Bijlage 9e. Jaarverslag 2021 RBL
Tekst van het document
Voorwoord Ieder kind heeft recht op onderwijs en verdient de kans zich te ontwikkelen. Maar een zorgeloze schooltijd is helaas niet voor elke jongere vanzelfsprekend. Binnen het Regionaal Bureau Leren (RBL) West-Brabant werken zestien gemeenten samen om schoolverzuim en voortijdig schoolverlaten onder jongeren van 5 tot 23 jaar tegen te gaan. De medewerkers van de verschillende gemeenten werken op of met de verschillende scholen in de hele regio. We spreken daarbij niet over, maar mèt de jeugdigen en/of hun ouders. De laatste jaren, en zeker tijdens de coronaperiode, zien we een verschuiving in het accent van onze taak van handhavend naar vooral preventief optreden. We handhaven waar het moet, maar we willen vooral voorkomen dat leerlingen verzuimen of voortijdig het onderwijs verlaten. We zoeken en realiseren oplossingen voor de vaak complexe vraag om onderwijs en werk of zorg te combineren. In schooljaar 2020-2021 werden het recht op onderwijs, de preventieve taken en het realiseren van oplossingen des te meer van belang, na reeds een half schooljaar (2019-2020) met sluitende scholen en online lessen. De taak van de leerplichtambtenaren en RMC trajectbegeleiders is vanaf de start van schooljaar 2020-2021 fors anders gebleven. Ze hebben vanaf september 2020 geholpen leerlingen in beeld te houden en verbinding te leggen tussen gezinnen en scholen.
Dit schooljaar ging het niet meer over het regelen van goede apparatuur of om het regelen van opvang op school of elders. Het accent lag bij de oudere leeftijden eerder op hulp bij het zoeken naar een stageplaats of een andere, passende opleiding. Maar opvallend vaak zijn de RBLmedewerkers ook intensief bezig geweest met het weer terug naar school laten gaan van kinderen of jongeren, die om allerlei redenen al langere tijd geen onderwijs meer hadden gevolgd. De jongeren zijn ook heel dit schooljaar weer centraal gezet en er is steeds op zoek gegaan naar verbinding. Ga naar…
Deze ervaring heeft het RBL ook dit schooljaar weer geleerd dat er zich een serieus knelpunt voordoet. Landelijk is het vanuit de Leerplichtwet de bedoeling dat de taak van de leerplichtambtenaren en RMC trajectbegeleiders ‘kantelt’ naar preventief werken aan schooluitval en schoolverzuim., het werken volgens de MAS (Methodische Aanpak Schoolverzuim). Het gehele schooljaar 2020-2021 heeft ons opnieuw bevestigd dat preventief werken tijdrovender is, maar absoluut thuishoort binnen het sociaal domein en rendeert om vooral jeugdhulpkosten terug te dringen. Hoe hierop formatief de aansluiting weer te vinden, zal een prioritair gespreksonderwerp zijn met onze gemeenten. De belangrijkste gegevens en cijfers van het schooljaar 2020-2021 vindt u in dit jaarverslag. Zoals gewoonlijk geheel digitaal, zodat u als lezer sneller de juiste gegevens kunt vinden en kunt inzoomen op de onderwerpen waar u meer over wil weten. Ook dit schooljaar zijn door de coronamaatregelen de cijfers niet één op één vergelijkbaar met die van andere jaren, ook niet echt met die van schooljaar 2019-2020. Voor het grootste deel van schooljaar 2020-2021 golden er weer andere coronamaatregelen; de regels voor het melden en opvolgen van verzuim bleven wel milder. Dit is weer terug te zien in de cijfers.
Een minder aangename bijkomstigheid voor schooljaar 2020-2021 is de overgang naar een vernieuwde versie van het centrale registratiesysteem JVS, tijdens het schooljaar. Alle leerplichtambtenaren hebben hiertoe trainingen gevolgd, maar hadden helaas ook last van de ‘kinderziekten’. Bovendien is de peildatum veranderd, wat de vergelijkbaarheid van onze cijfers gedeeltelijk heeft bemoeilijkt. Hierop wordt in dit jaarverslag zelf verder ingegaan. Wilt u meer weten over het RBL West-Brabant, onze manier van werken en de uitdagingen waar we voor staan? Neem dan contact met ons op via (076) 529 81 10 of info@rblwest-brabant.nl. We horen graag van u.
REGIONAAL BUREAU LEREN/JAARVERSLAG 2020 – 2021 | Pagina
2
Inleiding 1/2 De Gemeenschappelijke Regeling Programma Schoolverzuim en Voortijdig Schoolverlaten is beter bekend onder de naam Regionaal Bureau Leren WestBrabant. Alle zestien deelnemende gemeenten hebben hun administratie overgedragen aan het RBL West-Brabant. Voor zeven gemeenten voert het RBL sindsdien ook de uitvoerende taken uit. Het gaat om het dagelijks werk van leerplichtambtenaren en RMC trajectbegeleiders. Zowel de samenwerking op administratief vlak als de samenwerking in de uitvoering leveren voordelen op bij het voorkomen en terugdringen van schoolverzuim en schooluitval. Leerlingen en studenten gaan immers lang niet altijd naar een school of onderwijsinstelling in hun woongemeente. Als verzuim- en uitvalproblematiek de gemeentegrenzen overschrijdt, is het verstandig ook de oplossing ervan over gemeentegrenzen heen te organiseren.
Ga naar…
Eén regionale leerlingenadministratie, met dagelijkse koppelingen naar de gemeentelijke Basisregistraties Persoonsgegevens (BRP’s), DUO (het onderdeel van het ministerie van OCW dat verzuimmeldingen en school in- en uitschrijvingen registreert) en Suwinet (een systeem waarin gemeenten en overheidsinstanties (inkomens)gegevens delen), zorgt ervoor dat de kans minimaal wordt dat jongeren die verhuizen binnen de regio of naar school gaan in een andere gemeente dan hun woongemeente, uit zicht raken. Per 1 september 2020 is Regionaal Bureau Leerplicht West-Brabant verder gegaan onder de naam Regionaal Bureau Leren West-Brabant. Wij zetten ons in voor het recht op onderwijs en ontwikkeling en dat gaat verder dan alleen de leerplicht. Met deze nieuwe naam doen we meer recht aan de aard en omvang van onze werkzaamheden en hopen we toegankelijker te zijn. Met ingang van schooljaar 2020-2021 gebruikt RBL West Brabant de nieuwe naam en het bijpassend logo.
REGIONAAL BUREAU LEREN/JAARVERSLAG 2020 – 2021 | Pagina
3
Inleiding 2/2 Schoolverzuim en voortijdig schoolverlaten worden in de praktijk niet afgebakend door gemeentegrenzen. Daarom is intergemeentelijke samenwerking van groot belang om er effectief tegen te kunnen optreden. Onze speerpunten zijn het voorkomen en verminderen van schoolverzuim, het borgen van het recht op onderwijs en het terugdringen van voortijdig schoolverlaten. RBL West-Brabant vertaalt dit operationeel door onder andere te werken in flexibele teams van leerplichtambtenaren en trajectbegeleiders en zoveel mogelijk de werkwijzen te harmoniseren in de regio. Beleidsmatig wordt ingezet op de samenwerking met netwerkpartners op het terrein van passend onderwijs, jeugdbeleid en participatiewetgeving; op uitvoerend vlak wordt hierop ook ingezet, maar dient zich toch bezorgdheid aan. We verwijzen onder andere naar de tekstballon op deze pagina.
Missie Iedere West-Brabantse jongere zonder startkwalificatie zit op een passende school, is op weg naar een startkwalificatie of wordt begeleid naar de voor hem of haar hoogst haalbare startpositie in de maatschappij. Dit doen we niet alleen; daarvoor is samenwerking op bestuurlijk, beleids- en uitvoerend niveau nodig. Visie We leveren daarvoor individueel maatwerk binnen de kaders van de Leerplichtwet en RMC-wetgeving en doen daarbij een beroep op de verantwoordelijkheid van jongeren, ouders, scholen en relevante netwerkpartners in het sociaal domein. Kernwaarden Recht op onderwijs, transparantie, gelijke kansen, integriteit, respect voor het individu en samenwerken met anderen zijn daarbij onze kernwaarden.
Ga naar…
Leesbaarheid jaarverslag 2020-2021 Zoals in het voorwoord al aangegeven, zijn ook dit schooljaar door de coronamaatregelen de cijfers niet één op één vergelijkbaar met die van andere jaren, ook niet echt met die van schooljaar 2019-2020. Voor het grootste deel van schooljaar 2020-2021 golden er weer andere coronamaatregelen; de regels voor het melden en opvolgen van verzuim bleven wel milder. Dit is weer terug te zien in de cijfers. Een eigenlijk onaangename bijkomstigheid voor schooljaar 2020-2021 is de overgang naar JVS3, de vernieuwde versie van ons centrale registratiesysteem, in de loop van het schooljaar. Alle leerplichtambtenaren hebben hiertoe trainingen gevolgd, maar hadden helaas ook last van de ‘kinderziekten’. Bovendien is de peildatum veranderd, wat de vergelijkbaarheid van onze cijfers gedeeltelijk heeft bemoeilijkt. Hierop wordt in dit jaarverslag zelf verder ingegaan.
