CConstaterende datBergen op Zoom
Koppel je AI →
Document · PDF

Concept Koersdocument.

Beeldvorming 29 november 2022, gemeente Bergen op ZoomBij agendapunt: Opzet Koersdocument in ontwikkeling.14.641 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

Windturbines De provincie wil ruimte bieden voor het opwekken van duurzame energie. Omdat windturbines grote invloed hebben op de omgevingskwaliteit, bevat de IOV daarvoor randvoorwaarden. In de IOV zijn alleen regels opgenomen voor (middel)grote windturbines, dit betreft windturbines > 25 meter. De bouw van windturbines met een hoogte van minder dan 25 meter is een verantwoordelijkheid van gemeenten. De gemeente dient zelf te onderzoeken op welke plekken binnen de gemeente de plaatsing van windturbines inpasbaar wordt geacht in de omgeving. In het algemeen geldt dat hierbij zo veel als mogelijk wordt aangesloten bij de karakteristiek van het landschap. Vanwege het grootschalige karakter van de turbines heeft de ontwikkeling bij zogenaamde grootschalige landschappen, zoals grootschalige (middel)zware bedrijventerreinen, hoofdinfrastructuur en het grootschalige polderlandschap de voorkeur. Cultuurhistorie/aardkundig waardevolle gebieden In de IOV heeft de provincie gebieden aangeduid met cultuurhistorische en aardkundige waarden, die in het onderdeel 'heden' van dit koersdocument terug te vinden zijn (pag. 20 en 21). Voor deze gebieden is een beschermingsregeling opgenomen. Er mogen geen ontwikkelingen plaats vinden die de waarden en kenmerken van het gebied aantasten.

Niet-agrarische ontwikkelingen

Grondwaterbeschermingsgebieden, Waterwingebieden en Rivierbedden

In de IOV zijn tevens specifieke regels opgenomen met betrekking tot een aantal niet-agrarische ontwikkelingen in het buitengebied, bijvoorbeeld functiewijziging naar recreatie en ontwikkelingsmogelijkheden van bedrijven. De regels zijn erop gericht om een kader te geven voor de aard en omvang van de ontwikkelingen, waarbinnen de gemeente haar eigen ruimtelijke afweging kan maken. Algemeen uitgangspunt is dat gebruik moet worden gemaakt van bestaande bebouwing en de mogelijkheden uit het geldende bestemmingsplan. Daarnaast moet overtollige bebouwing worden gesloopt en moet onderbouwd worden dat de voorgenomen ontwikkeling ook op de lange termijn past binnen de beoogde ontwikkeling van het gebied, gelet op de aard, situering en omvang van het voornemen.

Binnen grondwaterbeschermingsgebied geldt dat activiteiten die schadelijk (kunnen) zijn voor de bodem en het zich daarin bevindende grondwater zijn verboden. Activiteiten die risico kunnen geven voor de kwaliteit van de bodem en het grondwater zijn alleen onder voorwaarden toegestaan. Activiteiten in de bodem tot 3 meter diepte zijn rechtstreeks toegestaan. Deze grondwaterbeschermingsgebieden zijn gelegen rondom waterwingebieden. In gebieden bestemd als rivierbed worden geen functies en activiteiten toegelaten die een directe gevaarlijk situatie opleveren met betrekking tot de werking van de gebieden als bergend vermogen bij overstromingen. Op de kaart op pag. 31 zijn waterwingebieden, grondwaterbeschermingsgebieden en rivierbedden aangeduid.

Relevante zoneringen Interim Omgevingsverordening Noord-Brabant

KLASSE Waterwingebied (IOV) Grondwaterbeschermingsgebied (IOV) Rivierbed (IOV)

0

1

2

4 Kilometer

De toekomst van Bergen op Zoom De toekomst van het buitengebied van Bergen op Zoom is afhankelijk van trends en ontwikkelingen op nationale schaal. Deze ontwikkelingen zijn niet altijd te sturen; het slim inspelen op deze ontwikkelingen is noodzakelijk om ook in de toekomst een vitaal en leefbaar buitengebied van Bergen op Zoom te garanderen. De Visie Buitengebied heeft als doel om deze garantie te creëren door randvoorwaarden te stellen aan initiatieven in verschillende deelgebieden in het buitengebied. Hiermee werken we samen aan het vitale en leefbare buitengebied van Bergen op Zoom voor de toekomst. Het eindproduct van de Visie Buitengebied is het 'toetsingskader': een tabel waarin per deelgebied aangegeven wordt hoe de gemeente aankijkt tegen verschillende typen initiatieven in het buitengebied.

36

INLEIDING De toekomst | integrale opgaven voor het buitengebied 37

36

Het buitengebied van Bergen op Zoom staat in de periode tot aan 2040 voor een groot aantal veranderingen. Deze veranderingen brengen binnen verschillende thema's opgaven met zich mee. Dit kunnen transitieopgaven zijn zoals in de landbouwsector, of aanvullende ruimtevraag in het buitengebied binnen de thematiek van energieopwekking of woonopgave. In de Visie Buitengebied worden geen uitspraken gedaan over grote invullingen van het buitengebied, maar wel een handreiking geboden voor de wenselijkheid en haalbaarheid van (kleinschalige) initiatieven. Per thema staat Bergen op Zoom in de periode tot en met 2040 voor de volgende opgaven:

Landbouw

Con cep

De landbouw staat in Nederland voor een grote transitie in het kader van duurzaamheid. In de komende jaren zal het sluiten van kringlopen en het verminderen van stikstofemissies het thema blijven in het buitengebied. Bestaande intensieve veehouderijen zullen in het kader van nationaal beleid de grootste transitie moeten maken. De ontwikkelingen op het gebied van landbouw betekenen niet dat landbouw in de toekomst geheel onmogelijk gemaakt moet worden. Ook in het buitengebied van Bergen op Zoom zal beleid gericht moeten zijn op wat wél mogelijk is en op welke manier. Agrarisch gebruik van het landschap staat immers synoniem aan het buitengebied en is een sterke drager voor de identiteit van het buitengebied.

