Erfgoedbeleid 2026-2032. Bouwstenen voor de toekomst, RVB25-0113
Tekst van het document
*RVB25-0113* RVB25-0113
Onderwerp Nummer voorstel Datum voorstel Portefeuillehouder(s) Contactpersoon Afdeling Contactpersoon Email Programmanummer en -naam
: Erfgoedbeleid 2026-2032. Bouwstenen voor de toekomst : RVB25-0113 : 13-01-2026 : Dhr. B.R. Doedens : de heer L.A.M. Kuijpers MSc : Economie, Recreatie en Vrijetijdsbesteding : b.kuijpers@bergenopzoom.nl : 6. Sport, cultuur en recreatie
Voorstel: 1. Het Erfgoedbeleid 2026-2032 ‘Bouwstenen voor de toekomst’ vast te stellen. 2. De Visie Materieel Erfgoed Bergen op Zoom in te trekken.
Type voorstel:
Kaderstellend Controlerend Rest
Zijn in het voorstel één of meer van de volgende aspecten van toepassing? Ja
Nee
Zijn doelen en/of effecten beschreven
Financiële consequenties
Gevolgen voor de schuldenlast
Inspraakverordening van toepassing
Communicatieparagraaf: De afgelopen tijd is gewerkt aan een nieuw erfgoedbeleid. Dit is opgesteld in samenwerking met de cultuurhistorische organisaties in onze gemeente. In maart 2025 is de hoofdopzet van het beleid in verschillende pijlers aan hen voorgelegd. In dezelfde maand is een enquête uitgezet aan inwoners via onze sociale mediakanalen en het burgerpanel. Vervolgens is in april 2025 met de cultuurhistorische verenigingen een verdiepende, interactieve bijeenkomst georganiseerd, waarbij met elkaar verder op de inhoud is ingegaan. Dit heeft geleid tot een concept erfgoedbeleid dat op 10 september aan de verenigingen is gepresenteerd en met hen is besproken.
Op 11 september 2025 hebben wij het concept erfgoedbeleid gepresenteerd en gevoelens peilend aan uw raad voorgelegd in de beeldvormende raadsvergadering. Op 17 september 2025 is het concept beleid met uw raad besproken in de vergadering van de Commissie Ruimte, Duurzaamheid en Economie. De uitkomsten zijn verwerkt in het voorliggende definitieve erfgoedbeleid. Door middel van voorliggend raadsvoorstel wordt het ter besluitvorming aangeboden aan uw raad.
Samenvatting: De gemeente Bergen op Zoom bezit een unieke rijkdom aan cultureel erfgoed, die de geschiedenis als eeuwenoude handelsstad en vestingstad weerspiegelt. Om deze rijkdom aan cultureel erfgoed in de gemeente Bergen op Zoom volledig tot zijn recht te laten komen, is het belangrijk om de wensen, ambities en doelen te verankeren in een richtinggevend beleidsdocument. Met dit nieuwe erfgoedbeleid zetten we de koers uit voor de komende zes jaar en zetten we een solide basis neer voor de jaren daarna. Met dit voorstel wordt de raad het besluit tot vaststelling van een nieuw erfgoedbeleid voorgelegd.
Bijlagen: Bijlage nr. 1.
Omschrijving Erfgoedbeleid 2026-2032. Bouwstenen voor de toekomst.
Bijgevoegd/Ter inzage Bijgevoegd
*RVB25-0113* RVB25-0113
Datum raadsvergadering
: 05-03-2026
Nummer
: RVB25-0113
Onderwerp
: Erfgoedbeleid 2026-2032 gemeente Bergen op Zoom
Aan de gemeenteraad,
Voorstel 1. Het Erfgoedbeleid 2026-2032 ‘Bouwstenen voor de toekomst’ vast te stellen. 2. De Visie Materieel Erfgoed Bergen op Zoom in te trekken.
