Bijlage 4. Regionaal Plan Energiesysteem – West Brabant Energie in Balans, definitieve versie
Tekst van het document
74
De organisatie is anders geworden: ^ ^ ^
Sinds 1 januari 2023 hebben we het programma voor lokale warmte samengevoegd met de RES West-Brabant. Er is een speciale organisatie opgericht voor het gebied tussen Moerdijk en Geertruidenberg (Powerport) De provincie heeft een nieuwe manier van samenwerken opgezet met twee belangrijke overleggen: het Brabant Bestuurlijk Overleg Energie en het Coördinerend Overleg Energie
De uitdagingen zijn groter geworden: ^
De overstap naar duurzame energie is niet alleen een technisch vraagstuk, maar gaat ook over ruimte en mensen
^
Warmte wordt steeds belangrijker in ons energiesysteem. Gemeenten moeten in 2026 hun warmteplannen uit 2021 vernieuwen
^
Het elektriciteitsnet zit overvol. Dit probleem kan wel 20 jaar duren
^
Grote landelijke projecten, zoals de Delta Rhine Corridor en Nederwiek 3, hebben veel invloed op onze energievoorziening
We werken steeds meer samen: ^
We kijken over onze grenzen heen en werken samen met Zeeland, Antwerpen en de RESregio Hart van Brabant
^
We hebben FRES opgericht, een stichting die burgerinitiatieven helpt met geld voor nieuwe projecten
^
Een actieve Klankbordgroep geeft advies aan onze Stuurgroep
^
We werken samen met het Mobiliteitsbureau West-Brabant om het personeelstekort aan te pakken
^
We werken ook samen met onderwijsinstellingen Avans en Curio
Door al deze ontwikkelingen kunnen we onze energieopgaven goed in beeld krijgen. Soms leidt dit direct tot resultaten, zoals bij de landelijke en provinciale programma's. In andere gevallen zijn we nog in gesprek om tot goede afspraken te komen, bijvoorbeeld met de stedelijke regio's SRBT en SRWBW. Voor de RES West-Brabant organisatie ontstaat er een natuurlijk moment om de samenwerking te evalueren bij het beschikbaar komen van de nieuwe interbestuurlijke afspraken. Deze afspraken worden verwacht in 2025. Daar waar mogelijk anticiperen wij op de concept interbestuurlijke afspraken. Eén ding is duidelijk: de overstap naar duurzame energie heeft invloed op de ruimte waarin we allemaal leven. Verschillende werkgroepen Een van de werkgroepen is de werkgroep Communicatie & Participatie. De komende jaren verandert er veel in West-Brabant. De veranderingen in het energiesysteem worden steeds zichtbaarder en vragen ook ruimte. Ruimte die schaars is. Binnen de regio willen we dat omwonenden (inwoners en
75
professionals) daar op een vergelijkbare manier bij worden betrokken. Daar gebruiken we in de eerste helft van 2025 graag de denkkracht voor van de werkgroep Communicatie & Participatie. Om de verbinding te leggen met de inhoudelijke opgaven, voegen we graag een aantal inhoudelijke experts toe aan deze werkgroep.
8.3
Arbeids-kennispool
In juni 2024 hebben de RES West-Brabant en het Mobiliteitscentrum Regio West-Brabant (MBC) afgesproken om samen een arbeids-kennispool op te zetten. Dit betekent dat medewerkers tijdelijk bij andere gemeenten kunnen werken, speciale RES-adviseurs gemeenten helpen om projecten te versnellen, en gemeenten kennis en ervaring met elkaar delen. Vanaf het begin werken we hierin samen met onderwijsinstellingen. Zij denken mee over hoe we deze pool het beste kunnen opzetten. We hebben een convenant afgesloten over de volgende rollen van de onderwijsinstellingen: ^
Zorgen dat de studenten in de verschillende opleidingen bezig zijn met relevante vragen vanuit de gemeenten/overheden;
^
Binnen een Leven Lang Ontwikkelen (LLO) om-her-en bijscholingen verzorgen die op energiegebied nodig zijn;
•
De kennis vanuit de Lectoraten en Practoraten wordt beschikbaar gesteld aan de RES WestBrabant.
