijke integriteit. De APV-bepaling legt nadruk op het wegnemen van effecten op de openbare orde.
1.5
Doelgroepen Slachtoffers Onze boodschap naar slachtoffers, maar ook omstanders en plegers, is en blijft dat straatintimidatie onacceptabel is: in Bergen op Zoom moet iedereen zich op straat veilig kunnen voelen. Ook strijden we tegen het beeld dat de schuld bij slachtoffers zou liggen. Victim blaming is nog steeds een probleem en via campagnes, bijeenkomsten en trainingen gaan we dat tegen. We roepen slachtoffers op om melding te maken van straatintimidatie. Op die manier krijgen we inzichtelijk waar straatintimidatie plaatsvindt en in welke vorm. We willen slachtoffers van straatintimidatie steunen en empoweren, en ervoor zorgen dat zij zich veilig en gerespecteerd voelen op straat. Kortom, slachtoffers van straatintimidatie hebben verschillende vormen van ondersteuning nodig, waaronder een luisterend oor, praktische hulp, veilige ruimtes en bewustwording. Door deze middelen in te zetten, helpen we slachtoffers om zich gesteund en veiliger te voelen. Omstanders De meeste mensen vinden straatintimidatie niet oké, maar weten niet wat ze moeten doen als ze het zien gebeuren. Omstanders zijn cruciaal in de aanpak tegen straatintimidatie, omdat zij een positieve impact kunnen maken op slachtoffers. Ze helpen de veiligheid en welzijn van slachtoffers te vergroten door in te grijpen en te vragen of alles oké is of door de pleger aan te spreken/confronteren.
Daarnaast kunnen omstanders indirect bijdragen aan het verminderen van straatintimidatie door bewustzijn te creëren en een nieuwe norm te stellen. Door het bespreekbaar maken van straatintimidatie en het tonen van afkeuring richting plegers, kan een cultuur ontstaan waarin dit soort gedrag minder acceptabel wordt en minder vaak voorkomt. Ook kunnen omstanders signalen van straatintimidatie eerder herkennen en rapporteren, bijvoorbeeld bij handhavers of bij instanties die zich bezighouden met de aanpak van straatintimidatie. Om de drempel te verlagen voor omstanders om eerder in te grijpen, is het van belang om handelingsperspectief te bieden. We willen omstanders bewustmaken van hun belangrijke rol in het stoppen van straatintimidatie en hen voorzien van handvatten en vaardigheden om effectief en veilig in te kunnen grijpen, zodat zij kunnen bijdragen aan het creëren van een cultuur waarin straatintimidatie niet getolereerd wordt. Kortom, door het bieden van handelingsperspectief, tools en campagnes aan omstanders, kunnen zij een belangrijke bijdrage leveren aan het creëren van een veiligere omgeving voor iedereen. Plegers Het voorkomen van straatintimidatie vraagt om aandacht voor (potentiële) plegers. Hun gedrag – zoals nasissen, ongewenste opmerkingen of andere grensoverschrijdende handelingen – kan een groot effect hebben op het veiligheidsgevoel van anderen.
Niet iedere pleger zal de intentie hebben om te intimideren, maar bepaalde gedragingen hebben wel dat effect. Daarom richten we ons op het vergroten van bewustzijn en gedragsverandering, onder andere via educatie en voorlichting. Tegelijkertijd blijft optreden noodzakelijk: wanneer zich ongewenste situaties voordoen, zetten we in op repressie en vervolging. Samenleving Straatintimidatie is niet alleen een probleem tussen plegers en slachtoffers, maar raakt ons allemaal. Het beïnvloedt de sociale veiligheid en het gevoel van vrijheid in de openbare ruimte. Door bewustwording te vergroten en samen te werken met partners, organisaties en inwoners, creëren we een cultuur waarin respect en veiligheid centraal staan.
6
Een belangrijk onderdeel van deze doelgroep zijn ouders van zowel slachtoffers als (potentiële) daders: zij hebben immers een grote verantwoordelijkheid als het aankomt op het doen en laten van hun kinderen. Daarom zetten we in op het vergroten van het bewustzijn onder ouders en moedigen we hen aan om met hun kinderen over dit onderwerp te praten.