Natuur en landschap

Bergen op Zoom kent door de ligging op de steilrand een unieke verscheidenheid aan landschap, een waarde van het buitengebied die voor de toekomst bewaard moet blijven. De natuur- en landschapsstructuren van het buitengebied van Bergen op Zoom komen in de toekomst echter steeds meer onder druk te staan van klimaatverandering. Toenemende hittestress en droogteproblematiek zorgen ervoor dat het voortbestaan van de robuuste natuur van de Brabantse Wal voor de toekomst geen garantie is. Het doorontwikkelen, versterken, verbinden en waar mogelijk uitbreiden van ecologisch waardevolle zones is daarom een integrale opgave voor de gemeente. Initiatieven die hieraan bijdragen worden dan ook sterk gestimuleerd.

Klimaat en energie Het buitengebied in Nederland is in de loop der jaren wezenlijk veranderd door het gebruik van ruimte voor duurzame energieopwekking. Wind- en zonne-energie hebben beiden het aangezicht van het buitengebied wezenlijk veranderd. De RES West-Brabant vormt voor de gemeente Bergen op Zoom een vertrekpunt voor het thema klimaat en energie. Door het mozaïek aan functies in het buitengebied is echter niet overal direct ruimte te vinden om de doelen van het RES te realiseren. Naast initiatieven voor energieopwekking is ook klimaatadaptiviteit in het buitengebied een relevant thema. Prioriteit hierin is de aanpak van droogteproblematiek die in de toekomst een nog grotere rol zal spelen op de Brabantse Wal. In de Visie Buitengebied wordt aangehaakt bij de ambities in de Gebiedsgerichte Aanpak voor de Brabantse Wal.

Wonen Het buitengebied van de gemeente Bergen op Zoom is niet de locatie waarin de gemeente in beginsel grote woonontwikkelingen mogelijk wil maken. Dit betekent niet dat er geen woonbeleid nodig is voor het buitengebied van Bergen op Zoom. Belangrijk voor het buitengebied zijn transformaties in het kader van Ruimte voor Ruimte of VAB. In de Visie Buitengebied wordt per deelgebied verduidelijkt wat de wenselijkheid is van incidentele toevoegingen van woningen in het buitengebied en onder welke voorwaarden. Daar waar grootschalige uitleglocaties bij kernen worden voorzien (in het kader van de Omgevingsvisie), is de Visie Buitengebied niet langer van toepassing en gelden de regels voor stedelijk gebied. De Visie Buitengebied heeft dan alleen nog een signaalfunctie: mogelijk zijn in de Visie Buitengebied historische waarden waarmee rekening gehouden kan worden in de ontwikkeling van nieuw stedelijk gebied.

Recreatie

t

De recreatiesector van Bergen op Zoom zal in de toekomst mee moeten blijven ontwikkelen met de vraag van zowel de binnengemeentelijke recreant als de bezoekende recreant. Veelal zijn en blijven ontwikkelingen hiermee marktgestuurd. Om congestieproblemen door een surplus aan intensieve recreatie te voorkomen, wordt met de matrix wel bewust gestuurd op zonering van intensievere recreatie. Om opgaven met betrekking tot recreatie gericht te tackelen, wordt hierbij onderscheid gemaakt tussen de verschillende deelgebieden. Er liggen daarnaast te benutten koppelkansen om recreatie te combineren met andere functies in het buitengebied, om zo de sector ook in de toekomst duurzaam te blijven ontwikkelen.

Bergen op Zoom is vanwege haar haven een interessante locatie voor verschillende (logistieke) bedrijven. Ook in de toekomst wil Bergen op Zoom bedrijfsontwikkelingen blijven faciliteren. Het bedrijventerrein rondom de Theodorushaven maakt geen deel uit van het onderzoeksgebied van deze visie. Ook zal de Visie Buitengebied geen uitspraken doen over de locaties van grootschalige bedrijfsontwikkelingen; hierbij zal, net zoals bij het thema wonen, aangehaakt worden bij de Omgevingsvisie. Wel biedt de matrix een toetsingskader voor de incidentele toevoeging van bedrijfspercelen en de toevoeging en/of uitbreiding van de bestaande (weg)infrastructuur.

Economie en infrastructuur

38

INLEIDING De toekomst | deelgebieden 39

38 Op basis van voorgaande analyse van het gebied zijn voor de Visie Buitengebied vijf verschillende deelgebieden geïdentificeerd. In het vaststellen van deze deelgebieden is rekening gehouden met de fysieke verschijningsvorm van het landschap en de gebruikswaarden van het landschap. Concreet kan er onderscheid gemaakt worden tussen het open westelijk buitengebied en het hoger gelegen en meer besloten oostelijk gebied. Hiertussen ligt de steilrand als abrupte en markante overgang, ingesloten tussen stedelijk gebied. Verder onderscheid is gemaakt op basis van de in het vorige hoofdstuk beschreven onderdelen van de landschapsanalyse (bodem- en waterstructuren, natuurwaarden, cultuurhistorische waarden, agrarische en recreatieve gebruikswaarden etc.). In de navolgende pagina's zal voor deze deelgebieden een wensbeeld geschetst worden voor 2040. Hierbij worden de ontwikkelingsrichtingen geschetst uitgesplitst op de verschillende thema's (landbouw, natuur en landschap, recreatie, klimaat en energie, wonen, energie en infrastructuur). Deze ontwikkelingsrichtingen vormen de basis voor de matrix, en daarmee de benchmark waaraan initiatieven getoetst kunnen worden in het buitengebied van Bergen op Zoom.