Om al deze taken goed uit te kunnen voeren, werken we als een netwerkorganisatie. De RES WestBrabant is één van de belangrijke schakels in dit netwerk. Onze belangrijkste taak is om contact tussen verschillende organisaties en mensen mogelijk te maken, gezamenlijke activiteiten te ondersteunen en samenwerking te bevorderen. Wel blijft de officiële beslissingsbevoegdheid bij de gemeenten, waterschappen, provincie en het Rijk.
76
Bijlagen
77
1 - Energiemix22 In de onderstaande tabel is de energiemix tot 2050 verder inzichtelijk gemaakt. In het RPE-WBEB zijn we verder niet ingegaan op de energiedragers aardgas en brandstof, omdat deze niet meer gebruikt worden in het klimaatneutrale energiesysteem van 2050. Energiedrager
Huidig
2030
2035
2040
2045
2050
Collectieve warmte Waterstof Groen gas Elektriciteit Aardgas Brandstof motorvoertuigen
2/ 0/ O/ 18/ 29/ 51/
1/ 0% 1% 30% 27/ 41/
2/ 0/ 3/ 43/ 22/ 30/
5/ 0/ 3/ 59/ 14/ 18/
6/ 0/ 3/ 78/ 6/ 7/
6/ 0/ 3/ 91/ 0/ 0/
Energiedrager
Huidig
2030
2035
2040
2045
2050
Collectieve warmte Waterstof Groen gas Elektriciteit Aardgas Brandstof motorvoertuigen
1/ 0/ 0/ 17/ 60/ 22/
8/ 1/ 3/ 32/ 41/ 16/
9/ 2/ 6/ 45/ 28/ 10/
10/ 4/ 8/ 50/ 21/ 6/
11/ 6/ 9/ 70/ 2/ 2/
12/ 6/ 8/ 74/ 0/ 0/
Energiedrager
Huidig
2030
2035
2040
2045
2050
Collectieve warmte Waterstof Groen gas Elektriciteit Aardgas Brandstof motorvoertuigen
1/ 0/ 0/ 22/ 49/ 28/
0/ 0/ 1/ 39/ 40/ 20/
1/ 12/ 1/ 43/ 29/ 13/
3/ 25/ 1/ 48/ 16/ 7/
4/ 35/ 1/ 56/ 1/ 3/
4/ 35/ 1/ 60/ 0/ 0/
Energiedrager
Huidig
2030
2035
2040
2045
2050
Collectieve warmte Waterstof Groen gas Elektriciteit Aardgas Brandstof motorvoertuigen
2/ 0/ 0/ 23/ 40/ 35%
2/ 1/ 2/ 35/ 34/ 26/
7/ 2/ 3/ 46/ 26/ 17/
12/ 4/ 4/ 56/ 15/ 9/
17/ 4/ 4/ 68/ 4/ 3/
16/ 4/ 3/ 76/ 0/ 0/
Energiedrager
Huidig
2030
2035
2040
2045
2050
Collectieve warmte Waterstof Groen gas Elektriciteit Aardgas Brandstof motorvoertuigen
3% 0% 0% 20% 40/ 38%
1/ 0/ 2/ 33/ 36/ 29/
2/ 0/ 3/ 46/ 28/ 21/
4/ 0/ 3/ 61/ 19/ 12/
4/ 0/ 3/ 80/ 7/ 5/
4/ 0/ 2/ 93/ 0/ 0/
Energiedrager
Huidig
2030
2035
2040
2045
2050
Collectieve warmte 2% 3/ 5/ 8/ 11/ 11/ Waterstof 0% 1/ 4/ 9/ 12/ 13/ Groen gas 0% 2/ 3/ 4/ 5/ 4/ Elektriciteit 35/ 45/ 53/ 66/ 73/ 21% Aardgas 47/ 38/ 27/ 17/ 3/ 0/ Brandstof motorvoertuigen 22/ 15/ 8/ 3/ 0/ 31% Tabel 5: Ontwikkeling energiemix tot 2050 (bron: Zicht op energie. Energiesysteemverkenning West-Brabant (2024))
22 Deze getallen kunnen nog aangepast worden vanwege een wijziging in de gebiedsindeling voor het Stedelijk gebied (Roosendaal en Halderberge zijn toegevoegd aan West-Brabant-West) en de Brabantse Wal (is vervangen door West-Brabant-West).
