Bijlage 5b1b P23-016 AO Aanvullende onderzoeken naar de levenbarende hagedis bij de militaire erevelden in Bergen op Zoom
Tekst van het document
Aanvullende onderzoeken naar de Levendbarende hagedis bij de militaire erevelden In Bergen op Zoom
Juni 2023 P23-016 / W2311 Auteur: C. Huibers – van de Velde Natuur-Wetenschappelijk Centrum 078-6213921 info@nwcadvies.nl www.nwcadvies.nl
Aanvullende onderzoeken naar de Levendbarende hagedis bij de militaire erevelden in Bergen op Zoom
Opdrachtgever:
Stichting bezoekerscentrum erevelden Bergen op Zoom
Uitvoering:
Natuur-Wetenschappelijk Centrum
Veldwerk:
A. Balfoort, E. den Dekker, R. Haan, C. Huibers, E. van der Keur, C. Mouthaan
Samenstelling:
C. Huibers – van de Velde
Foto’s:
NWC
Aanvullende onderzoeken naar de Levendbarende hagedis bij de militaire erevelden in Bergen op Zoom. [Samenst.: Huibers, C.] [Foto’s: NWC] Met lit. opg., Dordrecht: Strix/NWC.
Trefw.: Wet natuurbescherming, Levendbarende hagedis, militaire erevelden, Bergen op Zoom
P23-016 / W2311
Niets uit deze uitgave mag openbaar worden gemaakt of verveelvoudigd zonder toestemming van de uitgever of de opdrachtgever.
Dordrecht, juni 2023 – aangepast juli 2023
Inhoud
Samenvatting
1
Inleiding
5
2
Gebiedsbeschrijving
6
3
Wettelijk kader
7
4
Methode
12
5
Resultaten en conclusie
13
Referenties
Bijlagen: Bijlage 1: Beschermde soorten Wet natuurbescherming
Samenvatting Onderstaande tabel geeft de conclusies uit voorliggend rapport weer. Voor de volledigheid en om een verkeerde interpretatie te voorkomen, dient ook hoofdstuk 5 (Resultaten en conclusie) gelezen te worden. Soortgroep
Effecten beschermde
Verplichtingen
soorten Reptielen - Levendbarende
Geen.
Zorgplicht.
Vrijgesteld in de provincie Noord-Brabant.
Zorgplicht.
hagedis Grondgebonden zoogdieren - Haas - Ree
Aanvullende onderzoeken naar de Levendbarende hagedis bij de militaire erevelden in Bergen op Zoom
1.
Inleiding De Stichting bezoekerscentrum erevelden Bergen op Zoom heeft het voornemen om een bezoekerscentrum te realiseren voor de twee militaire erevelden aan de Ruytershoveweg in Bergen op Zoom (provincie Noord-Brabant) (figuur 1). Door de voorgenomen plannen zal er een stuk bos verloren gaan. Als gevolg van de voorgenomen plannen bestaat de kans dat essentieel leefgebied van de Levendbarende hagedis verstoord en/of vernield worden, hetgeen tot overtreding van verbodsbepalingen uit de Wet natuurbescherming leidt. Om deze reden is er aanvullend onderzoek uitgevoerd om de aanwezigheid van de Levendbarende hagedis vast te kunnen stellen dan wel uit te kunnen sluiten. Stichting bezoekerscentrum erevelden Bergen op Zoom heeft het Natuur-Wetenschappelijk Centrum (NWC) opdracht gegeven voor het uitvoeren van een bovengenoemd aanvullend onderzoek en voor advisering omtrent de relevante natuurwetgeving.
5
Aanvullende onderzoeken naar de Levendbarende hagedis bij de militaire erevelden in Bergen op Zoom
2.
Gebiedsbeschrijving en voorgenomen plannen Gebiedsbeschrijving Het plangebied bevindt zich in het oostelijk buitengebied van de gemeente Bergen op Zoom (figuur 2). Het plangebied bestaat in zijn geheel uit een stuk vrij open bos op zandgrond waar overwegend bomen als dennen, eiken en berken groeien. Wat betreft ondergroei is vegetatie als braam, hulst en varens aanwezig. Er bevindt zich geen bebouwing binnen het plangebied. Het gebied ten noorden van de locatie is ook bebost gebied. De Rijksweg A58 bevindt zich op korte afstand ten zuiden van het plangebied. Het plangebied is gelegen tussen beide erevelden en boven de kenmerkende groene zone in de vorm van een sleutelgat. Langs de noordelijke grens van het plangebied loopt een landweg die uitkomt op de Gareelweg ten westen van het plangebied.