De bedoeling centraal: ’Onze mensen zijn harder nodig dan ooit’ Vorig schooljaar was het signaal dat er vooral op beleidsmatig niveau nog veel werk aan de winkel is. Een schooljaar later geven teamleider Josieke Borsten en coördinator Sabina Bakkers aan dat er weinig balans meer is tussen de sterk toegenomen complexiteit van de problematiek onder de jongeren en de werkdruk bij de RBL-professionals. Zij uiten hun bezorgdheid over hun teamleden door de slogan ‘Vergeet jezelf niet – als je voor een ander zorgt’ aan te halen. Hoe zij vooruitkijken is onder andere te lezen in het volledige artikel. Klik hier om het volledige artikel te lezen.
REGIONAAL BUREAU LEREN/JAARVERSLAG 2020 – 2021 | Pagina
4
Leeswijzer In dit jaarverslag wordt voornamelijk op het niveau van werkprocessen gerapporteerd. Een werkproces is een term die gebruikt wordt in het Jeugd Volg Systeem (JVS), het systeem waarin alle interventies worden geregistreerd die voor jongeren gedaan worden. We werken met 18 verschillende soorten werkprocessen, zoals de werkprocessen ‘Absoluut verzuim’ en ‘Informatie en advies’. Soms is een werkproces in een kwartier afgehandeld, maar veel vaker gaat het om een investering van minstens een uur. Het aantal contacten wisselt ook, dit kunnen er enkele zijn tot wel 40 contactmomenten met leerling, ouders, school en netwerkpartners.
De peildatum voor de jongerenaantallen die in dit verslag genoemd worden, met name onder ‘Doelgroep’, is 01-10-2020. Als in dit jaarverslag wordt gesproken over werkprocessen dan gaat het om de werkprocessen waaraan is gewerkt in de periode van 01-08-2020 tot en met 31-07-2021. De aanduiding ‘-' in de tabellen betekent 0 of geen.
Dit jaarverslag is een dynamisch pdf-bestand. Door middel van verschillende knoppen kunt u gemakkelijk door het document bewegen om snel bij de informatie te komen die voor u interessant is.
In de groene balk onderaan iedere pagina staan de volgende twee knoppen weergegeven.
Bij de meeste tabellen en grafieken staat een knop zodat u kunt doorklikken naar een overzicht op gemeenteniveau.
Inhoud:
Gegevens per gemeente:
Laatst bekeken pagina:
Ga naar…
REGIONAAL BUREAU LEREN/JAARVERSLAG 2020 – 2021 | Pagina
5
Samenvatting Ook in schooljaar 2020-2021 zagen we door de aanhoudende corona situatie een daling van de meeste verzuimmeldingen. Het bij het RBL te melden (langdurig) relatief en luxe verzuim zette dit schooljaar zijn daling ten opzichte van vorig schooljaar voort. Luxe verzuim vertoont zelfs een behoorlijke daling, maar er waren dan ook geen vakantiereizen mogelijk. Absoluut verzuim is daarentegen gestegen, maar zit nog steeds onder het niveau van voorgaande (niet-corona) jaren. De overheid heeft het merendeel van dit schooljaar de opdracht om niet te handhaven herhaald. Scholen zijn gelukkig wel doorgegaan met het doen van preventieve meldingen. Er was immers tijdelijk nog een periode met online lessen en/of onderwijs op afstand. Scholen bleven ook bezorgd om leerlingen bij de (gedeeltelijke) terugkeer naar fysiek onderwijs. Daarbij bleef de rol van de leerplichtambtenaar vooral gericht op verbinding maken tussen de gezinnen en scholen en kijken hoe de leerling weer onderwijs kon volgen. Opnieuw zien we een forse stijging in het aantal werkprocessen ‘Informatie en advies’; ze zijn de operationele ‘vertaling’ van de (voortgezette) rol van de leerplichtambtenaren en trajectbegeleiders om als verbinder zoveel mogelijk preventief schoolverzuim en schooluitval tegen te gaan. Leerplichtige leerlingen zonder schoolinschrijving blijven in onze regio de hoogste prioriteit houden.
We streven er ook in coronatijden naar dat alle jongeren tot 18 jaar op school zitten, tenminste tot het moment waarop de startkwalificatie is behaald. Samen met onze lokale samenwerkingspartners stelt de leerplichtambtenaar alles in het werk om absoluut verzuim op te lossen.
In onze regio zien we dat het aantal voortijdig schoolverlaters gedaald is van 2,0% naar 1,74%. Dit is vergelijkbaar met het landelijk percentage van 2,01%.
Er zijn twee belangrijke factoren die de vsv-daling helpen verklaren. Als eerste de effectieve inzet van alle leerplichtambtenaren en trajectbegeleiders van RBL, professionals scholen, gemeenten en zorgpartijen, die hiervoor een groot compliment verdienen. Ten tweede de verslechterde arbeidsmarkt, waardoor werk voor jongeren een minder aantrekkelijk alternatief voor onderwijs is. De daling van het aantal vsv’ers is een positieve ontwikkeling, maar betekent helaas niet dat de coronacrisis zonder negatieve gevolgen voor vsv zal zijn geweest. De pandemie en de gevolgen die deze heeft op het onderwijs zijn nog niet voorbij. Zo zijn er in het studiejaar 2019-2020, door het vervallen van het centraal examen, jongeren geslaagd en doorgestroomd naar het mbo die dat onder normale omstandigheden niet hadden gedaan. Daarnaast zijn er studenten die door het afstandsonderwijs vereenzamen of studievertraging oplopen en bestaat er het risico dat zij hierdoor ontmoedigd raken en afhaken. Het aantal werkprocessen voor RMC trajectbegeleiding is gedaald van 1.823 naar 1.594. Echter blijkt dat de RMC-begeleiding van jongeren intensiever is geworden. Uit de signalen van scholen, leerplicht, RMC en hulpverlening blijkt dat de complexiteit van casuïstiek toeneemt. Jongeren die uitgevallen zijn van school hebben steeds vaker hulp nodig hebben op meerdere leefgebieden.
De begeleiding kost hierdoor meer tijd en is intensiever.
De meest gebruikte vrijstelling in deze regio blijft de vrijstelling op grond van artikel 5 onder c, het volgen van onderwijs op een school in het buitenland. Zo’n 820 kinderen wonen wel in deze regio, maar volgen in het buitenland (met name in België) onderwijs. Dit is een daling met ruim 30 ten opzichte van vorig jaar.
Ga naar…
REGIONAAL BUREAU LEREN/JAARVERSLAG 2020 – 2021 | Pagina
6
Doelgroep RBL West-Brabant Deze tabellen betreffen het aantal jongeren van 5 tot 23 jaar van de 16 gemeenten die bij de gemeenschappelijke regeling zijn aangesloten. De peildatum is 01-10-2020.
Status
01-10-2020
Leerplichtig
80.089
Kwalificatieplichtig
14.780
Boven leerplichtig*
12.428
Startkwalificatie behaald**
27.864
Totaal
135.161
* 18-23 jarigen die onderwijs volgen en nog geen startkwalificatie hebben behaald ** vwo-, havo- of mbo-diploma op niveau 2 of hoger
Wist je dat… Type onderwijs van laatste schoolinschrijving
01-10-2020
Primair onderwijs*
48.755
Speciaal onderwijs
1.513
Voortgezet speciaal onderwijs
1.941
Voortgezet onderwijs
52.103
Middelbaar beroepsonderwijs
29.105
Geen schoolinschrijving**
1.744
Totaal
135.161
De 49 leerplichtambtenaren, trajectbegeleiders en administratief medewerkers onder het RBL West-Brabant in het schooljaar 2020-2021 hebben gewerkt aan 24.959 werkprocessen, waarvan 12.917 door de Leerplichtambtenaren en trajectbegeleiders. Er zijn 10.398 brieven verstuurd, meer dan 34.992 contacten via email en social media verwerkt, 9.010 telefoongesprekken en zo’n 2.978 gesprekken met leerlingen en/of ouders. Daarnaast namen we in de regio het afgelopen schooljaar deel aan 1.352 externe overleggen. Er zijn minder overleggen geweest, dit heeft ook te maken met de corona periode. Status op 20-10-2021 startkwalificatie
36%
in beeld/in behandeling
29%
vrijstelling
* Het Speciaal Basisonderwijs (SBO) wordt in dit jaarverslag, zoals in de wetgeving (Wet Primair Onderwijs (WPO) en Wet Expertise Centra (WEC)) is aangegeven, gerekend tot de categorie Primair Onderwijs (PO). ** 622 jongeren hebben een startkwalificatie behaald, maar kunnen niet worden ingedeeld in een categorie, omdat voor deze jongeren het type onderwijs van laatste schoolinschrijving ontbreekt is in het systeem. Ga naar…
18%
geen doelgroep meer
6%
schoolinschrijving
4%
overig
8%
*Van de personen die op 01-10-2020 geen schoolinschrijving hadden, was dit op 20-10-2021 de situatie.
