Gemeente Bergen op Zoom jaarstukken 2023
Tekst van het document
JAARSTUKKEN 2023
Locatie: Vijverberg Noord
GEMEENTE BERGEN OP ZOOM
BIJLAGE BIJ RAADSVOORSTEL RVB24-0033 D.D. 16 APRIL 2024
VOORWOORD
De Jaarstukken 2023 zijn opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Bergen op Zoom. Hiermee legt het college verantwoording af over het boekjaar 2023. Het college van burgemeester en wethouders verklaart dat de Jaarstukken 2023 een getrouw beeld geven en dat de transacties rechtmatig tot stand zijn gekomen. In onderdeel 4.9 Rechtmatigheidsverantwoording wordt de rechtmatigheid beschreven. De gemeenteraad van Bergen op Zoom behandelt de Jaarstukken 2023 op 20 juni 2024. Het college van burgemeester en wethouders van Bergen op Zoom, Secretaris, Burgemeester, Mr. drs. ing. M. van Vliet Drs. M. Mulder MSc
2 Gemeente Bergen op Zoom – Jaarstukken 2023 Gewaarmerkt voor identificatie doeleinden d.d: 12-06-2024
INHOUDSOPGAVE
1
VOORWOORD
2
INLEIDING
5 7 9 9
1.1 1.2 1.3
2
PROGRAMMA’S
2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7 2.8 2.9 2.10
3
Financiële samenvatting Bestemming van het resultaat van 2023 Leeswijzer
Programma 1: Bestuur en Ondersteuning Programma 2: Veiligheid Programma 3: Beheer openbare ruimte Programma 4: Economie Programma 5: Onderwijs Programma 6: Sport, cultuur en recreatie Programma 7: WMO en Jeugd Programma 8: Werk en inkomen Programma 9: Milieu Programma 10: Volkshuisvesting, leefomgeving & stedelijke vernieuwing
PARAGRAFEN 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7 3.8 3.9 3.10 3.11 3.12
Duurzaamheid Dienstverlening Taakstellingen Lokale heffingen Weerstandsvermogen en risicobeheersing Financiering Onderhoud kapitaalgoederen Verbonden partijen Grondbeleid Bedrijfsvoering Openbaarheidsparagraaf Kredietrapportage
11 11 19 23 27 31 35 41 49 53 57 63 63 66 68 71 76 84 89 92 108 111 118 120
Gemeente Bergen op Zoom – Jaarstukken 2023 3 Gewaarmerkt voor identificatie doeleinden d.d: 12-06-2024
4
JAARREKENING 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7 4.8 4.9 4.10 4.11 4.12
5
Overzicht van baten en lasten Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling Balans Toelichting op de balans Staat van reserves en voorzieningen Toelichting op reserves en voorzieningen Overheidssubsidies Incidentele baten en lasten Rechtmatigheidsverantwoording Sisa Gewaarborgde geldleningen Wet normering topinkomens
SPECIFICATIE PER TAAKVELD 5.1 5.2
6
124 124 127 132 134 142 143 146 148 153 154 166 167 168 168 171
Lasten per taakveld Baten per taakveld
AFKORTINGENLIJST
174
4 Gemeente Bergen op Zoom – Jaarstukken 2023 Gewaarmerkt voor identificatie doeleinden d.d: 12-06-2024
1
INLEIDING
EEN TERUGBLIK OP 2023 Met het opstellen van de jaarstukken krijgen we in de planning en control cyclus van de gemeente de kans om terug te kijken op het afgelopen jaar. De stukken zijn in eerste aanleg financieel ingestoken, maar in de afgelopen jaren is als maar duidelijker geworden dat ook de maatschappelijke effecten van ons handelen een steeds belangrijkere plaats in de jaarstukken en eigenlijk in de gehele planning en control cyclus hebben ingenomen. Terugkijken betekent dus ook dat we dingen willen leren uit het (recente) verleden.
Als je op zo’n jaar terugkijkt, dan ontkom je er niet aan om de meetlat ook ergens langs te leggen. Alleen op die manier kun je zien en afmeten of de dingen die je hebt willen doen ook daadwerkelijk gebeurd zijn en of we dat ook binnen vooraf gestelde (financiële) kaders hebben gerealiseerd. Ons vertrekpunt is de begroting 2023. In deze jaarstukken kijken we terug op wat we daarin beschreven hebben en of we die zaken ook echt gerealiseerd hebben. Want natuurlijk is het mooi als blijkt dat je aan het eind van het jaar geld overhoudt, maar het betekent tegelijkertijd dat we daar nog iets te doen hebben. En het is zoals in het bestuursakkoord ‘Samen Bergen Verzetten’ al staat geschreven: ‘Onze financiële positie staat het niet toe om gouden bergen te beloven. Dat hoeft ook helemaal niet, want wie goed kijkt, ziet hoe rijk wij eigenlijk zijn. Rijk aan natuur, cultuur, monumenten, evenementen, historie, ondernemers en natuurlijk onze inwoners’. De Begroting 2023 kreeg niet voor niets de titel ‘Bergen op Zoom in de steigers’ mee. Daarmee werd aangegeven dat we als gemeentebestuur stabiliteit willen bieden; ‘Doen wat je belooft en afmaken waar je aan begonnen bent’. Zeker in een tijd waarin stabiliteit op verschillende vlakken moeilijk te vinden is, is het voor inwoners van de gemeente Bergen op Zoom van belang om te weten waarop ze kunnen bouwen.
De vergelijking van het letterlijk in de steigers zetten van de stad was om aan te geven dat er een solide fundament moest worden gelegd om in de jaren daarop met vertrouwen te kunnen gaan bouwen. Dat dit niet makkelijk te realiseren zou zijn wisten we, want Bergen op Zoom had net een forse bezuinigingsronde achter de rug had en ook nog niet alle taakstellingen gehaald. Tegelijkertijd hebben we te maken met ambities en het oppakken van nieuwe taken. Belangrijk om te constateren is wel dat er een nieuw elan is ontstaan om in constructieve samenwerking het beste te doen voor onze stad. Want de stad en haar inwoners zijn dat meer dan waard.
Financieel Bij de vaststelling van het 2e Concernbericht 2023 gingen we er vanuit dat we 2023 met een klein voordelig saldo af zouden sluiten. Na de raadsvergadering in oktober 2023 was dat verwachte resultaat €3,1 miljoen. Als daar de 3 miljoen euro wordt afgehaald waarvan in het Bestuursakkoord is afgesproken dat dat een van de leidende principes is, om die jaarlijks apart te zetten om de schuldenlast af te bouwen, dan was het verwachte overschot minimaal (€121.000). Op 31 december bleek dat bedrag €2,2 miljoen hoger te liggen. Deels komt dat doordat budgetten nog niet, of nog niet helemaal zijn uitgegeven. In de financiële samenvatting die hierna is te vinden, is te lezen hoe wij ons de bestemming van het positieve resultaat voorstellen. Zo vragen we €1,34 miljoen aan eenmalige budgetten te bestemmen naar 2024.
Gemeente Bergen op Zoom – Jaarstukken 2023 5 Gewaarmerkt voor identificatie doeleinden d.d: 12-06-2024
De financiële samenvatting geeft ook een beter inzicht in de plussen en minnen waaraan, onder de streep, dat bedrag van €2,2 miljoen te danken is. Zo bekostigt de Rijksoverheid sommige onderdelen ruimer, maar komen we juist op andere onderwerpen tekort. Een voorbeeld daarvan is de bekostiging van huisvesting en inburgering van verblijfsgerechtigden. Hierop werd in 2023 bijna drie miljoen euro niet uitgegeven dan we als bijdrage binnenkregen. Als het gaat om de uitgaven die we doen op het gebied van Jeugd, dan zien we juist het tegenovergestelde effect. Al jaren is duidelijk dat we als gemeente te weinig geld krijgen vanuit de Rijksoverheid om aan alle vraag op het gebied van Jeugd te voldoen. Het oplopende tekort zagen we in de loop van 2023 al aankomen en daarom werd bij de behandeling van het 2e Concernbericht al €1 miljoen extra toegevoegd aan het Jeugdbudget. Desalniettemin is het bedrag nog €2,2 miljoen hoger uitgevallen en gaven we dus in 2023 bijna €25 miljoen uit op Jeugd. Ook is de Algemene Uitkering in 2023 hoger uitgevallen dan was voorzien. Dat we uiteindelijk €0,7 miljoen meer hebben ontvangen in dat jaar is gebleken uit de circulaire die we in december 2023 vanuit het Rijk hebben ontvangen.
dat betekent dat ook Bergen op Zoom wil en moet bouwen. Uiteindelijk gaat het om zo’n 7000 woningen die de komende jaren tot 2040 een plek moeten krijgen. In 2023 is de snelheid goed ingezet en zijn er meer dan 500 woningen gereed gekomen. Intussen wordt er volop gewerkt aan planvorming voor onder andere de vier icoonprojecten waar Bergen op Zoom in ieder geval op inzet: Waterfront, Vrederust, Westersingel e.o. en Plein 13. In het licht van de Omgevingsvisie wordt volop gesproken met de omgeving en inmiddels zijn eerste houtskoolschetsen van de projecten verschenen.