Voorgenomen plannen De voorgenomen plannen bestaan uit het realiseren van een bezoekerscentrum ten behoeve van de twee militaire erevelden ten oosten en westen van de beoogde locatie.
6
Aanvullende onderzoeken naar de Levendbarende hagedis bij de militaire erevelden in Bergen op Zoom
3.
Wettelijk kader In Nederland is de bescherming van belangrijke natuurwaarden vanaf 2017 wettelijk vastgelegd in de Wet natuurbescherming (Wnb). Het gaat hierbij zowel om bescherming van soorten als bescherming van gebieden. Onderzoek in het kader van de Wet natuurbescherming De provincies zijn sinds 1 januari 2017 verantwoordelijk voor de uitvoering van de Wet natuurbescherming en dus ook voor ontheffingsaanvragen. Om een ontheffingsaanvraag in behandeling te nemen, dient het onderzoek aan goedgekeurde voorwaarden (o.a. ten aanzien van methode, intensiteit, periode, tijd tussen onderzoeksmomenten) te voldoen. Slechts als het onderzoek volgens deze voorwaarden uitgevoerd is, kan volgens de wetgever een goed onderbouwde uitspraak gedaan worden over; - de aanwezigheid van beschermde soorten; - de functie van een gebied of onderdelen binnen een gebied voor deze beschermde soorten; - het belang van een gebied of onderdelen binnen een gebied voor aanwezige beschermde soorten; - de effecten van plannen op deze soorten; - de keuze voor te nemen (mitigerende- en/of compenserende) maatregelen. De voorwaarden waaraan onderzoek moet voldoen, staan beschreven in de kennisdocumenten die in opdracht van de wetgever door BIJ12 opgesteld zijn en de inventarisatieprotocollen van het Netwerk Groene Bureaus.
Onderzoeken die niet volgens deze voorwaarden uitgevoerd zijn, kunnen volgens het bevoegd gezag geen basis en onderbouwing vormen van ontheffingsaanvragen en aanvragen zullen om die reden afgewezen worden. Het NWC is aangesloten bij het Netwerk Groene Bureaus en werkt volgens bovengenoemde kennisdocumenten en inventarisatieprotocollen. Soortbescherming Voor dier- en plantensoorten zijn in de Wnb een aantal verbodsbepalingen opgenomen, waarvan vooral de artikelen 3.1, 3.5 en 3.10 belangrijk zijn in het kader van flora- en faunaonderzoek bij onder andere ruimtelijke ontwikkelingen (tekstvak 1 op de volgende pagina). De verbodsbepalingen uit de artikelen gelden overal in Nederland, ongeacht het type of de omvang van de werkzaamheden of activiteiten die uitgevoerd worden. De bepalingen uit de Wnb kunnen daarom van invloed zijn op ruimtelijke ingrepen, zoals het aanleggen van infrastructuur, het slopen en realiseren van bebouwing, het uitbreiden van industriegebieden en het kappen van bomen. Ook bij het opstellen of herzien van
7
Aanvullende onderzoeken naar de Levendbarende hagedis bij de militaire erevelden in Bergen op Zoom
bestemmingsplannen zijn de bepalingen uit de Wnb van belang. In het kader van het zorgvuldigheidsbeginsel en het voorzorgsbeginsel (Algemene Wet Bestuursrecht) dient bij het opstellen en herzien van bestemmingsplannen en bij (ruimtelijke) activiteiten een toetsing aan de Wnb plaats te vinden. Deze toetsing moet de volgende onderdelen bevatten: - Een inventarisatie van het voorkomen van wettelijk beschermde dier- en plantensoorten in het plangebied en binnen de invloedssfeer van de activiteit; - Een inventarisatie en beoordeling van (significant) nadelige effecten als gevolg van de activiteit, op beschermde soorten die binnen het plangebied en/of binnen de invloedssfeer van de activiteit aanwezig zijn; - Indien nodig een opname van maatregelen die de negatieve effecten op de beschermde soorten en hun leefgebieden mitigeren en/of compenseren. De Wnb kent drie categorieën van beschermde soorten die ook terug te vinden zijn in de artikelen met verbodsbepalingen: alle vogels uit de Europese Vogelrichtlijn (artikel 3.1), alle soorten die in de Europese Habitatrichtlijn vermeld worden (artikel 3.5) en “overige soorten” (artikel 3.10) die alleen op nationaal niveau beschermd worden. Provincies mogen afwijken van de lijst met “overige soorten” door vrijstelling te verlenen voor bepaalde soorten. Hierdoor kan deze lijst per provincie verschillen.