1.6
Partners Onze inwoners In Bergen op Zoom zijn er veel inwoners die betrokken zijn bij het onderwerp. Daarmee is het bewustzijn dat er op dit thema een gezamenlijke verantwoordelijkheid bestaat, groot. Desondanks is de algehele meldingsbereidheid laag. Om de sociale veiligheid op straat te vergroten en zicht te krijgen op hotspots, willen we inwoners bij de aanpak van straatintimidatie betrekken. We ondersteunen de initiatieven tot het organiseren van informatieve- en/of discussiebijeenkomsten en vragen input voor campagnes en oplossingen. Het is voor ons als gemeente van belang inwoners te blijven betrekken bij een aanpak tegen straatintimidatie. Onze partners en andere relevante organisaties Een effectieve aanpak van straatintimidatie vraagt om een integrale samenwerking tussen verschillende partijen. De gemeente Bergen op Zoom neemt hierin het voortouw en werkt samen met partners die ieder een specifieke rol vervullen in preventie, signalering, handhaving en ondersteuning. Afdeling Maatschappelijke Ontwikkeling Speelt een cruciale rol in educatie en bewustwording. Deze afdeling werkt samen met scholen, jeugdwerkers en maatschappelijke organisaties om het gesprek over respectvol gedrag en sociale veiligheid te stimuleren. Politie De politie is een onmisbare partner voor signalering, opvolging van meldingen en strafrechtelijke handhaving.
Samen met de gemeente worden afspraken gemaakt over informatie-uitwisseling, bewijsvoering en het stimuleren van aangifte en meldingsbereidheid. OM Het Openbaar Ministerie speelt een cruciale rol in de juridische afdoening van straatintimidatie. Het OM is verantwoordelijk voor de vervolging van strafbare feiten en bepaalt welke sanctie wordt opgelegd. Zij kunnen hiermee als volgt bijdragen: • Strafrechtelijke handhaving: Het OM behandelt zaken die vallen onder artikel 429ter van het Wetboek van Strafrecht (seksuele intimidatie in het openbaar). Dit kan leiden tot een strafbeschikking, transactie of vervolging bij de kantonrechter. • Samenwerking met politie: Het OM werkt nauw samen met de politie voor bewijsvoering en opsporing. Stichting Stop Straatintimidatie Stop Straatintimidatie is begonnen als burgerinitiatief in 2014 en in 2016 een stichting geworden. Inmiddels een kenniscentrum waarbij ze onderzoeken verzamelen, lezingen en adviezen geven, lobbyen voor een werkbare strafbaarstelling en een platform zijn voor het delen van verhalen van slachtoffers en omstanders. Door middel van sociale media maken ze straatintimidatie bespreekbaar. Centrum Seksueel Geweld West- en Midden-Brabant Het Centrum Seksueel Geweld is het de organisatie voor (acuut) seksueel geweld en is een samenwerkingsverband tussen ziekenhuizen, GGD, GGZ, politie en Slachtofferhulp Nederland.
Het Centrum Seksueel Geweld is beschikbaar in heel Nederland, verdeeld over 16 regio’s. Slachtoffers van seksueel misbruik zoals aanranding of verkrachting kunnen bij het Centrum hulp ontvangen. Het gaat hierbij om forensische, medische of psychische hulp. De bezoekerslocaties van Centrum Seksueel Geweld West- en Midden-Brabant zijn gevestigd in Breda en Tilburg. WijZijn WijZijn is een belangrijke maatschappelijke partner in het sociaal domein. De organisatie richt zich op welzijn, jeugdwerk en het versterken van sociale cohesie. Binnen de aanpak van straatintimidatie kan WijZijn bijdragen door: • • •
Signalering: jeugdwerkers en buurtcoaches herkennen en bespreken signalen van straatintimidatie. Educatie en preventie: organiseren van voorlichtingsbijeenkomsten en workshops voor jongeren over respectvol gedrag en sociale veiligheid. Ondersteuning: bieden van laagdrempelige hulp en doorverwijzing voor slachtoffers, en het faciliteren van gesprekken in de wijk om bewustwording te vergroten.