Inleiding De gemeente Bergen op Zoom bezit een unieke rijkdom aan cultureel erfgoed, die de geschiedenis als eeuwenoude handelsstad en vestingstad weerspiegelt. Om deze rijkdom aan cultureel erfgoed in de gemeente Bergen op Zoom volledig tot zijn recht te laten komen, is het belangrijk om de wensen, ambities en doelen te verankeren in een richtinggevend beleidsdocument. Het huidige beleid, de Nota Materieel Erfgoed, dateert uit 2013 en daarvan is het uitvoeringsprogramma inmiddels verlopen. Hetzelfde geldt voor het uitvoeringsprogramma bij de Vestingvisie uit 2019. Intussen is ook de wet- en regelgeving over erfgoed veranderd. In 2016 is de Erfgoedwet in werking getreden en daaropvolgend in 2024 de Omgevingswet, waarmee de wettelijke grondslag is gewijzigd. Dit vraagt een andere manier van werken, maar biedt ook kansen. In 2032 moet iedere gemeente bijvoorbeeld een nieuw omgevingsplan hebben vastgesteld. Dit biedt de kans om, behalve beschermde monumenten, ook andere belangrijke cultuurhistorische waarden integraal in het omgevingsplan op te nemen. Daarnaast is ook de samenleving continue in beweging. Dit heeft ook zijn weerslag op het denken over en de rol van cultureel erfgoed in de samenleving. Maatschappelijke thema’s als burgerparticipatie, inclusiviteit, duurzaamheid en immaterieel erfgoed zijn steeds belangrijker geworden.
Het erfgoedveld beweegt mee met deze maatschappelijke ontwikkelingen en is verankerd in het door Nederland ondertekende Europese Verdrag van Faro. De zorg voor erfgoed draait niet alleen meer om materieel erfgoed (gebouwen, archeologie en landschappen), maar gaat ook steeds meer over immaterieel erfgoed (tradities & gebruiken, herdenkingen, historische ambachten en verhalen). Al deze ontwikkelingen vormen de aanleiding voor een actueel erfgoedbeleid om richting te geven aan hoe we als gemeente in de komende jaren om willen gaan met ons cultureel erfgoed.
3
*RVB25-0113* RVB25-0113
Beoogd maatschappelijk effect/doelstelling Het behoud van en toekomstbestendig maken van het cultureel erfgoed in brede zin en het versterken van de beleefbaarheid van de historische identiteit van de gemeente Bergen op Zoom.
Uitwerking voorstel Voor u ligt het ‘Erfgoedbeleid 2026-2032 Bouwstenen voor de toekomst’. We hebben het beleid verdeeld in vier pijlers die elk een bouwsteen vormen voor de toekomst van cultureel erfgoed in onze gemeente: Pijler 1: Erfgoed behouden en borgen Dit is de bouwsteen voor het beschermen en behouden van materieel erfgoed, zoals historische gebouwen, archeologie en cultuurhistorische landschappen. Pijler 2: Toekomstbestendig erfgoed Dit hoofdstuk gaat over het toekomstbestendig maken van erfgoed en hoe cultuurhistorie zelf een bouwsteen kan zijn voor toekomstbestendige ontwikkelingen. Pijler 3: Erfgoed als beleving Dit is de bouwsteen om de beleving van erfgoed in onze gemeente te versterken. Pijler 4: Erfgoed als verbindende en verhalende kracht Dit hoofdstuk vormt de bouwsteen voor immaterieel erfgoed en het uitbouwen van de wederkerige relatie tussen erfgoed en samenleving. Aan het beleid is een uitvoeringsprogramma gekoppeld voor de periode 2026-2032. De bestaande financiële kaders zijn hierbij leidend en uitvoering zal binnen de bestaande budgetten gerealiseerd worden. Wijzigingen ten opzichte van het conceptbeleid Op 11 september 2025 hebben wij het concept erfgoedbeleid gepresenteerd en gevoelens peilend aan uw raad voorgelegd in de beeldvormende raadsvergadering.