REGIONAAL BUREAU LEREN/JAARVERSLAG 2020 – 2021 | Pagina
7
Leerplicht en kwalificatieplicht
vrijstelling thuiszitters
verzuim
overig
Verzuim
We onderscheiden de volgende types verzuim:
werkprocessen zijn in onze regio afgehandeld naar aanleiding van één of meer (types) verzuimmeldingen
4.063
Absoluut
Absoluut:
leer- of kwalificatieplichtige leerling zonder schoolinschrijving
Relatief:
leer- of kwalificatieplichtige leerling met schoolinschrijving en verzuimt zonder geldige reden (les- of praktijktijd)
Langdurig relatief
leer- of kwalificatieplichtige leerling met schoolinschrijving en er is sprake van ongeoorloofd verzuim dat langer dan vier weken duurt
Luxe:
leer- of kwalificatieplichtige leerling gaat zonder toestemming tijdens de schoolperiode met vakantie
258
Luxe 82
Totaal verzuimprocessen 4.063
Relatief 3.635
Langdurig relatief 88
! Ga naar…
Het RBL benadrukt het belang van het melden van verzuim. Alle medewerkers van het RBL West-Brabant zetten in op een betere registratie en melding door de scholen. Frequent contact met en bezoek aan de scholen is één van de voorwaarden om het verzuim goed in beeld én geregistreerd te krijgen. Het aantal werkprocessen is hoger dan het aantal leerlingen. Dit betekent dat er in sommige gevallen sprake was van meerdere verzuimmeldingen bij één leerling.
3,93% = verzuimpercentage relatief en luxe verzuim Dit is de verhouding tussen het aantal leerlingen van 5 tot 18 jaar en het aantal werkprocessen relatief en luxe verzuim (2018-2019: 4,45%, 2019-2020: 3,99%) Bij de meeste vormen van het bij RBL te melden verzuim is sprake van een voortzetting van een daling ten opzichte van vorig schooljaar. Luxe verzuim vertoont zelfs een extreme daling (geen vakantiereizen mogelijk). Absoluut verzuim is gestegen, maar zit nog steeds onder het niveau van voorgaande (niet-corona) jaren. Scholen zijn doorgegaan met het doen van preventieve meldingen, omdat leerlingen uit beeld dreigden te raken (tijdens de periode van onderwijs op afstand) of omdat de school zich zorgen maakte bij de (gedeeltelijke) terugkeer naar fysiek onderwijs. Daarbij bleef de rol van de leerplichtambtenaar vooral gericht op verbinding maken tussen de gezinnen en scholen en kijken hoe de leerling weer onderwijs kon volgen. Over het algemeen blijft de aandacht steeds vaker gaan naar het verlenen van zorg en begeleiding (à la de MAS-methode) waarbij (uiteindelijk) handhaving ook nodig kan zijn.
REGIONAAL BUREAU LEREN/JAARVERSLAG 2020 – 2021 | Pagina
9
Absoluut verzuim 258
werkprocessen ‘absoluut verzuim’ die door de leerplichtambtenaren in behandeling zijn genomen (2019-2020: 211 en 2018-2019: 288). De meest voorkomende uitstroomreden is: (terug) naar school.
Vanaf hier gaat het niet meer om het aantal jongeren in West-Brabant maar om het aantal werkprocessen dat door het RBL West-Brabant in behandeling werd genomen. Leerplichtige leerlingen zonder schoolinschrijving hebben de hoogste prioriteit. De leerplichtambtenaar zal alles in het werk stellen om absoluut verzuim op te lossen. De leerplichtambtenaar heeft de mogelijkheid om sanctionerend op te treden indien ouders en leerlingen niet voldoen aan de verplichtingen uit de Leerplichtwet door een proces-verbaal op te maken tegen de ouders. Steeds vaker wordt op een andere manier dan met sanctionerend optreden geprobeerd de leerling (samen met de lokale partners) terug naar school te leiden, via begeleiding of inschakeling van de juiste hulpverlening. Onderstaande tabel geeft weer hoe meldingen van absoluut verzuim door leerplichtambtenaren zijn afgerond. Uitstroomreden
2019-2020
2020-2021
(Terug) naar school
88
109
Afgedaan
1
3
Heeft vrijstelling (aangevraagd)
28
53
Verhuisd
39
28
Anders*
55
65
Totaal
211
258
*Anders: Hieronder vallen de volgende uitstroomredenen: hoogst haalbare bereikt, gesloten geplaats, onterechte melding, MBO niveau 2 niet haalbaar, onderzoek BRP (basisregistratie personen) en overdracht naar de trajectbegeleider RMC vanwege het bereiken van de 18-jarige leeftijd.
Ga naar…
Er is sprake van absoluut verzuim als een leer-/kwalificatieplichtige jongere niet op een school staat ingeschreven. Leerlingen van 5 tot 18 jaar moeten naar school zolang ze geen startkwalificatie hebben behaald. Als een leerling niet naar school gaat zonder geldige reden, dan is dat een overtreding van de Leerplichtwet. De centrale regionale administratie verwerkt administratief veel absoluut verzuimmeldingen. De administratie gaat na of een brief verzonden moet worden wanneer een kind geen inschrijving blijkt te hebben en handelt zaken af waardoor de leerplichtambtenaren in de regio worden ontlast. Ook schrijft de administratie ouders aan van kinderen die binnenkort 5 jaar worden en nog geen schoolinschrijving hebben. In het verleden werden ouders aangeschreven vanuit een werkproces absoluut verzuim bij het bereiken van de leerplichtige leeftijd. Door ze net daarvoor aan te schrijven, wordt eerder een beroep op vrijstelling gedaan. Deze proactieve inzet van de regionale administratie leidt tot eerdere duidelijkheid omtrent de schoolinschrijving of een mogelijk beroep op vrijstelling. Verder hebben wij te maken met een relatief grote groep leerlingen die in België op school zit, met name in de gemeenten langs de grens. Ook die ouders krijgen een informatiebrief, voor de start van het nieuwe schooljaar over de verlening van de vrijstelling van inschrijving in Nederland.
Cijfers waarstaatjegemeente.nl Vaak wordt voor cijfers over o.a. absoluut verzuim ook gekeken naar waarstaatjegemeente.nl. Die aantallen komen niet overeen met de aantallen in dit jaarverslag. In het jaarverslag wordt gekeken naar het aantal afgehandelde werkprocessen. De informatie op waarstaatjegemeente.nl is gebaseerd op de artikel 25 rapportage oftewel leerplichttelling. Dat betreft het aantal personen waarbij sprake is geweest van vrijstelling, verzuim, proces-verbaal of thuiszitten.