7
Door deze samenwerking versterken we zowel de preventieve als de ondersteunende kant van onze aanpak. BO Diversity BO Diversity is een creatieve organisatie die zich inzet voor inclusie, diversiteit en sociale veiligheid. Binnen de aanpak van straatintimidatie vervult BO Diversity een dubbele rol: het ontwikkelen van publiekscampagnes en gedragsverandering en het faciliteren van meldingsbereidheid via het landelijke platform intimideermijniet.nl. Binnen de aanpak van straatintimidatie kunnen zij bijdragen aan: • Campagnes en communicatie: Ontwikkeling en uitvoering van publiekscampagnes die straatintimidatie zichtbaar maken en bespreekbaar houden. • Meldstructuur: BO Diversity is betrokken bij het meldplatform intimideermijniet.nl, door middel waarvan slachtoffers en omstanders eenvoudig en veilig melding kunnen maken van straatintimidatie. Dit helpt om inzicht te krijgen in hotspots en patronen, zodat gerichte maatregelen genomen kunnen worden. • Educatie en preventie: BO Diversity levert materialen en concepten die ingezet kunnen worden in scholen, buurthuizen en online om jongeren te leren over respectvol gedrag en grenzen. • Samenwerking en kennisdeling: BO Diversity werkt samen met gemeenten en maatschappelijke partners om best practices te delen en campagnes af te stemmen op lokale context.
Door BO Diversity bij de aanpak straatintimidatie van Bergen op Zoom te betrekken, kan Bergen op Zoom gebruikmaken van de expertise, bewezen effectieve campagnes en creatieve concepten die bijdragen aan bewustwording en gedragsverandering in de openbare ruimte. Hiervoor zullen samenwerkingsmogelijkheden met BO Diversity worden onderzocht. Bureau HALT HALT is een organisatie die zich richt op het voorkomen van jeugdcriminaliteit en het bevorderen van sociaal gedrag bij jongeren. De gemeente Bergen op Zoom is voornemens te onderzoeken welke rol HALT kan vervullen binnen de aanpak van straatintimidatie, met name op het gebied van voorlichting en educatie. Denk hierbij aan het ontwikkelen van preventieve programma’s voor scholen, workshops over respectvol gedrag en het bieden van handelingsperspectief aan jongeren. Door HALT te betrekken, willen we inzetten op gedragsverandering bij (potentiële) plegers en bijdragen aan een veilige en respectvolle openbare ruimte.
8
2
Aanpak en planning
2.1
Korte termijn – Wat merken onze inwoners er direct van? Inzet van BOA’s tijdens Vastenavond en voorweekenden
2.1.1
We zetten erop in om onze BOA’s zo snel mogelijk op te leiden en te trainen om straatintimidatie te signaleren en aan te pakken. Een eerste zichtbare stap is extra inzet tijdens Vastenavond en de voorafgaande weekenden. We zetten BOA’s zowel opvallend als onopvallend in langs de aan- en afvoerroutes van feestgangers. Ervaringen uit voorgaande jaren laten zien dat hier groepen jongeren rondhangen die intimiderend gedrag vertonen. Door gerichte controles behouden we de feestvreugde én werken we actief mee aan het tegengaan van straatintimidatie. Na Vastenavond blijven reguliere controles door BOA’s, zowel opvallend als onopvallend, onderdeel van onze aanpak. 2.1.2
Oproep melden onveilige plekken en directe aanpak We roepen inwoners actief op om onveilige plekken in de openbare ruimte te melden. Deze meldingen pakken we direct op door waar nodig aanpassingen en onderhoud uit te voeren. Daarnaast zorgen we voor extra surveillance op risicolocaties op momenten dat dit nodig is. Ook delen we deze locaties met buurtpreventieteams, zodat zij extra alert kunnen zijn en bijdragen aan een veilige omgeving.
2.1.3
Proactieve aanpak via wijkveiligheidsplannen en schouwrondes We nemen onveilige plekken actief op in onze wijkveiligheidsplannen en wachten niet alleen op meldingen van inwoners. De gemeente voert zelf regelmatige schouwrondes uit om risicoplekken vroegtijdig te signaleren en direct maatregelen te treffen. Door deze proactieve aanpak verbeteren we de sociale veiligheid in de openbare ruimte en zorgen we ervoor dat inwoners merken dat er continu aandacht is voor hun veiligheid.