Binnenstad In februari 2023 is de Visie binnenstad vastgesteld. Om te komen tot een aantrekkelijke en fijne binnenstad is in die visie een toekomstbeeld opgenomen. Bergen op Zoom heeft een mooie binnenstad waarbij de historische identiteit als fundament kan dienen. Duidelijk is wel dat er iets moet gebeuren om ook de invulling aantrekkelijker te maken. Zoals bij veel middelgrote steden het geval is, staan er nogal wat winkelpanden leeg. Dat is geen fraai zicht voor de BeLeefstad die Bergen op Zoom wil zijn. Daarom wordt er samengewerkt met pandeigenaren, makelaars, binnenstadsbewoners en ondernemersvereniging Sterck aan een levendig centrum. Logischerwijs zou de binnenstad compacter kunnen (winkels meer geconcentreerd) en stimuleren we wonen tussen en boven de winkels. Met het milieu en duurzaamheid in het achterhoofd willen we meer groen in het straatbeeld brengen.
Jettengelden In 2023 is er voor het eerst gebruik gemaakt van de middelen die voor de komende tien jaar zijn toegekend (de zogenoemde Jetten-gelden) om onder andere de ambtelijke capaciteit uit te breiden om gemeentelijke taken uit het klimaatakkoord uit te voeren op het gebied van CO2-reductie. Ondanks dat alle gemeenten op dit moment uit dezelfde vijver vissen als het gaat om personeel dat gespecialiseerd is op het gebied van Duurzaamheid, is inmiddels op een aantal belangrijke posten medewerkers binnengehaald. Alle zeilen worden bijgezet om de transitie te faciliteren.
Bouwkoten
Plannen en visies In de inleiding van de begroting van 2023 is al aangegeven dat we de BeLeefstad die we willen zijn en die een belangrijke positie inneemt in de overkoepelende toekomstvisie, voor 2035 willen bestendigen. Onder die Toekomstvisie moesten vier pijlers worden geplaatst om stabiliteit te borgen. Inmiddels is de Omgevingsvisie vastgesteld en zijn de Economische visie, de Visie Sociaal Domein & Veiligheid en de Visie op Dienstverlening een eind op streek. Op basis van deze visies willen we de komende jaren initiatiefnemers de ruimte geven om met plannen te komen en die ook te realiseren.
Woningbouw Het versnellen van de woningbouw is in heel Nederland een heet hangijzer. De vraag naar woningen groeit nog altijd en
Een ander belangrijk besluit dat genomen is in 2023 is de (ver) nieuwbouw van bouwkoten voor de Vastenavendbouwclubs. In de begrotingsvergadering van november stelde de gemeenteraad een krediet van €4.430.000 beschikbaar voor de bouwkoten/culturele huisvesting. Vernieuwen van de bouwkoten en herschikking van de bouwclubs en andere culturele ruimtevragers als bijvoorbeeld de Stichting Sint Nicolaas en de Mariaommegang, is een langgekoesterde wens in het Krabbegat. Al in 2016 constateerden diverse partijen dat de bouwkoten in de huidige staat niet toekomstbestendig waren. Met het gereserveerde geld kunnen nu daadwerkelijk plannen uitgewerkt worden om delen nieuw te bouwen en andere delen te renoveren.
Verzelfstandiging De Maagd en Gebouw-T De verzelfstandiging van De Maagd/Gebouw-T is in de terugblik op 2023 het vermelden meer dan waard. Een dergelijke verzelfstandiging is geen eenvoudige klus, maar in 2023 is hard gewerkt om die per 1 januari 2024 gereed te hebben. En dat is
6 Gemeente Bergen op Zoom – Jaarstukken 2023 Gewaarmerkt voor identificatie doeleinden d.d: 12-06-2024
gelukt. De verzelfstandiging is voortgekomen uit de businesscases Cultuur die een onderdeel waren van het Focusakkoord waarmee in de jaren 2020-2022 is gewerkt. Op dit moment wordt ook bekeken of Het Markiezenhof en het Centrum voor de Kunsten Bergen op Zoom eenzelfde route kunnen volgen.
Met dit in het achterhoofd blijven we zeer voorzichtig met onze financiën, want als die kortingen niet van tafel gaan dan betekent dat een voorzien tekort van €8,5 miljoen in 2026 oplopend tot €11 miljoen in 2027.
Voorzichtigheid troef Hiervoor is een aantal voorbeelden genoemd van alles wat er is gedaan. Als we met een helicopterview kijken naar onze financiën dan zien we de cijfers langzaamaan beter worden. Die trend die de afgelopen jaren al zichtbaar werd, zet zich dan ook door. Het verschil tussen onze begroting en het daadwerkelijke resultaat neemt af en dat betekent dat we steeds beter in staat zijn om te zien waar we financieel daadwerkelijk staan. De €3 miljoen die we jaarlijks apart zetten om onze schulden af te bouwen laat onze vasthoudendheid zien als het gaat om de financiële discipline. In 2023 hebben we onze totale schuld per saldo met zo’n €20 miljoen af zien nemen tot €166 miljoen (enkele jaren geleden was dat nog ruim €250 miljoen) en ons eigen vermogen is inmiddels gegroeid naar €75 miljoen. Ook de solvabiliteit (hoe financieel gezond is de gemeente?) ligt inmiddels boven de kritische grens van 20%. Dat betekent dat we als gemeente zijn aangekomen in de neutrale categorie die de Provincie voor wat betreft het financieel toezicht hanteert. Al die mooie cijfers betekenen echter niet dat we achterover kunnen leunen. Integendeel. Het zogenoemde Ravijnjaar 2026 komt steeds dichterbij en hangt eigenlijk als een zwaard van Damocles boven alle gemeenten in Nederland.
De Vereniging Nederlandse Gemeenten verwacht dat gemeenten niet langer in staat zullen zijn om adequaat hun werk te kunnen doen als de voorgenomen bezuiniging die meer dan 3 miljard behelst, doorgaat.
1.1
FINANCIËLE SAMENVATTING
Het gerealiseerde resultaat voor 2023 is een positief resultaat van €5,3 miljoen. Na de raadsvergadering in oktober 2023, waarin de laatste begrotingswijziging voor 2023 is vastgesteld, was het verwachte jaarrekeningresultaat €3,1 miljoen positief. Het gerealiseerde resultaat is dus (afgerond) €2,2 miljoen positiever. De grootste oorzaken van dit resultaat lichten we in onderstaande tabel toe. In deze tabel is per onderwerp aangegeven in welk programma het staat en de omvang. Elk onderwerp wordt ook toegelicht. Over het financiële effect is aangegeven
wat in de begroting (inclusief wijzigingen) is opgenomen en wat er is gerealiseerd. Het verschil is aangegeven als bedrag en als percentage. Een groen bedrag geeft aan dat we minder geld hebben uitgegeven dan we hadden begroot of dat we meer geld hebben ontvangen dan begroot. Een rood bedrag geeft aan dat we in realiteit meer hebben uitgegeven dan we hadden begroot of dat we minder geld hebben ontvangen dan begroot. Een uitgebreide financiële analyse van het resultaat is per programma te vinden als antwoord op de vraag ‘Wat heeft het gekost?’.
Gemeente Bergen op Zoom – Jaarstukken 2023 7 Gewaarmerkt voor identificatie doeleinden d.d: 12-06-2024
Tabel 1: Overzicht van de grootste oorzaken van het rekeningresultaat Programma Omschrijving
Effect (x 1.000)
P01 en P08
Algemene uitkering: Decembercirculaire 2023 Begroting: In de Decembercirculaire 2023 heeft het Rijk ons meer geld uitgekeerd dan we hadden be€174.009 groot. Dit betreft informatie die pas ná het 2e Concernbericht 2023 beschikbaar is gekomen. Realisatie: €174.751 We hebben €0,7 miljoen meer ontvangen. Daarnaast hebben we via de algemene uitkering Resultaat: €742 voor de energietoeslag gelden ontvangen. Deze waren begroot op programma 8 en zijn (0%) geboekt in programma 1, per saldo heeft dit geen effect op het totale resultaat.
P01
Naheffingsaanslag grondverkoop 2018 Sinds 2019 is de Belastingdienst bezig met het boekenonderzoek bij de gemeente Bergen op Zoom. In december 2023, na vaststelling van het 2e Concernbericht 2023, zijn de boekjaren 2016 tot en met 2018 afgerond. Hieruit is naar voren gekomen dat we een naheffingsbeschikking over 2018 nog moeten betalen van ruim €1,3 miljoen (inclusief naheffingsrente). Deze naheffing heeft betrekking op de verkoop van grond in 2018. In 2024 zal het onderzoek naar mogelijke verrekening worden opgepakt.
