CConstaterende datBergen op Zoom
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage Eindrapportage Rekenkamer inzake doorwerking rekenkameronderzoeken

Raadsvergadering 25 maart 2021, gemeente Bergen op ZoomBij agendapunt: Eindrapportage Rekenkamer West-Brabant18.897 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

Een nieuwe tool daarvoor is geïntroduceerd met het webplatform: www.duurzaambergenopzoom.nl. De Duurzame Doe Agenda geeft een overzicht op hoofdlijnen en richtingen. De verdere uitwerkingen zijn te vinden in de beleidsnota's van de verschillende beleidsterreinen zelf. Een belangrijk aantal wordt in de loop van 2020 verwacht, zoals de omgevingsvisie, inkoopbeleid, verkeersregime binnenstad en de aanpak verduurzaming gemeentelijk vastgoed. Als bijlage is een planning opgenomen. De doelen van de Duurzame Doe Agenda richten zich op de thema's energie, ecosystemen en circulaire economie, maar hebben ook een gunstig effect op gezondheid, een prettige leefomgeving, onderwijs, economie en sociale verbinding. De focus is gelegd op klimaat en milieu. Bij ieder thema is een introductie gegeven op het onderwerp, met de uitdagingen en opgaven, de uitgangspunten, acties, ambities en de rol van de gemeente Bergen op Zoom. Ten slotte zijn er mijlpalen opgenomen in een kalender.

15

Welke door de gemeenteraad overgenomen aanbevelingen zijn door het college van B en W en de ambtelijke organisatie aantoonbaar opgevolgd en welke resultaten zijn bereikt? Onderzoek Feitelijke bevindingen 2.

Stel via een afzonderlijk budget voldoende middelen ter beschikking om de gestelde doelen te bereiken. Ter uitvoering van het duurzaamheidsbeleid zijn er financiële middelen opgenomen in de gemeentebegroting voor de jaren 2019, 2020 en 2021. Hiervan worden versnellingsvouchers gefinancierd voor vergroting van kennis door middel van onderzoek, trainingen en dergelijke. 3.

Verzoek het college van burgemeester en wethouders om periodieke voortgangsrapportages in het kader van de planning-en-controlcyclus, waarbij aan de hand van indicatoren de stand van zaken wordt gemeten en effectevaluaties worden uitgevoerd. De werkwijze in de gemeente Bergen op Zoom is dat een belangrijk deel van de informatievoorziening aan de gemeenteraad verloopt via de planning-en-controlcyclus. Daarnaast ontvangt de gemeenteraad met enige regelmaat informatieve brieven van het college van B en W. De Duurzame Doe Agenda zal nog ter besluitvorming aan de gemeenteraad worden voorgelegd.

Constateringen Hoewel de overgenomen aanbevelingen in het algemeen zijn opgevolgd, gebeurde dit ad hoc en lijkt dit afhankelijk te zijn van de betrokken beleidsmedewerkers en de actuele context. Met dit laatste doelen de onderzoekers op de aansluiting op de beleidscyclus. Indien de ambtelijke organisatie bezig is met beleidsontwikkeling op het terrein van het rekenkameronderzoek, is de kans op doorwerking groter. Dit geldt ook als er sprake is van veranderende wet- en regelgeving. De rekenkameronderzoeken Duurzaamheidsbeleid, ICT-beleid en Langer Wonen voor Ouderen zijn voorbeelden waar de aanbevelingen direct of op korte termijn nauwgezet zijn opgevolgd. Voorbeeld is het opstellen van de Duurzame Doe Agenda bij het Duurzaamheidsbeleid en het instellen van de raadswerkgroep en daarna raadswerkgroep op het gebied van ICT. De gemeenteraad was op die manier meer actief betrokken bij het onderwerp ICT en kon actief invloed uitoefenen (via adviezen) op een aantal strategische onderwerpen, zoals de Visie Sourcing Strategie GR ICT West-Brabant West. De opvolging van de conclusies en aanbevelingen is nu niet systematisch geborgd binnen de gemeente Bergen op Zoom en wordt dan ook niet actief gemonitord. Dit wordt veroorzaakt doordat het proces niet is vastgelegd en geborgd. Met andere woorden, er is geen duidelijke opdrachtgever- en opdrachtnemerschap.

Op het moment dat er sprake is van een ingediende motie naar aanleiding van het rekenkameronderzoek, zijn de uitvoering en monitoring wel geborgd. Dit proces is wel vastgelegd en geborgd. Met andere woorden, het indienen van een motie naar aanleiding van het rekenkameronderzoek versterkt de doorwerking. De opvolging is afhankelijk van de mate van gevoelde urgentie (relevantie en actualiteit) van de conclusies en aanbevelingen (zie ook paragraaf 2.1). De onderzoeken ICT-beleid en Duurzaamheidsbeleid zijn voorbeelden waarbij deze hoog is en dat is terug te zien in de wijze van opvolging. Bij het onderzoek naar het risicomanagement is er een lage urgentie: er was een bevestiging van de ingezette beleidslijn. Hierdoor was de doorwerking in eerste instantie nihil. De actualisatie van het risicomanagement heeft plaatsgevonden middels het plan van aanpak ‘Verder versterken risicomanagement’ in 2020. Deze actualisatie werd ingegeven door een incident rondom het zwembad in relatie tot risicomanagement. Hierdoor is de urgentie hoog geworden en is er actie ondernomen. In het plan van aanpak is teruggegrepen op de conclusies en aanbevelingen uit het rekenkameronderzoek en wordt ook de conclusie getrokken dat deze nog steeds actueel zijn. Deze zijn vervolgens in de beleidsontwikkeling van het risicomanagement meegenomen.

16

3.2

Welke door de gemeenteraad overgenomen aanbevelingen zijn door het college van B en W niet opgevolgd en waarom niet?

Welke door de gemeenteraad overgenomen aanbevelingen zijn door het college van B en W niet opgevolgd en waarom niet? Onderzoek Feitelijke bevindingen Indicatoren analysekader • De conclusies en/of redeneertrant zijn overgenomen in beleid(svoornemens). • De aanbevelingen zijn niet/deels/volledig geïmplementeerd. • Als gevolg van het product is een aantoonbare verandering opgetreden in: o de beleidsvorming door ambtelijke organisatie, college en/of de raad; o de meningsvorming door het college en/of de raad; o de (wijze van) besluitvorming door het college en/of de raad; o de beleidsuitvoering; o de verantwoording over het gevoerde bestuur. • Veranderingen in de beleidsuitvoering hebben geleid tot verbeterde resultaten in termen van besluiten en beleidsplannen en/of maatschappelijke effecten. Risicomanagement (2014) Alle aanbevelingen zijn opgevolgd. ICT-beleid (2015) Alle aanbevelingen zijn opgevolgd. Langer zelfstandig wonen voor Alle aanbevelingen, met uitzondering van aanbeveling 5 en 11, zijn opgevolgd, blijkt uit de bestuurlijke ouderen (2017) reactie.

De volgende verklaring is daarvoor gegeven: Aanbeveling 5: Ouderen als aparte Wmo-doelgroep De aanbeveling om ouderen als aparte doelgroep van beleid te benaderen is in het Beleidsplan Sociaal Domein 2018-2021 niet overgenomen, omdat ook inwoners van jongere leeftijd met beperkingen geconfronteerd kunnen worden en aan hen dezelfde rechten toekomen als aan ouderen met beperkingen. Wel is de gemeente actief aan de slag gegaan met het concept Leeftijdsvriendelijke gemeente. Tot slot wordt in het woonbeleid de doelgroep senioren apart benoemd. Aanbeveling 11: Verantwoordelijkheden van partijen vastleggen Er is wat de gemeente betreft geen onduidelijkheid over de verantwoordelijkheden van verschillende partijen. Indien er knelpunten zijn of partijen verschil van mening hebben, dienen partijen er onderling samen uit te komen.