78
2 - Ontwikkelpaden voor de energiedragers In het rapport 'Zicht op energie, Energiesysteemverkenning West-Brabant' zijn meerdere ontwikkelpaden opgenomen voor isolatie en de energiedragers.23 De paden geven het perspectief voor 2050 en redeneren terug naar de perioden 2040, 2035, 2030 en nu. De ontwikkelpaden zijn benut als inspiratiebron en voor de dialoog over te maken bestuurlijke keuzes met de RES-partners en de Klankbordgroep. Hieronder geven wij de paden weer met een korte toelichting uit de verkenning. Ontwikkelpad isolatie Energiebesparing vermindert het energiegebruik en verlaagt daarmee elke energierekening. Hiernaast leidt bijvoorbeeld isoleren tot een reductie van de warmte en koude vraag in de gebouwde omgeving, en verhoogt het isolatie het (woon)comfort. Verkleinen van de energievraag maakt de kans op inzet van lokale en regionale warmtebronnen groter en vermindert vooral ook de ruimtelijke impact van het energiesysteem op de regio en op Nederland in zijn geheel. In de energiesysteemverkenning lag de focus voor besparing op isolatie.
Figuur 10: Ontwikkelpad isolatie
Ontwikkelpad versterken van het regionale elektriciteitssysteem De vraag naar elektriciteit uit duurzame bronnen groeit fors. Aanvullende regionale productie kan hierin voorzien. Daarbij is flexibilisering nodig om vraag en aanbod op elkaar af te stemmen, in combinatie met opslag. Om de toenemende elektriciteitsvraag te accommoderen is versterking van het elektriciteitsnet op alle netvlakken nodig: Hoog-, midden- en laagspanning. Hiervoor is ruimte nodig.
23 Bron: APPM, Generation Energy en Groen Licht (2024)
79
Realiseren Flexibiliteit en opslag
O
1
āS
ŗ
Aanlanding Wind op Zee Moerdijk
Elektrolyse voor invoeding waterstofnetwerk of lokaal gebruik Moerdijk
—f
Aanlanding wind op Zee Geertruidenberg
z
1 1 1
1
H
Versterken nationaal netwerk)
O 1 1 ľ
Industrie Moerdijk
Realiseren Zon en Wind op Land cf RES
1 P
Versterken HS-net
1 Uitbreiden Zon en Wind op Land
|U
.fi
Autonome groei Zon op Dak
1 H Versterken regionaal netwerk (LS en MS)
t
1
P
Elektrolyse voor lokale waterstof
1 1
l~"
Maximale inzet Zon op Dak
Versterken regionaal netwerk (MS en LS)
î
t Tijdspad indicatief Optioneel
GepU
Figuur 11: Ontwikkelpad versterken van het regionale elektriciteitssysteem.
Ontwikkelpad collectieve voorzieningen voor warmte en koude waar het kan Dit ontwikkelpad laat de afhankelijkheid van de beschikbare warmtebronnen en te ontwikkelen infrastructuren zien. Daarnaast dienen nog een aantal randvoorwaarden, zoals voldoende isolatie en wet- en regelgeving, op orde te zijn. In het ontwikkelpad wordt ingezet op het zoveel mogelijk gebruiken van de (relatief beperkte) beschikbare warmtebronnen in de regio. Waar mogelijk in een gecombineerde ontwikkeling met koude voorzieningen.
Legenda: | Afnemer toekomst
Deels afnemer huidig
Aandeel vraag
Figuur 12: Ontwikkelpad collectieve voorzieningen voor warmte en koude waar het kan
Ontwikkelpad voor industrie en piekvraag warmte Naar verwachting voorziet de waterstofproductie voor 80% van de industriële energievraag in de PowerPort en 15% in de Brabantse Wal (Bergen op Zoom) tot 30% in de Stedenrij (Oosterhout, Roosendaal). Hier wordt energievraag die niet in de klimaatmonitor zit, vanuit de CES, niet in meegerekend. Via lokale productie gaan we ervan uit dat in 5% van de waterstofvraag wordt voorzien. Dit betekent dat het overige deel van de industriële vraag en piekvragen voor warmtenetten dient ingevuld te worden met groen gas, elektriciteit of nieuwe oplossingen.