REGIONAAL BUREAU LEREN/JAARVERSLAG 2020 – 2021 | Pagina
10
Relatief verzuim 3.635
werkprocessen ‘Relatief verzuim’ die door de leerplichtambtenaren in behandeling zijn genomen (2018-2019: 4.128 , 2019-2020: 3.664)
693
waarschuwingen afgegeven vanwege relatief verzuim
128
afdoeningen ingezet vanwege relatief verzuim
In deze tabel staat het aantal werkprocessen gespecificeerd naar het type onderwijs dat de leerling volgde. Bij de afhandeling van verzuimmeldingen wordt gewerkt volgens de Methodische aanpak schoolverzuim (MAS). Hierbij staat niet de strafrechtelijke aanpak centraal, maar wordt primair ingezet op preventie en (vrijwillige) jeugdhulp. Onderwijssoort
2019-2020
2020-2021
Primair onderwijs
481
372
Speciaal onderwijs
42
38
Voortgezet speciaal onderwijs
176
198
Voortgezet onderwijs
1.975
2.196
Middelbaar beroepsonderwijs
965
827
Soort onderwijs niet aangeduid
25
4
Totaal
3.664
3.635
Drempels wegnemen door samen te werken aan oplossingen De Gemeenschappelijke Regeling dateert uit 2012. De wereld is in tien jaar tijd flink veranderd. Het recht op onderwijs vinden we allemaal ontzettend belangrijk. Laten we dan niet zelf allerlei drempels opwerpen, maar laten we meer vanuit de bedoeling gaan werken. Hoe kunnen we de jongeren nog meer centraal stellen dan we al doen? Aan de bevlogenheid van het team zal het in elk geval niet liggen.” Klik hier om het volledige interview met Cas Christiani, Ketenmanager Jeugd in Breda, te lezen. Ga naar…
Er is sprake van relatief verzuim als een leer-/kwalificatieplichtige jongere wel in een school staat ingeschreven, maar zonder geldige reden les- of praktijktijd verzuimt. Relatief verzuim is de officiële benaming in de leerplichtwet voor spijbelen. De school zelf blijft verantwoordelijk voor de behandeling van het korter durende relatief verzuim. Een afhandeling is een maatregel waarmee de Leerplichtwet kan worden gehandhaafd. Afhandelingen zijn gebonden aan regels van het Openbaar Ministerie. Afhankelijk van de situatie kunnen de volgende afhandelingen worden toegepast: waarschuwing, Halt-verwijzing of het opmaken van een proces-verbaal. Halt-verwijzingen en processen-verbaal worden altijd besproken met het Openbaar Ministerie. Er zijn minder leerlingen dan werkprocessen: sommige leerlingen hebben meerdere afhandelingen op hun naam (recidive). Afhandelingen
2019-2020
2020-2021
Proces-verbaal
57
63
Aanvullend proces-verbaal
12
9
Proces-verbaal met melding SVB
1
-
Verwijzing Halt
60
56
Totaal
130
128
Leerlingen met werkproces(sen)
118
113
Verzuim leidt niet altijd tot een proces-verbaal, vaak wordt er een waarschuwing gegeven aan de jongere. Dit kan een mondelinge of schriftelijke waarschuwing zijn zonder een gesprek, of een schriftelijke waarschuwing na een gesprek met de jongere. 693
waarschuwingen ‘Relatief verzuim’ (2018-2019: 1.708, 2019-2020: 1.198)
REGIONAAL BUREAU LEREN/JAARVERSLAG 2020 – 2021 | Pagina
11
Luxe verzuim 82
werkprocessen ‘Luxe verzuim’ die door de leerplichtambtenaren in behandeling zijn genomen (2018-2019: 277, 2019-2020: 224)
27
waarschuwingen afgegeven vanwege luxe verzuim
17
afhandelingen ingezet vanwege luxe verzuim
We weten uit ervaring dat in een gemeente waar het luxe verzuim als speerpunt onder de aandacht wordt gebracht een reactie ontstaat. De ene school gaat daardoor strakker beleid voeren en staat steeds minder verlof buiten de vakantie toe. Andere scholen gaan meer zelf beslissen en melden minder bij de leerplichtambtenaar. Dit is wettelijk toegestaan. Als het gaat om een verlofaanvraag van minder dan 10 dagen, dan ligt de beslissingsbevoegdheid bij de directie van de school. Over verlofaanvragen van meer dan 10 dagen beslist de leerplichtambtenaar. Wordt er zonder toestemming buiten de schoolvakanties verzuimt, dan spreken we van luxe verzuim. In deze tabel is het aantal luxe verzuimers vermeld naar het type onderwijs dat de leerling volgde. Het aantal werkprocessen luxe verzuim is gedaald met 142. Het grootste deel van het schooljaar waren er vanwege corona negatieve reisadviezen, waardoor mensen niet op vakantie konden. Dit is terug te zien in het aantal meldingen luxe verzuim.
Onderwijssoort
2019-2020
2020-2021
Primair onderwijs
161
55
Speciaal onderwijs
2
3
Voortgezet speciaal onderwijs
2
3
Voortgezet onderwijs
52
19
Middelbaar beroepsonderwijs
7
2
Soort onderwijs niet aangeduid
-
-
Totaal
224
82
Ga naar…
Er is sprake van luxe verzuim als een leer-/kwalificatieplichtige jongere zonder toestemming van de schooldirecteur of leerplichtambtenaar tijdens de schoolperiode met vakantie gaat. In principe is een vakantie tijdens de schoolperiode niet toegestaan, tenzij de ouders vanwege hun beroep of bedrijf niet in de schoolvakantie op vakantie kunnen. De ouders moeten in zo’n geval toestemming vragen voor verlof. In deze tabel is te zien welke afhandelingen (voorheen ‘afdoeningen’) zijn ingezet bij werkprocessen luxe verzuim. Bij luxe verzuim zijn de ouders de eerstverantwoordelijken. Afhandelingen
2019-2020
2020-2021
Proces-verbaal
52
17
Aanvullend proces-verbaal
-
-
Totaal
52
17
Leerlingen met werkproces(sen)
52
17
Verzuim leidt niet altijd tot een proces-verbaal, vaak wordt er een waarschuwing gegeven aan de jongere. Dit kan een mondelinge of schriftelijke waarschuwing zijn zonder een gesprek, of een schriftelijke waarschuwing na een gesprek met de jongere. 27
waarschuwingen ‘Luxe verzuim’ 2018-2019: 132, 2019-2020: 106
REGIONAAL BUREAU LEREN/JAARVERSLAG 2020 – 2021 | Pagina
12
Vrijstelling 1.192
jongeren hebben een vrijstelling van inschrijving (2018-2019: 1.210, 2019-2020: 1.237)
De meest gebruikte vrijstelling in de regio (met name Baarle-Nassau, Roosendaal, Woensdrecht, Zundert) is artikel 5 onder c, vanwege het volgen van onderwijs op een school in het buitenland. Dit zijn voornamelijk scholen in België, waar kinderen uit de grensstreek naartoe gaan.
De Leerplichtwet 1969 definieert een aantal gronden waarop vrijstelling van de leerplicht van rechtswege ontstaat of mag worden verleend. De gronden lopen uiteen van lichamelijke of psychische belemmeringen om volledig dagonderwijs te volgen, tot bezwaar tegen de richting van de school of het op een andere manier volgen van voldoende onderwijs. Bij de behandeling van een vrijstelling wordt altijd gekeken naar de reden van de aanvraag en het onderwijsbelang van het kind. Daarnaast stemt de leerplichtambtenaar af met het samenwerkingsverband PO of VO, omdat zij het beste zicht hebben op wat mogelijk nog wel kan op het gebied van onderwijs. En wordt afgestemd met het Sociaal Domein van de gemeente. Een vrijstelling kan worden afgegeven voor (een gedeelte van) een schooljaar. In de tabel hiernaast staan leerlingen die dit schooljaar een vrijstelling van inschrijving hadden.
20192020
20202021
-
2
1
-
Artikel 5 onder a vrijstelling van inschrijving op een school wegens lichamelijke of psychische ongeschiktheid
277
262
Artikel 5 onder b vrijstelling van inschrijving op een school wegens bezwaar tegen de richting van het onderwijs
35
41
Artikel 5 onder c vrijstelling van inschrijving op een school wegens inschrijving op een school in het buitenland
857
821
Artikel 5a trekkende bevolking
3
1
64
65
1.237
1.192
Artikel 3a vervangende leerplicht 14 jarigen Artikel 3b vervangende leerplicht laatste leerplichtige jaar
Artikel 15 vrijstelling wegens het volgen van ander onderwijs Totaal
Ga naar…
REGIONAAL BUREAU LEREN/JAARVERSLAG 2020 -2021 | Pagina
13
Langdurig relatief verzuim (thuiszitters) 1/2 88
personen waarbij ‘Langdurig relatief verzuim’ is gemeld die door de leerplichtambtenaren in behandeling zijn genomen (2018-2019: 125)
76%
van de thuiszitters in deze regio zat langer dan 3 maanden thuis in schooljaar 2020/2021.
In ongeveer 76% van de gevallen is het thuiszitten binnen het schooljaar opgelost. De voornaamste redenen voor thuiszitten hebben te maken met psychische klachten of gezins- of gedragsproblematiek. Er is sprake van langdurig relatief verzuim (voorheen thuiszitter) als een leer-/kwalificatieplichtige jongere staat ingeschreven op een school of onderwijsinstelling en deze ongeoorloofd langer dan 4 aaneengesloten weken niet bezoekt.
In deze tabel is het aantal langdurig relatief verzuimers (voorheen thuiszitters) vermeld naar het type onderwijs dat de leerling volgde. Deze West-Brabantse jongeren zaten op enig moment 4 weken of langer ongeoorloofd thuis. In de meeste gevallen is het thuiszitten binnen het schooljaar opgelost. psychische klachten De cijfers in deze tabel zijn gebaseerd op de artikel 25 rapportage, gezinsproblematiek oftewel de leerplichttelling. Deze hebben dan ook een andere gedragsproblematiek peildatum, namelijk 02-10-2020 in plaats van 31-07-2020 zoals bij weigert naar school te gaan andere tabellen in dit jaarverslag. geen passende school te vinden / verwijdering Onderwijssoort
20192020
20202021
Primair onderwijs (incl. SBO)
18
22
Voortgezet speciaal onderwijs
24
27
Voortgezet onderwijs
53
39
Middelbaar beroepsonderwijs
6
0
Totaal gemelde langdurig relatief verzuimers
101
88
Totaal opgelost (incl. 18 jaar geworden of verhuisd)
72
67
Actuele langdurig relatief verzuimers
29
21
Ga naar…
Oorzaak
verhuizing lichamelijke klachten / medisch wachtlijstproblematiek school (wachtlijst) behandeling / hulpverlening onbekend 0%
5%
10% 15% 20% 25% 30% 35%
Uitstroom Naar een andere school Terug naar school van herkomst Dagbesteding Vrijstelling Voltijd zorgtraject Schoolvervangend traject Overdracht RMC Verhuisd buiten de regio Werkt/Is gaan werken onbekend 0%
5%
10% 15% 20% 25% 30% 35%
REGIONAAL BUREAU LEREN/JAARVERSLAG 2020 - 2021 | Pagina
14
Overig In deze tabel zijn de overige leerplicht werkprocessen vermeld die zijn afgehandeld door de leerplichtambtenaren en trajectbegeleiders. Werkprocessen die alleen administratief zijn afgehandeld, zijn hier niet in meegenomen. Onderwijssoort
20192020
20202021
Zorgadviesteam serieuze zorgsignalen die mogelijk gaan leiden tot verzuim of uitval (voorheen ‘Zorg en preventie’)
450
417
Informatie en advies vragen van diverse aard die beantwoord worden
2.748
3.538
Monitoring 18- indien na afsluiting van een werkproces toch behoefte is een tijdje de vinger aan de pols te houden (voorheen ‘Nazorg’.)