Een overzicht van alle beschermde soorten is te vinden in bijlage 1. Soorten Europese Vogelrichtlijn en Habitatrichtlijn Wanneer één of meerdere verbodsbepalingen uit artikel 3.1 en/of artikel 3.5 Wnb overtreden worden door de voorgenomen activiteit, dient een ontheffing aangevraagd te worden bij de provincie waarin de activiteit plaatsvindt. Een ontheffing voor het overtreden van verbodsbepalingen wordt voor soorten uit de Vogelrichtlijn en Habitatrichtlijn alleen verleend wanneer voldaan wordt aan elk van de volgende voorwaarden: - Er bestaat geen andere bevredigende oplossing; - Zij is nodig: −
In het belang van de volksgezondheid of de openbare veiligheid; of
−
In het belang van een dwingende reden van groot openbaar belang; of
−
In het belang van de veiligheid van het luchtverkeer;
- Er wordt geen afbreuk gedaan aan het streven de populaties van de betrokken soort in hun natuurlijke verspreidingsgebied in een gunstige staat van instandhouding te laten voortbestaan. Voor vogels kan echter geen beroep gedaan worden op belang b “dwingende reden van groot openbaar belang”. Wanneer overtreding van de verbodsbepalingen voorkomen kan worden door het treffen van mitigerende maatregelen, is het aanvragen van een ontheffing niet nodig. Wel kan in dergelijke gevallen toch ontheffing aangevraagd worden om de te treffen maatregelen
8
Aanvullende onderzoeken naar de Levendbarende hagedis bij de militaire erevelden in Bergen op Zoom
goed te laten keuren. Indien het bevoegd gezag de maatregelen goedkeurt, wordt door hen een “positieve afwijzing” afgegeven. Tekstvak 1: Verbodsbepalingen Wet Natuurbescherming
Artikelen 3.1, 3.5 en 3.10 Wet Natuurbescherming: Artikel 3.1 1. Het is verboden opzettelijk van nature in Nederland in het wild levende vogels van soorten als bedoeld in artikel 1 van de Vogelrichtlijn te doden of te vangen. 2. Het is verboden opzettelijk nesten, rustplaatsen en eieren van vogels als bedoeld in het eerste lid te vernielen of te beschadigen, of nesten van vogels weg te nemen. 3. Het is verboden eieren van vogels als bedoeld in het eerste lid te rapen en deze onder zich te hebben. 4. Het is verboden vogels als bedoeld in het eerste lid opzettelijk te storen. Artikel 3.5 1. Het is verboden in het wild levende dieren van soorten, genoemd in bijlage IV bij de Habitatrichtlijn, bijlage II bij het Verdrag van Bern of bijlage I bij het Verdrag van Bonn, in hun natuurlijke verspreidingsgebied opzettelijk te doden of te vangen. 2. Het is verboden dieren als bedoeld in het eerste lid opzettelijk te verstoren. 3. Het is verboden eieren van de dieren als bedoeld in het eerste lid in de natuur opzettelijk te vernielen of te rapen. 4. Het is verboden de voortplantingsplaatsen of rustplaatsen van dieren als bedoeld in het eerste lid te beschadigen of te vernielen. 5.
Het is verboden planten van soorten, genoemd in bijlage IV bij de Habitatrichtlijn of bijdrage I bij het Verdrag van Bern, in hun natuurlijke verspreidingsgebied opzettelijk te plukken en te verzamelen of af te snijden, te ontwortelen of te vernielen. Artikel 3.10 1. Het is verboden: a) In het wild levende zoogdieren, amfibieën, reptielen, vissen, dagvlinders, libellen en kevers van de soorten genoemd in de bijlage, onderdeel A bij deze wet, opzettelijk te doden of te vangen; b) De vaste voortplantingsplaatsen of rustplaatsen van dieren als bedoeld in onderdeel A opzettelijk te beschadigen of te vernielen; c) Vaatplanten van de soorten, genoemd in de bijlage, onderdeel B bij deze wet, in hun natuurlijke verspreidingsgebied opzettelijk te plukken en te verzamelen, af te snijden, te ontwortelen of te vernielen.