Begroting: €0 Realisatie: -€1.357 Resultaat: -€1.357
P03
Verkeer en vervoer (wegen) We hebben minder dagelijks onderhoud uit kunnen voeren en daardoor minder kosten gerealiseerd. Daar staat tegenover dat we €2,5 miljoen extra hebben gestort in de voorziening Onderhoud wegen en OV. Dit was voorzien voor 2024, maar moest alsnog in 2023 worden gestort. Bij het opmaken van de jaarstukken is dit naar voren gekomen.
Begroting: -€13.980 Realisatie: -€15.734 Resultaat: -€1.755 (13%)
P03
Openbaar groen en (openlucht)recreatie Ook binnen het openbaar groen hebben we minder werkzaamheden uit kunnen voeren door capaciteitsgebrek. Daarnaast zien we dat kosten zijn meegevallen voor dagelijks onderhoud doordat we een driejarige onderhoudscyclus voor bomen hebben doorgevoerd en doordat het een minder warme zomer was dan verwacht. Ook hier konden we bij het 2e concernbericht 2023 nog niet de omvang aangeven van het onderhoud dat niet uitgevoerd kon worden.
Begroting: -€6.954 Realisatie: -€5.607 Resultaat: €1.347 (19%)
P07
Huisvesting en inburgering van verblijfsgerechtigden De voornaamste reden voor dit overschot is dat we voor de opvang van Oekraïners normbedragen ontvangen waar wij op overhouden. In 2023 ging dit om €83 per nacht per bed. Ter vergelijking: In 2022 was dit nog €100 en voor 2024 wordt het €61. Vanuit deze gelden moeten wij de opvang regelen en bekostigen. Dit doen we op een efficiënte wijze in bestaande (oudere) panden. Dit resulteert in lagere lasten ten opzichte van de ontvangsten. Bij het 2e concernbericht 2023 hebben we een deel van het budget al vrij laten vallen.
Begroting: €2.314 Realisatie: €5.235 Resultaat: €2.921 (126%)
P07
Jeugd Het tekort op de kosten voor jeugdzorg in 2023 is verder toegenomen ten opzichte van het 2e concernbericht 2023. Daarin is €1 miljoen extra budget toegevoegd. Desalniettemin hebben we, daarbovenop, €2,2 miljoen meer lasten gerealiseerd dan begroot. Dit heeft te maken met hogere kosten voor jeugdprofessionals, een toename van zware jeugdtrajecten en een toename van het aantal jeugdtrajecten. We hebben het laatste kwartaal meer trajecten afgesloten ten opzichte van andere jaren.
Begroting: -€22.553 Realisatie: -€24.757 Resultaat: -€2.204 (10%)
P08
Bijstand levensonderhoud In 2023 hebben we €2,0 miljoen meer uitgegeven dan het begrote budget van €28,4 miljoen. Dit heeft te maken met een stijgend aantal personen in de bijstand. Daarnaast ontvangen wij van het Rijk een gebundelde uitkering (BUIG) voor het bekostigen van de uitkeringen in het kader van de Participatiewet, IOAW, IOAZ en Bbz 2004 (levensonderhoud startende ondernemers) en voor de inzet van loonkostensubsidie. Dit jaar hebben we €4,1 miljoen meer ontvangen dan het begrote budget van €28,8 miljoen. Dit is het gevolg van de verwerking van de realisaties van 2022 en recente inschattingen van de conjuncturele situatie in het landelijke BUIG-budget. Per saldo resulteert dit in een voordeel van €2,1 miljoen.
Begroting: €455 Realisatie: €2.576 Resultaat: €2.121 (7% lasten en 14% baten)
P01-P10
Overige verschillen De overige verschillen bestaan uit meerdere (kleinere) afwijkingen in alle programma’s.
P01
Resultaat: €370
Saldo verschillen
€ 2.185
Begroot resultaat over 2023
€ 3.121
Het begrote rekeningresultaat is €3,1 miljoen positief na de laatste begrotingswijziging die door de gemeenteraad is vastgesteld in oktober 2023. Jaarrekeningresultaat 2023
€ 5.306
8 Gemeente Bergen op Zoom – Jaarstukken 2023 Gewaarmerkt voor identificatie doeleinden d.d: 12-06-2024
Moederkredieten Wat betreft de Moederkredieten is er in 2023 in totaal €14 miljoen geïnvesteerd. Dit is iets minder dan in 2022 (€14,5 miljoen). In de Begroting 2023 hadden we een investeringsvolume
1.2
begroot van €17 miljoen. Het zorgen voor voldoende capaciteit zodat het gehele geplande investeringsvolume wordt uitgegeven blijft een belangrijk aandachtspunt.
BESTEMMING VAN HET RESULTAAT VAN 2023
We stellen voor om vanuit het positieve resultaat over 2023 voor €1,3 miljoen aan éénmalige budgetten te bestemmen naar 2024. Dit is een apart beslispunt in het raadsvoorstel. Het gaat hier altijd om éénmalige budgetten die helemaal nog niet
of niet volledig zijn uitgegeven. De uitvoering loopt door in 2024 en daarvoor is het budget in 2024 nodig. De voorgestelde onderwerpen zijn opgenomen in de volgende tabel.
Tabel 2: Overzicht van de voorgestelde overhevelingen naar 2024: Programma
Onderwerpen
Bedrag (in €1.000)
P01
Subsidiebureau
65
2
P01
In control
185
3
P03
Impulsgelden voor de binnenstad
44
4
P06
Groot onderhoud Sportaccommodaties
240
5
P06
Implementatie businesscase sport
42
6
P06
Kunst in de openbare ruimte
50
7
P08
Eénmalige energietoeslag (EET)
351
8
P10
Goed verhuurderschap
67
9
P06
Onderhoud website en facilitair CKB
42
10
P01
Implementatie nieuw financieel systeem
1
252
Totaal overhevelingen
Hiernaast stellen we voor om van het positieve saldo €3,0 miljoen te storten in de algemene reserve, zoals het leidend principe 9 van het Bestuursakkoord dat aangeeft. Tot slot stellen we voor om het resterende saldo van €0,8 miljoen te
1.3
1.339
storten in een nieuw te vormen dekkingsreserve voor de investering aan de Kademuren Noord- en Zuidzijde Haven. Voor de precieze invulling van de investering aan de Kademuren wordt een apart raadsvoorstel aangeboden.
LEESWIJZER
Rapportage over de beleidsdoelstellingen Zoals opgenomen in de financiële verordening wordt aan de gemeenteraad bij de jaarstukken gerapporteerd over het beleid uit de begroting. In de Begroting 2023 is opgenomen wat we gaan doen in 2023 om de beleidsdoelstellingen te bereiken. Bij de jaarstukken lichten we elke doelstelling toe. De manier van rapporteren over de voortgang van deze acties hebben we sinds 2023 anders aangepakt. Per actie geven we met een scores en percentage de voortgang aan. Op die manier streven we meer duidelijkheid en transparantie na over ons beleid richting de gemeenteraad. Wanneer iets loopt zoals verwacht (groen), lichten we de actie niet altijd toe. Als een actie niet helemaal gaat zoals we hadden verwacht (geel of rood), dan lichten we dit sowieso toe.
De definities voor de scores luiden als volgt: Doelstelling en planning is of lijkt gehaald te worden. Er is geen bijsturing noodzakelijk. Deze acties worden toegelicht. Doelstelling en/of planning lijkt niet geheel te worden gehaald. Bijsturing is gewenst. We geven hier een toelichting op. Doelstelling wordt naar verwachting niet gehaald. Er is bijsturing noodzakelijk. We geven hier een toelichting op.
Gemeente Bergen op Zoom – Jaarstukken 2023 9 Gewaarmerkt voor identificatie doeleinden d.d: 12-06-2024
Opbouw Jaarstukken 2023 De jaarstukken bestaan uit twee onderdelen: het jaarverslag en de jaarrekening. Het jaarverslag bevat de programma’s en paragrafen en heeft dezelfde indeling als de begroting. Dit betekent dat de programma’s gelijk zijn aan die in de Begroting 2023. Ieder programma start met de w-vragen ‘Wat wilden we bereiken in 2026?’ en ‘Wat hebben we in 2023 bereikt en hoe hebben we dat gedaan?’ Daarnaast zijn de verbonden partijen opgenomen inclusief een toelichting en de wettelijk verplichte indicatoren. Dit is een vast onderdeel in zowel de begroting als de jaarstukken. Vervolgens wordt de vraag ‘Wat heeft het gekost?’ beantwoord. Hierin staan toelichtingen op de financiële verschillen tussen de gewijzigde begroting en de jaarstukken. Een financieel voordeel geven we aan met een V. We hebben dan minder uitgegeven of meer ontvangen dan begroot. Een financieel nadeel geven we aan met een N. We hebben dan meer uitgegeven of minder ontvangen dan begroot.