Lokaal gezondheidsbeleid (2017)

Een verslag van de behandeling van het rapport in de commissievergadering hebben de onderzoekers niet ontvangen, ondanks meerdere uitvragen hierna. Hierdoor is niet vast te stellen of de raad met het niet overnemen van de aanbevelingen en de bijbehorende uitleg akkoord is gegaan. Wel valt vast te stellen dat ouderen niet als aparte Wmo-doelgroep zijn aangemerkt in de daaropvolgende beleidsnota’s. Alle aanbevelingen, met uitzondering van aanbeveling 3 en 4, zijn opgevolgd. De volgende verklaring is daarvoor gegeven in de bestuurlijke reactie van het college van B en W: Aanbeveling 3: Het opstellen van concrete beleidsdoelstellingen in samenspraak met de GGD en aan de GGD opdracht te verlenen om deze gegevens te vertalen naar beleidsdoelstellingen In samenspraak met de GGD worden beleidsdoelstellingen naar aanleiding van de monitor van de GGD opgesteld. Het college van B en W was niet voornemens de GGD opdracht te geven om de cijfermatige analyse te vertalen naar beleidsinformatie, aangezien de monitor in de praktijk al werd gebruikt. Aanbeveling 4: Gezamenlijk optrekken met maatschappelijke partners om oplossingen te vinden en uitvoering te geven aan maatschappelijke taken In de praktijk werd er samengewerkt met maatschappelijke partners. Dit zal verder worden geïntensiveerd en geëxpliciteerd ten behoeve van een betere sturing op input en outcome.

Daarmee wordt dan ook de regierol van de gemeente verder versterkt.

Duurzaamheidsbeleid (2018)

Voor beide aanbevelingen blijkt dat het college in de praktijk al hieraan uitvoering gaf. Er kan dan ook niet gesteld worden dat de aanbevelingen niet worden opgevolgd, maar eerder dat de aanbevelingen (of de inhoud ervan) al werden uitgevoerd. Alle aanbevelingen zijn opgevolgd.

Constateringen Alle aanbevelingen zijn door het college van B en W opgevolgd met concrete maatregelen bij de onderzoeken naar het risicomanagement, ICT-beleid en duurzaamheidsbeleid.

17

Bij de onderzoeken naar Langer Zelfstandig Wonen voor Ouderen en Lokaal Gezondheidsbeleid zijn elk twee aanbevelingen niet opgevolgd. De oorzaak heeft te maken met een verschillende zienswijze van het college van B en W op de conclusies en aanbevelingen van de Rekenkamer. Zie hiervoor de reactie op aanbevelingen 5 en 11 bij het onderzoek naar Langer Zelfstandig Wonen voor Ouderen. Enerzijds heeft het niet opvolgen te maken met de rolneming (zie aanbeveling 3 van het onderzoek Lokaal Gezondheidsbeleid) en anderzijds met de opvatting dat reeds invulling aan de aanbeveling wordt gegeven (zie aanbeveling 4 van het onderzoek Lokaal Gezondheidsbeleid).

18

4. Monitoring en aantoonbare effecten c.q. verbeteringen In dit hoofdstuk worden de volgende onderzoeksvragen beantwoord: 6. Op welke wijze is de monitoring van de uitvoering van de aanbevelingen geborgd door het college van B en W en de gemeenteraad? 7. Welke factoren, die de doorwerking van rekenkameronderzoek beïnvloeden, hebben een rol gespeeld? Voor de beantwoording van de onderzoeksvragen zijn de normen en indicatoren van het analysekader leidend geweest. 4.1

Op welke wijze is de monitoring van de uitvoering van de aanbevelingen geborgd door het college van B en W en de gemeenteraad?

Op welke wijze is de monitoring van de uitvoering van de aanbevelingen geborgd door het college van B en W en de gemeenteraad? Onderzoek Feitelijke bevindingen Indicatoren analysekader • Er wordt bewaakt in hoeverre het college gedane toezeggingen nakomt. • Het college rapporteert regelmatig aan de raad over de voortgang en tussenresultaten ten aanzien van conclusies en aanbevelingen. Risicomanagement Raad (2014) Het plan van aanpak ‘Verder versterken risicomanagement’ is ter informatie voorgelegd aan de raad eind maart 2020 en de raad wordt via de reguliere planning-en-controlcyclus geïnformeerd over de voortgang van het plan. Het onderwerp risicomanagement komt terug in de reguliere planning-en-controlcyclus en dan met name in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing. In deze paragraaf worden de belangrijkste risico’s benoemd en bijbehorende beheersmaatregelen. Op deze wijze wordt de raad voornamelijk geïnformeerd over het onderwerp risicomanagement.

ICT-beleid (2015)

Langer zelfstandig wonen voor ouderen (2017)

College van B en W Het college van B en W informeert de raad actief over het onderwerp risicomanagement. Dit gebeurt grotendeels via de reguliere planning-en-controlcyclus. Er is vanuit het college niet actief gerapporteerd over de voortgang en tussenresultaten ten aanzien van de conclusies en aanbevelingen vanuit het rekenkamerrapport. Dit heeft ook te maken met het feit dat er in eerste instantie geen tot nauwelijks opvolging plaatsvond. Vanuit de gesprekken voor onderhavig onderzoek is aangegeven dat er op ad hoc basis wel een start is gemaakt met het opvolgen van de aanbevelingen. Raad Als opvolging van de aanbevelingen is een raadswerkgroep ingesteld. Deze had een informerende en adviserende taak richting de gemeenteraad aangaande onderwerpen gerelateerd aan ICT. Tevens was dit het gremium dat vinger aan de pols hield ten aanzien van de opvolging van de aanbevelingen uit het rekenkameronderzoek. College van B en W De raadswerkgroep werd actief betrokken door het college van B en W bij diverse onderwerpen op het gebied van ICT. Dit was bijvoorbeeld het geval bij de ontwikkeling van de Visie Sourcing Strategie GR ICT West-Brabant West (aanbeveling 3 uit het rapport). Op deze wijze werd impliciet gemonitord op de opvolging en uitvoering van de aanbevelingen uit het rekenkamerrapport.

Raad De gemeenteraad heeft naar aanleiding van het rekenkameronderzoek drie verschillende moties ingediend en hierover terugkoppeling gevraagd, zoals hieronder beschreven staat. College van B en W Het college van B en W informeerde op 28 juni 2019 de gemeenteraad over de uitvoering van moties die waren aangenomen bij de behandeling van het rekenkamerrapport. • Motie RMO17-0040 Samenhanq en prestatieafspraken voor Wonen en Wmo met betrekking tot ouderen: In een raadsinformatiebrief (kenmerk U18-017601) is aangegeven dat er regelmatig zorgaanbieders en projectontwikkelaars om planologische medewerking vragen van de gemeente voor zowel intramurale als extramurale initiatieven op het gebied van wonen en zorg. • Motie RMO17-0042 Woonserviceqebieden: het college van B en W heeft de trajecten van Leeftijdsvriendelijke gemeenten en Ontmoeten in de wijk ingezet. Hierbij werkt de gemeente samen met ouderen, vrijwilligers, professionele organisaties en ondernemers om gezamenlijk bij te dragen aan een gemeente waar ook ouderen in de wijken en kernen ondersteund worden om langer zelfstandig te kunnen blijven wonen. Het maken van gezamenlijke afspraken over de resultaten is hier onderdeel van.

• Motie RMO17-0093 QuickScan Wonen en zorg voor de kwetsbare ouderen: het college van B en W heeft diverse onderzoeken uitgevoerd die inmiddels hebben plaatsgevonden in het kader van Leeftijdsvriendelijke gemeente en de woonvisie. Ook is in juni de leefbaarheidsenquête Lemon in alle

19

Op welke wijze is de monitoring van de uitvoering van de aanbevelingen geborgd door het college van B en W en de gemeenteraad? Onderzoek Feitelijke bevindingen wijken en kernen uitgezet waarin ruim aandacht is voor sociale cohesie in de wijken en kernen van de gemeente. Lokaal gezondheidsbeleid (2017)

Duurzaamheidsbeleid (2018)

Raad en College van B en W Op welke wijze de monitoring van de uitvoering van de aanbevelingen is geborgd door het college van B en W en de gemeenteraad is niet vast te stellen. De onderzoekers hebben geen stukken ontvangen waaruit blijkt dat er is teruggekoppeld over de uitvoering van de aanbevelingen. Uit de gesprekken met beleidsmedewerkers kwam naar voren dat velen van hen niet werkzaam waren in de periode dat het onderzoek werd verricht. Er heeft geen overdracht plaatsgevonden. Raad De raadsleden die de vragenlijst hebben ingevuld geven in meerderheid aan de betrokkenheid van de raadsleden in het algemeen te weinig te vinden. College van B en W De informatievoorziening over het duurzaamheidsbeleid verloopt voor een belangrijk deel via de reguliere planning-en-controlcyclus. Daarnaast ontvangt de raad met enige regelmaat informatieve brieven van het college van B en W over dit onderwerp. Aangezien duurzaamheid een dynamisch onderwerp is, wil het college jaarlijks de duurzaamheidsagenda actualiseren en aanscherpen.

