Bijlage 8.1 Regionaal Risicoprofiel 2023-2027 geanonimiseerd.
Tekst van het document
ontwikkeling is die tot grotere risico’s kan leiden. Zo kunnen de processen van vitale infrastructuur en hulpdiensten onder druk komen te staan en verstoord raken, omdat geen personeel beschikbaar is. Ook moet het huidige personeel de druk op het werk opvangen, wat leidt tot meer uitval door ziekte. Het afgelopen jaar is een verstoring al tot uiting gekomen bij de spoorwegen, omdat bij de verkeerscentrale geen personeel beschikbaar was. Op het moment dat een crisis de druk op een vitaal proces opvoert (denk aan de zorg ten tijde van COVID-19 crisis), dan zijn de gevolgen direct merkbaar in bijvoorbeeld de kwaliteit van zorg (maken van fouten door ervaren druk, uitval personeel door ziekte, prioritering van zorgaanbod) en een mogelijke toename van overlijdensaantallen. Wanneer deze trends en ontwikkelingen doorzetten, is het ook voorstelbaar dat spanningen in de samenleving toenemen. Het is aannemelijk dat dit invloed heeft op de risicocategorieën maatschappelijke onrust en terrorisme.
5.3 Ecologie Vanuit ecologisch perspectief worden in de Horizonscan Nationale Veiligheid klimaatverandering met daarmee gepaard gaande energietransitie, biodiversiteit en milieudruk genoemd als risicoversterkend. Met name de klimaatverandering is relevant voor de VRMWB vanwege de impact op de risicocategorieën extreem weer (hittestress), overstroming, natuurbrand, verstoring van vitale infrastructuur, gezondheid (toename van infecties en allergieën) en cascade-effecten. Als gevolg van de klimaatverandering, de schaarste van fossiele brandstoffen en stimulatie vanuit de autoriteiten gaat de energietransitie in versnelling, waardoor de druk op het elektriciteitsnetwerk groter wordt. Het verminderen van de stikstofuitstoot blijft de komende jaren hoog op de agenda staan, met als gevolg maatschappelijke onrust door de boerenprotestbewegingen, maar bijvoorbeeld ook vertraging in woningbouw.
5.4 Informatietechnologie De ontwikkelingen in de informatietechnologie verlopen in hoog tempo. Tegelijkertijd worden organisaties zoals de veiligheidsregio steeds afhankelijker van zowel de technologieën zelf als de beschikbaarheid ervan. Vitale infrastructuur wordt echter om die reden steeds kwetsbaarder voor (opzettelijke) ontwrichting ervan. Het is aan organisaties steeds meer de taak om de beveiliging van hun vitale infrastructuur in hetzelfde hoge tempo als de ontwikkelingen in de informatietechnologie te waarborgen. Tegelijkertijd neemt de hybride dreiging in Nederland toe en is het ook een aantrekkelijk doelwit voor spionage door andere landen. Deze trends hebben met name betrekking op de risicocategorieën verstoring van de vitale infrastructuur en (cyber)terrorisme.
57 Regionaal Risicoprofiel 2023-2027 VRMWB CONCEPT v0.95
6. Risicomonitoring Risico's zijn continu in beweging. Het natuurbrandrisico is immers groter in de lente dan in de winter. Daarnaast speelt ook de context waarbinnen risico's zich voordoen én de maatschappelijke beleving een grote rol. Wij willen daarom sneller en op de juiste manier inspelen op die veranderingen. Door onze kennis en informatiepositie te bundelen met de kennis, kunde en informatie van onze partners komen wij tot een actueel en gezamenlijk beeld van de risico's in onze regio. De basis van Risicomonitoring is dit Regionaal Risicoprofiel. Via Risicomonitoring krijgen wij zicht op de aanwezige kwetsbaarheden, risico’s en dreigingen die zich voordoen en hoe de samenleving deze ervaart. We monitoren niet alleen op de prioritaire risico’s ingegeven vanuit het Regionaal Risicoprofiel, maar vooral ook op regionale trends en landelijke ontwikkelingen, zoals maatschappelijke onrusten, klimaatverandering en de energietransitie.