Ook zijn de acht verplichte paragrafen opgenomen. Net als in de Begroting 2023 hebben we hier de paragrafen Duurzaamheid, Dienstverlening, Kredietrapportage en Taakstellingen aan toegevoegd. Het tweede onderdeel is de jaarrekening. Hierin leggen we financieel verantwoording af. In de jaarrekening zijn onder andere het overzicht van baten en lasten, de balans en de staat van reserves en voorzieningen opgenomen inclusief toelichtingen. Tot slot hebben we een afkortingenlijst toegevoegd. Naast dit document is ook het bijlagenboek opgesteld. Hierin zijn nadere financiële gegevens opgenomen, zoals de details van de kredietrapportage en de staat van activa. In de Jaarstukken 2023 kunnen afrondingsverschillen voorkomen. Bedragen zijn opgenomen in euro’s. Waar bedragen zijn afgerond op duizendtallen, is dit aangegeven met x €1.000.
10 Gemeente Bergen op Zoom – Jaarstukken 2023 Gewaarmerkt voor identificatie doeleinden d.d: 12-06-2024
2
PROGRAMMA’S
In dit hoofdstuk rapporteren we over de programma’s. In ieder programma beginnen we met de doelstellingen voor deze bestuursperiode. Vervolgens rapporteren we over de beleidsdoelstellingen onder ‘Wat hebben we in 2023 bereikt en hoe hebben we dat gedaan?’. Daarna hebben we de financiële resultaten uitgewerkt bij ‘Wat heeft het gekost?’
2.1 PROGRAMMA 1: BESTUUR EN ONDERSTEUNING
Wat wilden we bereiken in 2026? SAMENWERKING
FINANCIËN EN BEDRIJFSVOERING
Wij voelen de noodzaak onze blik naar buiten te vergroten. Daarom gaan we al bestaande samenwerkingen activeren. Bij het aangaan van nieuwe samenwerkingen maken we een goede afweging op basis van de voor- en nadelen.
Financiën We gaan door met het op orde brengen van de gemeentelijke financiën. Vanuit een duurzaam financieel beleid verkleinen we de schuldenlast en vergroten we de solvabiliteit. We hanteren een passend risicoprofiel bij de grondexploitaties en houden de renteontwikkeling goed in de gaten. Achterstallig onderhoud werken we weg en onze financiële positie rapporteren we eerlijk.
Bedrijfsvoering De gemeente heeft moeilijke tijden achter de rug en is op weg naar een normale bedrijfsvoering. Dat er nog veel moet gebeuren, weten wij uit de presentatie en brief van februari 2022 aan de gemeenteraad. Zowel op organisatievlak als op (materiële) onderhoudstoestand, die in de meerdere miljoenen loopt, zullen we eerst door een dal moeten voordat we het punt bereiken van wat als een acceptabele uitgangspositie kan worden gezien. De uitvoering van het focusakkoord heeft de eerste financiële nood op hoofdlijnen aangepakt. Nu is verder en dieperliggend onderzoek nodig. Dat zal ongeveer een half jaar beslaan. Op basis van de dan bekende en vastgelegde uitgangspositie zal een meerjarenaanpak voorgesteld worden om als een wendbare gemeente te kunnen opereren in een steeds veranderende toekomst. Het groeiproces om hier te komen, zal vier tot zes jaar vragen. Onze medewerkers mogen daarbij rekenen op goed werkgeverschap?
Wat hebben we in 2023 bereikt en hoe hebben we dat gedaan? Gemeente Bergen op Zoom – Jaarstukken 2023 11 Gewaarmerkt voor identificatie doeleinden d.d: 12-06-2024
Nummer
Beleidsdoelstelling
1.1
Samenwerking: We maken een lobbyagenda
1.1.1
Aanpak komen tot lobbyagenda afgestemd met portefeuillehouders
1.1.2
Vaststellen lobbyagenda door college
1.1.3
1.1.4
1.1.5
1.1.6
Ontwikkeling standaardproducten lobbyagenda Gebruik lobbyagenda voor input college richting PS en Waterschapsverkiezingen 2023
Score
100%
Aanpak is met de bestuurlijke portefeuillehouders afgestemd.
75%
In 2023 is de lobbyagenda in de eerder voorziene vorm (een vaste lijst met onderwerpen) niet tot stand gekomen. In plaats daarvan is deze agenda gevormd door in te spelen op de dynamiek van interne en externe ontwikkelingen. De aanpak om te komen tot een lobbyagenda wordt in 2024 herzien zodat deze dynamischer en adaptief ingezet kan worden.
75%
Ad-hoc zijn lobbyproducten opgeleverd voor onder andere de Stedelijke Regio WBW, de M7, het werkbezoek van minister Bruins Slot (BZK), en de Tweede Kamerverkiezingen.
100%
Voor de input richting de Provinciale Staten verkiezingen is gezamenlijk opgetrokken met de M7 (netwerk middelgrote gemeenten in Noord-Brabant).
75%
Zoals aangegeven is de voorziene lobbyagenda in 2023 niet tot stand gekomen. De gemeenteraad is op thematiek wel geïnformeerd over de lobbyinzet, zoals bijvoorbeeld in de uitvoering van de op de motie "Actieve Lobby" en het in 2024 organiseren van de M50 ALV in onze gemeente.
75%
In 2023 is heeft de lobbyagenda dynamisch vorm gekregen. Van specifieke herijkingsmomenten was dus geen sprake. In 2024 wordt de aanpak om te komen tot een lobbyagenda herzien..
75%
Idem
75%
Vanwege de val van het kabinet zijn de prioriteiten in de lobby eerder ingezet in aanloop naar en opvolgend aan de Tweede Kamerverkiezingen. Daarin hebben we opgetrokken met (regionale) samenwerkingspartners (als de RWB, M50 en VNG).
Delen lobbyagenda met gemeenteraad d.m.v. raadsinformatiebrief
Herijking lobbyagenda (Q2 2023)
1.1.7
Herijking lobbyagenda (Q4 2023)
1.1.8
Gebruik lobbyagenda voor input college richting Tweede Kamer Verkiezingen 2025
Toelichting
1.2
Samenwerking: We zetten de hele organisatie in op subsidieverwerving
1.2.1
Collegevoorstel evaluatie en aanpak subsidieverwerving
100%
Het voorstel over aanpak subsidieverwerving is op 25 september 2023 door het college aangenomen.
1.2.2
Raadsinformatiebrief evaluatie en aanpak subsidiewerving
100%
Raadsinformatiebrief is op 28 september 2023 met de gemeenteraad gedeeld.
1.2.3
Vaststellen prioriteiten subsidiewerving 2023
100%
Prioriteiten zijn vastgesteld en op 28 september 2023 met de gemeenteraad gedeeld.
1.2.4
Evaluatie subsidieverwerving 2023 en prioritering 2024
90%
Evaluatie heeft plaatsgevonden maar is in 2023 niet vastgesteld. Dit zal begin 2024 plaatsvinden, samen met het vaststellen van de subsidieprioriteiten voor 2024, met de gemeenteraad worden gedeeld.
1.3
Samenwerking: We nemen een actieve rol in in de 4e stedelijke regio van Noord-Brabant
1.3.1
Vertalen Regionale Investerings Agenda in projectopdrachten
90%
Op dit moment wordt gewerkt aan de definitieve investeringsagenda. In regionaal verband dienen we te komen tot een prioriteitenstelling waarin ook projecten van de gemeente worden opgenomen. Een complicerende factor is dat de kleinere gemeenten hebben aangegeven dat zij wensen dat ook voor hun projecten de gemeente Bergen op Zoom personele inzet levert waarbij zij vanzelfsprekend zorgdragen voor de financiële dekking. Naar verwachting zal dit proces lopen tot de zomer van 2024. Dit resulteert in een permanente formatieve bemensing.
1.4
Samenwerking: We benutten regionaal, provinciaal en over de grens samenwerkingskansen
1.4.1
Evaluatie bestuurlijke samenwerkingsverbanden
100%
Evaluatie is vastgesteld en op 26 juli 2023 met de gemeenteraad gedeeld.
12 Gemeente Bergen op Zoom – Jaarstukken 2023 Gewaarmerkt voor identificatie doeleinden d.d: 12-06-2024
Nummer
Beleidsdoelstelling
Score
Toelichting
1.5
We maken werk van onze verbinding met de regio Antwerpen
1.5.1
Bestaande verbindingen, kansen en prioriteiten en vervolgstappen bepalen voor het Beleidskader 2024
100%
Inventarisatie bestaande samenwerking en nieuwe kansen is vastgesteld en op 20 juli 2023 met de gemeenteraad gedeeld. Een delegatie van het college heeft in het najaar een bezoek gebracht aan Antwerpen. Over dit bezoek en aan de grensoverstijgende samenwerking verbonden bijeenkomsten is de raad op 9 november 2023 geïnformeerd.
1.6
Financiën
1.6.1
Monitoring begrotingsoverschot in reguliere P&C-cyclus
100%
In ieder P&C-document monitoren we het begrotingsoverschot.
1.6.2
Verbetering financieel voorspellend vermogen en verkleinen afwijking begroting en realisatie
100%
In ieder P&C-document proberen we het begrotingsoverschot van het lopende jaar te voorspellen, zodat de raad tijdig op de hoogte is van de afwijkingen.