2.2
Laagdrempelig melden en registreren Straatintimidatie wordt vaak niet gemeld, waardoor het probleem onzichtbaar blijft. Zonder meldingen ontbreekt cruciale informatie over hotspots en frequentie. Om dit te doorbreken wil de gemeente Bergen op Zoom gebruikmaken van het landelijke meldplatform intimideermijniet.nl. Dit platform biedt inwoners een toegankelijke en veilige manier om incidenten van straatintimidatie digitaal te melden. Met de meldingen verzamelen we de volgende informatie: • Vormen van straatintimidatie; • Locatie, tijd en plaats; • Geslacht en leeftijd van het slachtoffer; • Door wie de melding wordt gedaan (slachtoffer of omstander); • Of slachtoffer/pleger alleen was. De meldingen geven inzicht in aard, omvang en concentratie van incidenten. Wanneer patronen zichtbaar worden op specifieke locaties of tijdstippen, kunnen we onderzoeken of deze plekken voldoende sociale veiligheid bieden. Denk aan locaties met slechte verlichting, afgelegen plekken of onoverzichtelijke gebieden. Indien nodig nemen we maatregelen, zoals het verbeteren van verlichting, verwijderen van zichtobstakels of andere fysieke ingrepen. Daarnaast gebruiken we deze inzichten bij herinrichting van de openbare ruimte. Sociale veiligheid wordt een belangrijke factor bij het ontwerpen van gebieden, parken of straten.
Dit kan gaan om verlichting, groenvoorziening, bankjes, maar ook om het stimuleren van ‘ogen op straat’ door economische bedrijvigheid in blinde plinten. Het bevorderen van sociale veiligheid heeft niet alleen een corrigerende, maar ook een preventieve werking op straatintimidatie.
2.3
Preventieve maatregelen en bewustwording Straatintimidatie is diepgeworteld in de samenleving. Zonder bewustwording blijft het gedrag genormaliseerd en wordt het vaak gebagatelliseerd als een ‘compliment’. Wij zijn voornemens om in te zetten op het doorbreken van deze norm en het creëren van een nieuwe: respect en gelijkwaardigheid in de openbare ruimte. Bewustwording vraagt om een continu proces van herhaling en zichtbaarheid. Bergen op Zoom wil daarom inzetten op educatie, publiekscampagnes en samenwerking met maatschappelijke partners. Hierbij willen we aansluiten bij bewezen concepten, zoals de campagnes van BO Diversity die zich richten op gedragsverandering en zichtbaarheid. Denk aan: •
Foto – en postercampagnes en social media content die plegers confronteren met hun gedrag en omstanders handvatten bieden om in te grijpen.
9
•
Thematische campagnes, zoals tijdens evenementen (bijv. carnaval), om ongewenst gedrag preventief tegen te gaan. Door deze campagnes breed uit te rollen, maken we straatintimidatie zichtbaar en bespreekbaar.
Naast bewustwording willen we inzetten op een preventieve aanpak. Dit betekent dat we jongeren leren over grenzen en respectvol gedrag, zodat zij niet onbewust plegers worden. Ook willen we omstanders stimuleren om in te grijpen, wat de impact van straatintimidatie kan verminderen. In samenwerking met partners zoals Stichting Stop Straatintimidatie en BO Diversity zijn we voornemens om: •
• •
Voorlichtingen en weerbaarheidstrainingen: De gemeente gaat onderzoeken hoe we voorlichtingen over wat straatintimidatie is, wat het met slachtoffers doet en hoe je kunt bijdragen aan de oplossing. Daarbij wordt ook onderzocht of en hoe weerbaarheidstrainingen voor inwoners kunnen worden gefaciliteerd. Tot slot is de gemeente voornemens om met verschillende partnerorganisaties in gesprek te gaan over mogelijkheden tot het ontwikkelen van educatieve programma’s of andere vormen van voorlichting. Educatieve programma’s: De gemeente is voornemens om te onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om educatieve programma’s aan te bieden. Deze programma’s kunnen handvatten bieden om in een veilige sfeer het gesprek aan te gaan. Positieve benadering: Naast het corrigeren van ongewenst gedrag, is het ook belangrijk om een positieve benadering te hanteren. Daarom wordt ook aandacht besteed aan het delen van voorbeelden van gewenst gedrag en succesvolle interventies.
Met deze inzet willen we bijdragen aan een samenleving waarin respect en gelijkwaardigheid centraal staan.
2.4
Juridische mogelijkheden en Handhaving
2.4.1
Artikel 429ter Wetboek van Strafrecht
Een effectieve aanpak van straatintimidatie vraagt niet alleen om preventie en bewustwording, maar ook om duidelijke juridische kaders en handhavingsmogelijkheden. Deze zorgen voor normstelling en bieden instrumenten om op te treden tegen overtreders. Hieronder maken we een korte doorvertaling van het wettelijke kader naar mogelijke inzet, juridische mogelijkheden en handhavingsopties. Onderstaand lichten we toe wanneer deze artikelen worden ingezet, welke juridische mogelijkheden zij bieden en hoe handhaving in de praktijk vorm krijgt.