Risico- en crisisinterventies Door op verschillende niveaus met betrokken partijen aan tafel te zitten en risico's te duiden, kunnen we vroegtijdig en in gezamenlijkheid het risico beïnvloeden of ons gaan voorbereiden op een mogelijke crisis. Dit doen we met het genetwerkte proces van analyse van informatie (feiten) en sentimenten, om dit vervolgens in de juiste context te plaatsen. Zo geven we samen duiding en vervolgens een advies aan onze bestuurders voor mogelijke interventies.
Drie niveaus van monitoring Wij versterken ons actueel risicobeeld, door permanent operationeel (1-2 weken vooruit), tactisch/thematisch (1-3 maanden) en strategisch multidisciplinair vooruit te kijken en te bepalen welke risico's relevant zijn of in waarschijnlijkheid/impact groter worden.
Operationeel niveau Ten behoeve van het operationeel beeld maken wij gebruik van concrete locatie- en datum gebonden gebeurtenissen die wij inzichtelijk maken en waar wij een betekenis aan geven. Tijdens de Coronacrisis is al ervaring opgedaan met een signaalkalender die op een tijdlijn allerlei gebeurtenissen en aandachtspunten weergaf. Het ging hier om data waarop bijzondere gebeurtenissen gepland stonden (aangekondigde protesten, aankondigingen van Defensieactiviteiten en berichtgevingen van het Nationaal Crisis Centrum), maar ook feest- en gedenkdagen en vakanties van Nederland en buurlanden. Dit gaf een totaalbeeld én inzicht op welke dagen én op welke locaties een verhoogd risico te verwachten is. In de doorontwikkeling van de signaalkalender willen we de beschikbare informatie ook toegankelijk maken voor onze crisisfunctionarissen. Niet alleen via de multidisciplinaire weekbriefing, maar ook via het Veiligheidsinformatie Knooppunt (VIK). Zo kunnen wij met een notificatie van een verhoging van het natuurbrandrisico ook direct inzichtelijk maken in welke natuurgebieden dat speelt (natuurgebieden, kwetsbare natuur, etc.). Als we dat koppelen aan de aangekondigde evenementen,
58 Regionaal Risicoprofiel 2023-2027 VRMWB CONCEPT v0.95
is het mogelijk om risicogericht te adviseren en mogelijk ook de risicocommunicatie daarop te richten. Dit geeft al aan dat risicomonitoring én de opvolging een gezamenlijke opgave is. Daarom wordt ook een proces opgetuigd waarbij afstemming met de interne organisatie van de Veiligheidsregio plaatsvindt én een proces waarin we onze wereld met de buitenwereld verbinden. Interne verbinding willen wij vormgeven door vertegenwoordigers van Crisisbeheersing, Risicobeheersing, Meldkamer (Calamiteitencoördinator), Defensie-liaison VRMWB, Communicatie, Incidentbestrijding/Onderzoek/Analyse en van het Programma Risicogerichtheid frequent (eens per maand) aan tafel uit te nodigen. Doel van deze afstemming is om intern een gezamenlijke doorkijk te maken welke risico’s de komende periode relevant zijn en hoe wij daarop dienen voor te bereiden. Naast interne afstemming willen wij ook eens per maand met onze vaste veiligheidspartners aan tafel om met hen te kijken naar het risicolandschap (niet alleen als er een concreet risico voor de deur staat). We delen hierbij onze gezamenlijke inzichten en informatie met elkaar en kijken hoe toekomstige risico’s vroegtijdig beïnvloed kunnen worden of de crisisorganisatie verbeterd kan worden. Vast veiligheidspartners zijn onder andere GHOR, Gemeenten, Politie, Waterschappen/Rijkswaterstaat en Defensie.