100%
In de reguliere P&C-documenten is meer aandacht voor de uitgangspunten, zo is onder andere de stresstest toegevoegd.
1.6.3
1.6.4
1.6.5
1.6.6
1.6.7
Monitoren uitgangspunten financiële verordening in reguliere P&C-cyclus Uitwerking stijging lokale belastingen en heffingen met maximaal de inflatie of vanwege kostendekkendheid
100%
Eind 2023 zijn de tarieven 2024 bepaald, waarmee deze doelstelling is behaald.
Eerste verfijning systematiek moederkredieten bij eerstvolgende uitvoeringsplan
100%
In de auditcommissie is gesproken over de eerste verfijning, hier is bij de verder uitwerking rekening gehouden.
Nadere verfijning systematiek moederkredieten in samenwerking met de Auditcommissie
100%
Onderhoud gemeentelijke eigendommen op een kwaliteitsniveau dat minstens sober, degelijk en in elk geval veilig is
1.7
Bedrijfsvoering
1.7.1
Periodieke monitoring realisatie afgesproken ombuigingen personele lasten
1.7.2
1.7.3
Gereed
100%
Uitgangspunt bij ons MJOP is de NEN2767, waarbij voor onze gebouwen een minimale score van 3 hanteren en voor de monumenten score 2. Dit is door de raad vastgesteld in 2021. Conditie score 3 is in overeenstemming met sober, degelijk en veilig.
100%
Het monitoren van de realisatie van de afgesproken ombuigingen op de personele lasten vindt periodiek plaats. De gerealiseerde personele bezuinigingen en nog uit te werken bezuinigingen zijn daarmee steeds in beeld.
100%
In 2022 is de kostprijs van onze organisatie uitgedrukt in apparaatskosten gemeten in een formatie benchmark. Hierbij zijn onze kosten voor taken, als indicator voor doelmatigheid/efficiency, vergeleken met die van vergelijkbare gemeenten. Het beeld is dat wij een gemiddelde gemeente zijn op het gebied van doelmatigheid/efficiency, uitgedrukt in apparaatskosten. In 2023 zijn de uitkomsten van de formatie benchmark gebruikt bij het maken van keuzes over de inzet van middelen.
100%
De uitkomsten van de benchmark zijn onder andere gebruikt bij het inrichten van de nieuwe organisatiestructuur per 1 mei 2023. Na de implementatie van de nieuwe structuur als onderdeel van het organisatie-ontwikkeltraject is verder bekeken hoe we middelen (formatie) zo doelmatig/effectief mogelijk in kunnen zetten. Naast de informatie uit de formatie benchmark zijn er ook stuurknoppen geïnventariseerd waarmee middelen op andere, zo doelmatig mogelijke wijze kunnen worden ingezet. De stuurknoppen zijn niet ingevulde vacatures (vrije formatieruimte). De actie is een continu proces en geen eenmalige actie c.q. een eenmalig plan.
Nulmeting doelmatigheid
Opstellen actieplan doelmatigheid
Gemeente Bergen op Zoom – Jaarstukken 2023 13 Gewaarmerkt voor identificatie doeleinden d.d: 12-06-2024
Nummer
Beleidsdoelstelling
1.7.4
Uitvoering actieplan doelmatigheid
1.7.5
1.7.6
1.7.7
1.7.8
1.7.9
1.7.10
1.7.11
Score
Toelichting
100%
Op basis van verdiepend onderzoek naar de nieuwe structuur en lopende integrale discussies worden doorlopend keuzes gemaakt op het gebied van doelmatigheid/efficiency die geëffectueerd worden. Deze worden vervolgens gemonitord. Door dit onderdeel te maken van een continu proces wordt er doorlopend uitvoering gegeven aan deze actie.
100%
Op het totaal van de organisatie zijn onze kosten vergelijkbaar met die van andere, vergelijkbare gemeenten. Omdat er inmiddels doorlopend aandacht is voor doelmatigheid/efficiency is er sprake van een continue hermeting.
50%
De pijlervisies worden in 2024 afgerond en ter besluitvorming aangeboden aan de raad. In het tweede kwartaal 2024 wordt gestart met de ontwikkeling van de participatiestrategie en -verordening. Deze worden in het eerste kwartaal 2025 ter besluitvorming aangeboden. Daar kan de takendiscussie worden gevoerd.
100%
De uitvoering van dit plan loopt conform planning. Het management ontvangt periodiek informatie over de voortgang van hun (financiële) doelstelling en heeft op die manier de mogelijkheid om tijdig bij te sturen.
60%
Een groot deel van de implementatie van de processen is binnen de afdeling Informatisering & Automatisering gerealiseerd, echter is het doel om 'opzet, bestaan en werking' aan te tonen. Dit is nog niet gereed. Voor configuratiemanagement zijn veel stappen gezet zoals het in kaart brengen van de netwerklocaties, het scannen van de soft- en hardware binnen het netwerk, datalijnen / simkaarten opgeschoond en de oude apparatuur op het stadskantoor is vervangen.
0%
In 2023 is I&A gestart om de belangrijkste processen en maatregelen op niveau 3 van het volwassenheidsmodel van NOREA te krijgen. Hiermee gaan we op dit onderdeel voldoen aan de BIO en de ambitie uit het informatiebeveiligingsbeleid om dit niveau te bereiken. Begin 2025 wordt ook in Nederland de NIS2-wetgeving van kracht. Deze wet stelt aanvullende eisen aan informatiebeveiliging. Het ligt dan ook voor de hand dat we invulling gaan geven aan deze aanvullende eisen en niet meer te focussen op een hoger volwassenheidsniveau van het NOREA-model.
Werven van extra medewerkers om de reisdocumentenpiek in 2024 e.v. op te vangen
100%
Er zijn extra medewerkers aangesteld. De reisdocumentenpiek komt geleidelijk. I.v.m. inwerken wordt capaciteit gefaseerd ingevuld.
Projectorganisatie opzetten voor de verkiezingen voor de Provinciale Staten in maart 2023
100%
Behalve de verkiezingen in maart is er ook een projectorganisatie opgezet voor de extra landelijke verkiezingen in november 2023.
1e hermeting doelmatigheid
Takendiscussie vanuit de Toekomstvisie 2035 en 4 Pijlervisies
Actieplan verbetering informatievoorziening
Volwassenheidsniveau 3 (NOREA-model) digitale veiligheid bereikt voor incident-, wijzigings-, patch- en configuratiemanagement
Actieplan hoe volwassenheidsniveau 4 bereikt kan worden voor alle maatregelen in de BIO
INDICATOREN Omschrijving indicator*
Landelijk**
R 2019
R 2020
R 2021
R 2022
R 2023
Gemiddelde WOZ-waarde, per €1.000,-
368 (2023)
221
233
249
270
304
Gemeentelijke woonlasten éénpersoonshuishouden, in €
860 (2023)
797
823
848
919
956
Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden, in € 942 (2023)
830
859
888
963
1.003
* De gebruikte bron is www.waarstaatjegemeente.nl. ** De cijfers vermeld bij het onderdeel ‘Landelijk’ kunnen afwijken van de cijfers vermeld op de website www.waarstaatjegemeente.nl. Deze cijfers worden namelijk aangepast op het moment dat er, gedurende het jaar, meer cijfers beschikbaar komen.
14 Gemeente Bergen op Zoom – Jaarstukken 2023 Gewaarmerkt voor identificatie doeleinden d.d: 12-06-2024
Wettelijke indicatoren
R 2020
R 2021
R 2022
B 2023
R 2023
Formatie fte per 1.000 inwoners
8,1
8,0
8,1
7,9
7,6
Bezetting fte per 1.000 inwoners
7,4
7,0
7,0
6,6
6,8
Apparaatskosten per inwoner (€)
667
645
668
752
678
Externe inhuur kosten als % van de totale loonsom + totale kosten inhuur externen
15,5%
15,9%
19,7%
7,5%
23,2%
Overhead % van totale lasten
9,9%
7,6%
7,7%
9,6%
7,8%
Verzuimpercentage
5,4%
5,0%
6,4%
-
5,21%
Noot: Het aantal inwoners is het aantal per 01-01-2021, namelijk 67.514 inwoners in de gemeente Bergen op Zoom.
KADERSTELLENDE BELEIDSDOCUMENTEN Beleidsnota
Vastgesteld
Financiële verordening ex artikel 212 Gemeentewet
2023
Financiële verordening ex artikel 213 Gemeentewet (Controleverordening)
2023
Normenkader Rechtmatigheid 2023
2023
Nota Investeren en Afschrijven
2018
Nota Reserves en Voorzieningen
2020
Toekomstvisie Bergen op Zoom
2021
VERBONDEN PARTIJEN Verbonden partij
Omschrijving hoe deze bijdraagt aan de doelstelling van de gemeente
Belgisch-Nederlands grensoverleg (BENEGO)
Verbinden van lokale initiatieven bij Belgische en Nederlandse grensgemeenten om substantiële subsidiebijdragen te verwerven en informatie te delen over grensoverschrijdende thema’s. Bijdrage voor de gemeente in 2023: €2.627.