Bij de aanvraag van een ontheffing in het kader van de Wnb zijn een activiteitenplan en, in sommige gevallen, een compensatieplan noodzakelijk. Hierin staan de bevindingen uit de flora- en faunatoets vermeld en worden maatregelen beschreven die uitgevoerd zullen worden om ervoor te zorgen dat de nadelige effecten op beschermde plant- en
9
Aanvullende onderzoeken naar de Levendbarende hagedis bij de militaire erevelden in Bergen op Zoom
diersoorten in en binnen de invloedssfeer van de activiteit zoveel mogelijk te voorkomen, dan wel te beperken. Overige soorten Voor de soorten uit deze categorie geldt een vrijstelling van de verbodsbepalingen uit artikel 3.10 mits een door het ministerie van EZ goedgekeurde gedragscode van toepassing is op de activiteit. Indien aantoonbaar gewerkt kan worden volgens een dergelijke gedragscode, hoeft geen ontheffing aangevraagd te worden voor het overtreden van één of meerdere verbodsbepalingen uit artikel 3.10 van de Wnb. Indien er geen goedgekeurde gedragscode van toepassing is op de activiteit of het niet mogelijk is om volgens een dergelijke gedragscode te werken, dient bij overtreding van verbodsbepalingen wel een ontheffing aangevraagd te worden. De ontheffing kan voor deze soorten echter op grond van meer belangen verleend worden dan het geval is voor de Vogel- en Habitatrichtlijnsoorten. Zorgplicht Tenslotte geldt voor alle plant- en diersoorten (ook de onbeschermde) de zorgplicht uit artikel 1.11 van de Wet natuurbescherming. Deze houdt in dat mogelijke nadelige gevolgen voor planten en dieren, voor zover redelijk, zoveel mogelijk vermeden moeten worden. Gebiedsbescherming Bescherming van natuurgebieden en hun bijzondere natuurwaarden vindt onder de Wet natuurbescherming plaats via Europese Natura 2000 -gebieden.
De Wet Natuurbescherming regelt de bescherming van specifieke natuurwaarden in gebieden die in het kader van de Europese Vogel- en Habitatrichtlijn aangewezen en/of aangemeld zijn als speciale beschermingszone (Natura 2000-gebieden). Voor deze beschermde gebieden zijn aanwijzingsbesluiten opgesteld waarin beschreven staat voor welke (natuurlijke) habitats en dier- en plantensoorten het gebied aangewezen is. Voor deze kwalificerende waarden zijn instandhoudingsdoelen opgesteld. Projecten, plannen en andere handelingen die nadelige effecten hebben op één of meerdere instandhoudingsdoelstellingen van een Natura 2000-gebied, zijn vergunningplicht of moeten de goedkeuring, een “bestuurlijk oordeel”, van het bevoegd gezag hebben (in veel gevallen zijn dit Gedeputeerde Staten en in andere gevallen is dit de minister van Economische Zaken). Zij oordelen dan dat een vergunning niet nodig is. Of deze goedkeuring wordt gegeven, is afhankelijk van de uitkomst van de zogenaamde habitattoets. Uit de habitattoets kunnen drie mogelijkheden volgen: - Er is zeker geen nadelig effect. In dit geval is er geen vergunning nodig in het kader van de Wet natuurbescherming; - Er is sprake van een nadelig effect in de vorm van verstoring, maar dit is niet significant en er is geen sprake van verslechtering van aangewezen habitats. Hieruit
10
Aanvullende onderzoeken naar de Levendbarende hagedis bij de militaire erevelden in Bergen op Zoom
-
volgt dat een vergunningaanvraag niet aan de orde is. Wel is een bestuurlijk oordeel van het bevoegd gezag nodig; Er is sprake van een mogelijk significant nadelig effect in de vorm van verstoring en/of er is sprake van verslechtering van aangewezen habitats. In dit geval dient een passende beoordeling opgesteld te worden en is een vergunning nodig.