Wanneer inzetten? • Bij seksuele intimidatie in de openbare ruimte: opmerkingen, gebaren, geluiden of aanrakingen met seksuele lading die vreesaanjagend, vernederend of kwetsend zijn. Juridische mogelijkheden: • Sanctie: max. 3 maanden hechtenis of geldboete derde categorie (± €3.400). • Afdoening via OM (strafbeschikking, transactie) of kantonrechter. Handhavingsopties: • Politie: opsporing, proces-verbaal / aanhouding op basis van voldoende bewijs of heterdaad. • OM: vervolging of strafbeschikking. • Bewijs: verklaringen, getuigen, camerabeelden. 2.4.2
Artikel 2:1a straatintimidatie APV Bergen op Zoom Wanneer inzetten? • Bij intimiderend gedrag in openbare ruimte (uitjouwen, aanstootgevende taal, gebaren, geluiden), ook zonder seksuele lading. • Gericht op verstoring van openbare orde. Juridische mogelijkheden: • Bestuurlijke boete of last onder dwangsom vanuit gemeente. Handhavingsopties: • Gemeente: direct optreden op basis van APV door middel van opstellen proces-verbaal. • Bewijs: waarnemingen (heterdaad), proces-verbaal
10
2.5
Samenwerking en betrokken partners
2.6
Aansluiting bij het Nationaal Programma Veilige Steden
2.7
Planning activiteiten
Straatintimidatie raakt meerdere domeinen. Een effectieve aanpak vraagt om een integrale samenwerking tussen gemeente, politie, maatschappelijke organisaties en andere relevante partners. Alleen door krachten te bundelen kunnen we zorgen voor een veilige openbare ruimte waarin iedereen zich vrij en ongehinderd kan bewegen. De gemeente Bergen op Zoom neemt het voortouw in het opzetten van een netwerk van partners die ieder een rol spelen in preventie, signalering en handhaving. We betrekken partners zoals de politie voor opsporing en handhaving, jeugdwerkers voor preventieve interventies, scholen voor educatie en maatschappelijke organisaties voor bewustwording en ondersteuning van slachtoffers. Daarnaast zoeken we aansluiting bij regionale en landelijke initiatieven om kennis en best practices te delen.
Straatintimidatie is een probleem dat niet stopt bij de gemeentegrens. Het vraagt om een gezamenlijke aanpak waarin kennis, ervaring en middelen worden gedeeld. Het landelijke Programma Veilige Steden biedt gemeenten de kans om samen te werken aan het vergroten van veiligheid in de openbare ruimte, met speciale aandacht voor vrouwen en meisjes. Dit netwerk is inmiddels uitgegroeid tot een platform waarin vijfentwintig gemeenten deelnemen, kennis uitwisselen en gebruikmaken van landelijke campagnes en subsidiemogelijkheden. De gemeente Bergen op Zoom heeft onderzocht of aansluiting bij het Programma Veilige Steden in deze lopende periode (2023-2026) mogelijk en wenselijk was. Het programma werkt in cycli van vier jaar en de huidige ronde loopt eind 2026 af. Momenteel is gestart met de landelijke evaluatie van het programma. Of er een nieuwe ronde volgt, hangt af van besluitvorming door de Tweede Kamer en de minister. Bergen op Zoom heeft het ministerie laten weten geïnteresseerd te zijn om vanaf 2027 deel te nemen aan een eventuele nieuwe programmaperiode. Hiermee positioneren we ons om bij een herstart direct aan te sluiten en te profiteren van landelijke expertise, bewezen interventies en campagnes. Dit voorkomt dat we het wiel opnieuw moeten uitvinden en zorgt ervoor dat onze aanpak aansluit bij landelijke normstelling en wetgeving.
Het nieuwe actieplan zal vanaf 2026 van kracht zijn. Hieronder schetsen we een planning voor de komende twee jaar, waarin we stappen vooruit nemen en vooruitgang willen boeken. Na twee jaar zullen we evalueren welke stappen er zijn genomen, wat de effecten daarvan waren en wat er beter kan. Aangezien de wetgeving om straatintimidatie strafbaar te stellen nog in ontwikkeling is, lijkt een planning van twee jaar een verstandige keuze. Er zijn verschillende momenten in het jaar waarop we aandacht willen schenken aan het probleem van straatintimidatie. Denk bijvoorbeeld aan de landelijke Week van de Veiligheid waarin ieder jaar extra aandacht is voor diverse veiligheidsitems en Orange The World, in november/december, waarbij aandacht wordt geschonken aan geweld tegen vrouwen en meisjes in brede zin.