80
Figuur 13: Ontwikkelpad waterstof voor industrie en piekvraag warmte
Ontwikkelpad groen gas tijdens de transitie en voor specifieke toepassingen Onderstaand is het ontwikkelpad voor groen gas weergegeven. Het laat de afhankelijkheid zien van de beschikbaarheid van groen gas, in combinatie met het gebruik van de infrastructuur en toekomstige afnemers (specifieke doelgroepen en tijdens de transitie) zien.
Figuur 14: Ontwikkelpad groen gas tijdens de transitie en voor specifieke toepassingen
81
3 - Projectenboek: Inspirerende voorbeelden uit West-Brabant Projectenboek is separaat bijgevoegd
82
4 - Bronnen en rapporten De Man, A, Hoeksema, L, ä Plotnikova, A. (2022). Einde van strategie !? Tussen wendbaarheid en koers houden (1ste ed., Vol. 2022). Mediawerf.
GreenEvents (2021). Hernieuwbare Trias Energetica: De Weg naar Emissievrije, Hernieuwbare Energie op jouw Event. Van https://www.greenevents.nl/energie/hernieuwbare-trias-energetica/
Provincie Noord-Brabant (2024). Actieplan Versnelling Geothermie. Van httpsV/www.reswestbrabant.nl/over/volksvertegenwoordiging/raadsleden/documenten+raadslede n/HandlerDownloadFiles■ashx?idnv=2927392
Provincie Noord-Brabant (2024). Energie voor Brabant. Uitvoeringsagenda Energie 2024 - 2027. Van Https:77www.brabant.nl7publish7pagesZ130157uitvoeringsagenda-energie-2024-2027.pdf
Provincie Noord-Brabant (2024). Notitie Warmtedialogen Noord-Brabant. Van httpsV/www.reswestbrabant.nl/over/volksvertegenwoordiging/raadsleden/documenten+raadslede n/HandlerDownloadFiles■ashx?idnv=2927382
Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (2024). Handreiking helpt provincies bij energiehubs. Van https://www.rvo.nl/nieuws/handreiking-helpt-provincies-bii-energiehubs
Rijksoverheid, Cluster 6-bedrijven. Van: httpsV/www.bedrnvenbeleidinbeeld.nl/beleidsinstrument/o/ondersteuning-cluster6#:~:text=Om%20de%20verduurzaming%20bii%20Cluster.een%20concreet%20pad%20naar%20verd uurzaming.
Rijksoverheid (2024). Kamerbrief over Stimuleringsprogramma energiehubs. Van https:ZZwww.rMksoverheid.nlZdocumentenZkamerstukkenZ2024Z06Z05Zstimuleringsprogrammaenergiehubs
Rijksoverheid (2024). Nationaal Plan Energiesysteem. Van https://www■riiksoverheid■nl/documenten/rapporten/2023/12/01/nationaal-plan-energiesvsteem
83
Royal HaskoningDHV (2024). De Families van Energy Hubs in Nederland (in opdracht van Topsector Energie en RVO). Van https://topsectorenergie.nl/documents/1237/20240708 Eindrapport Families Energy Hubs PDF.p df
Schouw, G. (2024). Slim met Stroom voor Groene Groei. Het kan wél: Flexibilisering als oplossing voor de elektriciteitscrisis. Advies op hoofdlijnen. Van https://www.riiksoverheid.nl/documenten/rapporten/2024/11/26/ministerie-van-klimaat-en-groenegroei-rapportage-slim-met-stroom
Topsector Energie (2020). Systeemintegratie. Naar een holarchisch energiesysteem!? Van https://topsectorenergie.nl/documents/310/TSE SI holarchie 202111.pdf
Rapporten, Onderzoeken en Notities APPM, GE, GroenLicht (2024). Zicht op Energie: Energiesysteemverkenning West-Brabant. Van httpsV/www.reswestbrabant.nl/over/volksvertegenwoordiging/raadsleden/documenten+raadslede n/HandlerDownloadFiles■ashx?idnv=2926979