Tactisch niveau Als de interne en externe afstemming heeft geleid tot het gezamenlijke inzicht dat een specifiek thema of risico relevant wordt (bijvoorbeeld een nieuwe infectieziekte, een gepland groot bouwproject/afsluiting van regionale betekenis of het natuurbrandrisico), dan richten wij zogenaamde risicotafels in. Een risicotafel heeft als doel om vanuit een gezamenlijk risicobeeld te komen tot risico- en/of crisisinterventies. We breiden het overleg uit door partners uit te nodigen die voor dit thema een belangrijke rol hebben of van betekenis zijn. Bij de invulling van deze risicotafels vindt uiteraard afstemming plaats met reeds bestaande of formele gremia die op een thema al actief zijn.
Strategisch niveau Het Regionaal Risicoprofiel dient, op basis van de Wet veiligheidsregio’s, eens in de vier jaar te worden opgesteld en bestuurlijk vastgesteld. Wij voldoen als Veiligheidsregio aan deze wettelijke verplichting, echter willen wij de bruikbaarheid van het risicoprofiel vergroten door deze vaker een update te geven. Dit sluit ook aan bij de eerdere constatering dat risico’s continu in beweging zijn en op bepaalde momenten actueler kunnen zijn dan op andere momenten. Inzichten vanuit de operationele en tactische risicomonitoring, aangevuld met onze informatiepositie over repressieve inzetten van de afgelopen periode, kunnen aanleiding zijn om bepaalde risicocategorieën anders in te schalen (impact of waarschijnlijkheid). Door te investeren op een jaarlijkse (kleine) actualisatie van het Regionaal Risicoprofiel hebben wij een actueel risicobeeld. Door dit beeld jaarlijks te agenderen in het Algemeen Bestuur, nemen wij de burgemeesters mee in de risico’s in de regio, om op basis daarvan ook de prioriteiten voor komend jaar vast te stellen.
59 Regionaal Risicoprofiel 2023-2027 VRMWB CONCEPT v0.95
Afkortingenlijst ANV BE BLEVE Brzo COVRA EHS EMS GGD GHOR (MWN) GMS GNSS GRIP HSL ICT JSF KNMI LPG NAP NAVO NCTV NL RAV RIVM RRP RWS STOOM VRBN VRBZO VRGZ VRMWB VRR VRZ VRZHZ Wvr
Analysenetwerk Nationale Veiligheid België Boiling liquid expanding vapour explosion Besluit Regeling Zware Ongevallen Centrale Organisatie Voor Radioactief Afval Ecologische Hoofdstructuur (nu: Natuurnetwerk Nederland) Europese Macroseismische Schaal Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst Geneeskundige organisatie in de regio (Midden-West-Noord) Geïntegreerd Meldkamer Systeem Global Navigation Satellite System Gecoördineerde Regionale Incidentbestrijdingsprocedure Hogesnelheidslijn Informatie- en Communicatie Technologie Joint Strike Fighter Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut Liquified Petroleum Gas Normaal Amsterdams Peil Noord Atlantische Verdragsorganisatie Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid Nederland Regionale Ambulancevoorziening Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu Regionaal Risicoprofiel Rijkswaterstaat Project Structureel Terugdringen Onechte en Ongewenste Meldingen Veiligheidsregio Brabant-Noord Veiligheidsregio Brabant-Zuidoost Veiligheidsregio Gelderland-Zuid Veiligheidsregio Midden- en West-Brabant Veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond Veiligheidsregio Zeeland Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Wet veiligheidsregio's
60 Regionaal Risicoprofiel 2023-2027 VRMWB CONCEPT v0.95
Bijlagen Bijlage 1 – Impact- en waarschijnlijkheidscriteria 1.1 Impactcriteria Om inzicht te krijgen in de impact van de in de regio aanwezige risico’s moet een impactbeoordeling worden uitgevoerd op basis van vooraf bepaalde impactcriteria (Landelijke Handreiking Regionaal Risicoprofiel 2009). De impactcriteria zijn onderverdeeld in de vitale veiligheidsbelangen. De gehanteerde impactcriteria staan hieronder uitgelegd.