Specifieke acties op individuele doelgroepen: Acties m.b.t. slachtoffers: • Het is van belang om een luisterend oor te bieden aan slachtoffers en kunnen dan ook op verschillende manieren hun verhaal kwijt. In Bergen op Zoom kunnen slachtoffers terecht bij het meldingskanaal op www.intimideermijniet.nl. Daarnaast bieden Slachtofferhulp, Centrum Seksueel Geweld West- en MiddenBrabant en WijZijn professionele hulp of advies. We werken ook samen met Stichting Stop Straatintimidatie en BO Diversity, die actief inzetten op het tegengaan van straatintimidatie door het organiseren van bijeenkomsten, voorlichtingen of campagnes. Op de website van Stichting Stop Straatintimidatie kunnen slachtoffers en omstanders hun ervaringen delen. Het is en blijft een doel om slachtoffers een podium te bieden. • Door middel van campagnes en trainingen zetten we in op het tegengaan van victim blaming. Straatintimidatie kan iedereen overkomen en het is nooit uitgelokt of de schuld van het slachtoffer. Acties m.b.t. omstanders: • Het bieden van handelingsperspectief door middel van trainingen of informatieavonden. Het is belangrijk om met elkaar in gesprek te gaan over o.a. grenzen herkennen en accepteren, vormen van ingrijpen zonder zelf in gevaar te komen, impact op slachtoffers vanuit pleger- en omstandersperspectief.
• Opzetten van campagnes waarin omstanders zich herkennen, aangesproken voelen en kunnen gebruiken om het gesprek aan te gaan. • De boodschap blijven benadrukken dat iedereen kan bijdragen aan een veiligere omgeving en tools bieden zodat omstanders sneller geneigd zijn om in te grijpen. • Bijeenkomsten organiseren voor ouders, omstanders en slachtoffers waarin zij informatie krijgen en vragen kunnen stellen, zonder oordelen.
11
Acties m.b.t. plegers: • Het vergroten van het bewustzijn bij (potentiële) plegers van de ernstige gevolgen van straatintimidatie voor slachtoffers en de samenleving als geheel. • Het bieden van educatie en training aan plegers om hen te helpen hun gedrag te begrijpen en veranderen. • Het bieden van ondersteuning en begeleiding aan jongeren/plegers om hen te helpen te begrijpen waarom hun gedrag onaanvaardbaar is en hoe ze hun gedrag kunnen veranderen. • Het aanmoedigen van plegers om verantwoordelijkheid te nemen voor hun acties en zich te verontschuldigen en schade te herstellen bij slachtoffers. Doelstelling/acties m.b.t. maatschappelijk / samenleving • Door het organiseren van bijeenkomsten. Het is ons doel om minimaal 1x per jaar een bijeenkomst te organiseren, denk hierbij aan Orange the World of een speciale periode die we hieraan wijden. Bredere actiepunten Jaar 1 In 2026 ligt de nadruk op het versterken en borgen van de aanpak straatintimidatie. We richten ons op het optimaliseren van de meldstructuur, intensiveren van preventie en bewustwording, implementatie van landelijke wetgeving in handhaving, en structurele samenwerking met partners. Daarnaast benutten we het Programma Veilige Steden volledig voor kennisdeling en subsidiemogelijkheden. Het jaar staat in het teken van consolidatie en opschaling: van een basisaanpak naar een structureel ingebedde strategie.