Op 17 september 2025 is het concept beleid met uw raad besproken in de vergadering van de Commissie Ruimte, Duurzaamheid en Economie. Naar aanleiding hiervan en consultaties met interne en externe belanghebbenden is het definitieve beleid op een aantal punten gewijzigd. De belangrijkste wijzigingen zijn: - Pag. 10: aan het hoofdstuk ‘Cultureel Erfgoed en beleid in Bergen op Zoom’ is de pijlervisie Sociaal en Veilig toegevoegd; - Pag. 12: er is een hoofdstuk toegevoegd met een overzicht van de belangrijkste erfgoednetwerken en samenwerkingen waar onze gemeente deel van uitmaakt; - Pag. 14-15: in paragraaf 1.1 geven we meer duiding bij de verschillende waarden die we in de cultuurhistorische waardenkaart kunnen opnemen;
4
*RVB25-0113* RVB25-0113
-
Pag. 20-21: aan Pijler 2 hebben we een paragraaf toegevoegd over Erfgoed als kans voor ruimtelijke ontwikkeling en instrumenten die daarvoor ingezet kunnen worden (paragraaf 2.3); Pag. 25: aan Pijler 3 hebben we een paragraaf toegevoegd over de omgevingskwaliteit en inrichting van de openbare ruimte nabij of rondom belangrijke erfgoedlocaties (paragraaf 3.2);
Consequenties van het voorstel Met het vaststellen van het beleid leggen we de kaders vast van de omgang met ons cultureel erfgoed in de komende jaren.
Duurzaamheid Met het beleid wordt een belangrijke stap gezet voor het verduurzamen van beschermde monumenten. We verbeteren de informatievoorziening voor monumenteigenaren en stellen de instandhoudingssubsidie ook beschikbaar voor passende energiebesparende maatregelen. Risico paragraaf Geïdentificeerde risico’s Risico-onderdelen 1. Realiseren maatschappelijke effecten 2. Politiek-bestuurlijk en draagvlak 3. Imago gemeente 4. Algemene en externe omgeving 5. Veiligheid 6. Financiën 7. Juridisch 8. Planning 9. Kwaliteit uitvoering 10. Capaciteit organisatie en samenwerking partners
NvT
Laag x x x x
Neutraal
Hoog
x x x x x x
Alternatieven Wanneer het nieuwe erfgoedbeleid niet wordt vastgesteld, blijft de huidige Visie Materieel Erfgoed vigerend. Deze visie sluit onvoldoende aan op de huidige wet- en regelgeving (Erfgoedwet, Omgevingswet), ons eigen beleid (Toekomstvisie, Pijlervisies etc.) en actuele maatschappelijke vraagstukken. Daarnaast heeft het alleen betrekking op materieel erfgoed en biedt het niet de kaders om ook immaterieel erfgoed te borgen. Zonder nieuw beleid missen we dus de aansluiting met de actualiteit en de toekomst.
5
*RVB25-0113* RVB25-0113
Een ontwerpbesluit bieden wij u hierbij ter vaststelling aan. Het college van burgemeester en wethouders van Bergen op Zoom, De secretaris,
De loco-burgemeester,
mr. C.G. Jacobs
Dhr. D.P.E. Hopmans MSc.
6
*RVB25-0113* RVB25-0113
De raad van de gemeente Bergen op Zoom; gezien het voorstel van het college van 13 januari 2026, RVB25-0113;
BESLUIT: 1. Het Erfgoedbeleid 2026-2032 ‘Bouwstenen voor de toekomst’ vast te stellen. 2. De Visie Materieel Erfgoed Bergen op Zoom in te trekken. Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 5 maart 2026 De griffier,
De voorzitter,
drs. E.P.M. van der Meer
drs. M. Mulder MSc.
7