Een ‘passende beoordeling’ is een rapport waarin (de zo exact mogelijke omvang van) de effecten, afzonderlijk of in combinatie met andere activiteiten, van een plan, project of handeling op een Natura 2000-gebied beschreven staan. Deze nadelige effecten worden in relatie tot de instandhoudingsdoelen bepaald. Indien uit de passende beoordeling volgt dat er significant nadelige gevolgen op zullen treden, moeten de plannen getoetst worden aan de zogenaamde ADC-criteria; 1. Zijn er Alternatieven? 2. Is er sprake van een Dwingende reden van groot openbaar belang? 3. Zijn er Compenserende maatregelen voorzien? Wanneer er een alternatief bestaat voor de voorgenomen plannen dat niet tot significant nadelige effecten op instandhoudingsdoelstellingen leidt, moet dit alternatief gekozen worden. De ecologische belangen hebben in dit geval voorrang op economische belangen. Wanneer er geen alternatieven voorhanden zijn, er sprake is van een dwingende reden van groot openbaar belang en/of er voldoende compenserende maatregelen getroffen worden, kan vergunning voor de voorgenomen plannen verleend worden. Natuurnetwerk Nederland (NNN) Het Natuurnetwerk Nederland (voorheen Ecologische Hoofdstructuur) is een Nederlands netwerk van bestaande en nieuw aan te leggen natuurgebieden. De provincies zijn verantwoordelijk voor de begrenzing en de ontwikkeling van dit natuurnetwerk.
De bescherming van het natuurnetwerk is opgenomen in de Verordening Ruimte van de desbetreffende provincie en valt hiermee buiten de Wet Natuurbescherming. Natuurwaarden van het NNN worden afgemeten aan doelsoorten. Het is belangrijk dat verlies van en winst aan belangrijke natuurwaarden hieraan worden afgemeten. Ruimtelijke ingrepen moeten vooraf worden getoetst op hun effect op het areaal, de samenhang en de kwaliteit van het NNN. Ingrepen die geen significant negatief effect op wezenlijke kenmerken en waarden van het NNN hebben, kunnen in principe doorgang vinden. Als echter het tegenovergestelde geldt, hangt doorgang van de plannen onder meer af van het belang van de plannen en van de mogelijkheden voor mitigatie en compensatie. Hierbij geldt het 'Nee, tenzij-regime'. Per saldo dient de kwaliteit en/of kwantiteit van het NNN te verbeteren. Waar Natura 2000 -gebieden met het NNN overlappen, blijft ook het NNN-regime gelden.
11
Aanvullende onderzoeken naar de Levendbarende hagedis bij de militaire erevelden in Bergen op Zoom
4.
Methode Levendbarende hagedis De Levendbarende hagedis (Zootoca vivipara) is beschermd onder de Wet natuurbescherming (artikel 3.10). Omdat het plangebied potentieel geschikt leefgebied voor de Levendbarende hagedis vormt en gezien deze soort verspreid in de omgeving van het plangebied voorkomt, is onderzocht of de Levendbarende hagedis in het plangebied aanwezig voorkomt. De aanwezigheid van de levendbarende hagedissen houdt in dat ervan uitgegaan mag worden dat in het gebied binnen enkele honderden meters van de waarneming op alle plekken die daarvoor geschikt zijn vaste voortplantingsplaatsen en rustplaatsen van de levendbarende hagedis aanwezig zijn, evenals de essentiële omgeving die nodig is om deze plekken als zodanig te laten functioneren. Om de functionaliteit van het plangebied voor de Levendbarende hagedis in kaart te brengen was er geen mogelijkheid om herpetoplaten neer te leggen in verband met het maaibeheer en ongeschikt terrein waardoor individuen van de Levendbarende hagedis gezocht zijn op basis van zichtwaarnemingen gedurende de inventarisaties. De eerste inventarisatieronde is niet meegenomen in de resultaten omdat de weersomstandigheden ervoor hebben gezorgd dat de resultaten niet representatief zijn. Geschikte locaties in het plangebied (zoals liggende boomstronken e.d.) zijn onderzocht en gecontroleerd op de aanwezigheid van de Levendbarende hagedis.
De weersomstandigheden (gemiddelde temperatuur, bewolking en gemiddelde windsnelheid) op de dagen van de inventarisaties, worden vermeld in onderstaande tabel. Tabel 1: Weersomstandigheden voor inventarisatie van de Levendbarende hagedis.