Het Markiezaat Het deelgebied het Markiezaat bestaat uit de grotendeels waardevolle natuurgebieden in de zuidwestelijke hoek van het buitengebied. Hierbij horen het Markiezaatsmeer, het Zoommeer, de Molenplaat en de Prinsessenplaat. De Auvergnedijk vormt de begrenzing aan de noordzijde. Aan de oostzijde wordt het deelgebied begrenst door de stedelijke kades en de steilrand.

Het Coulisselandschap

De Zeekleipolders

Con cep

Het deelgebied de Zeekleipolders omvat de noordwestzijde van Bergen op zoom en bestaat grotendeels uit de Auvergnepolder. Qua karakteristiek van het landschap heeft dit deelgebied de meeste overeenkomsten met het Zeeuwse grondgebied van de gemeente Tholen aan de overzijde van het Schelde-Rijnkanaal. Door het gebied loopt het waardevolle natuurgebied Lange Water. Het gebied grenst aan het Markiezaat aan de zuidzijde, en aan de Steilrand en het Coulisselandschap aan de oostzijde. De Steilrand

Het deelgebied de Steilrand bestaat uit drie losse deelgebieden die tussen de overige deelgebieden in gelegen zijn. Deze gebieden zijn cultuurhistorisch waardevol omdat ze de overgang kenmerken van het laaggelegen westelijk buitengebied (Markiezaat, Zeekleipolders) naar het hoger gelegen oostelijk buitengebied (Brabantse Wal, Coulisselandschap). Deze deelgebieden zijn ook ingeklemd tussen de stedelijk gebieden en vormen daarmee de eerste uitloopgebieden van het stedelijk gebied.

De Zeekleipolders

De Steilrand

De Brabantse Wal

Het deelgebied de Brabantse Wal is gelegen in het oostelijk buitengebied en bestaat grotendeels uit de natuurgronden behorend bij het Natura 2000-gebied de Brabantse Wal. Ook de cultuurhistorisch waardevolle gronden van de Zuidelijke Waterlinie tussen Bergen op Zoom en Halsteren behoren tot dit plangebied. Het deelgebied grenst aan de oostzijde aan het Coulisselandschap. Het Coulisselandschap

Het deelgebied het Coulisselandschap ligt in het hoger gelegen oostelijk buitengebied van Bergen op Zoom, en bestaat voornamelijk uit de meer open rand van de Brabantse Wal. Ook het noordelijk buitengebied rondom Lepelstraat maakt deel uit van dit deelgebied. Deelgebieden Visie Buitengebied Bergen op Zoom

t Het Markiezaat

De Brabantse Wal

40 40

INLEIDING Deelgebieden | het Markiezaat Het Markiezaat is in 2040 verder ontwikkeld als natuurgebied, zowel in het Markiezaatsmeer als op de drie zandplaten in het meer. Wat de richting van deze natuurontwikkeling wordt, hangt zeer sterk af van de ontwikkelingen rondom de Schelde-Rijnverbinding. Plannen om in de toekomst doorlaatsluizen te realiseren kunnen er voor zorgen dat er een brak watermengsel kan ontstaan in het Markiezaat, waarmee het milieu van vroeger deels in ere hersteld kan worden. Het Markiezaat blijft een recreatieve trekpleister voor Bergen op Zoom. Het Zoommeer heeft in 2040 een intensievere recreatieve functie ten opzichte van de rest van het water. Om de belevingswaarde van de zandplaten en het zuiden van het Markiezaat te vergroten, wordt wel ingezet op het verbeteren van wandel- en fietsroutes door deze gebieden. De natuurfunctie blijft ten aller tijde voorop staan in het Markiezaat. Landbouw Landbouw is, gezien de belangrijke natuurwaarden van het gebied, niet wenselijk als hoofdfunctie van het gebied. Ook in de toekomst zijn alleen extensieve en natuurinclusieve vormen van landbouw voorstelbaar in het deelgebied. Hierbij kan gedacht worden aan de inzet van natuurlijke grazers in het gebied, zoals paarden of runderen. Ook zijn er percelen binnen het deelgebied waar biologische landbouw met respect voor de natuurwaarden denkbaar kan zijn.

Natuur en landschap Prioriteit in het deelgebied Het Markiezaat is het behouden van de belevingswaarde van het open landschap, wat uniek is voor de provincie Noord-Brabant. Het verder doorontwikkelen van het natuurgebied is wenselijk, waarbij vooral aangesloten wordt op de ontwikkelingsdoelstellingen in het kader van het Natura 2000-gebied. Er zal verder onderzocht worden of het mogelijk is om een brakwatermilieu te creëren in het Markiezaat, om hiermee een extra stimulans te geven aan een dynamisch ecosysteem in het natuurgebied. Recreatie Recreatie in het Markiezaat blijft georiënteerd rondom bezoekerscentrum de Kraaijenberg. Recreatie staat ten dienste van het natuurlijk waardevolle landschap en is daarom extensief van aard. De Kraaijenberg kan hierbij verder ontwikkeld worden als startpunt voor verschillende activiteiten voor jong en oud.