Constateringen De opvolging van de aanbevelingen is niet systematisch geborgd en lijkt in grote mate afhankelijk te zijn van de betrokken beleidsmedewerkers. Informatieverstrekking over de opvolging aan de gemeenteraad vindt dan ook ad hoc plaats of verloopt via de planning-en-controlcyclus bij het desbetreffende beleidsprogramma. De weergave van de mate van opvolging in deze documenten is summier van aard. Het is voor de gemeenteraad niet mogelijk 'vinger aan de pols te houden'. Met andere woorden, de opvolging van de aanbevelingen systematisch te volgen, verantwoordelijkheid te nemen en eventueel de opvolging bij te sturen. Dit vertaalt zich in een passieve houding van de raad, waarbij geen tot nauwelijks vragen worden gesteld over de opvolging van aanbevelingen uit rekenkameronderzoeken. Het gevolg is dat er geen sturing op de opvolging plaatsvindt en incidenten of specifieke gebeurtenissen leidend zijn ten aanzien van de opvolging. Dit is bijvoorbeeld het geval bij het onderzoek naar risicomanagement. Wanneer er een motie of amendement is ingediend, vindt de informatievoorziening over de opvolging wel structureel plaats. Dit is omdat het proces van opvolging van moties en amendement wel structureel geborgd is en eigenaarschap geborgd is bij het college van B&W.

Incidenteel vindt de instelling plaats van een raadswerkgroep of raadsklankbordgroep, waardoor de opvolging actief wordt gevolgd en er incidenteel door raadsleden vragen worden gesteld aan het college van B en W. De situatie is nu in het algemeen zo dat de raad de conclusies en aanbevelingen overneemt en opdracht geeft aan het college om ze uit te voeren. Vervolgens is er geen wisselwerking meer tussen raad en college over de mate van uitvoering en eventuele noodzakelijke bijsturing. Het is niet zo dat de aanbevelingen per definitie niet worden opgepakt; er vindt weinig terugkoppeling plaats. In de ideale situatie is sprake van een wisselwerking: de raad vraagt actief en het college koppelt hierover terug. Uit de antwoorden op de vragenlijst aan de raadsleden blijkt dat de raad uiteindelijk niet voldoende waakt over het opvolgen van de aanbevelingen, maar dat de raad ‘snel overgaat tot de orde van de dag’17. 4.2

Welke factoren, die de doorwerking van rekenkameronderzoek beïnvloeden, hebben een rol gespeeld?

In paragraaf 1.6 en in bijlage 2 zijn de factoren beschreven die van invloed zijn op de doorwerking van rekenkameronderzoeken. Deze paragraaf gaat dieper in op deze factoren. Op basis van de

17

De vragenlijst is door vijf raadsleden ingevuld.

20

bevindingen uit de documentenanalyse en de gesprekken gedurende het onderzoek, hebben de onderzoekers in onderstaande tabel voor ieder onderzoek de factoren benoemd en voorzien van een toelichting. De factor Organisatie wordt als eerste beschreven voor alle onderzoeken integraal. Organisatie De organisatie van de rekenkameronderzoeken wordt in het algemeen positief gewaardeerd. De onafhankelijkheid van de Rekenkamer krijgt waardering, evenals de contacten met de gemeenteraad. Er zijn wensen ten aanzien van de afstemming met en betrokkenheid van het college van B en W en de ambtelijke organisatie. Onderzoek Risicomanagement (2014)

Factor Timing

Betrokkenheid bij het proces

Toelichting Uit de gevoerde ambtelijke en bestuurlijke gesprekken maken wij op dat de timing van dit onderzoek neutraal was. Het moment van waarop het onderzoek werd gestart en de doorlooptijd werden als goed bestempeld. Rondom de tijdigheid van het resultaten en incubatietijd van het onderzoek, kan het volgende gesteld worden: de conclusies en aanbevelingen uit het rapport waren voor de gemeente in eerste instantie een bevestiging van de reeds ingeslagen weg ten aanzien van het risicomanagement. Immers, het risicomanagement voldeed aan de eisen die het BBV stelt, en het integraal en geïntegreerd risicomanagement in Bergen op Zoom stond als systeem. Het rendement kan nog hoger zijn wanneer risicomanagement nog nadrukkelijker en zichtbaarder een onderdeel wordt van het dagelijkse doen en denken in de volle breedte van de organisatie. Hier is later (2020) invulling aan gegeven als gevolg van een incident, waardoor de urgentie werd verhoogd. Tijdens de voorbereiding De Rekenkamer startte met het onderzoek door een startgesprek te beleggen met de betrokken ambtenaren, de concerncontroller(s), een directeur en de verantwoordelijk portefeuillehouder. Tijdens deze bijeenkomst heeft de Rekenkamer een toelichting gegeven op het onderzoek en de aanpak.

Tevens zijn er met de gemeente afspraken gemaakt over het vervolg, de te interviewen functionarissen en functionarissen die zouden worden uitgenodigd om de digitale enquête in te vullen. Tijdens het onderzoek Voor het onderzoek zijn de volgende functionarissen geïnterviewd: • College van B en W • Directie en managementteam • Enkele project- en programmaleiders/-manager • (Project)controller(s) Bij presentatie en nazorg Het onderzoek is gepresenteerd aan de raad van Bergen op Zoom.

Kwaliteit van het onderzoeksrapport

We constateren dat de betrokkenheid aan het begin van het onderzoek breed wordt ingestoken. Bij afronding van het onderzoek is de betrokkenheid kleiner en alleen gericht op het bestuur. Voor het onderzoek zijn een deskresearch en een enquête binnen de ambtelijke organisatie uitgevoerd en zijn interviews gehouden. Een normenkader is gehanteerd om de bevindingen aan te toetsen. Het onderzoeksprotocol van de Rekenkamer West-Brabant is gevolgd; verslagen van interviews zijn ter accordering aan de gesprekspartners voorgelegd en er vond ambtelijk en bestuurlijk wederhoor plaats. Vanuit de ambtelijke en bestuurlijke gesprekken maken we op dat het rapport als kwalitatief goed werd bestempeld. De conclusies en aanbevelingen waren vertaald naar de gemeentelijke context en gaven voldoende handvatten om vervolgstappen te nemen. Dit is in

21

Onderzoek

Factor

Communicatie, presentatie en nazorg

Omgevingsfactoren

ICT-beleid (2015)

Timing

Betrokkenheid bij het proces

Toelichting eerste instantie beperkt gedaan, omdat er geen urgentie was. Immers er was grotendeels sprake van een bevestiging van de ingeslagen weg. Door een incident werd de urgentie verhoogd en is alsnog invulling gegeven aan een actualisatie van het beleid, waarbij teruggegrepen werd op de conclusies en aanbevelingen uit het rekenkameronderzoek. Het rekenkamerrapport is gepresenteerd aan de raad van Bergen op Zoom en daarna gepubliceerd op de website van de Rekenkamer: https://www.rekenkamerwestbrabant.nl/rapp-per-gemeente.php Daarnaast is het rapport ook beschikbaar op de website van de gemeente. Dit kan via het bestuurlijk informatiesysteem. Er is niet voor andere communicatiekanalen gekozen. Voor het onderzoek naar risicomanagement geldt dat het tegelijkertijd in zes andere West-Brabantse gemeenten is uitgevoerd (Etten-Leur, Geertruidenberg, Halderberge, Moerdijk, Oosterhout en Roosendaal). Door middel van een koepelnotitie is een vergelijking gemaakt tussen de gemeenten op het onderwerp risicomanagement. Uit de ambtelijke en bestuurlijke gesprekken voor dit onderzoek maken wij op dat dit als een meerwaarde werd gezien. Door de vergelijking ontstaat inzicht in hoe andere gemeenten invulling geven aan het risicomanagement, wat wel en niet werkt en welke leerpunten aanwezig zijn. Dit helpt om het eigen beleid aan te scherpen en te verbeteren.