Kwartaal 1 - 2 • Aansluiting meldpunt straatintimidatie. • Actief oproepen om melding te blijven maken van onveilige plekken in de openbare ruimte. • Start schouwrondes en opname in wijkveiligheidsplannen. • Bijeenkomst met partners voor versterken integrale samenwerking. • Voorbereiding campagne om bewustwording en meldingsbereidheid te vergroten. • Indien mogelijk deelnemen aan landelijke bijeenkomsten Programma Veilige Steden. • Bijeenkomst met partners voor versterking integrale samenwerking. • Indien mogelijk lanceren campagne Kwartaal 3 - 4 • Eerste Hotspot-analyse en waar nodig acties, maatregelen of aanpassingen inzetten. • Bijeenkomst met partners voor versterking integrale samenwerking. • Gerichte acties op hotspots op basis van meldingsdata. • Tijdens de Week van de Veiligheid of Orange the World een bijeenkomst organiseren waarin straatintimidatie een onderdeel is. • De campagne in het laatste kwartaal inzetten, omdat het eerder donker wordt en het gevoel van onveiligheid op straat groter is. • Evaluatie van de voortgang van het Plan van Aanpak en waar nodig aanpassingen maken. Jaar 2
Kwartaal 1 - 2
Kwartaal 3 - 4
Doorlopend
In 2027 evalueren we de resultaten van 2026 en maken we waar nodig aanpassingen of sturen we bij. Daarnaast zetten we in op een doorlopende communicatiestrategie, blijven we actief deelnemen aan het Programma Veilige Steden voor kennisdeling en subsidiemogelijkheden, blijven we inzetten op bewustwording en overwegen we waar nodig aanpassingen in de fysieke ruimte. • Evalueren van de resultaten uit 2026 met onze partners. • Voortzetting plan van aanpak en campagne. Aanpassen waar nodig. • Eventuele doorontwikkeling meldpunt op basis van feedback. • Bijeenkomst met partners voor versterking integrale samenwerking, inclusief evaluatie. • Tijdens de Week van de Veiligheid of Orange the World wederom extra aandacht vragen voor straatintimidatie. • De campagne in het laatste kwartaal inzetten, omdat het eerder donker wordt en het gevoel van onveiligheid op straat groter is. • Evaluatie van de voortgang van het Plan van Aanpak en waar nodig aanpassingen maken. • • • • •
Monitoren en bespreken van meldingen en resultaten. Aandacht en bekendheid geven aan het meldpunt. Website met informatie, sociale media en meldingskanaal up-to-date houden. Regelmatig geplande bijeenkomsten met partners om de integrale samenwerking te versterken / onderhouden. (MO, Boa’s, Politie, Actieve deelname aan Programma Veilige Steden.
12
3. Financieel overzicht De kosten van het voorstel bedragen €....... per jaar voor de periode 2026-2027. Aanvullende mogelijkheden die eerder toegepast in andere gemeenten, staan opgenomen in Bijlage 1 van dit Plan van Aanpak. Begroting (indicatief) Activiteiten
2026
2027
Straatintimidatie meldpunt www.intimideermijniet.nl Inzet activatiekar straatintimidatie (5x per jaar)
€ 40.000,-
€ 38.000,-
€ 9545,80
€ 9545,80
Een groot deel van de middelen die benodigd zijn voor de uitvoering van dit plan, zijn niet op voorhand te berekenen. Daar deze afhankelijk zijn van onder meer meldingen en constateringen die tijdens de uitvoering van dit plan van aanpak worden verzameld en geregistreerd. Denk hierbij aan specifieke maatregelen als verlichting of extra toezicht op een hotspot waarover veel meldingen van straatintimidatie worden gedaan. Tijdens de uitvoering van dit plan zal per individuele situatie worden bekeken welke kosten een oplossing voor een spelend probleem met zich meebrengt. Wanneer deze niet uit reguliere middelen kunnen worden gedekt, komt het college met een voorstel naar de gemeenteraad. De verdere berekening van personele en organisatorische randvoorwaarden zal worden meegenomen in de Bergse Veiligheidsstrategie 2.0.
13
Bijlage 1: overzicht mogelijke projecten of activiteiten Straatintimidatie meldpunt www.intimideermijniet.nl www.intimideermijniet.nl is een straatintimidatie meldpunt dat enerzijds inzichtelijk maakt wie, wat, waar en wanneer straatintimidatie in Bergen op Zoom plaatsvindt. Anderzijds is het een platform dat actief bijdraagt en campagne voert voor de nieuwe normstelling: straatintimidatie is niet oké. Dat straatintimidatie een probleem is, is wereldwijd bekend. Resultaten uit onderzoeken verschillen, maar een feit is dat tussen de 73% en 99% van de meisjes, vrouwen en LHBTIQ+ers zowel nationaal als wereldwijd straatintimidatie meemaken. Doordat het een wereldwijd probleem is, voelt het voor sommigen verder weg, en dat terwijl straatintimidatie echt overal plaatsvindt - bij je vaste supermarkt, het park waar je elke dag doorheen loopt of je favoriete kroeg. Door beter te weten wat, waar, wanneer, hoe laat en wie het doet, maakt BO Diversity pijnpunten in de stad zichtbaar, wat bijdraagt aan het veiliger maken van de stad. Het meldpunt is een plek waar incidenten rondom straatintimidatie kunnen worden gemeld. Dit meldpunt is het startpunt van alle campagnes en activaties ter bevordering van het tegengaan van straatintimidatie. Kostenindicatie: €40.000 euro per jaar, tweede jaar €38.000 excl. btw.