Schorrenlandschap in het zuiden van het Markiezaat

41

Hierbij ligt de prioriteit op het vertellen van het verhaal van het Markiezaat, zowel op het gebied van ecologische waarden als de ontstaansgeschiedenis. De Molenplaat kan in de toekomst ook een rol spelen in de recreatieontwikkeling binnen het deelgebied. Hier kan de mogelijkheid onderzocht worden om wat intensievere vormen van recreatie toe te staan gezien de ligging en bereikbaarheid ten opzichte van het stedelijk gebied. Klimaat en energie Het Markiezaat staat niet direct onder druk van effecten die ontstaan door klimaatverandering. Ook biedt het gebied niet direct veel mogelijkheden om effecten op andere plekken te mitigeren; het gebied bestaat in de huidige staat al voornamelijk uit water. Hoewel er veel natuurwaarden in het gebied zijn, zou het realiseren van energieopwekking in het gebied in de toekomst geen compleet taboe moeten zijn. Wonen Woonontwikkelingen zijn gezien het gebrek aan geschikte woonruimte en de aanwezige natuurwaarden niet wenselijk binnen het deelgebied Het Markiezaat. Economie en infrastructuur Bedrijfspercelen zijn gezien het gebrek aan geschikte ruimte voor bedrijfspercelen en de aanwezige natuurwaarden niet wenselijk binnen het deelgebied Het Markiezaat.

Con cep

t

42 42

INLEIDING Deelgebieden | de Zeekleipolders De primaire functie voor het deelgebied Zeekleipolders blijft in 2040 een landbouwfunctie. Het gebied biedt de meeste aanknopingspunten voor het exploiteren van landbouwfuncties, gezien bodemgesteldheid en karakteristiek van het landschap. Landbouw in 2040 is in Bergen op Zoom wel meebewogen met de landelijke trends van verduurzaming; dit betekent geen nieuwvestiging van intensieve veehouderijen, voortzetting van grondgebonden teelten ten behoeve van behoud van het agrarisch karakter. Ook worden in 2040 alle kansen benut met betrekking tot innovatieve landbouw, en is kringlooplandbouw de norm. Het landbouwgebied wordt doorsneden door het natuurgebied Lange Water, waar een robuust en aantrekkelijk landschapssysteem is ontstaan. Naast landbouw en natuur, is in het gebied in 2040 ook ruimte gevonden voor stedelijke functies; niet als onderdeel van het buitengebied, maar als nieuw stedelijk gebied dat niet langer tot het buitengebied behoort. De Visie Buitengebied heeft in deze nieuwe situatie dan ook geen betrekking (meer) op de nieuwe stedelijke gebieden. Nieuwe bedrijvigheid is daarbij zoveel als mogelijk aansluitend op het bestaande bedrijventerrein Noordland geplaatst, gebruik makend van bestaande infrastructuur. Het natuurgebied Lange Water wordt daarbij wel gerespecteerd als doorsnijdende natuurfunctie.

Ook ontwikkeling op bestaande bedrijventerreinen van Bergen op Zoom naar de noordzijde is een optie. Hoewel dit zorgt voor verdichting van het stedelijk gebied tussen Bergen op Zoom en Halsteren, biedt het ook kansen voor het versterken van Lange Water als ecologische verbindingszone naar de Prinsessenplaat. In het buitengebied is wel ruimte voor duurzame energieopwekking om de energietransitie te faciliteren. Landbouw De landbouw in de Zeekleipolders groeit mee met de algemene transitie van de Nederlandse landbouwsector. Dit betekent dat nieuwvestiging van intensieve veehouderijen uitgesloten is binnen het gebied. Voortzetting van grondgebonden teelten in het gebied is wenselijk, gezien de geschiktheid van de zeekleipolders hiervoor. Hiermee blijft ook het agrarisch karakter van het gebied voor de toekomst behouden. Ook nieuwvestiging van grondgebonden akkerbouw is voorstelbaar, mits deze passend is in het gebied en andere functies niet in de weg zit. Natuur en landschap Het behoud en verder ontwikkelen van het NNB-gebied Lange Water is een prioriteit in de Zeekleipolders binnen het thema ‘Natuur en landschap’. Bij nieuwe ontwikkelingen zal daarom altijd rekening gehouden moeten worden

Bedijking en percelering van het landschap van de zeekleipolders

43

met het in stand houden en verbeteren van deze robuuste ecologische drager. Dit gebied is vooral erg belangrijk als broedgebied voor verschillende soorten vogels. Het behouden van het open landschap waar mogelijk is een andere prioriteit binnen de Zeekleipolders. Dit betekent dat grote ontwikkelingen die dit open landschap doorbreken alleen goed onderbouwd mogelijk zijn en bij voorkeur aan de randen van bestaand stedelijk weefsel gerealiseerd worden. Bij de vorming van nieuw stedelijk gebied is de Visie buitengebied vooral nog van betekenis als ruimtelijk kader voor de goede landschappelijke inpassing van bijvoorbeeld bedrijventerrein.

Con cep

Recreatie

Het zwaartepunt van recreatie, zowel extensief als intensief, ligt niet binnen het deelgebied De Zeekleipolders. Dit betekent niet dat er geen initiatieven met betrekking tot recreatie mogelijk zijn binnen het deelgebied. Wel heeft het de voorkeur om hierbij de verbinding te zoeken met de agrarische functie van het gebied zodat deze behouden kan blijven voor het deelgebied. Recreatie mag hoe dan ook agrarisch gebruik niet hinderen. Voorbeelden zijn kleinschalige horeca, dagrecreatieve activiteiten zoals boerengolf of verblijfsrecreatieve mogelijkheden (kamperen bij de boer). Klimaat en energie

De Zeekleipolders zijn op het eerste oog een geschikt gebied voor zowel retentiemogelijkheden als energieopwekkingsmogelijkheden. Het gebied is groot, uitgestrekt en relatief dunbevolkt. Met betrekking tot energieopwekking zijn hier ook al verschillende verkenningen gedaan. Voor de realisatie van duurzame energieopwekking binnen het gebied zijn er een aantal randvoorwaarden. De realisatie van opwekkingsmogelijkheden voor zonne- en/of windenergie hebben per definitie een impact op het landschap; van belang is dus dat deze ontwikkelingen ook een directe meerwaarde moeten hebben voor de gemeente Bergen op Zoom. Ook staat bij deze ontwikkelingen het behoud van het waardevolle open landschap voorop. Dit betekent dat energieopwekkingsmogelijkheden bij voorkeur aan de randen van het deelgebied gerealiseerd worden (het noorden dan wel het zuiden) en dat ze altijd goed ruimtelijk worden ingepast. Wonen