238
125
Dreigende verwijdering meldingen van school dat een leerling verwijderd dreigt te worden, waardoor mogelijk schooluitval ontstaat
28
26
Verlof gewichtige omstandigheden meer dan 10 dagen Verlofaanvragen van meer dan 10 schooldagen wegens gewichtige omstandigheden artikel 11 onder g van de Leerplichtwet 1969
23
33
Zomeractie jongeren benaderen die tussen wal en schip dreigen te raken bij de overstap van VO naar MBO
159
343
Totaal werkprocessen
3.646
4.482
Totaal leerlingen
2.933
3.694
Ga naar…
Ook in deze tabel zien we een verschillen bij bijna alle soorten werkprocessen. Informatie en advies is opnieuw gestegen. Dit heeft te maken met contact dat er met scholen of ouders is geweest over hoe om te gaan met de nieuwe situatie. Scholen hebben niet altijd via DUO gemeld, omdat de situatie niet altijd duidelijk was. In de tweede helft van vorig schooljaar was ditzelfde beeld te zien. Er zijn minder zorgadviesteam-overleggen geweest vanwege schoolsluitingen. Er is een forse stijging te zien in het aantal leerlingen dat is gemeld in het kader van de overstap VO-MBO. Eén van de reden daarvoor is dat voorheen voor deze groep 2 werkprocessen werden gebruikt: Zomeractie en Overstap. Sinds schooljaar 20202021 wordt alles afgehandeld binnen één werkproces, namelijk Overstap. Daarnaast zijn we in het voorjaar en de zomer bezig geweest met de aansluiting op de landelijke Voorziening Vroegtijdig Aanmelden (VVA). Ook dit heeft geleid tot een stijging in het aantal werkprocessen.
Starten bij RBL in coronatijd: Laura van Gijzen en Piet Raaijmakers namen de uitdaging aan Midden in coronatijd zijn RMC-trajectbegeleider Laura van Gijzen en leerplichtambtenaar Piet Raaijmakers gestart in hun nieuwe functies bij RBL West-Brabant. Beiden hebben een commerciële achtergrond, maar voelen zich nu helemaal op hun plek in hun maatschappelijke rol. “Maatwerk bieden aan jongeren op een cruciaal moment in hun leven, dat is het mooiste wat er is.” De toenemende spanningen in gezinnen en het toenemend aantal kwetsbare jongeren is wat hen opvalt. Klik hier om het volledige artikel te lezen.
REGIONAAL BUREAU LEREN/JAARVERSLAG 2020 – 2021 | Pagina
15
Regionaal Meld- en Coördinatiepunt en VSV RMC trajectbegeleiding VSV cijfers van OCW
Vangnet
overig
Voortijdig schoolverlaters
OnMyWay JIKP
RMC trajectbegeleiding Jongeren (18+) in onze regio hebben begeleiding gehad van een leerplichtambtenaar of trajectbegeleider in het schooljaar 2020-2021 (20192020: 1.708)
Er is afgelopen schooljaar veel focus geweest op het begeleiden van jongeren naar een andere opleiding of naar werk. We hebben in de gehele regio sterk ingezet op de begeleiding van de ‘nieuwe’ voortijdig schoolverlaters, met als positief gevolg dat jongeren in elke gemeente actief zijn begeleid. Met de invoering van nieuwe maatregelen Voorkomen voortijdig schoolverlaten (vsv) krijgt de begeleiding van deze doelgroep ook de komende periode een krachtige impuls. Het accent ligt niet alleen op het behalen van de startkwalificatie, maar ook op het begeleiden van kwetsbare jongeren zonder startkwalificatie naar kansrijkere posities in de maatschappij. Uitstroomreden na begeleiding door leerplichtambtenaar/trajectbegeleider
20192020
20202021
Geen doelgroep meer: jongeren die 23 zijn geworden, buiten de regio zijn verhuisd, startkwalificatie hebben behaald
64
40
Tijdelijk niet plaatsbaar: jongeren die tijdelijk niet in staat zijn onderwijs te volgen, bijv. omdat er eerst hulpverlening nodig is, ze de taal nog onvoldoende beheersen of een schoolvervangend traject volgen.
231
194
Werk
571
442
Onterechte melding: jongeren bij wie kort na de melding bleek dat er toch sprake was van een schoolinschrijving of startkwalificatie
239
233
Aangemeld bij opleiding: jongeren die al zijn aangemeld voor een opleiding voor het komende schooljaar, maar nog geen schoolinschrijving hebben
212
163
Begeleiding beëindigd, zonder opgaaf van reden door cliënt
351
353
Opleiding (continuering of andere)
155
169
Totaal aantal werkprocessen
1.823
1.594
Ga naar…
“Alle hens aan dek om kwetsbare jongeren een nieuwe start te bieden” In dit artikel vertellen RMC-coördinator Marieke Bart (namens de gemeenten) en Annemiek van Schilt (namens het onderwijs) hoe beroepsopleider Curio en RBL West-Brabant intensief samenwerken om kwetsbare jongeren te ondersteunen bij het maken van een vervolgstap naar een passende plek in de samenleving.
79
RMC-trajecten zijn preventief opgestart terwijl er nog sprake was van een schoolinschrijving (schooljaar 2019-2020: 635) SUWI prioriteit (aantal unieke jongeren = 350) 44%
4% 5 - Uitkering UWV/GSD
1%
3% (leeg)
3% 4 - Uitkering UWV/GSD en inkomen uit werk
3 - Inkomen uit werk > €300
1 - Geen gegevens SUWI
2 - Inkomen uit werk < €300
10%
8%
5W - WAJONGuitkering
28%
0 - Niet in bestand
1.493
REGIONAAL BUREAU LEREN/JAARVERSLAG 2020 – 2021 | Pagina
17
Jongeren in kwetsbare positie (JIKP) 5.786
unieke jongeren in startsets JIKP (2017-2018 en/of 2018-2019 en/of 2019-2020 en/of 2020-2021) 1.877 Jongeren in startset JIKP 2020-2021
6%
1.735 Jongeren in startset JIKP 2019-2020
9%
1.491 Jongeren in startset JIKP 2018-2019
11% 9%
1.545 Jongeren in startset JIKP 2017-2018
25%
De minister van OCW wil voor jongeren in kwetsbare positie de risico's op uitval beperken en passende begeleiding voor deze jongeren versterken. Daarom hebben burgermeesters en wethouders sinds 1 januari 2017 de taak om de doelgroep jongeren in kwetsbare positie te volgen. Deze taak is bij de RMC belegd. De startset JIKP die jaarlijks in november geleverd wordt door het ministerie van OCW wordt gebruikt als bron voor de te monitoren jongeren. De startset bevat jongeren die op 1 oktober van een jaar (t) schoolgaand zijn en onderwijs volgen in het VMBO-BB, PRO, VSO of MBO1 en op 1 oktober van het volgende jaar (t+1) zitten in MBO1, MBO2 of het onderwijs hebben verlaten. Deze jongeren zitten in de leeftijdsgroep 16 tot en met 22 jaar, waarbij de peildatum 1 oktober van (t+1) is.
56% 25%
6% 29%
41% 6%
40%
20%
12%
26%
12%
28%
10%
22%
8%
Startset JIKP (N=5.786)
1463; 25%
716; 12%
1731; 30%
560; 10% 1316; 23%
Reguliere vsv’ers die uitvallen binnen het MBO en ooit tot de kwetsbare doelgroep behoorden, blijven we zien als jongeren in een kwetsbare positie totdat ze 23 zijn geworden of een startkwalificatie hebben behaald (bron: standaard monitor JIKP van Ingrado versie 3.0 december 2019).
Bovenstaande grafiek laat de status van de jongeren uit de startsets JIKP zien op peildatum 14-10-2021.