Het moment van waarop het onderzoek werd gestart en de doorlooptijd werden als goed bestempeld. In de ambtelijke gesprekken voor dit onderzoek kwam naar voren dat de timing van dit onderzoek goed was. Het onderzoek was een bevestiging dat de gemeente Bergen op Zoom het ICT-beleid op orde had. Daarmee kon twijfel die bij de gemeenteraad was ontstaan mede worden weggenomen (interesse vanuit de politiek was aanwezig). Tevens kon middels de aanbevelingen een verbeterslag worden aangebracht. Met andere woorden, de resultaten konden direct worden gebruikt en sloten aan. Tijdens de voorbereiding De Rekenkamer startte met het onderzoek door een startgesprek te beleggen met de betrokken functionarissen van de gemeente. Tijdens deze bijeenkomst is door de Rekenkamer een toelichting gegeven op het onderzoek en de aanpak. Tevens zijn er afspraken gemaakt met de gemeente over het vervolg en het proces van het onderzoek. Tijdens het onderzoek Voor het onderzoek zijn acht medewerkers van de gemeente Bergen op Zoom gesproken, de verantwoordelijke wethouder en een delegatie van de gemeenteraad. Bij presentatie en nazorg Het onderzoek is gepresenteerd aan de raad van Bergen op Zoom.

Kwaliteit van het onderzoeksrapport

We constateren dat de betrokkenheid aan het begin van het onderzoek breed wordt ingestoken. Bij afronding van het onderzoek is de betrokkenheid kleiner en alleen gericht op het bestuur. Voor het onderzoek zijn een deskresearch en een casestudy uitgevoerd en zijn interviews gehouden. Een normenkader is gehanteerd om de bevindingen aan te toetsen. Het onderzoeksprotocol van de Rekenkamer West-Brabant is gevolgd; verslagen van interviews zijn ter accordering aan de gesprekspartners voorgelegd en er vond ambtelijk en bestuurlijk wederhoor plaats. Vanuit de ambtelijke en bestuurlijke gesprekken maken we op dat het rapport als kwalitatief goed werd bestempeld. De conclusies en aanbevelingen waren vertaald naar de gemeentelijke context en gaven voldoende handvatten om vervolgstappen te nemen.

22

Onderzoek

Factor Communicatie, presentatie en nazorg

Omgevingsfactoren

Langer zelfstandig wonen voor ouderen (2017)

Timing

Betrokkenheid bij het proces

Toelichting Het rekenkamerrapport is gepresenteerd aan de raad van Bergen op Zoom en daarna gepubliceerd op de website van de Rekenkamer: https://www.rekenkamerwestbrabant.nl/rapp-per-gemeente.php Daarnaast is het rapport ook beschikbaar op de website van de gemeente. Dit kan via het bestuurlijk informatiesysteem. Er is niet voor andere communicatiekanalen gekozen. In de aanbevelingen is nadrukkelijk gekeken naar de omgeving en bestuurlijke context van de gemeente Bergen op Zoom. Door middel van de aanbeveling gericht op het meer betrekken van de raad bij het onderwerp en de opvolging middels het instellen van een raadswerkgroep is de positie van de raad op het onderwerp ICT sterk verbeterd. Hierdoor was de raad ook beter in staat om invulling te geven aan haar kaderstellende en controlerende rol omdat een delegatie van de raad dichter op het onderwerp zat. Het onderzoek is volgens respondenten erg politiek geworden, omdat de meeste politieke partijen zich richting de verkiezingen al druk aan het profileren waren. Daarnaast sloten de aanbevelingen en moties minder goed aan bij de nieuwe manier van werken (een meer faciliterende rol vanuit de gemeente) en de praktijk en situatie waarin de gemeente zich toen bevond. Met andere woorden, de gemeentelijke context was veranderd waardoor de timing van de uitkomsten niet meer hierop aansloot.

Tijdens de voorbereiding De Rekenkamer startte met het onderzoek door een startgesprek te beleggen met de betrokken functionarissen van de gemeente. Tijdens deze bijeenkomst is door de Rekenkamer een toelichting gegeven op het onderzoek en de aanpak. Tevens zijn er afspraken gemaakt met de gemeente over het vervolg en het proces van het onderzoek. Tijdens het onderzoek Er zijn interviews gehouden met de verantwoordelijk portefeuillehouders en beleidsmedewerkers op het gebied van Wmo en Wonen. Bij presentatie en nazorg Het onderzoek is gepresenteerd aan de raad van Bergen op Zoom.

Kwaliteit van het onderzoeksrapport

Communicatie, presentatie en nazorg

Omgevingsfactoren

Lokaal gezondheids

Timing

We constateren dat de betrokkenheid aan het begin van het onderzoek breed wordt ingestoken. Bij afronding van het onderzoek is de betrokkenheid kleiner en alleen gericht op het bestuur. Voor het onderzoek zijn een deskresearch en een casestudy uitgevoerd en zijn interviews gehouden. Een normenkader is gehanteerd om de bevindingen aan te toetsen. Uit de gevoerde ambtelijke en bestuurlijke gesprekken komt naar voren dat in het onderzoek onvoldoende is geanticipeerd op de nieuwe manier van integraal werken. Het rekenkamerrapport is gepresenteerd aan de raad van Bergen op Zoom en daarna gepubliceerd op de website van de Rekenkamer: https://www.rekenkamerwestbrabant.nl/rapp-per-gemeente.php Daarnaast is het rapport ook beschikbaar op de website van de gemeente. Dit kan via het bestuurlijk informatiesysteem. Er is niet voor andere communicatiekanalen gekozen. Het onderzoek naar verbonden partijen is tegelijkertijd uitgevoerd bij de gemeenten Geertruidenberg, Halderberge, Moerdijk, Oosterhout en Roosendaal. Door middel van een koepelnotitie is een vergelijking gemaakt tussen de gemeenten op het onderwerp Ouderenhuisvesting. De koepelnotitie kwam een half jaar na de oplevering van het rapport voor de gemeente Bergen op Zoom. Zodoende heeft men niet kunnen putten uit voorbeelden en best practices vanuit andere gemeenten bij het opstellen van het beleid.

Volgens de respondenten kwam het rekenkameronderzoek op het juiste moment, omdat het input gaf voor het Uitvoeringsplan

23

Onderzoek beleid (2017)

Factor

Betrokkenheid bij het proces

Toelichting Volksgezondheid dat de gemeente Bergen op Zoom in samenwerking met de Brabantse Wal-gemeenten aan het opstellen was. Tijdens de voorbereiding Op 19 februari 2017 zijn in een startgesprek de raadsleden in de gelegenheid gesteld hun vragen en aandachtspunten bij het onderzoek aan te geven. Tijdens het onderzoek Tijdens het onderzoek zijn diverse interviews gehouden met de betrokken wethouder, functionarissen binnen de gemeente Bergen op Zoom. Er is in het onderzoek zelf niet met raadsleden gesproken. Bij presentatie en nazorg Het onderzoek is gepresenteerd aan de raad van Bergen op Zoom.

Kwaliteit van het onderzoeksrapport

Communicatie, presentatie en nazorg

Omgevingsfactoren

Duurzaamheidsbeleid (2018)

Timing

Betrokkenheid bij het proces

We constateren dat de betrokkenheid aan het begin van het onderzoek breed wordt ingestoken. Bij afronding van het onderzoek is de betrokkenheid kleiner en alleen gericht op het bestuur. Uit het onderzoeksrapport valt niet op te maken welke onderzoeksmethoden er zijn gebruikt, buiten het feit dat er een respondentenlijst is opgenomen en dat er stukken zijn bestudeerd. Een normenkader is gehanteerd om de bevindingen aan te toetsen. De kwaliteit van het rapport en het abstractieniveau van de aanbevelingen was goed, merkten de respondenten op. De conclusies en aanbevelingen waren vertaald naar de gemeentelijke context en gaven voldoende handvatten om vervolgstappen te nemen Het rekenkamerrapport is gepresenteerd aan de raad van Bergen op Zoom en daarna gepubliceerd op de website van de Rekenkamer: https://www.rekenkamerwestbrabant.nl/rapp-per-gemeente.php Daarnaast is het rapport ook beschikbaar op de website van de gemeente. Dit kan via het bestuurlijk informatiesysteem. Er is niet voor andere communicatiekanalen gekozen. Voor dit onderzoek speelde het een rol dat de regio Brabantse Wal op dat moment een werkbijeenkomst heeft gehouden (17 september 2019)’. Tijdens de ambtelijke gesprekken is aangegeven dat de timing van het onderzoek goed was.