EMMA (2024). RES West-Brabant Straatgesprekken - Uitkomsten Algemeen. Van https://www■reswestbrabant■nl/documenten-alles/HandlerDownloadFiles■ashx?idnv=2935812
EMMA (2024). RES West-Brabant Straatgesprekken - Uitkomsten Industriële Gebieden. Van https://www■reswestbrabant■nl/documenten-alles/HandlerDownloadFiles■ashx?idnv=2935813
EMMA (2024). RES West-Brabant Straatgesprekken - Uitkomsten Landelijke Gebieden. Van https://www.reswestbrabant.nl/documenten-alles/HandlerDownloadFiles.ashx?idnv=2935811
EMMA (2024). RES West-Brabant Straatgesprekken - Uitkomsten Stedelijke Gebieden. Van https://www■reswestbrabant■nl/documenten-alles/HandlerDownloadFiles■ashx?idnv=2935810
EMMA (2024). RES West-Brabant Straatgesprekken - Volledig eindverslag. Van https://www■reswestbrabant■nl/documenten-alles/HandlerDownloadFiles■ashx?idnv=2935818
84
Ãflux (2024). Quickscan batterijopslag RES West-Brabant. Van https://www■reswestbrabant■nl/over/volksvertegenwoordiging/raadsleden/documenten+raadsl eden/HandlerDownloadFiles■ashx?idnv=2927539
Greenvis (2024). Bronnenstrategie RES-Regio. Van https://www■reswestbrabant■nl/over/volksvertegenwoordiging/raadsleden/documenten+raadsl eden/HandlerDownloadFiles■ashx?idnv=2926992
RES West-Brabant (2024). Uitwerking Gebiedsgerichte aanpak Energiesysteem RES WestBrabant 2.0 t.b.v. Stuurgroep 10 oktober 2024. Van httpsV/www.reswestbrabant.nl/over/volksvertegenwoordiging/raadsleden/documenten+raadsl eden/HandlerDownloadFiles■ashx?idnv=2927275
RES West-Brabant (2024). Verkenning (on)mogelijkheden groen gas. Van httpsV/www.reswestbrabant.nl/over/volksvertegenwoordiging/raadsleden/documenten+raadsl eden/HandlerDownloadFiles■ashx?idnv=2927368
Stantec (2024). Waterstof in West-Brabant. Van httpsV/www.reswestbrabant.nl/over/volksvertegenwoordiging/raadsleden/documenten+raadsl eden/HandlerDownloadFiles■ashx?idnv=2927546
ZLTO (2023). CIRCUS: Deelprojecten RES West-Brabant. Van httpsV/www.reswestbrabant.nl/over/volksvertegenwoordiging/raadsleden/documenten+raadsl eden/HandlerDownloadFiles■ashx?idnv=2926376
85
5 - Voorzet inhoud uitvoeringsprogramma In 2025 werken we aan het Uitvoeringsprogramma van dit RPE-WBEB. Hieronder is een eerste voorzet opgenomen van de inhoudsopgave daarvan. In het Uitvoeringsprogramma geven we de specifieke acties de tijdslijnen aan. Het Uitvoeringsprogramma is een programma onder de Omgevingswet. Hiervoor moeten de effecten op het milieu in beeld worden gebracht. Daarom stellen we bij het uitvoeringsprogramma een milieueffectrapport op. 1.
2.
3. 4. 5.
6. 7.
Projecten en activiteiten: Inventarisatie van kansrijke projecten en activiteiten. Uitvoering en slagkracht voor elektriciteit, warmte, waterstof en groen gas. Governance: Hier gaan we in op onze regionale samenwerking en op de samenwerking met gemeenten, waterschappen, provincie en Rijk. Ook kijken we naar mogelijkheden voor publiek-private samenwerking. Participatie en communicatie. Blijven leren en ontwikkelen: Voortzetting van het ontwikkel- en leertraject, waarmee we zijn gestart in 2023. Bijdrage van het Rijk: We werken samen met het Rijk, maar het Rijk kan ook bijdragen, in expertise en financieel, aan de energietransitie in West-Brabant. Uitvoeringsorganisatie en uitvoeringskosten van de RES West-Brabant. Monitoring.