We gebruiken de startset JIKP van DUO. Daarnaast hebben we een werkproces Kwetsbare Jongeren om de totale groep te monitoren. Dit gebruiken we preventief voor jongeren die uitstromen uit PRO VSO, al voordat ze in de startset van DUO zitten. Naar deze groep gaan we niet voortdurend brieven sturen, maar wel monitoren dat er nazorg verleend blijft door de partij bij wie dat hoort. Of we nemen ze mee in de groepsaanpak vanuit RBL West-Brabant, OnMyWay (zie ook pagina 21).
Het merendeel (82%) uit de categorie ‘overig’ heeft op 14-10-2021 de DUO status geen startkwalificatie. Deze jongeren zijn of worden binnenkort benaderd volgens de vsv aanpak. Twee procent heeft de DUO status ‘vrijstelling’. De overige 8% heef de duo status ‘geen vsv’ en 7% de status ‘uit praktijkonderwijs’. Deze jongeren zijn al benaderd of worden benaderd, maar op een andere wijze dan de vsv jongeren.
Ga naar…
Jongeren uit de categorie ‘overig’ worden benaderd door een leerplichtambtenaar of trajectbegeleider.
REGIONAAL BUREAU LEREN/JAARVERSLAG 2020 – 2021 | Pagina
18
Overig In deze tabel zijn de overige RMC-werkprocessen vermeld die zijn afgehandeld door de trajectbegeleiders. Werkprocessen die alleen administratief zijn afgehandeld, zijn hier niet in meegenomen. Onderwijssoort
20192020
20202021
Verzuim 18+ Verzuim door 18+-ers door de school gemeld aan het RBL
1.398
1.449
In beeld VSV'ers (18+) die niet bereikbaar zijn of aangeven niet begeleid te willen worden, worden gemonitord en periodiek benaderd
81
137
Totaal werkprocessen
1.479
1.586
Totaal leerlingen
1.117
1.144
Ga naar…
Het afgelopen jaar is onverminderd aandacht besteed aan verzuim onder leerlingen van 18 jaar en ouder. We brengen een duurzame beweging op gang die bijdraagt aan preventie van Verzuim 18+ en van voortijdig schoolverlaten. Ook bij de 18+-ers is een verdere daling te zien in het aantal verzuimmeldingen. Ook bij deze groep heeft dit te maken met de veranderde situatie door corona. Scholen hebben leerlingen gemeld die geen lessen op afstand volgden. Onze trajectbegeleiders hebben bij deze jongeren deurbezoeken afgelegd of ze telefonisch benaderd om te kijken wat er nodig was om ze weer onderwijs te laten volgen.
REGIONAAL BUREAU LEREN/JAARVERSLAG 2020 – 2021 | Pagina
19
On my way 263
Jongeren hebben in de afgelopen 6 jaar een traject gevolgd van On my Way
In het voorjaar hebben in team Oost (Breda, Oosterhout, Geertruidenberg, Baarle-Nassau, Rucphen, Drimmelen, Moerdijk, Alphen-Chaam, Zundert en Etten-Leur) 18 jongeren deelgenomen aan het programma van On my Way. In het najaar staat een volgende groep op de planning.
Als je 18 jaar bent, ben je niet meer wettelijk verplicht een startkwalificatie te behalen. Je mag dan ook gaan werken als je geen startkwalificatie hebt. Maar omdat je mogelijkheden op de arbeidsmarkt beter zijn als je wel een startkwalificatie hebt, stimuleren wij jongeren tot 23 jaar om deze toch te behalen en hun kansen op de arbeidsmarkt te vergroten.
In team West (Bergen op Zoom, Halderberge, Roosendaal, Steenbergen en Woensdrecht) heeft één groep plaatsgevonden van zes deelnemers. In november staat een tweede groep op de planning. Ook is team West vanaf deze zomer een promotiecampagne gestart om OMW meer onder de aandacht te brengen. De COVID-19 periode en het hierna aantrekken van de arbeidsmarkt (met name de logistieke sector) hebben gezorgd voor een daling van het aantal deelnemers.
Tijdens het programma On my Way kunnen jongeren tussen de 18 en 23 jaar (zonder startkwalificatie) deelnemen aan een traject van 8 dagen in 4 weken. Ze volgen een gevarieerd en actief programma waarin jongeren aan de slag gaan met workshops om erachter te komen wie ze zijn, wat ze willen, wat ze kunnen en wat de eerste stap richting toekomst kan zijn. Kijk voor meer informatie op de website: www.omwwb.nl
Team Altena is druk bezig met het opzetten van een programma en gaat in het voorjaar van 2022 starten. Het uitgangspunt is twee groepen van 10 deelnemers per jaar per team. OMW2021 t/m sept (N=24) 4% OMW2020 (N=29) OMW2019 (N=38)
33%
4%
17% 26%
25%
33%
41%
3%
24%
14%
24%
16%
21%
13%
Status op 15-10-2021 geen doelgroep meer schoolinschrijving
OMW2018 (N=66) OMW2017 (N=85)
52%
12% 12%
66%
17%
8%
5% 12% 14% 4%
startkwalificatie uitkering of inkomen uit werk >€300,overig
OMW2016 (N=24)
Ga naar…
96%
4%
REGIONAAL BUREAU LEREN/JAARVERSLAG 2020 – 2021 | Pagina
20
Vangnet 88
Jongeren zijn besproken in het jaar 2020.
Voor het RBL West-Brabant heeft het creëren van een sluitend regionaal vangnet al jarenlang prioriteit in de aanpak van voortijdig schoolverlaten. We willen iedere jongere in een kwetsbare positie tijdig in beeld hebben. Het RBL, onderwijs, sociaal domein en alle andere partners in de verzuimketen spannen zich in om het recht op onderwijs voor alle jongeren te waarborgen. Daarmee wordt geprobeerd jongeren zoveel mogelijk de kans te bieden om een startkwalificatie te behalen. Als dat niet mogelijk is, kijken we breed naar wat jongeren nodig hebben om een zelfstandige plek in de samenleving te vinden. We leggen verbinding tussen onderwijs, zorg en arbeid. Dit is niet zonder reden: de negatieve maatschappelijke gevolgen van schooluitval zijn veelvuldig en hebben daarnaast een langdurige impact op de loopbaanontwikkeling van jongeren. Met het regionaal vangnet en de ketenaanpak investeren we in de toekomst. vangnet2021 t/m okt (N=49) 4%
51%
22%
De vangnetcoördinator wordt ingeschakeld als professionals vastlopen bij de begeleiding van moeilijk plaatsbare en kwetsbare jongeren, jongeren met schulden of andere financiële problemen of jongeren met een complexe problematiek in het onderwijs. Voor leerplichtambtenaren, RMCtrajectbegeleiders en ketenpartners fungeert de vangnetcoördinator als vraagbaak en breekijzer voor oplossingen bij complexe casuïstiek. Daarnaast heeft de vangnetcoördinator een belangrijke rol bij het verbeteren van processen met betrekking tot instroom, doorstroom en uitstroom van jongeren in het voortgezet onderwijs en het mbo. De coördinator zorgt voor verbinding tussen grote ketenpartners zoals de samenwerkingsverbanden vo en het mbo en signaleert en escaleert beleidsmatige knelpunten.
22% Status op 27-10-2021
vangnet2020 (N=88) 3%
49%
5% 17%
26%
geen doelgroep meer schoolinschrijving
vangnet2019 (N=81)
14%
33%
9%
23%
21%
startkwalificatie uitkering of inkomen uit werk >€300,-
vangnet2018 (N=40)
vangnet2017 (N=33)
Ga naar…
20%
28%
39%
3%
12%
30%
18%
20%
18%
overig
12%
REGIONAAL BUREAU LEREN/JAARVERSLAG 2020 – 2021 | Pagina
21
Voortijdig schoolverlaters 5.992
(lokale cijfers RBL West-Brabant)
jongeren (18 t/m 22 jaar) wonen in onze regio zonder startkwalificatie en schoolinschrijving (2019-2020: 4.029), waarvan:
1.295
jongeren in schooljaar 2020-2021 in beeld kwamen met een schooluitschrijving en zonder startkwalificatie en daarmee als dreigend voortijdig schoolverlater actief zijn benaderd om te voorkomen dat ze definitief vsv’er worden. (2019-2020: 1.081) 919 jongeren van 13 t/m 22 jaar zijn nieuwe vsv’er in de DUO-meting : dit zijn jongeren die op 01-10-2019 een schoolinschrijving hadden en op 01-10-2020 geen schoolinschrijving meer hebben en geen startkwalificatie hebben behaald (Bron: DUO RMC Factsheet Convenantjaar 2016-2017). Zie voor meer informatie over deze groep de volgende pagina.
3.080
jongeren vóór schooljaar 2020-2021 in beeld kwamen met een schooluitschrijving en zonder startkwalificatie (2019-2020: 1.952).
1.617
jongeren hebben geen schoolinschrijving gehad volgens de informatie van DUO (2019-2020: 996).