Datum
Temp. (ºC)
Wind (Bft)
Bewolking
Neerslag
13
2
8/8
Regen
03-05-2023
8
1
1/8
Droog
02-06-2023
15
4
6/8
Droog
23-06-2023
25
1
1/8
Droog
11-07-2023
26
0
3/8
Droog
25-07-2023
21
1
4/8
Droog
12-04-2023
12
Aanvullende onderzoeken naar de Levendbarende hagedis bij de militaire erevelden in Bergen op Zoom
5.
Resultaten en conclusie
Resultaten Tijdens alle bezoeken zijn geen zichtwaarnemingen gedaan van individuen van de Levendbarende hagedis. Het plangebied is niet optimaal geschikt vanwege de grote hoeveelheid schaduw en bij de geschikte plekken in het plangebied is de soort niet aangetroffen. Tijdens de veldbezoeken is wel een zichtwaarneming van een Haas gedaan en zijn uitwerpselen en sporen van ligplaatsen van een Ree gevonden. Daarnaast zijn er ook vlinders waargenomen: Atalanta, Citroenvlinder, Oranje zandoogje, Bruin zandoogje, Bont zandoogje en Klein koolwitje en algemene broedvogels waargenomen: Pimpelmees, Koolmees, Boomklever en Spreeuw.
Foto 1: Sporen van een Ree.
Conclusie Doordat er tijdens geen van de inventarisaties individuen van de Levendbarende hagedis zijn waargenomen kan uitgesloten worden dat het plangebied een functie vervult voor deze soort. Tijdens de inventarisaties zijn wel een Haas en sporen van een Ree waargenomen. Echter zijn deze soorten in de provincie Noord-Brabant vrijgesteld van bescherming. De aangetroffen vlinders zijn niet strikt beschermd en de algemene broedvogels zijn alleen tijdens het broedseizoen beschermd wanneer deze een nest met eieren en/of jongen hebben. Vanuit de Wet natuurbescherming zijn er hierdoor geen verdere verplichtingen dan de zorgplicht voor de uitwerking van de voorgenomen plannen.
13
Referenties Emphasis Ruimtelijke Ordening en Juridisch Advies, 2020. Toelichting Bestemmingsplan Bezoekerscentrum Ruytershoveweg. Lips, J. 2021. Quickscan flora en fauna bezoekerscentrum erevelden te Bergen op Zoom. NWCAdvies. W1920 / P20-178. Netwerk Groene Bureaus, 2017. Soortinventarisatieprotocollen in het kader van de Wet natuurbescherming (versie juli 2017).
Bijlage 1: Beschermde soorten Wet natuurbescherming In het kader van de Wet natuurbescherming worden alle in Europa voorkomende en in het wild levende vogels beschermd en onderstaande soorten uit overige soortgroepen:
Amfibieën Alpenwatersalamander Bastaard kikker1 Boomkikker Bruine kikker1 Geelbuikvuurpad Gewone pad1
Heikikker Kamsalamander Kleine watersalamander1 Knoflookpad Meerkikker1 Middelste groene kikker
Poelkikker Rugstreeppad Vinpootsalamander Vroedmeesterpad Vuursalamander
Grote vos Grote vuurvlinder Grote weerschijnvlinder Iepenpage Kleine heivlinder Kleine ijsvogelvlinder Kommavlinder Moerasparelmoervlinder Pimpernelblauwtje Sleedoornpage
Spiegeldikkopje Tijmblauwtje Veenbesblauwtje Veenbesparelmoervlinder Veenhooibeestje Veldparelmoervlinder Zilveren maan Zilverstreephooibeestje
Dagvlinders Aardbeivlinder Apollovlinder Bosparelmoervlinder Boszandoog Bruin dikkopje Bruine eikenpage Donker pimpernelblauwtje Duinparelmoervlinder Gentiaanblauwtje Grote parelmoervlinder
Haften Oeveraas
Kevers Brede geelrandwaterroofkever Gestreepte waterroofkever Juchtleerkever
Vermiljoenkever Vliegend hert
Kreeftachtigen Europese rivierkreeft
Landzoogdieren Aardmuis1 Bever Boommarter Bosmuis1 Bunzing3 Damhert Das Dwergmuis1 Dwergspitsmuis1 Edelhert Eekhoorn Egel1 Eikelmuis Gewone bosspitsmuis1