Woonontwikkelingen in het kader van Vrijkomende Agrarische Bebouwing zijn wenselijk in de Zeekleipolders als deze landschappelijke kwaliteitswinst met zich meebrengen en leegstand in het gebied voorkomen. De realisatie van nieuwe bebouwingsconcentraties of solitaire bouwlocaties wordt op voorhand niet meteen tegengehouden in deze Visie Buitengebied, maar deze ontwikkeling dient wel gepaard te gaan met een goede ruimtelijke onderbouwing, waarbij specifiek ingegaan wordt op hoe omgegaan wordt met het behoud van de open landschappelijke kwaliteiten van het gebied. Economie en infrastructuur

Bedrijfsontwikkelingen zijn voorstelbaar binnen het deelgebied De Zeekleipolders, uitsluitend in het kader van omzetting vanuit een agrarisch bedrijf. De ontwikkeling van een bedrijventerrein is voorstelbaar binnen het deelgebied, mits hierbij rekening gehouden wordt met de eerder benoemde randvoorwaarden voor goede landschappelijke inpassing. De locatiekeuze tot uiteindelijke realisatie staat verder los van de Visie buitengebied en is een stedelijke opgave die leidt tot nieuw stedelijk gebied, waar de Visie buitengebied verder geen kaders voor biedt. Dit betekent vanuit de Visie buitengebied dat de ruimtelijke impact van een nieuw bedrijventerrein voor de open landschappelijke structuur van de polder zoveel als mogelijk beperkt dient te worden door aanleg van groene robuuste randen passend in het polderbeeld.

t

44 44

INLEIDING Deelgebieden | de Steilrand De steilrand is in zijn verschijningsvorm markant, uniek en sterk beeldbepalend voor het buitengebied van de gemeente Bergen op Zoom. De beleefbaarheid van de steilrand, onder meer via zichtrelaties van laag naar hoog en andersom, is in 2040 dan ook behouden gebleven en waar mogelijk versterkt. Aangezien de bebouwingskernen binnen de gemeente Bergen op Zoom zich allen ontwikkeld hebben op of nabij deze steilrand, ligt namelijk het risico van verrommeling en vertroebeling van de grens tussen stad en land op de loer. Het landelijk gebied van Bergen op Zoom dat gekenmerkt kan worden als ‘steilrand’ is niet groot en versnipperd, maar beslissingen die genomen worden voor 2040 hebben een grote impact op de dynamiek tussen stad en land in de gemeente. De delen buitengebied tussen de kernen en op de steilrand herbergen veel cultuurhistorische waarden die ook in 2040 behouden en beleefbaar zijn. Dit vraagt om heldere keuzes in dit deelgebied met betrekking tot stedelijke ontwikkeling. De akkercomplexen zijn hierbij belangrijk voor de zichtrelatie met de Auvergnepolder. Hier blijft dan ook in 2040 het agrarisch gebruik behouden. Wel wordt hier, net zoals voor de agrarische bedrijven in de Zeekleipolders dezelfde transities voor ogen gezien voor 2040.

Dit betekent dat er geen nieuwvestiging van intensieve veehouderij beoogd wordt, innovatieve agrarische concepten gestimuleerd worden en er in 2040 volledig sprake is van kringlooplandbouw in het gebied.

Landbouw

Op overige delen van de steilrand kan ontwikkeld worden in de vorm van woningbouw, maar wel met oog op de cultuurhistorische en natuurwaarden van de steilrand. Een woningbouwontwikkeling of stedelijke ontwikkeling in dit gebied gaat daarom altijd gepaard met een duidelijke kwaliteitsverbetering van het landschap.

Recreatie

Uitzicht over het hoogteverschil van de steilrand

45

Op de steilrand is agrarisch gebruik sterk verbonden met de cultuurhistorische waarde van het gebied. De waardevolle akkerbouwcomplexen tussen Halsteren en Lepelstraat kennen in deze Visie Buitengebied een beschermde status; voortzetting van het agrarisch gebruik is hier voor de beleving van de steilrand wenselijk. Ook is nieuwvestiging van bijvoorbeeld niet-intensieve veehouderijen in dit deelgebied voorstelbaar, zolang deze bijdraagt aan het landschappelijk en cultuurhistorisch behoud van de steilrand. Robuuste agrarische vormen zoals glastuinbouw zijn uitgesloten in dit gebied.

Con cep

Natuur en landschap

De steilrandzones vormen op twee vlakken een interessant overgangsgebied. Ten eerste zijn de zones behorend bij dit deelgebied de eerste uitloopmogelijkheden van het stedelijk gebied. Hiermee is dit deelgebied sterker onderhevig aan functies behorend bij deze stedelijke uitloop, en is er meer sprake van een gemengd gebied. Het deelgebied vormt ook de ecologische overgang tussen de Brabantse Wal en het lager gelegen poldergebied en het Markiezaat. De steilrandzones kunnen nog meer dan nu een ecologische brug vormen tussen deze gebieden, wanneer verrommeling in het landschap tegengegaan wordt door middel van herontwikkeling van onder andere Spinolaberg.