Leeftijd op 14-10-2021 (N=5.992)
SUWI prioriteit op 14-10-2021 (N=5.992) 2473
429
438
5W WAJONGuitkering
3
5Uitkering UWV/GSD
141
4W WAJONGuitkering…
3 - Inkomen uit werk > €300
1 - Geen gegevens SUWI
Niet in bestand of onbekend
2 - Inkomen uit werk < €300
439
250
4Uitkering UWV/GSD…
1819 1155
1225
19
20
1359
1462
791
18
21
22
1.617 jongeren hebben nooit eerder een schoolinschrijving gehad volgens de informatie van DUO. Zij worden daarom door DUO ook niet als vsv’er gezien. (2019-2020: 996). Het grootste deel van deze jongeren woont in de gemeenten Breda (50%), Roosendaal (9%) en Steenbergen (6%). Het gaat met name om arbeidsmigranten, buitenlandse studenten en vluchtelingen. Circa 16% van deze groep heeft de Roemeense nationaliteit en 15% de Poolse nationaliteit. De meeste jongeren hebben zich vrij recent in deze regio gevestigd: datum inschrijving in Nederland: 62% in 2021, 19% in 2020 en 9% in 2019. Ook deze jongeren worden door RBL benaderd om na te gaan wat hun situatie is en of er begeleiding nodig is. Ga naar…
REGIONAAL BUREAU LEREN/JAARVERSLAG 2020 – 2021 | Pagina
22
VSV-cijfers van het Ministerie van OCW Het Ministerie van OCW investeert onverminderd in het terugdringen van voortijdig schoolverlaten. De aandacht van het ministerie van OCW voor voortijdig schoolverlaten wordt gecontinueerd in de periode 2017-2020. Met een financiële impuls van ongeveer gelijke omvang als de voorgaande jaren zal het aantal vsv’ers teruggebracht worden naar landelijk maximaal 20.000 per jaar. De samenwerking tussen de scholen en het RBL West-Brabant en de maatregelen uit het programma ‘gehoord, gezien en geholpen worden’ dragen er aan bij dat we het aantal nieuwe voortijdig schoolverlaters terugdringen. De grootste groep voortijdig schoolverlaters had als laatste schoolinschrijving een onderwijsinstelling voor middelbaar beroepsonderwijs (MBO). Bij het verder terugdringen van het aantal voortijdig schoolverlaters is daar nog de meeste winst te behalen.
Totaal RMC-regio 34: West-Brabant
Aantal vsv’ers
% vsv
VO
MBO
2005-2006
52.939
2.306
4.4%
729
1.577
2011-2012
53.730
1.644
3.1%
493
1.151
2012-2013
53.373
1.077
2.0%
176
901
2013-2014
53.814
1.053
2.0%
169
884
2014-2015
53.990
960
1.8%
164
796
2015-2016
53.580
875
1.6%
139
736
2016-2017
54.155
954
1.8%
154
800
2017-2018
53.830
981
1.8%
153
828
2018-2019
53.260
1.086
2.0%
164
922
2019-2020
52.882
919
1.74%
104
815
Zowel het landelijk percentage als het percentage in onze regio is dit jaar gedaald. Zie eventueel voor meer info: https://www.onderwijsincijfers.nl/kengetallen/onderwijs-algemeen/leerlingenen-studenten/prestaties-voortijdig-schoolverlaten De cijfers over schooljaar 2019/20 zijn de voorlopige cijfers. NB: Met ingang van schooljaar 2016-2017 wordt door het ministerie voor de berekening van de vsv-cijfers (als gevolg van een kwaliteitsslag) gebruik gemaakt van een volledig geautomatiseerde bestandskoppeling in ons datawarehouse. Dit heeft geleid tot een opwaartse correctie van het landelijk aantal. Door deze verschillende rekenmethodes is een één-op-één vergelijking van de cijfers met eerdere jaren niet geheel mogelijk.
% vsv
4,4% 3,4%
3,1%
2,0%
2,0%
1,8%
1,6%
1,8%
1,7%
2,0%
1,7%
Het landelijk percentage in schooljaar 2019/2020 is 1,72%. Het Ministerie van OCW heeft een landelijk doelstelling van jaarlijks maximaal 20.000 vsv'ers tot 2024. Ga naar…
REGIONAAL BUREAU LEREN/JAARVERSLAG 2020 – 2021 | Pagina
23
Terugblik en speerpunten in de regio 1/4 TEAM WEST
Afstemmen en bijsturen in een veelbewogen schooljaar in subregio West De gemeenten Bergen op Zoom, Halderberge, Roosendaal, Steenbergen en Woensdrecht werken elk vanuit hun eigen standplaats, maar vanuit een gezamenlijke aanpak en visie aan het voorkomen en terugdringen van schoolverzuim. Coördinator Sabina Bakkers blikt terug op het afgelopen schooljaar. Hoe is het schooljaar verlopen? “Ik kijk terug op een veelbewogen schooljaar waarin mbo-opleidingen voornamelijk online onderwijs hebben gegeven en po- en vo-scholen grotendeels geopend, maar ook tijdelijk gesloten zijn geweest. Dit betekende dat wij continu moesten afstemmen en bijsturen: met welke situatie hebben we te maken, hoe moeten wij daarin handelen en hoe sluiten we aan bij de behoeften van jongeren, ouders en scholen? We hebben alles op alles gezet om de jongeren in onze regio zoveel mogelijk aangehaakt bij en gemotiveerd te houden voor het onderwijs. Dat was vaak best een uitdaging. Zeker bij jongeren die waren aangewezen op online lessen. Het is lastig om gemotiveerd te blijven achter een beeldscherm. Zij misten het echte contact met leerkrachten en klasgenoten.” Wat valt op aan de cijfers?
We moeten daar nog dieper in duiken, maar we hebben gezien dat scholen in coronatijd zelf ook hebben geworsteld met schoolverzuim: hoe krijgen we de jongeren goed in beeld en hoe pakken we het verzuim aan? Scholen hebben afgelopen jaar niet in alle gevallen de acties ondernomen die zij horen te ondernemen voordat wij met een melding aan de slag gaan. Daarom hebben onze leerplichtambtenaren er vaker voor gekozen om geen waarschuwing te geven, omdat niet altijd zeker was of het verzuim volledig verwijtbaar was.” Wat zijn de gevolgen van corona?
“Naar aanleiding van ons samenwerkingsconvenant hebben wij een uitvoeringsplan opgesteld voor de komende vier jaar. Daarin hebben we ook aangegeven dat we de gevolgen van corona blijven monitoren. Die hebben we nu nog niet precies in beeld. Maar we zien bijvoorbeeld dat er meer zorgen zijn gemeld over jongeren die de overstap maakten van het vo naar het mbo. Dat zou een gevolg kunnen zijn van corona, omdat veel jongeren zijn overgegaan naar een volgend schooljaar zonder dat zij goed getoetst konden worden. Daarnaast hebben we in coronatijd minder jongeren preventief kunnen bereiken, omdat we niet op de scholen terecht konden voor onze spreekuren. Maar er zijn ook jongeren die de online lessen in coronatijd juist als prettig hebben ervaren en die nu vooruitlopen op de leerstof. Ik hoop dat we zeker ook de positieve punten uit alles wat we hebben meegemaakt, meenemen. Hoe meer maatwerk we kunnen bieden voor jongeren, hoe beter.”
“Ondanks de gedeeltelijke sluiting van de scholen en het onderwijs op afstand, zien we in onze regio een toename van het aantal verzuimmeldingen. Tegelijkertijd is het aantal waarschuwingen sterk gedaald.
Ga naar…
REGIONAAL BUREAU LEREN/JAARVERSLAG 2020 – 2021 | Pagina
24
Waar gaat de aandacht de komende tijd naartoe? “De thuiszitters blijven een speerpunt. Daarnaast zien we in onze regio een forse toename van het aantal vrijstellingen op grond van artikel 5 onder b. Dat is een vrijstelling voor wanneer ouders bedenkingen hebben tegen de richting van het onderwijs in de buurt. Ook het aantal vrijstellingen voor onderwijs in het buitenland blijft onverminderd hoog. In ons uitvoeringsplan hebben we opgenomen dat we de last onder dwangsom willen gaan inzetten als handhavingsmiddel, met als doel om ouders ertoe te bewegen de vrijstelling tijdig te regelen en daarmee absoluut verzuim tegen te gaan. Verder willen we in onze regio RMC-actietafels gaan oprichten om complexe casussen te bespreken met ketenpartners. Soms loop je in een complexe casus vast. Samen met partners uit het sociaal domein kun je een complexe casus vanuit verschillende invalshoeken bekijken en vaak net iets meer ‘out of the box’ denken, om een impasse van de casus te doorbreken. In andere regio’s zijn daar al positieve ervaringen mee opgedaan.
Ga naar…
En we gaan ons maatwerktraject OnMyWay de komende tijd nog meer onder de aandacht brengen. Tijdens dit traject volgen jongeren zonder startkwalificatie onder begeleiding van een coach allerlei workshops en trainingen om ze te helpen goede keuzes te maken voor de toekomst. Terug naar school bijvoorbeeld, of een combinatie van werken en leren. Met dit traject hebben we in onze regio al veel jongeren een steuntje in de rug gegeven, maar we willen er graag zoveel mogelijk bereiken. Uiteindelijk verdient iedere jongere een passend perspectief op een mooie toekomst.”