86
6 - Overzicht voortgang RES West-Brabant Totaal gemeenten
31-12-2023
GWh gerealiseerd en harde ijplijn
RES West-Braban Alpben-Chaam 1.861 12
Altena 29
Baarle-Nassau Bergen op Zoon 13 55
Breda 192
□rimmelen 150
Etten-Leut Geertruidenberr 24 147
93 37 62
127 4 19
105 12 29
Halderberge 145
Moerdijk 434
□ostelhout 108
Roosendaal 135
4 20
90 7 48
323 35 76
53 8 47
Ruophen 8
Steenbergen 229
Woensdrecht 87
23 43 69
46 22 18
Zundert 97
Wind Grootschalig zon op veld Grootschalig zon op gebouw
1.101 253 508
12
9 20
13
27 2 26
6
139 72 18
Ambitie
462
0
5
0
100
5
12
3
17
3
4
80
34
0
84
107
6
Totaal RE5 West Brabant jannar 71173
7J374
12
34
13
1 56
198
167
151
41
147
438
1ÄS
164
7
313
144
in.3
737
15
5E
1C
5S
146
31
45
21
37
55
70
81
32
2E
2Ï
22
sļ
īļ
s
841
121
141
l|
-11 |
-211
231
121
26
10
n
■i
Ambitie Zon op Bedrijfsdak RES 1.0 Restant ambitie Zon op Bedrijfsdak
RES West-Braban Alphen-Chaam Altena
Prognose RES 2.0
2.553
Baarle-Nassau Bergen op Zoen Breda
15
72
RES West-Brabant Alphen-Chaam Altena
Prognose RES 1.0
2.378
183
48
2.561
63
188
Drlmmeien
282
10
148
48
-
58
148
155
Etten-Leur
280
Etten-Leur
42
136
Geertruidenberr Halderberge
46
150
120
Geertruidenberr Halderberge
-
-
□rimmelen
Etten-Leur
155
Geertruidenberr Halderberge
164
□rimmelen -
Baarle-Nassau Belgen op Zoon Breda
98
174
□rimmelen
280
Baarle-Nassau Bergen op Zoon Breda -
RES West-Brabant Alphen-Chaam Altena
Totaal RES 1.0
10
Baarle-Nassau Bergen op Zoon Breda
98
15
RES West-Brabant Alphen-Chaam Altena
Wind na 2030
-J
150
-
-
Geertruidenbert Halderberge
46
120
Moerdijk
417
Moerdijk
439
Oosterhout
209
Oosterhout
194
Moerdijk
Oosterhout
-
-
Moerdijk
Oosterhout
439
194
Roosendaal
Ruophen
181
Roosendaal
32
Ruophen
189 Roosendaal
204
Woensdrecht
323
205
Steenbergen
Woensdrecht
32
223
159
36
-
-
68
223
159
Ruophen
15 Roosendaal
Sreenbergen
Ruophen
-
Stand van zaken: 31 december 2023 Per gemeente is de status getoond van projecten die gerealiseerd zijn en in de harde pijplijn (vergunning en/of SDE-subsidie) zijn opgenomen, totaal 1.861 GWh; Projecten die in het voorstadium zitten (uitwerking plan, start vergunningprocedure) zijn gemeld bij ambitie, totaal 462 GWh; In de RES 1.0 heeft iedere gemeente een bod gedaan voor zon op gebouw. Het verschil tussen dit bod en gerealiseerd/pijplijn is als restant ambitie getoond, totaal 229 GWh; Een aantal gemeenten heeft aangegeven de windopgave pas na 2030 te gaan realiseren, totaal 183 GWh; Het totaal aan projecten RES 1.0 telde op tot 2.561 GWh, de status eind 2023 telt op tot 2.553 GWh, er zijn nog weinig projecten teruggetrokken.
87
Zundert
102
Zundert
120
36 Zundert
Toelichting
-
23
Zundert
Tabel 6: Overzicht voortgang per gemeente
-
75
156