Het deelgebied kent in tegenstelling tot andere deelgebieden weinig recreatieve exploitatie. Aan initiatieven op het gebied van extensieve recreatie (zowel dag- als verblijfsrecreatie) zal gezien de recreatieve potentie van het gebied een voorkeur worden gegeven. Deze extensieve recreatie kan net zoals in de Zeekleipolders ondergeschikt zijn aan de agrarische functie omwille van het behoud van de cultuurhistorische waarde van het gebied. Routegebonden recreatie zal, als uitloop vanuit de kernen, een belangrijke functie blijven die verder wordt uitgebreid. Klimaat en energie

Het deelgebied is dusdanig fijnmazig en gelegen nabij stedelijk gebied, dat grootschalige energieopwekking niet mogelijk is. Met grootschalige energieontwikkelingen is er sowieso een risico op verstoring van de waardevolle zichtlijnen vanaf de steilrand naar het open poldergebied. Het deelgebied is mogelijk alleen in het zuiden geschikt voor een kleinschalige uitbreiding van waterwinning. Hierbij dient te allen tijde wel rekening gehouden te worden met de waardevolle geologische en hydrologische situatie. Wonen

Woonontwikkelingen zijn, net zoals in andere deelgebieden, vooral wenselijk in het kader van een VAB-ontwikkeling of ‘rood voor rood/groen’. Nieuwe woonontwikkelingen op de steilrand landen bij voorkeur aansluitend bij Lepelstraat. Bij overige woonontwikkelingen op de steilrand dient de ontwikkeling gepaard te gaan met het ‘opruimen’ van het relatief verrommelde landschap, waarbij voldoende ruimte geboden wordt voor groene dooradering, zowel qua ecologische verbinding als zichtrelaties en een recreatieve dooradering. Economie en infrastructuur Kleinschalige bedrijfsontwikkelingen zijn voorstelbaar op de steilrand, zeker in het kader van agrarische omzetting. Hierbij wordt wel landschappelijke kwaliteitswinst vereist in de vorm van landschappelijke inpassing. In principe is er op de steilrand te weinig ruimte voor planmatige ontwikkelingen voor lokale of bovenlokale bedrijventerreinen of voor milieukundig zwaardere vormen van bedrijvigheid.

t

46 46

INLEIDING Deelgebieden | de Brabantse Wal De Brabantse Wal vertegenwoordigt binnen de gemeentegrenzen van Bergen op Zoom ook in 2040 een robuuste ecologische en recreatieve drager. De aanloop naar 2040 staat in het teken van het blijven behouden van de balans tussen (intensieve) recreatie en natuur- en cultuurhistorische waarden in het gebied. Belangrijke cultuurhistorische dragers blijven uiteraard behouden in 2040. Andere cultuurhistorisch waardevolle gebieden verdienen juist aandacht, zowel in herkenbaarheid in het landschap als de algehele waardering. Het terug laten komen van deze structuren kan hand in hand gaan met extensieve recreatieve ontwikkeling én natuurontwikkeling in het gebied. Een goed voorbeeld hiervoor is de oude turfvaart de Zoom, die momenteel relatief onherkenbaar in het landschap verscholen ligt. Met een natuurfunctie, een cultuurhistorische functie en een recreatieve functie die verder ontwikkeld worden tot 2040, is er weinig tot geen ruimte voor aanvullende functies die zouden kunnen landen in dit deelgebied. De landschappelijke karakteristieken van het gebied lenen zich hier dan ook niet voor. In enclaves van de Brabantse Wal is er wel ruimte en wenselijkheid voor vormen van natuurinclusieve landbouw.

Landbouw Het deelgebied De Brabantse Wal bestaat hoofdzakelijk uit natuurgronden, waarop op basis van de Interim Omgevingsverordening Noord-Brabant beperkingen gelden voor veehouderij. Er is wel sprake van een aantal agrarische enclaves, waarbinnen ook veehouderijen gelegen zijn. Landbouw kan hier be-

De cultuurhistorisch waardevolle restanten van Fort de Roovere

47

houden worden onder voorwaarde dat er sterk gefocust wordt op agrarisch natuurbeheer. Initiatieven met betrekking tot agrarisch natuurbeheer of het realiseren van voedselbossen worden dan ook toegejuicht in dit deelgebied. Intensieve vormen van landbouw zijn gezien de natuurwaarden die sterk onder druk staan in dit gebied niet houdbaar. Natuur en landschap Natuurontwikkeling op de Brabantse Wal wordt sterk geënt op de plannen binnen de Gebiedsgerichte Aanpak voor de Brabantse Wal (GGA). Dit betekent dat er een sterke focus komt te liggen op klimaatadaptieve maatregelen, voornamelijk om de droogteproblematiek tegen te gaan. De Brabantse Wal bestaat uit de zuidzijde voornamelijk uit landgoederen. Initiatieven om deze landgoederen zichtbaarder te maken voor extensieve recreatie, worden toegejuicht.

Con cep

Recreatie

De Brabantse Wal kent van alle deelgebieden binnen het buitengebied van Bergen op Zoom de grootste recreatiedruk. Het beter zoneren van intensieve recreatie en het scheiden van recreatieve routes van wandelaars/ruiters/mountainbikers zijn maatregelen die ervoor kunnen zorgen dat de Brabantse Wal binnen de gemeentegrenzen ook in de toekomst een natuurgebied blijft waar verschillende soorten recreatie en natuurontwikkeling hand in hand met elkaar kunnen gaan. Het beter zichtbaar maken van cultuurhistorisch waardevolle structuren zoals landgoederen kan ook bijdragen aan meer extensief recreatiebezoek. Initiatieven die kunnen bijdragen aan het beter zoneren van intensieve recreatie en een betere waardering van de cultuurhistorisch waardevolle Wal worden door de gemeente toegejuicht en gestimuleerd. Klimaat en energie