Er werd een nieuw collegeprogramma gemaakt en de conclusies en aanbevelingen uit het rekenkamerrapport zijn gebruikt om het nieuwe programma vorm te geven. Tijdens de voorbereiding De Rekenkamer startte met het onderzoek door een startgesprek te beleggen met de betrokken functionarissen van de gemeente. Tijdens deze bijeenkomst is door de Rekenkamer een toelichting gegeven op het onderzoek en de aanpak. Tevens zijn er afspraken gemaakt met de gemeente over het vervolg en het proces van het onderzoek. Tijdens het onderzoek Het onderzoek is uitgevoerd door zowel ambtelijk als bestuurlijk verantwoordelijken erbij te betrekken. Dat gold ook voor de portefeuillehouder in het vorige college van B en W. Daarnaast heeft er een gesprek plaatsgevonden met een groot aantal raadsleden. Verder vonden er gesprekken plaats met acht belangrijke partners (stakeholders) van de gemeente Bergen op Zoom. Bij de selectie van cases ten behoeve van de casestudy is gebruikgemaakt van informatie van de gemeente Bergen op Zoom. Bij presentatie en nazorg Het onderzoek is gepresenteerd aan de raad van Bergen op Zoom. We constateren dat de betrokkenheid aan het begin van het onderzoek breed wordt ingestoken. Bij afronding van het onderzoek is de betrokkenheid kleiner en alleen gericht op het bestuur.

24

Onderzoek

Factor Kwaliteit van het onderzoeksrapport

Communicatie, presentatie en nazorg

Omgevingsfactoren

Toelichting Het onderzoek is uitgevoerd met inachtneming van het onderzoeksprotocol van de Rekenkamer West-Brabant, zoals het maken van interviewverslagen en het uitvoeren van een check van de feitelijke bevindingen door de ambtelijke organisatie. De uitkomsten van het onderzoek zijn beoordeeld aan de hand van gevalideerde normenkaders. De bruikbaarheid en daarmee de kwaliteit is als goed beoordeeld door de verantwoordelijk wethouder en programmaleider. Het rekenkamerrapport is gepresenteerd aan de raad van Bergen op Zoom en daarna gepubliceerd op de website van de Rekenkamer: https://www.rekenkamerwestbrabant.nl/rapp-per-gemeente.php. Om de toegankelijkheid te vergroten is ook een korte film vertoond tijdens de behandeling door de gemeenteraad. Daarnaast is het rapport ook beschikbaar op de website van de gemeente. Dit kan via het bestuurlijk informatiesysteem. Verder berichtgeving over het rapport: https://kijkopbergenopzoom.nl/duurzaamheidsbeleid-desamenhang-ontbreekt/ Bij het duurzaamheidsbeleid van de gemeente zijn diverse lokale partijen betrokken, wat betekent dat er veel belangstelling was voor de opvolging van de aanbevelingen.

Constateringen Op basis van bovenstaande tabel constateren de onderzoekers dat de factoren ‘Omgevingsfactoren’ en ‘Kwaliteit van het onderzoeksrapport’ het sterkst zijn en daarmee ook de grootste invloed hebben op de doorwerking. De factor ‘communicatie, presentatie en nazorg’ is het minste ingevuld en heeft daarmee beperkte invloed op de doorwerking gehad. Op basis van bovenstaande tabel constateren de onderzoekers tevens dat het onderzoek naar Duurzaamheidsbeleid de grootste doorwerking heeft gehad en het onderzoek naar Langer Zelfstandig Wonen de kleinste. Timing Bij de onderzoeken naar het ICT-beleid, Lokaal Gezondheidsbeleid en Duurzaamheidsbeleid is de timing als goed beoordeeld. Bij deze onderzoeken was sprake van een hoge mate van urgentie door een goede timing, waardoor ook de aanbevelingen snel en precies werden opgepakt. Bij de onderzoeken naar het risicomanagement en langer zelfstandig wonen voor ouderen was de timing minder of neutraal. Bij het onderzoek naar het risicomanagement vond in eerste instantie beperkte opvolging plaats. Door een incident werd de urgentie groot met als gevolg een goede opvolging. Betrokkenheid bij het proces Ten aanzien van de factor ‘betrokkenheid bij het proces’ is duidelijk dat de Rekenkamer bij alle onderzoeken een inventariserend gesprek met de raad heeft gevoerd over de keuze van het onderwerp.

Tevens is voorafgaand aan het onderzoek een startgesprek met de ambtelijke organisatie gehouden. Na afronding van het onderzoek is de betrokkenheid van relevante stakeholders lager. Na het ambtelijk en bestuurlijk wederhoor vond in het algemeen geen nazorg plaats. Dit bevordert de doorwerking niet. Kwaliteit van het onderzoeksrapport Uit het onderzoek blijkt dat de onderzoeksrapporten qua kwaliteit over het algemeen voldoende tot goed scoren. Er is sprake van een juiste onderzoeksmethoden en -technieken die passen bij het onderwerp en de vraagstelling. Daarnaast maken wij uit de gevoerde ambtelijke en bestuurlijk gesprekken op dat wanneer de conclusies en aanbevelingen zijn vertaald naar de gemeentelijke en organisatorische actuele situatie, de mate van gevoelde urgentie en toepasbaarheid worden versterkt en daarmee ook de mate van doorwerking. Voorbeelden hiervan zijn het onderzoek naar het ICT-beleid en Duurzaamheidsbeleid. Bij het onderzoek naar Langer zelfstandig wonen voor ouderen zien we dat dit minder aan de orde was. In het onderzoek was onvoldoende rekening gehouden met de nieuwe manier van werken (een meer faciliterende rol vanuit de gemeente) en de praktijk en situatie waarin de gemeente zich toen bevond. We constateren dan ook dat een aantal aanbevelingen ook mindere mate zijn opgevolgd en de doorwerking kleiner is. 25

Communicatie, presentatie en nazorg De factor ‘communicatie, presentatie en nazorg’ scoort beperkt met alleen een presentatie in de raad, en een publicatie van het rekenkameronderzoek op de website van de Rekenkamer en het beschikbaar stellen van het rapport via het raadsinformatiesysteem van de gemeente Bergen op Zoom. Alleen bij het onderzoek naar het Duurzaamheidsbeleid is sprake van verdere berichtgeving via een ander extern kanaal. Er zijn meer mogelijkheden aanwezig om deze factor te versterken en daarmee de doorwerking van het onderzoek te verbeteren. Voorbeelden zijn het maken van een persbericht, publicatie op de site van de NVVR, LinkedIn, site van de gemeente, et cetera. Omgevingsfactoren Tevens blijkt dat de mogelijkheid om te vergelijken met andere gemeenten, als het onderzoek gelijktijdig is uitgevoerd, als waardevol wordt gezien. Dit is van toepassing bij twee van de vijf onderzoeken. Hierdoor kan geleerd worden van geconstateerde verschillen en/of overeenkomsten of best practices of er kan in regionaal verband tot een nadere afstemming gekomen worden ten aanzien van beleidsvorming. Dit is echter nauwelijks gebeurd bij de twee gelijktijdig bij de gemeenten Bergen op Zoom en Roosendaal uitgevoerde onderzoeken (Risicomanagement en Langer Zelfstandig Wonen voor Ouderen).

Bij de gemeente Bergen op Zoom vindt geen (zelf)evaluatie plaats of en in hoeverre rekenkameronderzoeken doorwerken.