Regio West-Brabant (RWB)
De Regio West-Brabant (RWB) is een alliantie van meerdere gemeenten met als doel de regio te versterken en stimuleren op het gebied van onder andere economie en arbeidsmarkt, mobiliteit, duurzaamheid, zorg, welzijn, onderwijs, ruimtelijke ontwikkelingen en wonen. Daarnaast is de RWB een strategische gesprekspartner voor onder andere de provincie, de nationale overheid en Europa, waar het gaat om de toekomst van de regio en beschikbare fondsen.
Belastingsamenwerking West-Brabant (BWB)
De uitvoering van de heffing en invordering waterschapsbelasting van gemeentelijke belastingen, de behandeling van bezwaar- en beroepschriften en het verzorgen van de informatieverstrekking aan burgers en bedrijven die woonachtig of gevestigd zijn in het grond- of werkgebied van een van de deelnemende partijen. Bijdrage voor de gemeente in 2023: €1.050.286.
NV Bank Nederlandse Gemeenten
De gemeente houdt de aandelen aan als duurzame belegging
PZEM NV
De gemeente houdt de aandelen aan als duurzame belegging
GBE Aqua NV
De gemeente houdt de aandelen aan als duurzame belegging
Enexis Holding NV
De gemeente houdt de aandelen aan als duurzame belegging
Publiek belang Elektriciteits-productie BV en Claim Staat Vennootschap BV
Deze 2 NV’s zijn opgericht voor het vertegenwoordigen van de 136 verkopende aandeelhouders (diverse gemeenten en provincies) bij het beheer en de uitoefening van rechten en verplichtingen als gevolg van het aandelenpakket Essent nv.
Gemeente Bergen op Zoom – Jaarstukken 2023 15 Gewaarmerkt voor identificatie doeleinden d.d: 12-06-2024
Wat heeft het gekost? Tabel 3: Financieel overzicht programma 1 (Bedragen x €1.000)
Rekening 2022
Begroting 2023 voor wijziging
Begroting 2023 na wijziging
Realisatie 2023
Verschil V / 2023 N
Baten
-198.441
-189.277
-193.793
-202.863
9.071 V
Lasten
36.751
39.701
39.432
39.975
-544 N
Saldo baten en lasten
-161.691
-149.576
-154.361
-162.888
8.527 V
Vermindering van reserves
-3.309
-2.223
-1.382
-981
-401 N
Vermeerdering aan reserves
557
0
1.084
1.084
0 N
Saldo reserves Gerealiseerd resultaat
-2.752
-2.223
-298
102
-401 N
-164.443
-151.799
-154.659
-162.786
8.126 V
TOELICHTING OP DE VERSCHILLEN IN BATEN EN LASTEN PROGRAMMA 1: +8.527 V Bestuur: +229 V Voorziening pensioengelden wethouders: +246 V Vanwege een gestegen rekenrente van 2,46% bij het 2e concernbericht 2023 naar 3,16% bij de jaarstukken 2023, valt er een bedrag vrij uit deze voorziening (+246 V). Een toename in de rekenrente zorgt ervoor dat de pensioenen op de pensioendatum hoger zijn. Hierdoor kan een deel van het totale bedrag in de voorziening vrijvallen. Overig: -17 N
Burgerzaken: +129 V Burgerzaken: +139 V 2023 was een daljaar in de aanvragen van reisdocumenten. Het aantal reisdocumenten is lager, waardoor we in 2023 minder inkomsten hebben gegenereerd. Hierdoor ontvangen we minder leges (-132 N). Daar tegenover staat dat we minder kosten maken. Zo dragen we minder af aan het Rijk en maken we zelf minder kosten (+113 V). Op personele kosten houden we ook over, omdat het met de huidige arbeidsmarkt langer duurt om vacatures in te vullen. Daarnaast hebben we van het UWV een tegemoetkoming voor een transitievergoeding ontvangen voor medewerkers. In totaal levert dit een positief effect op (+158 V). Overig: -10 N
Overhead: +1.310 V Personele kosten: -853 N Op de personele kosten binnen overhead realiseren we een tekort in 2023 (-853 N). Reden is dat er taakstellingen op personeel in dit onderdeel staan begroot, ook zijn de personele kosten hoger geweest dan begroot. Een totale toelichting op de personele lasten staat in paragraaf 3.10 Bedrijfsvoering.
Informatieadvies en software: +632 V Binnen informatieadvies en software hadden we in 2023 minder lasten dan verwacht. Dit heeft als oorzaak dat kosten zijn doorgeschoven naar 2024, omdat uitvoering later plaatsvindt. Bijvoorbeeld voor de implementatie van het nieuwe systeem voor contractmanagement, administratie en projectenadministratie. Daarnaast hebben we extra opbrengsten door de verkoop van apparatuur uit onze serverruimte die niet waren voorzien. In totaal realiseren we hier een voordeel (+632 V). Frictiekostenbudget: +413 V Bij het 2e concernbericht 2023 is een gedeelte van het frictiekostenbudget vrijgevallen, omdat dat niet nodig is. Nu blijkt bij de jaarstukken 2023 dat we van het resterende deel van het frictiekostenbudget in 2023 niet alles hebben uitgegeven (+413 V). Hier staat een lagere vermindering van de algemene reserve tegenover. Voorziening voormalig personeel: +376 V Voor afspraken met personeelsleden over hun vertrek en de kosten die hieraan zijn verbonden is deze voorziening gevormd. Bij het 2e concernbericht 2023 is de voorziening voor voormalig personeel bijgesteld. Nu blijkt dat eind 2023 er een vrijval (+376 V) in deze voorziening plaatsvindt. De oorzaak hiervan is aflopende regelingen en omdat de kosten lager zijn dan we vooraf hadden ingeschat.
Visies en uitvoeringsbudget ‘in control’: +239 V De uitgaven voor visies zijn in 2023 lager geweest dan vooraf ingeschat (+54 V). Het uitvoeringsbudget voor ‘in control’ is in 2023 niet uitgegeven (+185 V). Oorzaak is dat door vacatures binnen control en het management de uitvoering nog niet volledig heeft kunnen plaatsvinden. Voorgesteld wordt om het resterende budget over te hevelen naar 2024. Facilitaire dienstverlening: +175 V Tijdens het 1e en 2e concernbericht 2023 is er geanticipeerd
16 Gemeente Bergen op Zoom – Jaarstukken 2023 Gewaarmerkt voor identificatie doeleinden d.d: 12-06-2024
op de stijgende energieprijzen. Op dat moment is het budget voor energiekosten verhoogd. Nu blijkt dat de energiekosten lager zijn dan we hadden ingeschat. De uitgaven zijn lager dan begroot (+175 V). HRM: +106 V Dit voordeel bestaat uit meerdere kleine verschillen. De belangrijkste oorzaak is dat er minder besteed is aan het inhuren van onder andere extern juridisch advies waardoor de kosten lager uitvallen dan begroot (+106 V). Overig: +222 V Dit betreft meerdere kleine verschillen, kleiner dan €100.000. Tezamen tellen deze op tot een voordeel van €239.000.
Treasury: +657 V Eigen financieringsmiddelen: +623 V Doordat we hogere reserves, voorzieningen en overige passiva hebben, hoefden we minder te lenen in 2023. We konden namelijk financieren uit eigen middelen. Dit resulteert in een voordelig effect op treasury. Het resultaat is nader toegelicht in paragraaf 3.6 Financiering. Overig: +34 V
Belastingen: +68 V Onroerendezaakbelasting (OZB): +85 V De opbrengst van OZB woningen komt lager uit dan begroot. Daartegenover staat dat de opbrengst van OZB niet-woningen hoger is dan begroot. Bij het 1e en 2e Concernbericht 2023 is de opbrengst voor 2023 in totaal met €160.000 verlaagd. Nu blijkt dat de daling minder fors is, omdat de waardeontwikkeling gunstiger is geweest dan waarmee we rekening hebben gehouden bij de vaststelling van het tarief. In totaal hebben we meer opbrengsten dan begroot (+85 V) op OZB. Overig: -17 N
Overige baten en lasten: -1.040 N Incidentele baten en lasten: -1.357 N Sinds 2019 is de Belastingdienst bezig met het boekenonderzoek bij de gemeente Bergen op Zoom. In december 2023 zijn de boekjaren 2016 t/m 2018 afgerond. Hieruit is naar voren gekomen dat we een naheffingsbeschikking over 2018 moeten betalen van ruim €1,3 miljoen (inclusief naheffingsrente). Deze naheffing heeft betrekking op de verkoop van grond in 2018. Uit het boekenonderzoek volgt een andere fiscale kwalificatie van de verkoop waardoor we dit bedrag zijn verschuldigd. Momenteel loopt er nog een bezwaarprocedure tegen de rente van ruim 2 ton, omdat we van mening zijn dat deze rente over een te lange periode is berekend door de Belastingdienst. In 2024 gaan we in overleg met de betrokkene (kopende) partijen om de naheffingsaanslag door te belasten. Post onvoorzien/Risicobuffer: +316 V Van het totale budget van ruim €1 miljoen resteert eind 2023 €316.000.