De Brabantse Wal is door haar hogere ligging en hoge mate van inzijging sterk vatbaar voor droogte. Initiatieven die meer grondwateronttrekking veroorzaken, worden daarom geweerd. Met betrekking tot klimaatadaptieve maatregelen is de provincie aan zet, en zal voor zoveel als mogelijk aangesloten worden bij de randvoorwaarden die gesteld worden in de Gebiedsgerichte Aanpak voor de Brabantse Wal (GGA). Voor het realiseren van duurzame energieopwekking is de Brabantse Wal niet geschikt; er is simpelweg te weinig geschikte ruimte en er zijn teveel natuurwaarden binnen het gebied. Wonen

Incidentele toevoegen van woningen en/of grotere bebouwingsconcentraties zijn denkbaar, zolang deze bij kunnen dragen aan natuurbouw. Ook kunnen VAB-ontwikkelingen positief werken in het terugdringen van stikstofemissies nabij het beschermde natuurgebied. Voor de realisatie van nieuwe woongebieden wordt aangehaakt bij het Sleutelgebied ‘Bos in Verbinding’ in de Omgevingsvisie. Initiatieven die de verbinding tussen het bosgebied en het stedelijk gebied kunnen versterken worden toegejuicht. Economie en infrastructuur Alleen incidentele toevoeging van bedrijfspercelen door transformatie van agrarische bedrijven is voorstelbaar binnen het deelgebied. Er is verder te weinig geschikte ruimte om grotere bedrijfsontwikkelingen mogelijk te maken. Met de wens om intensieve recreatie verder te zoneren, kan het zijn dat bestaande infrastructurele voorzieningen opgewaardeerd zullen moeten worden om te kunnen blijven voorzien in een goede infrastructurele afwikkeling.

t

48 48

INLEIDING Deelgebieden | het Coulisselandschap Het Coulisselandschap (de ‘overzijde’ van de wal) vormt in 2040 nog steeds landschappelijk de overgang naar de aangrenzende gemeente Roosendaal. De waarde van het open landschap vormt hier in 2040 nog steeds de leidraad voor ontwikkelingen. De rand van de snelweg A4 biedt kansen voor duurzame vormen van energieopwekking die het zicht niet belemmeren, zoals bijvoorbeeld een zonnepark. Het Halsters Laag, de veenontginning ten noordoosten van de A4, biedt potenties tot een verdere ontwikkeling als natuurgebied met extensieve recreatiefuncties.

Landbouw

Aan de noordzijde blijft het buitengebied van Lepelstraat zijn eigen entiteit. De relatief kleine agrarische percelen en kronkelende wegen vormen hier een cultuurhistorisch waardevol ensemble wat ook als zodanig beschermd dient te worden. Dit betekent ook dat de agrarische functies hier in een wenselijk scenario blijven bestaan, zei het op een toekomstbestendige manier. Hierbij kan gedacht worden aan kringlooplandbouw of een vorm van gewasteelt.

In het kader van natuurontwikkeling staat het veenontginningsgebied Halsters Laag in het deelgebied centraal. Deze Natte Natuurparel kan nog verder ontwikkeld worden, waarbij er koppelkansen gezocht kunnen worden in het kader van klimaatadaptieve maatregelen (vasthouden van water). Projecten in het kader van beekherstel en het terugbrengen van de versnippering van het landschappelijk casco worden ook door de Visie Buitengebied gestimuleerd. Hiermee ontstaat in het Coulisselandschap een landschap dat meer in lijn ligt met de naburige Brabantse gemeenten, maar wel uniek is voor Bergen op Zoom zelf.

49

Het Coulisselandschap kent een aantal veehouderijen, maar ook veel bouwland. Voortzetting van deze agrarische bedrijven is het uitgangspunt in dit gebied, waarbij uiteraard wel naar verbreding gezocht kan worden in het kader van kringlooplandbouw of andere vormen van duurzame landbouw. Hierbij kan aansluiting gezocht worden bij het buitengebied van naburige gemeenten. Natuur en landschap

Con cep

Recreatie

Het Coulisselandschap ligt aangrenzend aan de Brabantse Wal en daarom zijn er relatief veel verblijfsrecreatieve bedrijven gevestigd in het deelgebied. Uitbreiding en nieuwvestiging van verblijfsrecreatieve bedrijven is in dit deelgebied voorstelbaar, om zo toekomstperspectief te blijven geven aan het recreatief bestand binnen de gemeente. Ook kan hiermee recreatief autoverkeer binnen de gemeentegrenzen beter gereguleerd worden. Een goede ontsluiting en een goede (versterkte) landschappelijke inpassing zijn daarbij terugkerende randvoorwaarden. Klimaat en energie Zichtbare 'coulissen' in het deelgebied

Aan de noordzijde, nabij Halsters Laag, is er voldoende ruimte voor aanvullende waterberging. Vanuit historisch oogpunt is dit ook een geschikt gebied om onder water te zetten. Het vernatte gebied kan gebruikt worden in relatie tot de droogteproblematiek bij de Brabantse Wal. De gebieden langs de A4 kunnen ingezet worden om energieopwekking te realiseren (in de vorm van zonne- of windenergie). Wonen

Beperkte planmatige uitbreiding van Lepelstraat is voorstelbaar, maar ook dan ontstaat nieuw stedelijk gebied waarop de Visie Buitengebied niet langer van toepassing zal zijn. Binnen het Coulisselandschap zijn VAB-ontwikkelingen wenselijk, mits deze qua structuur goed ingepast worden in het karakteristieke landschap. Nieuwe woonontwikkelingen bieden kansen om de groenstructuur te ‘ontsnipperen’ en de stikstofuitstoot nabij beschermd Natura 2000-gebied terug te dringen. Economie en infrastructuur

Het Coulisselandschap is een geschikte locatie voor kleinschalige en milieukundige lichtere vormen van bedrijfsontwikkelingen, mits deze goed landschappelijk ingepast worden en er rekening gehouden wordt met bestaande natuurwaarden. Het deelgebied is goed ontsloten door de ligging van het knooppunt Zoomland en de afslagen Bergen op Zoom-Noord en Bergen op Zoom-Oost.

t

50 50

INLEIDING De toekomst | het toetsingskader en de scenario's Het toetsingskader

Scenario's

In het Koersdocument is een gebiedsbeschrijving uitgewerkt, met o.a. kwaliteiten, kansen, voorwaarden en aandachtspunten die van belang zijn bij de in de volgende stap uit te werken visie op het buitengebied van Bergen op Zoom. Op basis van gebiedskenmerken en beleid en regelgeving is hiervoor een bandbreedte geschetst voor de ontwikkelruimte in het buitengebied.