26

5. Conclusies en aanbevelingen 5.1 Conclusies In deze paragraaf wordt allereerst antwoord gegeven op de centrale onderzoeksvraag: In hoeverre werken de aanbevelingen van de rekenkameronderzoeken door (in het gemeentelijk beleid) en wat zijn hierbij relevante factoren die van invloed kunnen zijn op (de mate van) doorwerking? Op basis van de vijf onderzochte rekenkameronderzoeken kan geconcludeerd worden dat het onderzoek naar Duurzaamheidsbeleid de grootste doorwerking heeft gehad. Het onderzoek Langer Zelfstandig Wonen voor Ouderen heeft de minste doorwerking gehad. Ten aanzien van de factoren die doorwerking beïnvloeden, is de conclusie dat de factoren ‘timing’ en ‘kwaliteit van het onderzoeksrapport’ het sterkste zijn en daarmee de grootste invloed hebben gehad. Nagenoeg alle aanbevelingen uit deze onderzoeken zijn door zowel de raad als het college overgenomen. De ‘politieke relevantie’ van de onderwerpen en de ‘betrokkenheid van de raad’ bij het onderzoek, zeker vooraf, bepalen voor een groot deel in hoeverre er achteraf ook een debat plaatsvindt rondom de behandeling van het rapport. De aanbevelingen worden niet systematisch opgevolgd door de organisatie. Of de aanbevelingen worden uitgevoerd is erg afhankelijk van persoonlijke betrokkenheid en bereidheid binnen de ambtelijke organisatie.

Naarmate het onderwerp ‘urgenter’ is, zien we dat de aanbevelingen sneller en consequenter worden opgevolgd. ‘Timing’ is dus een belangrijke factor. Wat ook een rol speelt bij de doorwerking is dat er op dit moment geen consequente manier van terugkoppelen is aan de raad waardoor de raad geen vinger aan de pols kan houden en niet of passief de voortgang monitort. Naast de factor ‘timing’ speelt ook de ‘kwaliteit van de onderzoeksrapporten’ een vitale rol. Uit ons onderzoek komt naar voren dat de kwaliteit op orde is. De conclusies en aanbevelingen zijn vaak vertaald naar de gemeentelijke context en geven voldoende handvatten om vervolgstappen te nemen. Een andere factor die zorgt dat de aanbevelingen worden opgevolgd is de koepelnotitie die vaak wordt geschreven wanneer de Rekenkamer hetzelfde onderzoek voor meerdere gemeenten uitvoert. Dit zorgt voor regionaal draagvlak en ook draagt het bij aan het leren van elkaar; hoe voert men de aanbevelingen uit in de buurgemeente? Ten slotte is de ‘betrokkenheid van de raad’ ook een belangrijke factor na afloop van het onderzoek, dus bij de opvolging van de aanbevelingen. Dat gebeurt op dit moment nog te weinig, waardoor de opvolging nu niet gemonitord wordt. De raad gebruikt het instrument rekenkameronderzoek nog te weinig in haar werk om te controleren en kaders te stellen.

Op basis van het onderzoek zijn de volgende conclusies getrokken: 1. De keuze van een onderwerp voor onderzoek wordt bepaald door de voorkeur van de fracties in de gemeenteraad. Er is hierbij sprake van urgentie, politieke voorkeur of van actualiteit. Aansluiting op beleidscyclus vindt nog onvoldoende plaats De keuze van een onderwerp van onderzoek wordt door de raad ingegeven of kan ook door de Rekenkamer worden aangedragen. Voorafgaand aan het onderzoek vindt afstemming plaats tussen de Rekenkamer en de raad. Hierbij wordt nog geen expliciet verband gelegd met de factor ‘timing’ om doorwerking te vergroten. Hiermee wordt bedoeld dat dat nog onvoldoende wordt gekeken of de keuze van het onderwerp en de timing (aansluiten beleidscyclus) op elkaar aansluiten. 2. Aanbevelingen worden over het algemeen overgenomen door de raad en het college Van de onderzochte onderzoeken blijkt dat vrijwel alle aanbevelingen door de raad, maar ook door het college zijn overgenomen. Naar aanleiding van de behandeling van de rekenkameronderzoeken in de raad, zijn bij de onderzoeken naar ICT-beleid, Langer Zelfstandig Wonen voor Ouderen en Duurzaamheidsbeleid moties aangenomen. Wanneer de raad vooraf en gedurende het proces van het onderzoek is betrokken, krijgt het onderzoek meer aandacht van de raad en meer doorwerking, 27

bijvoorbeeld middels het behandelen van moties. Daarnaast bepaalt de aard van het onderwerp (politieke relevantie) in hoeverre de raad en het college echt de discussie aangaan over de conclusies en aanbevelingen. Bij de onderzoeken naar Langer Zelfstandig Wonen voor Ouderen en Lokaal Gezondheidsbeleid zijn elk twee aanbevelingen niet overgenomen. Deze kennen geen opvolging door het college van B en W. De oorzaak heeft te maken met een verschillende zienswijze van het college van B en W op de conclusies en aanbevelingen van de Rekenkamer. 3. De aanbevelingen worden overwegend opgevolgd, maar de uitvoering gebeurt niet volgens van een systematisch proces De aanbevelingen zijn over het algemeen opgevolgd, maar dit gebeurde doorgaans ad hoc. De opvolging is niet systematisch volgens eenzelfde methodiek geborgd en wordt dan ook niet actief gemonitord. De opvolging is afhankelijk van de betrokkenheid van de ambtenaren. De mate van urgentie van het onderwerp(relevantie en actualiteit) is hier ook van invloed. Naarmate dit hoger is, is de mate van opvolging sneller en gebeurt meer nauwgezet. Indien de mate van urgentie laag is, is de opvolging en daarmee de doorwerking lager. Een voorbeeld hiervan is het onderzoek naar Risicomanagement in 2014. De conclusies en aanbevelingen waren een bevestiging van de ingezette beleidslijn (lage urgentie).

Hierdoor was de doorwerking in eerste instantie nihil. De actualisatie van het risicomanagement heeft plaatsgevonden middels het plan van aanpak ‘Verder versterken risicomanagement’ in 2020. Deze actualisatie werd ingegeven door een incident rondom het zwembad op het gebied van risicomanagement. Bij de onderzoeken naar Langer Zelfstandig Wonen voor Ouderen en Lokaal Gezondheidsbeleid zijn elk twee aanbevelingen niet overgenomen. Deze kennen geen opvolging. De oorzaak heeft te maken met een verschillende zienswijze van het college van B en W op de conclusies en aanbevelingen van de Rekenkamer. Enerzijds heeft het niet opvolgen te maken met de rolneming en anderzijds met de opvatting dat reeds invulling aan de aanbeveling wordt gegeven. 4. Er is geen vaste systematiek van monitoren en verantwoorden richting het college en vervolgens naar de raad Informatieverstrekking over de opvolging aan de gemeenteraad vindt dan ook ad hoc plaats of verloopt soms via de planning-en-controlcyclus bij het betreffende beleidsprogramma. Het is voor de gemeenteraad daardoor niet altijd mogelijk een 'vinger aan de pols te houden', met andere woorden de opvolging van de aanbevelingen systematisch te volgen, verantwoording te nemen en eventueel de opvolging bij te sturen.

Dit vertaalt zich in een afwachtende houding van de raad, waarbij geen tot nauwelijks vragen worden gesteld over de opvolging van aanbevelingen uit rekenkameronderzoeken. Dit wordt ook bevestigd door de (weliswaar beperkte) uitkomsten uit de enquête aan de raad (‘snel overgaan tot de orde van de dag’). Het gevolg is dat er geen opvolging plaatsvindt en incidenten of specifieke gebeurtenissen leidend zijn bij de opvolging. Dit is bijvoorbeeld het geval bij het onderzoek naar Risicomanagement. Op incidentele basis is er sprake van een actieve monitoring door de raad van de voortgang van conclusies en aanbevelingen uit een rekenkameronderzoek, bijvoorbeeld door het instellen van een raadswerkgroep of raadsklankbordgroep. Dit was het geval bij het onderzoek naar ICT-beleid. 5. De factoren ‘Kwaliteit van het onderzoek’ en ‘Omgevingsfactoren (aanwezigheid koepelnotitie)’ hebben de grootste impact op de doorwerking gehad De factoren die de doorwerking van rekenkameronderzoek beïnvloeden, zijn ‘kwaliteit van het onderzoeksrapport’ en ‘omgevingsfactoren’ het sterkst en hebben het grootste effect gehad op de doorwerking van het onderzoek. De kwaliteit van de rapporten is overwegend goed te noemen. Indien de conclusies en aanbevelingen zijn vertaald naar de gemeentelijke context en voldoende handvatten geven om vervolgstappen te nemen is de doorwerking goed.