Shortdocu 'een gevoel dat blijft' (voor 14 - 20 jarigen) Er is al veel materiaal beschikbaar over straatintimidatie, waaronder diverse trainingen en educatieve programma’s. Wat echter nog te weinig terugkomt in het aanbod rondom straatintimidatie voor diverse doelgroepen (onderwijs, sociaal domein, horeca, etc.), is werk wat echt tot de verbeelding spreekt. Deze documentaire streeft hierbij grensverleggende empathie na: een innerlijk proces waarbij je hart, hoofd en ziel openstaan. Niet alleen naar de ander, maar ook naar jezelf. Waar zachtheid de boventoon voert en bruggen worden gebouwd tussen jou, mij en wij. Kunst kan een goed middel zijn om dit innerlijke proces te bewerkstelligen. De documentaire heeft als doel om de ervaringen van vrouwen, queer personen en mannen met straatintimidatie zichtbaar te maken en de psychologische en fysieke impact ervan te onderzoeken. De focus ligt op jongeren van 14 tot en met 20 jaar, met als doel bewustwording te vergroten en handelingsperspectief te bieden. De film laat zien wat straatintimidatie doet én wat jongeren zelf kunnen doen, met speciale aandacht voor jongens en mannen als bondgenoten in het creëren van een veilige straatcultuur. Kostenindicatie: €13.988,60 excl. btw.
Activatiekar straatintimidatie Naast kwantitatief aanbod zoals een meldpunt of expositie heeft BO Diversity ook kwalitatief aanbod waarbij de focus ligt op duurzame gesprekken met inwoners. Dat doet BO Diversity aan de hand van de activatiekar. Dit is een omgebouwde bakfiets waarmee op lokale festivals, evenementen of uitgaansavonden het gesprek met inwoners wordt aangegaan. Prijsindicatie: €1.909,16 excl. btw per uitvoer (met uitzondering van opbouwkosten voor lokaal karakter). In geval van meerdere events, kan een stapelkorting worden doorberekend.
Expositie buitenruimte straatintimidatie Deze expositie heeft al eerder gestaan in gemeente Breda, Eindhoven en Tilburg. Deze expositie wordt voor een groot deel op maat gemaakt afhankelijk van de beleidsmatige behoeftes van een stad. Zo kan de ene stad meer focus hebben op omstanders en de ander weer op slachtoffers. Deze expositie bestaat uit 10 hekken en 28 posters met een divers aanbod
14
een kennis & inspiratie. De expositie wordt geplaatst op een lokaal prominente plek waarvan we weten dat straatintimidatie wel eens vaker plaatsvindt. Zo kunnen inwoners van Bergen op Zoom op een plek staan, de expositie waarnemen en met een andere bril naar die locatie kijken, terwijl ze ervaringsverhalen over die exacte locatie zien in de expositie. Zo leren we inwoners met andere ogen naar een stad te kijken en zich in een ander te verplaatsen. In de bijlage vind je wat sfeerbeelden van deze expositie. Kostenindicatie: €14.000 euro excl. btw.
Strippenkaart trainingen horecapersoneel Veel voorbeelden van straatintimidatie doen zich voor tijdens het uitgaan. De Bergse horeca is daarom een belangrijke partner in het tegengaan van straatintimidatie tijdens het uitgaan. Met voorbeelden als ‘aks for Angela’ (Wat betekent meedoen aan Ask for Angela) kunnen we ongewenste situaties tijdens het uitgaan tegengaan en de veiligheid van stappers vergroten, maar het voorkomen van straatintimidatie tijdens het uitgaan vraagt ook om bewustzijn onder horecapersoneel. Daarom kunnen we samen met horecaondernemers inzetten op het trainen van horecapersoneel. Op die manier maken we grote, actuele thema’s, zoals straatintimidatie tastbaar en persoonlijk. Het programma van onze trainingen wisselt af tussen filmfragmenten, quizvragen, lezingen, opdrachten en dialogen tussen deelnemers en sprekers. Prijsindicatie voor een strippenkaart van 5 trainingen: € 10.322,72 (inclusief een stapelkorting van € 543,30) excl. btw.
15