Resultaat van baten en lasten: +3.121 V In de begroting wordt op deze post het saldo van de begroting geraamd. Na de raadsvergadering van december was het saldo van de begroting €3,1 miljoen voordelig. Dit is het resultaat exclusief het leidend principe uit het Bestuursakkoord om €3 miljoen in de algemene reserve te storten. Deze post wordt alleen bij de begroting gebruikt en levert dus bij de jaarrekening altijd een saldo op.
Beheer overige gebouwen en gronden: +11 V
Uitkeringen gemeentefonds: +4.042 V Algemene uitkering: +4.042 V Het voordeel op de algemene uitkering ten opzichte van de begroting is ontstaan door de extra middelen die we via de decembercirculaire 2023 hebben ontvangen (+€0,7 miljoen). Daarnaast is er €3,3 miljoen via de algemene uitkering ontvangen in programma 1 voor de energietoeslag. Deze staat begroot in programma 8. Op het moment dat we dit begroot hebben, was nog niet duidelijk of we dit via de algemene uitkering of als een specifieke uitkering zouden ontvangen. We hebben dit nu ontvangen via de algemene uitkering. Dit levert een voordeel op van €3,3 miljoen in programma 1 en een nadeel van €3,3 miljoen in programma 8. Deze vallen tegen elkaar weg.
Gemeente Bergen op Zoom – Jaarstukken 2023 17 Gewaarmerkt voor identificatie doeleinden d.d: 12-06-2024
TOELICHTING OP DE MUTATIES IN RESERVES VANUIT PROGRAMMA 1: -401 N Tabel 4: Overzicht reservemutaties programma 1. Soort
Nr
Omschrijving
Vermindering
R98000
Res Algemeen (risico)
Totaal Vermindering Vermeerdering
R91300
Herwaarderingsreserve GBE Aqua
Vermeerdering
R98000
Res Algemeen (risico)
Totaal Vermeerdering
Begroting 2023*
Realisatie 2023
Verschil
1.382
981
-401
1.382
981
-401
489
489
0
595
595
0
1.084
1.084
0
*In de kolom Begroting 2023 worden de cijfers weergegeven van de Begroting 2023 na wijziging, oftewel: inclusief begrotingswijzigingen die gedurende 2023 zijn besloten.
Verminderingen van de algemene reserve De verminderingen van de reserves zijn lager dan begroot, omdat we minder hebben uitgegeven aan frictiekosten in 2023. De toelichting hiervoor is hierboven gegeven. Hierdoor hoeven we minder te onttrekken aan de algemene reserve. Daarnaast wijken de daadwerkelijke verminderingen van de reserve iets af van wat er was begroot. In totaal onttrekken we op programma 1 €401.000 minder aan de algemene reserve dan begroot.
18 Gemeente Bergen op Zoom – Jaarstukken 2023 Gewaarmerkt voor identificatie doeleinden d.d: 12-06-2024
PROGRAMMA’S
2.2 PROGRAMMA 2: VEILIGHEID
Wat wilden we bereiken in 2026? Onze inwoners behoren zich veilig te voelen. Zichtbare handhaving kan hier een bijdrage aan leveren.
Wat hebben we in 2023 bereikt en hoe hebben we dat gedaan?
Gemeente Bergen op Zoom – Jaarstukken 2023 19 Gewaarmerkt voor identificatie doeleinden d.d: 12-06-2024
Nummer
Beleidsdoelstelling
2.1
Thema Toezicht en Handhaving: Slim inzetten van handhavers
2.1.1
Evaluatie Uitvoeringsplan Toezicht & Handhaving 2022 ter kennisname naar de raad
2.1.2
2.1.3
2.1.4
2.1.5
2.1.6
Opstellen afzonderlijk jaarplan voor boa’s ter kennisname naar de raad
Score
Toelichting
100%
Het Evaluatieverslag Toezicht en Handhaving 2022 is binnen de wettelijke termijn, op 25 april 2023, door het college vastgesteld en per raadsinformatiebrief d.d. 11 mei 2023 (kenmerk U23-002589) aan de gemeenteraad verzonden.
100%
Het Boa Jaarplan 2023 is op 30 mei 2023 vastgesteld en per raadsinformatiebrief d.d. 7 juni 2023 (kenmerk U23-004469) aan de gemeenteraad verzonden.
95%
In 2023 is ingezet op de doorontwikkeling van buurtpreventie. Er zijn twee coördinatoren-overleggen gehouden, waarbij ook de samenwerking is besproken. Er is een werkgroep opgericht om de ontwikkeling van buurtpreventie te bevorderen. De folder en de website voor buurtpreventie zijn vernieuwd. Ook is een ‘Instructie Buurtpreventie’ opgesteld. Deze moet nog worden voorgelegd aan de burgemeester. In het eerste kwartaal wordt de gemeenteraad geïnformeerd over de stand van zaken met betrekking tot de (door)ontwikkeling van buurtpreventie.
Evaluatie samenwerking buurtpreventieteams 2023 ter kennisname naar de raad
Uitwerking advies inrichting handhaving- en toezichtstaken Parkeerbeheer B.V.
95%
Vaststelling samenwerkingsconvenant BOA’s Brabantse Wal en Tholen door colleges in eerste kwartaal
De uitwerking van dit advies is in 2023 niet gehaald wegens andere prioriteitstelling. Dit wordt in 2024 alsnog opgepakt.
100%
Op 20-12-2022 is het ‘Samenwerkingsconvenant Buitengewoon Opsporingsambtenaren domein I en II Brabantse Wal en Tholen’ vastgesteld. Deze stap is de eerste in de gewenste doorontwikkeling van de samenwerking tussen de gemeenten na het opheffen van de boa-pool. Vanaf 1 januari 2023 is het bij bijzondere situaties mogelijk om boa’s binnen de Brabantse Wal en Tholen op elkaars grondgebied in te zetten.
100%
In het Bestuursakkoord is aangegeven dat onze inwoners zich veilig moeten kunnen voelen. Voor het op orde brengen van de veiligheids- en handhavingsorganisatie en ter uitvoering van de motie ‘Bergen moet Veiliger’ is de veiligheidsstrategie Veilige BeLeefstad vastgesteld. Op 30 maart 2023 heeft de gemeenteraad, tegelijk met de vaststelling van het ‘Integraal Veiligheidsplan 2023-2026 district De Markiezaten’, kennisgenomen van de veiligheidsstrategie Veilige BeLeefstad. Voor de uitvoering van de veiligheidsstrategie zijn in de begroting 2024 structurele financiële middelen beschikbaar gesteld. De veiligheidsstrategie vormt het nieuwe veiligheidskader voor een robuuste veiligheidsaanpak. De strategie benoemt de werkwijze (meer wijkgericht), de aanpak (thema’s en geprioriteerde inzet) en welke capaciteit daarvoor nodig is. Het op orde brengen van de capaciteit van de veiligheids- en handhavingsorganisatie is gefaseerd opgestart in 2023 en zal in 2024 verder worden geïmplementeerd.
Scenario’s voor ambities veiligheid en handhaving uit het Bestuursakkoord naar de raad
2.2
Onderzoek naar de bestuurlijke boete
2.2.1
Businesscase bestuurlijke boete naar de raad in Q2 2023
90%
De businesscase bestuurlijke boete is nagenoeg gereed en wordt nog in het college besproken. Deze zal uiterlijk in het tweede kwartaal aan de gemeenteraad worden aangeboden.
20 Gemeente Bergen op Zoom – Jaarstukken 2023 Gewaarmerkt voor identificatie doeleinden d.d: 12-06-2024
Nummer
Beleidsdoelstelling
2.3
Wij blijven werken aan een weerbaar bestuur
2.3.1
Radixagenda voorzien van een concrete uitvoeringsagenda 2023 en hieraan uitvoering geven
2.3.2
Inzet Bibob coördinator en actief en breed toetsen op alle aspecten die onder de wet Bibob vallen
Score
Toelichting
90%
Uit de radixagenda 2022-2023 is de uitvoeringsagenda ontstaan, waarin voor 2023 diverse activiteiten zijn opgenomen. Het merendeel van deze activiteiten is in 2023 uitgevoerd. Zoals de uitvoering en actualisatie van het Bibob-beleid, de uitvoering van het Damocles-beleid en diverse integrale controles. In verband met andere prioritering zijn er geen integrale controles uitgevoerd binnen de automotivebranche. Dit wordt alsnog opgepakt. Daarnaast wordt gewerkt aan het opstellen van een veiligheidsaanpak voor het havengebied, waarin ook de integrale controles worden meegenomen.