Dit is bijvoorbeeld het geval bij de onderzoeken naar het Duurzaamheidsbeleid en ICT-beleid. De andere factor die hoog gewaardeerd werd en de doorwerking van onderzoek bevorderde is de aanwezigheid van een koepelnotitie, waarin een vergelijking is gemaakt met andere gemeenten. Dit is van toepassing bij twee van de vijf onderzoeken. Hierdoor kan geleerd worden van geconstateerde verschillen en/of overeenkomsten of best practices of kan op regionaal verband tot een nadere afstemming gekomen worden ten aanzien van beleidsvorming. Dit is niet tot nauwelijks toegepast bij de twee onderzoeken Risicomanagement en Langer zelfstandig wonen voor ouderen. 28

6. De raad stuurt niet actief op de verdere opvolging Incidenteel maken de raadsleden gebruik van rekenkameronderzoek in hun raadswerk (kaderstellende en controlerende rol). Dit gebeurt echter niet op structurele wijze. Het kritisch vermogen van de raad is te versterken door meer gebruik te maken van het instrument rekenkameronderzoek. Dit kan onder andere worden gedaan door actiever vragen te stellen over de opvolging van conclusies en aanbevelingen aan het college van B en W en het actief betrekken van rekenkameronderzoeken (rapporten) in het doen van raadswerk. Belangrijk is dan ook dat de informatievoorziening vanuit het college van B en W over de opvolging van de aanbevelingen uit rekenkameronderzoek systematisch wordt ingericht. Op deze wijze wordt de raad in de gelegenheid gesteld om de juiste vragen te stellen en een ‘vinger aan de pols te houden’ over de opvolging van de aanbevelingen. 5.2 Aanbevelingen Op basis van de conclusies doet de Rekenkamer West-Brabant de volgende aanbevelingen. Hierbij is onderscheid gemaakt tussen aanbevelingen gericht aan de raad van Bergen op Zoom en aan het college van B en W. Aanbevelingen aan de raad van Bergen op Zoom Versterk het belang van rekenkameronderzoek Het belang bij rekenkameronderzoek van de gemeenteraad wordt versterkt bij een grote betrokkenheid.

Dat geldt niet alleen voor de keuze van het onderzoeksonderwerp en het bepalen van de aandachtspunten, maar ook voor de informatievoorziening gedurende de loop van het onderzoek, bijvoorbeeld door middel van een nieuwsbrief. En bij de opvolging van de aanbevelingen (monitoring), door actief het college te bevragen naar de stand van zaken inzake de opvolging. Dit betekent bijvoorbeeld concreet: waar de raad aanbevelingen overneemt zou in het raadsvoorstel standaard de gewenste uitvoeringstermijn en de wijze van terugkoppeling door het college van B en W moeten worden benoemd. Versterk de adviserende rol van de griffier Er kan gevarieerd worden in de presentatie en behandeling van de uitkomsten van een rekenkameronderzoek. Traditioneel gebeurt dat door middel van een rapportage die wordt toegelicht in een commissie, waarna er een raadsvoorstel wordt behandeld in de opvolgende raadsvergadering. In overleg met de griffier kan ook geëxperimenteerd worden met behandeling in de vorm van een workshop of presentatie door middel van een video. Sluit aan bij de beleidscyclus Rekenkameronderzoeken winnen aan actualiteit als wordt aangesloten bij de onderwerpen die op de beleidsagenda staan en daarmee actueel of urgent zijn. De raad kan in de oriëntatiefase op nieuwe onderwerpen daarvoor afstemmen met het college van B en W en de ambtelijke organisatie.

Aanbeveling aan het college van B en W van de gemeente Bergen op Zoom Verbeter de monitoring van opvolging van de aanbevelingen Een systematische monitoring is een waarborg voor opvolging van de aanbevelingen en daarmee van doorwerking. Er zijn goede ervaringen bekend in den lande door een paragraaf op te nemen in de jaarstukken met informatie over de opvolging van de aanbevelingen van de rekenkameronderzoeken of het onderwerp te laten zijn van een art. 213a-onderzoek.

29

6. Reactie college op conceptrapport Op 22 oktober 2020 heeft de Rekenkamer het conceptrapport aangeboden voor bestuurlijk hoor en wederhoor. Het college heeft hierop gereageerd bij brief van 25 november 2020. De inhoud van deze brief is onderstaand integraal verwoord. Beste heer Clayden, Wij hebben van u de conceptrapportage onderzoek “Doorwerking van rekenkameronderzoeken” ontvangen in het kader van het bestuurlijk hoor en wederhoor. Wij kunnen ons vinden in de door u geformuleerde conclusies. Daarbij merken wij op dat wij, naar aanleiding van de derde aanbeveling die u aan de raad doet, binnen de organisatie zeker persoonlijke betrokkenheid en bereidheid ervaren, maar dat ook capaciteit een rol speelt. De aanbeveling, die u ons doet, onderschrijven wij. De wijze waarop wij de monitoring van de opvolging van de aanbevelingen verbeteren, zullen wij nader vorm geven. Wij menen u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd en zien uw definitieve rapport tegemoet. Met vriendelijke groet, het college van burgemeester en wethouders van Bergen op Zoom,

secretaris,

Dhr. Th.J.M. Wingens MPA

burgemeester,

Dhr. dr. F.A. Petter

30

7. Nawoord Met belangstelling heeft de Rekenkamer kennis genomen van de bestuurlijke reactie van het college van burgemeester en wethouders, d.d. 25 november 2020. Het college zegt zich te kunnen vinden in de conclusies en onderschrijft de aanbeveling ‘Verbeteren van de monitoring en opvolging van aanbevelingen’. De Rekenkamer blijft graag in contact over hoe u deze aanbeveling vorm wil gaan geven. In dit rekenkamerrapport zijn (ook) aanbevelingen opgenomen die gericht zijn aan de gemeenteraad. De Rekenkamer is in afwachting van de behandeling van dit rapport door de gemeenteraad en diens besluitvorming over het opvolgen van onze aanbevelingen. De Rekenkamer hoopt dat het college bereid is samen met de raad op te trekken bij het uitvoeren van deze aanbevelingen, met inachtneming van uw opmerking dat ‘er binnen de organisatie zeker persoonlijke betrokkenheid en bereidheid wordt ervaren, maar dat ook capaciteit een rol speelt’.

31

Bijlagen Bijlage 1

Analysekader

Bijlage 2

Factoren die van invloed zijn op doorwerking

Bijlage 3

Digitale vragenlijst

Bijlage 4

Bestudeerde documenten

32

33

Bijlage 1

Analysekader

Onderzoeksvraag

Normen en Indicatoren

1.

Hoe is de keuze van de onderzoeken tot stand gekomen c.q. wat is de aanleiding geweest?

● ● ● ●

Actualiteit Politieke relevantie Aangedragen door raadsleden Voldoen aan selectiecriteria Rekenkamer

2.

Welke aanbevelingen van de Rekenkamer zijn door de gemeenteraad overgenomen? Welke aanbevelingen van de Rekenkamer zijn niet door de gemeenteraad overgenomen en waarom niet?

●

Er is voldoende aandacht van de raad geweest voor de bespreking van het rapport. De hoofdlijnen van het rapport zijn niet/deels/volledig gesteund door de raad. De bevindingen van het rapport zijn niet/deels/volledig gesteund door de raad. De conclusies van het rapport zijn niet/deels/volledig gesteund door de raad. De aanbevelingen van het rapport zijn niet/deels/ volledig overgenomen door de raad. Er is door de raad op een andere manier een vervolg gegeven aan het rapport, bijvoorbeeld door het aannemen van een amendement of motie.

3.

● ● ● ● ●

4.

5.

Welke door de gemeenteraad overgenomen aanbevelingen zijn door het college van B en W en de ambtelijke organisatie aantoonbaar uitgevoerd? Welke aanbevelingen zijn door het college van B en W niet uitgevoerd en waarom niet?

● ● ●

●

6.

Op welke wijze is de monitoring van de voortgang van de opvolging van de aanbevelingen geborgd door het college van B en W en de gemeenteraad?