Gewone zeehond Grote bosmuis Haas7 Hamster Hazelmuis Hermelijn3 Huisspitsmuis1 Konijn7 Lynx Molmuis Noordse woelmuis Ondergrondse woelmuis4 Otter Ree1
Rosse woelmuis1 Steenmarter5 Tweekleurige bosspitsmuis4 Veldmuis1 Veldspitsmuis Vos1 Waterspitsmuis Wezel3 Wilde kat Wild zwijn6 Woelrat1 Wolf
Gevlekte Witsnuitlibel Gewone Bronlibel
Noordse winterjuffer Oostelijke witsnuitlibel
Libellen Beekrombout Bosbeekjuffer
Bronslibel Donkere waterjuffer Gaffellibel Gevlekte glanslibel
Groene glazenmaker Kempense heidelibel Mercuurwaterjuffer Hoogveenglanslibel
Rivierrombout Sierlijke witsnuitlibel Speerwaterjuffer
Kemp´s zeeschildpad Lederschildpad Levendbarende hagedis Muurhagedis
Ringslang Soepschildpad Zandhagedis
Nachtvlinders Teunisbloempijlstaart
Reptielen Adder Dikkopschildpad Gladde slang Hazelworm
Sporenplanten Varens Kleine vlotvaren Blaasvaren Groensteel Schubvaren
Bladmossen Geel schorpioenmos Tonghaarmuts
Vissen Beekdonderpad Beekprik Elrits
Gestippelde alver Grote modderkruiper Houting
Kwabaal Steur
Weekdieren Bataafse stroommossel
Platte schijfhoren
Vaatplanten Akkerboterbloem Akkerdoornzaad Akkerogentroost Beklierde ogentroost Berggamander Bergnachtorchis Blauw guichelheil Bokkenorchis Bosboterbloem Bosdravik Brave hendrik Brede wolfsmelk Breed wollegras Bruinrode wespenorchis Dennenorchis Dreps Drijvende waterweegbree Echte gamander Gevlekt zonneroosje Glad biggenkruid Gladde zegge Groen nachtorchis
Groenknolorchis Groot spiegelklokje Grote bosaardbei Grote leeuwenklauw Honingorchis Kalkboterbloem Kalketrip Karthuizeranjer Karwijselie Kleine ereprijs Kleine schorseneer Kleine wolfsmelk Kluwenklokje Knollathyrus Knolspirea Korensla Kranskarwij Kruipend moerasscherm Kruiptijm Lange zonnedauw Liggende raket Naaldenkervel
Pijlscheefkelk Roggelelie Rood peperboompje Rozenkransje Ruw parelzaad Scherpkruid Schubzegge Smalle raai Spits Havikskruid Steenbraam Stijve wolfsmelk Stofzaad Tengere distel Tengere veldmuur Trosgamander Veenbloembies Vliegenorchis Vroege ereprijs Wilde averuit Wilde ridderspoor Wilde weit Zomerschroeforchis
Vleermuizen Baardvleermuis Bechsteins vleermuis Bosvleermuis Brandts vleermuis Franjestaart Gewone dwergvleermuis Gewone grootoorvleermuis Grijze grootoorvleermuis
Grote hoefijzerneus Grote rosse vleermuis Ingekorven vleermuis Kleine dwergvleermuis Kleine hoefijzerneus Laatvlieger Meervleermuis
Mopsvleermuis Noordse vleermuis Rosse vleermuis Ruige dwergvleermuis Tweekleurige vleermuis Vale vleermuis Watervleermuis
Gewone vinvis Griend Grijze dolfijn Kleine zwaardwalvis Narwal Noordse vinvis Orca Potvis
Spitsdolfijn van gray Tuimelaar Walrus Witflankdolfijn Witsnuitdolfijn Witte dolfijn
Zeezoogdieren Bruinvis Bultrug Butskop Dwergpotvis Dwergvinvis Gestreepte dolfijn Gewone dolfijn Gewone spitsdolfijn
1 Voor deze soort geldt een vrijstelling in alle provincies. 2 Voor deze soort geldt een vrijstelling in alle provincies m.u.v. Flevoland. 3 Voor deze soort geldt een vrijstelling in alle provincies m.u.v. Gelderland, Noord-Holland, Zeeland,
Overijssel en Noord-Brabant. 4 Voor deze soort geldt een vrijstelling in alle provincies m.u.v. Zuid-Holland. 5 Voor deze soort geldt enkel in Friesland een vrijstelling. 6 Voor deze soort geldt enkel in Noord-Brabant een vrijstelling. 7 Voor deze soort geldt enkel in Zeeland geen vrijstelling.