1. Territoriale veiligheid 1.1. Aantasting van de integriteit van het grondgebied Het feitelijke of functionele verlies van, dan wel het buiten gebruik zijn van, dan wel het verlies van zeggenschap over delen van de regio 1.2. Aantasting van de integriteit van de digitale ruimte Aantasting van de integriteit van de digitale ruimte. Het verlies van functioneren van en/of zeggenschap over de digitale ruimte, doordat beschikbaarheid, vertrouwelijkheid en integriteit van essentiële informatiesystemen wordt aangetast. Digitale ruimte is hierbij gedefinieerd als: ‘de samensmelting van ICT-middelen en diensten en bevat alle entiteiten die digitaal verbonden (kunnen) zijn’ 2. Fysieke veiligheid 2.1. Doden Dodelijk letsel, direct overlijden of vervroegd overlijden binnen een periode van 20 jaar. 2.2. Ernstig gewonden en chronisch zieken Letsel gevallen behorend tot categorie T1 en T2, en personen met langdurige of blijvende gezondheidsproblemen zoals ademhalingsklachten, gehoorbeschadiging, lijden aan oorlogssyndroom. Slachtoffers behorend tot categorie T1 of T2 hebben onmiddellijke medische hulp nodig en behandeling dient binnen 2 uur aan te vangen (T1) dan wel moet continu bewaakt worden met een behandeling binnen 6 uur (T2).
Chronisch zieken zijn personen die gedurende lange periode (>1 jaar) beperkingen ondervinden: medische zorg nodig hebben, niet of gedeeltelijk kunnen deelnemen aan het arbeidsproces, door hun ziekte belemmering ervaren in het sociale functioneren. 2.3. Gebrek aan primaire levensbehoeften Blootstelling aan extreme weer- en klimaatomstandigheden, en ook het gebrek aan voedsel, drinkwater, energie, onderdak of anderszins primaire levensbehoeften. 3. Economische veiligheid 3.1. Kosten Euro's in termen van herstelkosten voor geleden schade, extra kosten en gederfde 61 Regionaal Risicoprofiel 2023-2027 VRMWB CONCEPT v0.95
inkomsten. Denk hierbij onder andere aan materiële schade, gezondheidsschade, financiële schade, bestrijdingskosten en herstel.
4. Ecologische veiligheid 4.1. Langdurige aantasting van het milieu en natuur (flora en fauna) Langdurige of blijvende aantasting van de kwaliteit van het milieu, waaronder verontreiniging van lucht, water of bodem, en langdurige of blijvende verstoring van de oorspronkelijke ecologische functie, zoals het verlies van soortendiversiteit flora en fauna, verlies van bijzondere ecosystemen, overrompeling door uitheemse soorten. 5. Sociale en politieke stabiliteit 5.1. Verstoring van het dagelijks leven De aantasting van de vrijheid zich te verplaatsen en samen te komen op publieke plaatsen en in openbare ruimten, waardoor de deelname aan het normale maatschappelijk verkeer wordt belemmerd. 5.2. Sociaal-maatschappelijke impact Gedragsmatige reactie van de bevolking die door uitingen van angst en woede (mogelijk ook vermengd met verdriet en afschuw) worden gekarakteriseerd en waaraan de media-aandacht besteden. Deze uitingen kunnen komen van personen die direct worden getroffen, en van de rest van de bevolking, en moeten waarneembaar zijn (d.w.z. hoorbaar, zichtbaar, leesbaar). 6. Veiligheid en cultureel erfgoed 6.1.
Aantasting van cultureel erfgoed De beschadiging, vernietiging of verdwijning van materiële sporen of getuigenissen uit het verleden in het heden die de samenleving om redenen van onder andere collectieve herinnering en identiteitsbehoud dan wel identiteitsvorming van belang acht om te bewaren, te onderzoeken, te presenteren en over te informeren.