● ●

De conclusies en/of redeneertrant zijn overgenomen in beleid(svoornemens). De aanbevelingen zijn niet/deels/volledig geïmplementeerd. Als gevolg van het product is een aantoonbare verandering opgetreden in: de beleidsvorming door de ambtelijke organisatie, het college en/of de raad; de meningsvorming door het college en/of de raad; de (wijze van) besluitvorming door het college en/of de raad; de beleidsuitvoering; de verantwoording over het gevoerde bestuur. Veranderingen in de beleidsuitvoering hebben geleid tot verbeterde resultaten in termen van besluiten en beleidsplannen en/of maatschappelijke effecten. Er wordt bewaakt in hoeverre het college gedane toezeggingen nakomt. Het college rapporteert regelmatig aan de raad over de voortgang en tussenresultaten ten aanzien van conclusies en aanbevelingen.

34

7.

Welke factoren, die de doorwerking van rekenkameronderzoek (zie figuur 2) beïnvloeden, hebben een rol gespeeld?

● ● ● ●

Voeren van een startgesprek Vaste werkwijze bij interviews Toepassing ambtelijk en bestuurlijk wederhoor Presentatie aan de raad

8.

Welke verbeteringen zijn mogelijk om doorwerking te bevorderen?

●

Er wordt door het college van B en W en de raad gezamenlijk en afzonderlijk geëvalueerd welke verbeteringen mogelijk zijn. Er wordt door de ambtelijke organisatie geëvalueerd welke verbeteringen mogelijk zijn, bijvoorbeeld door middel van zelfevaluatie.

●

35

Bijlage 2

Factoren die van invloed zijn op doorwerking

Organisatie De manier waarop de Rekenkamer is ingebed in de organisatie en het gezag dat de Rekenkamer heeft, beïnvloedt de mate van doorwerking. De mate van onafhankelijkheid van de Rekenkamer is ook van belang. Sommige onderzoekers (Elzinga18) zijn van mening dat de mate van onafhankelijkheid bepalend is voor het succes. Anderen (Hornstra) stellen dat juist de mate van binding met de raad een onderzoek succesvol maakt. Timing Timing heeft betrekking op de volgende aspecten: ● Het moment waarop het onderzoek wordt gestart. ● De doorlooptijd van het onderzoeksproces. ● De tijdigheid of timing van de resultaten; met tijdigheid of timing wordt bedoeld dat de uitkomsten eerder bekend moeten zijn dan dat het onderzochte probleem (deels) is opgelost of is vervangen. ● Het moment waarop de uitkomsten in de politieke arena bekend worden. Is op het moment dat de uitkomsten bekend worden wel aandacht, tijd en interesse vanuit de politiek om het onderzoek te gaan gebruiken? Of is het bijvoorbeeld verkiezingstijd? ● De incubatietijd van het onderzoek. Betrokkenheid bij het proces Doorwerking is gebaat is bij een goede interactie met de raad, het college en de ambtelijke organisatie. De bedoeling hiervan is om zo flexibel mogelijk te kunnen inspelen op veranderende inzichten, behoeften en wensen.

Hier staat tegenover dat een deel van het ‘institutioneel gewicht’ van een Rekenkamer wordt bepaald door de onafhankelijkheid. Er is dus een grens aan de interactie. In het algemeen is het zinvol om zo veel mogelijk belanghebbenden tijdens een zo groot mogelijk deel van het onderzoeksproces te betrekken bij het onderzoek. Deze betrokkenheid vergroot de kans dat het onderzoek ook echt zal worden gebruikt. Meestal vindt de interactie plaats voorafgaand aan en na een onderzoek. Het is aan te bevelen om ook in de uitvoeringsfase meer interactiemomenten aan te brengen. Goede communicatie en verwachtingenmanagement is bij interactie wel een voorwaarde. De interactie kan als volgt plaatsvinden: ● Tijdens de voorbereiding: goede afstemming over het werkprogramma, uitwerking vraagstelling en aanpak onderzoek, aansluitend bij de behoefte van de doelgroep, niet te veel uitbrengen (verzadigingseffect) en ook niet te weinig (onvoldoende zichtbaar), aansluiting vinden bij alle niveaus in de organisatie. Contact en draagvlakverwerving bij raad, college, ambtelijke organisatie en (eventueel) beleidsveld. ● Tijdens de uitvoering van het onderzoek: organiseren feedback tijdens de uitvoering, vormgeven wijze van structureel contact. Contact en draagvlakverwerving bij raad, college, ambtelijke organisatie en (eventueel) het beleidsveld.

● Bij de presentatie en de nazorg: organiseren vraagbaakfunctie en feedback, vormgeven van de wijze van structureel contact, contact en draagvlakverwerving bij raad, college, ambtelijke organisatie en (eventueel) beleidsveld. Kwaliteit van het onderzoeksrapport Voor de doorwerking van onderzoek is het van belang dat het onderzoek(srapport) gedegen in elkaar steekt. Deze technische kwaliteit van onderzoek bestaat onder andere uit de volgende elementen: ● Goed onderwerp (de actualiteit en politieke relevantie van het onderwerp). ● Juiste methoden en technieken (passend bij het type onderwerp, onderzoeksprobleem en de onderzoeksvragen) ● Betrouwbaarheid, geldigheid en controleerbaarheid (onweerlegbare bevindingen). ● Evenwichtige beoordeling. ● Toegesneden op de situatie (lokaal maatwerk). Staatscommissie Dualisme en lokale democratie, 1999, Dualisme en lokale democratie, Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties, p. 1-617. 18

36

● ● ●

Bruikbare, specifieke, beleidsinhoudelijke, concrete en doelgerichte aanbevelingen. Goed leesbaar. Goed vormgegeven.

Communicatie, nazorg en presentatie Aandacht voor een rapport staat niet gelijk aan doorwerking, maar aandacht is wel een belangrijke voorwaarde voor doorwerking. Een goede communicatiestrategie gericht op verschillende doelgroepen is van belang. Als stelregel geldt: hoe directer (frequenter, informeler) de communicatie tussen Rekenkamer en haar doelgroep is, des te groter de kans op het gebruik van resultaten. Persoonlijke communicatie is meestal effectiever dan schriftelijke. Maar ook: als een rapport breed verspreid wordt, krijgt het waarschijnlijk meer aandacht. Optimale media-aandacht vraagt een actieve benadering (goede persberichten, persconferenties, maar ook persoonlijk contact met journalisten). Het zoeken van de publiciteit brengt ook een risico met zich mee van minder doorwerking. De media kunnen bijvoorbeeld de boodschap van de Rekenkamer op een verkeerde wijze interpreteren of berichtgeving kleuren. In het algemeen geldt: hoe meer aandacht het advies krijgt tijdens de presentatie, des te groter de kans op doorwerking. De presentatie van de resultaten moet passen bij het onderzoek en aansluiten bij de beleving en het begripsniveau van de doelgroep. Meestal presenteren Rekenkamer(commissie)s uitkomsten van onderzoek in een onderzoeksrapport, dat wordt toegezonden aan belanghebbenden/belangstellenden.

Maar resultaten kunnen ook op andere manieren worden gepresenteerd: een video, een (interactieve) website, een posterpresentatie, een fotoreportage, een werkconferentie, een lezing, een folder of een rekenkamerbrief. Met goede nazorg kan de aandacht voor een rapport ook op langere termijn aanhouden. Het volgen van de totstandkoming van standpunten van en besluitvorming door de raad is hiervoor van groot belang. Daarnaast kan de Rekenkamer(commissie) aan nazorg doen: ● door bij verschillende gelegenheden te wijzen op relevante onderzoeksresultaten, ● het aangaan van gesprekken en ● het doen van vervolgonderzoek en/of doorwerkingsonderzoek. Omgevingsfactoren De omgeving waarin de Rekenkamer(commissie) zich bevindt, beïnvloedt de mate waarin de onderzoeken doorwerken. Een Rekenkamer(commissie) kan de doorwerking vergroten door hiermee rekening te houden en rekening te houden met ieders belangen. De Rekenkamer(commissie) kan deze factoren echter vaak zelf niet beïnvloeden. Bij relevante omgevingsfactoren gaat het om politiek bestuurlijke factoren, organisatieafhankelijke factoren en factoren in het beleidsveld.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=BergenOpZoom&id=137b3f37-910c-4708-8314-423c009add6a