100%
Er is een Bibob-coördinator aangesteld en het hernieuwde Bibob-beleid is vastgesteld. Dit beleid wordt gefaseerd geïmplementeerd in afstemming met de betrokken vakafdelingen. Op de vakgebieden waar het hernieuwde beleid al is geïmplementeerd wordt inmiddels breder getoetst.
INDICATOREN
Omschrijving indicator*
Landelijk **
R 2019
R 2020
R 2021
R 2022
R 2023
Verwijzingen Halt (aantal per 1.000 jongeren)
8 (2022)
23
15
9
9
-
Winkeldiefstallen (aantal per 1.000 inwoners)
2,3 (2023)
2,9
2,8
3,2
2,6
2,3
Geweldsmisdrijven (aantal per 1.000 inwoners)
4,3 (2023)
5,6
5,8
5,0
4,6
5,1
Diefstallen uit woning (aantal per 1.000 inwoners)
1,3 (2023)
1,3
2,1
1,7
1,8
1,3
Vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag (aantal per 1.000 inwoners)
5,8 (2023)
7,4
6,3
5,7
5,7
6,4
* De gebruikte bron is www.waarstaatjegemeente.nl. Zij gebruiken bronnen van waaruit de indicator wordt opgenomen. Deze extra informatie is beschikbaar, maar is voor de leesbaarheid niet opgenomen. ** De cijfers vermeld bij het onderdeel ‘Landelijk’ kunnen afwijken van de cijfers vermeld op de website www.waarstaatjegemeente.nl. Deze cijfers worden namelijk aangepast op het moment dat er, gedurende het jaar, meer cijfers beschikbaar komen.
KADERSTELLENDE BELEIDSDOCUMENTEN Beleidsnota
Vastgesteld
Aanpak Verward gedrag
2018
Algemene Plaatselijke Verordening (incl. gerelateerde beleidsdocumenten en uitvoeringsrichtlijnen)
Divers
Beleidskader cameratoezicht 2022
2022
Beleidslijn Bibob 2023
(Gepland) 2023
Beleidsplan Veiligheidsregio Midden- en West-Brabant 2023-2027
2023
Convenant Bondgenootschap van gemeentelijke en provinciale overheden tegen ondermijning in Brabant-Zeeland
2020
Convenant Samenwerking tussen ketenpartners in het ZVH De Markiezaten & privacy protocol
2020
Convenant ten behoeve van Bestuurlijke en Geïntegreerde Aanpak Georganiseerde Criminaliteit, bestrijding Handhavingsknelpunten en Bevordering Integriteitsbeoordelingen (RIEC-convenant)
2020
Integraal Veiligheidsplan 2023-2026 District De Markiezaten (in voorbereiding)
2023
Regionaal Beleidsplan ZWB 2023-2026 (hele politie-eenheid)
2023
Uitvoeringsplan gemeentelijke taken Wet verplichte ggz van de gemeenten in West-Brabant
2020
Veiligheidsstrategie (Veiligheidskader)
2023
Gemeente Bergen op Zoom – Jaarstukken 2023 21 Gewaarmerkt voor identificatie doeleinden d.d: 12-06-2024
VERBONDEN PARTIJEN Verbonden partij
Omschrijving hoe deze bijdraagt aan doelstelling van de gemeente
Veiligheidsregio Midden- en West-Brabant
Door afstemming tussen hulpdiensten bereiken we grotere slagkracht en betere dienstverlening. Bijdrage voor de gemeente in 2023: € 4.201.969.
Wat heeft het gekost? Tabel 5: Financieel overzicht programma 2 (Bedragen x €1.000) Baten
Rekening 2022
Begroting 2023 voor wijziging
Begroting 2023 na wijziging
Realisatie 2023
Verschil V / 2023 N
-389
-228
-228
-189
-39 N
Lasten
6.327
6.938
6.658
6.301
357 V
Saldo baten en lasten
5.938
6.711
6.430
6.112
318 V
0
-155
-155
-73
-82 N
Vermindering van reserves Vermeerdering aan reserves
198
0
0
0
0 V
Saldo reserves
198
-155
-155
-73
-82 N
6.136
6.555
6.275
6.039
236 V
Gerealiseerd resultaat
TOELICHTING OP DE VERSCHILLEN IN BATEN EN LASTEN PROGRAMMA 2: +318 V Personele kosten veiligheid, rampenbestrijding en handhaving en toezicht: +345 V Op de personele kosten binnen programma 2 realiseren we een overschot in 2023 (+345 V). De oorzaak hiervoor is dat gedurende het jaar een aantal vacatures voor geruime tijd open hebben gestaan. Een toelichting op de totale personele lasten staat in paragraaf 3.10 Bedrijfsvoering. Overig: -27 N
TOELICHTING OP DE MUTATIES IN RESERVES VANUIT PROGRAMMA 2: -82 N Tabel 6: Overzicht reservemutaties programma 2 Soort
Nr
Omschrijving
Vermindering
R98000
Res Algemeen (risico)
Totaal Vermindering Vermeerdering
R98000
Res Algemeen (risico)
Totaal Vermeerdering
Begroting 2023*
Realisatie 2023
Verschil
155
73
-82
155
73
-82
0
0
0
0
0
0
Verminderingen van de algemene reserve De vermindering van de reserve voor het programma Veiligheid is lager dan begroot, omdat de daadwerkelijke kosten die zijn gemaakt voor een Wabo-toezichthouder en Handhavingsjurist lager uitvallen dan begroot. In totaal wordt er €82.000 minder onttrokken aan de reserve.
22 Gemeente Bergen op Zoom – Jaarstukken 2023 Gewaarmerkt voor identificatie doeleinden d.d: 12-06-2024
PROGRAMMA’S
2.3 PROGRAMMA 3: BEHEER OPENBARE RUIMTE
Wat wilden we bereiken in 2026? Al onze inwoners moeten de mogelijkheid hebben om een huis binnen hun mogelijkheden te kunnen vinden. In een buurt die bereikbaar is en goed wordt onderhouden. Daarom zorgen we, samen met de buurt, voor groene, schone wijken. We realiseren veilige routes naar school of werk, pakken zwerfvuil aan en zorgen ervoor dat de parkeerproblematiek niet verergert.
Wat hebben we in 2023 bereikt en hoe hebben we dat gedaan?
Gemeente Bergen op Zoom – Jaarstukken 2023 23 Gewaarmerkt voor identificatie doeleinden d.d: 12-06-2024
Nummer
Beleidsdoelstelling
3.1
Jaarlijkse bijstelling van het IBOR-plan 2023-2027
3.2
3.3
3.4
3.5
3.6
3.7
Actualisering van het zwerfafvalbakkenplan, plaatsingsplan en uitvoeringsplan en evaluatie van de huidige kwaliteit van de dienstverlening
Score
Toelichting
100%
Op basis van de mutaties van het te beheren areaal wordt jaarlijks bij het eerste concernbericht een correctie toegepast. Dit is een doorlopend actualisatieproces. Nu is het 100% maar verrekening zal pas plaatsvinden in eerste concernbericht. In Maart 2024 is voorzien in een informatie over het IBOR-2023 aan de gemeenteraad. Deze input kan gebruikt worden voor een mogelijke bijstelling (indien gewenst).
95%
Plannen voor omvorming afvalbakken zijn gereed maar nog niet voor 100% geïmplementeerd in de openbare ruimte. Voor 2024 is sprake van een zeer beperkte financiële ruimte binnen de vervangingsinvestering als gevolg van voorgenomen bijstelling uitvoeringsprogramma.
Naar aanleiding van de evaluatie een voorstel maken voor de ledigingsfrequentie inclusief financiële consequenties
100%
Implementatie en uitvoering van het (her)plaatsingsplan van de afvalbakken
90%
zie ook 3.2
Burgerparticipatie leefomgeving (van passief naar actief beleid)
Maatwerk per buurt toepassen voor de laadbehoefte van elektrische auto's
Het verhogen van afvalbakken op hotspots
Is ingevoerd in de reguliere werkzaamheden. Daarnaast is een monitoringssysteem in gebruik genomen om op een adequatere wijze de lediging te kunnen monitoren
100%
In het kader van het plan gedragsverandering is onlangs een bijeenkomst georganiseerd om de vrijwilligers in het zonnetje te zetten. Daarnaast is een enquête gestuurd als 0 meting hoe de vrijwilligers/burgerparticipanten vinden hoe de gemeente hen faciliteert. Einde van 2024 wordt nogmaals een enquête verzonden onder deze groep mensen om te kijken of zij een andere mening zijn toebedeeld. Ideeën die burgerparticipanten hebben worden bekeken vanuit de ja, mits perceptie in plaats van de nee, tenzij houding. Momenteel zijn we bezig naar aanleiding van de ideeën van inwoners om speciale vrijwilligers hesjes aan te schaffen. Ideeën van burgers worden vaker snel omgezet in daden. Verder onderzoeken wij of het mogelijk is om mensen te belonen via samendoen pas of iets dergelijks en kunnen afvalvrijwilligers een Saverpas aanvragen.