62 Regionaal Risicoprofiel 2023-2027 VRMWB CONCEPT v0.95
1.2 Waarschijnlijkheidscriteria Om de waarschijnlijkheid van optreden van een specifieke risicocategorie in te schatten, is gebruikgemaakt van waarschijnlijkheidscriteria. In tegenstelling tot wat de landelijke handreiking beschrijft, om de waarschijnlijkheid kwantitatief te berekenen, is voor de actualisatie van het risicoprofiel ervoor gekozen om deze inschatting vooral kwalitatief, door expert judgement, te laten plaatsvinden. In de kwantitatieve benadering gaat men ervan uit, dat door middel van het toepassen van kengetallen over een bepaald beleids- of productieproces, er een uitspraak gedaan kan worden over het waarschijnlijke plaatsvinden van een risicocategorie. In de kwalitatieve benadering op basis van expert judgement gaat men ervan uit dat experts op basis van kennis en ervaringen over het (recente) verleden en de (recente) toekomst een inschatting kunnen doen van de waarschijnlijkheid van plaatsvinden van een risicocategorie.
Categorie Zeer onwaarschijnlijk
Kwantitatief < 0,05%
Onwaarschijnlijk
0,05 – 0,5%
Mogelijk
0,5 – 5 %
Waarschijnlijk
5 – 50%
Zeer waarschijnlijk
50 – 100%
Kwalitatieve vertaling Nog nooit voorgekomen in regio en wordt op basis van huidige inzichten en omstandigheden ook niet voorstelbaar geacht dat een incident de komende jaren zal plaatsvinden. Incident heeft wel eens plaatsgevonden in/nabij regio en mogelijkheid wordt enigszins voorstelbaar geacht. Incident heeft wel eens plaatsgevonden en is voorstelbaar in de komende jaren. Incident vindt eens per 2 jaar plaats en is zeer voorstelbaar dat deze de komende beleidsperiode plaatsvinden. Incidenten van deze categorie vinden meerdere keren per jaar plaats en zullen ook de komende jaren meerdere keren voorkomen.
63 Regionaal Risicoprofiel 2023-2027 VRMWB CONCEPT v0.95
Bijlage 2 — Impact- en waarschijnlijkheidswaardering Natuurlijke omgeving Risicocategorie
Risicobeoordeling
Extreem weer
Zeer ernstig
Natuurbrand
Ernstig
Overstroming
Catastrofaal
Verontreiniging oppervilaktewater
Aanzienlijk
Aardbeving
Aanzienlijk Gebouwde omgeving
Risicocategorie
Impact
Waarschijnlijkheid
Risicobeoordeling
Brand gebouwde omgeving
Aanzienlijk
Instorting
Aanzienlijk Technologische omgeving
Risicocategorie
Impact
Waarschijnlijkheid
Risicobeoordeling
2,0
Catastrofaal
Radiologisch/nucleair incident Incident met brandbare of explosieve stof
Ernstig
Incident met chemische of giftige stof
Ernstig
Verstoring rioolwaterafvoer en afvalverwerking
Ernstig
Vitale infrastructuur en voorzieningen Risicocategorie
Waarschijnlijkheid
(Digitale) verstoring vitale infrastructuur
Risicobeoordeling Zeer ernstig
Verkeer en vervoer Risicocategorie
Impact
Risicobeoordeling Ernstig
Wegvervoer
Aanzienlijk
Spoor
Ernstig Ernstig
Buisleiding
Aanzienlijk
Gezondheid Risicocategorie
Impact
Risicobeoordeling
Uitbraak infectieziekte mens
Catastrofaal
Uitbraak dierziekte
Aanzienlijk Sociaal-Maatschappelijke omgeving
Risicocategorie
Waarschijnlijkheid
Risicobeoordeling
Incident buiten de regio
Aanzienlijk
Terrorisme
Zeer ernstig
Effecten van zware criminaliteit
Aanzienlijk
Effecten van maatschappelijke onrust
Ernstig
Incident tijdens evenement
Ernstig
Regionaal Risicoprofiel 2023-2027 VRMWB CONCEPT v0.95
64