REGIONAAL BUREAU LEREN/JAARVERSLAG 2020 – 2021 | Pagina
25
Terugblik en speerpunten in de regio 2/4 ETTEN-LEUR, ZUNDERT EN RUCPHEN, NIVEAU 2A
“Een lager verzuimpercentage klinkt positief, maar is het niet”
Hoe verliep de samenwerking met ketenpartners?
Leerplichtambtenaren Simone van Broekhoven (gemeente Rucphen), Susanne Marijnissen (gemeente Etten-Leur) en Aukje Mulder (gemeente Zundert) vertellen hoe het schooljaar 2020-2021 is verlopen in hun gemeenten.
Simone van Broekhoven: “In Rucphen werk ik met het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) in één team. De jeugdprofessionals voelen als collega’s. Dankzij die band wisten we elkaar ook in coronatijd goed te vinden.”
Hoe is het schooljaar verlopen? Susanne Marijnissen: “Corona heeft ons werk er niet makkelijker op gemaakt. Op preventief vlak konden we weinig: we konden geen spreekuren draaien op scholen en soms ook geen fysieke gesprekken voeren met jongeren en ouders op het stadskantoor. Voor scholen was het moeilijk om te beoordelen of verzuim verwijtbaar was. Bijvoorbeeld als leerlingen niet deelnamen aan online lessen door het wegvallen van internet. Daardoor zijn scholen voorzichtig geworden in het melden van verzuim. Dat zien we terug in de cijfers: het verzuimpercentage is veel lager dan gebruikelijk. Dat klinkt positief, maar eigenlijk is dat het niet. Het wil niet zeggen dat er minder verzuim was, maar het was minder zichtbaar en minder gemeld door de scholen. Ze wisten zich er soms geen raad mee.” Simone van Broekhoven: “Maar het is zeker geen rustig jaar geweest. De overige werkprocessen, bijvoorbeeld informatie en advies, zijn in al onze drie gemeenten toegenomen. We kregen veel vragen van scholen en ouders rond corona en online onderwijs.” Aukje Mulder: “De ene jongere heeft thuis een prachtige laptop, een ander moest hele dagen naar een telefoonschermpje kijken of de laptop delen met gezinsleden. Ouders konden hun kinderen ook niet altijd even goed begeleiden. Daarin merkten we grote verschillen.”
Ga naar…
Susanne Marijnissen: “Voorheen werkten wij in Etten-Leur een dagdeel in de week bij het CJG, maar door de coronamaatregelen kon dat niet meer. Dat heeft wel wat gedaan in de samenwerking. Veel hulpverleners werkten vanuit huis. De ketenpartners met wie we normaal gesproken vaak fysiek bijeenkwamen om casuïstiek te bespreken, waren nu soms alleen per mail bereikbaar. Soms moesten we lang wachten op een reactie. Dat maakte ons werk er niet makkelijker op.” Aukje Mulder: “Het valt mij sowieso op dat wij als leerplichtambtenaren meestal degenen zijn die het initiatief nemen om contact te zoeken met ketenpartners. Is een jongere daar misschien al in beeld? Soms blijkt een jongere bij meerdere instanties bekend te zijn, zonder dat die instanties dat van elkaar weten. Natuurlijk is er de privacywetgeving, maar als je doorvraagt en toestemming vraagt aan de ouders, dan kun je contact zoeken en elkaar versterken. Maar vooral met de gemeentelijke ketenpartners gaat dit al veel beter.” Hoe was jullie contact onderling? Simone van Broekhoven: “Wij hadden net een goede weg gevonden om meer samen te werken, want we werkten een vaste dag in de week op dezelfde locatie. Dat werkt heel fijn, want dan kan je makkelijk samen sparren en je hart luchten. Dat kon ineens niet meer.” Susanne Marijnissen: “Natuurlijk hebben we elkaar wel gebeld, maar dat is toch anders.
Dan bel je elkaar gericht met een bepaalde vraag. Als je fysiek samenzit, dan is de drempel lager en het contact spontaner. Dat vond ik wel een gemis.”
REGIONAAL BUREAU LEREN/JAARVERSLAG 2020 – 2021 | Pagina
26
Welke gevolgen zien jullie van corona? Susanne Marijnissen: “Corona heeft slachtoffers gemaakt. Denk aan jongeren die voortijdig zijn afgestroomd naar een lager onderwijsniveau of jongeren die hun diploma niet hebben kunnen halen omdat ze niet naar school durfden of moeite hadden met het online onderwijs. Daarnaast kan ik me voorstellen dat veel jongeren die lang thuis hebben gezeten, niet lekker in hun vel zitten. Al is dat niet altijd direct zichtbaar.” Aukje Mulder: “Door corona hebben we meer zicht gekregen op jongeren die thuis zorgtaken vervullen, bijvoorbeeld omdat ze mantelzorger zijn voor een zieke ouder. Die willen we goed in de gaten houden, vooral om hun leerrecht zo goed mogelijk te borgen.”
Simone van Broekhoven: “Als leerplichtambtenaren worden we nog vaak als ‘de handhavers’ gezien of weggezet. Ouders, maar ook ketenpartners, zijn soms huiverig als wij betrokken worden bij een bepaalde casus. Dat vind ik heel jammer. Wij kunnen partners met elkaar in contact brengen, een casus vanuit een andere invalshoek belichten en vaak nét dat duwtje geven in de juiste richting. Uiteindelijk hebben we allemaal hetzelfde doel voor ogen, dat jongeren de beste kansen krijgen om zich te ontwikkelen.” Aukje Mulder: “Wij zijn niet de stok om mee te slaan, maar de stok om op te steunen. Het zou mooi zijn als daar meer gebruik van zou worden gemaakt.” ■
Simone van Broekhoven: “Aan de andere kant zien we dat het online onderwijs sommige jongeren juist goed heeft gedaan. Voor prikkelgevoelige kinderen was het fijn om vanuit een rustige omgeving lessen te kunnen volgen. Daarnaast hebben we noodgedwongen een digitale slag gemaakt. Dat geldt voor mij, maar ook voor scholen.” Waar gaat de aandacht de komende tijd naartoe?
Susanne Marijnissen: “Na alle coronaperikelen willen we de puntjes weer op de i zetten door tijdens ons jaarlijks overleg de afspraken met scholen op te frissen en onze spreekuren te hervatten. Verder willen we zodra het kan, in Etten-Leur weer een dagdeel bij het CJG gaan werken. En ook als subregio willen we weer een dagdeel samen op één locatie gaan werken. Daarnaast hebben de enorme wachtlijsten bij de jeugdhulpverlening onze aandacht, al is daar niet direct een oplossing voor. Het kan in onze regio zomaar negen maanden duren voordat de Jeugdbescherming een ondertoezichtstelling of reclasseringsmaatregel uit kan gaan voeren. Daarnaast hebben veel zorginstellingen zoals de GGZ een gemiddelde wachttijd van zes maanden. Zolang er geen zorg is ingezet, kunnen sommige leerlingen niet terugkeren naar school en zitten zij langdurig thuis. Dat is echt zorgelijk.” Ga naar…
REGIONAAL BUREAU LEREN/JAARVERSLAG 2020 – 2021 | Pagina
27
Terugblik en speerpunten in de regio 3/4 NIVEAU 2
Jongeren gemotiveerd houden in coronatijd: “Het was een ongewoon schooljaar, maar niet minder druk” De niveau 2-gemeenten Breda, Oosterhout, Moerdijk, Alphen-Chaam, Baarle-Nassau, Geertruidenberg en Drimmelen hebben de uitvoering Van de leerplichttaken ondergebracht bij het RBL West-Brabant in Breda. Trajectbegeleider Pauline van Swaal en leerplichtambtenaar en traject-begeleider Margot Vogels blikken terug op het afgelopen schooljaar. Hoe is het schooljaar verlopen? Margot Vogels: “Door corona is het een bijzonder jaar geweest. Ik ben vooral op scholen te vinden met kwetsbare jongeren. Voor deze groepen ging het fysieke onderwijs wel gewoon door, maar het reguliere onderwijs werd lange tijd alleen op afstand gegeven. Dat maakte het jaar voor ons team anders dan anders, maar zeker niet minder druk.” Pauline van Swaal: “Ik begeleid vooral schoolverlaters. Het afgelopen jaar zijn er meerdere jongeren uitgevallen als gevolg van het afstandsonderwijs. Zij hadden dus wel een passende studiekeuze gemaakt, maar ze zijn afgehaakt door de manier waarop het onderwijs werd gegeven. Dat is heel zuur. Veel van deze jongeren zijn dit jaar weer begonnen aan een opleiding in dezelfde richting op een andere plek, maar nu met fysiek onderwijs. Zij proberen nu opnieuw hun weg te vinden.”