Koesteren van de trage processen: Een biodivers en klimaatadaptief Bergen op Zoom

Wat zeker wel kan of zeker dient te worden uitgesloten is helder; dat kan één op één worden vertaald in de visie op het buitengebied, zonder verdere afwegingen te moeten maken. Daartussen is echter een nu nog een afweegbaar gebied over, waar de gemeente zelf een visie op dient te ontwikkelen, standpunten in zal moeten nemen en toetsingskaders en stimuleringskaders voor gebiedsontwikkeling gaat uitwerken. Dat is de belangrijkste stap naar de fase visievorming. Het toetsingskader met het stoplichtenmodel bevat een voorlopige schikking van sectorale ontwikkelingen op deelgebiedsniveau, waarbij al onderscheid is gemaakt tussen rood (wat kan zeker niet), groen (wat kan wel) en oranje en geel (nee, tenzij of ja, mits ontwikkelingen). Om daar in het visietraject verder keuzes in te maken en concrete beleidsruimte en toetsingscriteria aan te kunnen geven, zal de gemeente de ambities gaan bepalen voor haar buitengebied. Als opmaat naar het kiezen van ambities, is hierna een aantal scenario’s geschetst, aan de hand waarvan in de vervolgfase de gemeentelijke ambitie nader geconcretiseerd kan worden, waarbij dan per onderscheiden deelgebied de ambities op de verschillende thema’s uiteen kunnen en mogen lopen.

Het toetsingskader is toegevoegd als bijlage bij dit visiedocument en bestaat uit de eerder beschreven sectorale thema's: landbouw, natuur en landschap, recreatie, klimaat en energie, wonen en bedrijvigheid en infrastructuuur. Deze zes thema's zijn ook teruggekomen in de toekomstbeelden voor de verschillende deelgebieden. Het toetsingskader vormt, samen met dit koersdocument, het vertrekpunt voor de uiteindelijke Visie Buitengebied voor Bergen op Zoom.

51

Een klimaatevenwicht en een hoge mate van biodiversiteit is iets dat in eeuwen ontstaat maar dat nu in enkele decennia hard aan het veranderen is. Deze ‘trage processen’ hebben in het verleden vaak veel tijd en ruimte gekregen en zijn maar beperkt beïnvloedt door menselijk handelen. De omslag is echter helder: ruimte voor klimaat en natuur verdwijnt steeds meer. Tijd om dit een halt toe te roepen? Dat kan met dit scenario.

Con cep

Het buitengebied zal in de toekomst volop ruimte bieden om duurzame energieprojecten te faciliteren. Dit gebeurt met natuurinclusieve gebiedsontwikkelingen, klimaatadaptieve gebiedsinrichtingen, maar ook door letterlijk meer ruimte te gaan maken voor biodiversiteit en klimaatadaptatie. Ontwikkeling en transformatie van functies in het buitengebied dienen per saldo ook tot een substantiële klimaatbijdrage en biodiversiteit te leiden. De functionele benadering: Goed boeren, wonen en modern werken in Bergen op Zoom

Naast de stad is het buitengebied ook een uitgestrekt gebied waar veel ruimte is om verantwoord en toekomstbestendig voedsel, materialen en energie te produceren. De boer staat daarin centraal, als ondernemer en als rentmeester om steeds meet circulair en verantwoord landbouw te bedrijven. Ruimte en ontwikkelruimte voor de agrarische sector is daarbij belangrijk. Daarnaast is het in Bergen op Zoom goed wonen en werken in het buitengebied. Op nader te bepalen locaties en zones in het buitengebied ontstaat ruimte om hedendaagse woon- en werkvormen, met respect voor natuur en omgeving, waarbij de omgeving ook woon- en werkkwaliteit terug geeft aan de gebruikers. Optimalisatie en verduurzaming in de landbouw en meer en meer diverse woon- en werkmogelijkheden in het buitengebied kenmerken dit scenario. Buitengebied = beleving: een toekomst met Bergen op Zoom als landschapsparel

Waarom doorrijden naar Zeeland als Bergen op Zoom al zo prachtig is? Het buitengebied zal in dit scenario de basis vormen voor een toeristische en recreatief aantrekkelijk landschap. Natuurbeleving, cultuurhistorische waarden, een omgeving voor een gezonde en actieve leefstijl staan voorop. Dit bevordert het welbevinden van de eigen gemeentelijke inwoners en maakt het buitengebied attractief voor herhalingsbezoek. Een recreatieve infrastructuur, gericht op wandelen, fietsen, sport en gewoon lekker buiten zijn wordt verder opgetuigd. Recreatieaanbod heeft zeker ook een economische betekenis en draagt bij aan talloze transformatieopgave in het buitengebied. Gaat nu juist het buitengebied van Bergen op Zoom op deze wijze de identiteit van de gemeente worden? Dit met haar steilranden, landgoederen, uitgestrekte waterrijke landschappen en natuurlijk in samenhang daarmee de mooie en veelzijdige stad.

t

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=BergenOpZoom&id=20f449c0-7858-4a08-b05d-8f470e86e6cc