Bijlage 3. Regionaal Plan Energiesysteem-West Brabant Energie in Balans, met markering n.a.v. bestuurlijke consultatie
Tekst van het document
De uitdagingen zijn groter geworden: ^ De overstap naar duurzame energie is niet alleen een technisch vraagstuk, maar gaat ook over ruimte en mensen ^ Warmte wordt steeds belangrijker in ons energiesysteem. Gemeenten moeten in 2026 hun warmteplannen uit 2021 vernieuwen ^ Het elektriciteitsnet zit overvol. Dit probleem kan wel 20 jaar duren ^ Grote landelijke projecten, zoals de Delta Rhine Corridor en Nederwiek 3, hebben veel invloed op onze energievoorziening We werken steeds meer samen: ^ We kijken over onze grenzen heen en werken samen met Zeeland, Antwerpen en de RESregio Hart van Brabant ^ We hebben FRES opgericht, een stichting die burgerinitiatieven helpt met geld voor nieuwe projecten ^ Een actieve Klankbordgroep geeft advies aan onze Stuurgroep ^ We werken samen met het Mobiliteitsbureau West-Brabant om het personeelstekort aan te pakken ^ We werken ook samen met onderwijsinstellingen Avans en Curio Door al deze ontwikkelingen kunnen we onze energieopgaven goed in beeld krijgen. Soms leidt dit direct tot resultaten, zoals bij de landelijke en provinciale programma's. In andere gevallen zijn we nog in gesprek om tot goede afspraken te komen, bijvoorbeeld met de stedelijke regio's SRBT en SRWBW. Voor de RES West-Brabant organisatie ontstaat er een natuurlijk moment om de samenwerking te evalueren bij het beschikbaar komen van de nieuwe interbestuurlijke afspraken.
Deze afspraken worden verwacht in 2025. Daar waar mogelijk anticiperen wij op de concept interbestuurlijke afspraken. Eén ding is duidelijk: de overstap naar duurzame energie heeft invloed op de ruimte waarin we allemaal leven. Verschillende werkgroepen Een van de werkgroepen is de werkgroep Communicatie & Participatie. De komende jaren verandert er veel in West-Brabant. De veranderingen in het energiesysteem worden steeds zichtbaarder en vragen ook ruimte. Ruimte die schaars is. Binnen de regio willen we dat omwonenden (inwoners en 74
professionals) daar op een vergelijkbare manier bij worden betrokken. Daar gebruiken we in de eerste helft van 2025 graag de denkkracht voor van de werkgroep Communicatie & Participatie. Om de verbinding te leggen met de inhoudelijke opgaven, voegen we graag een aantal inhoudelijke experts toe aan deze werkgroep.
8.3
Arbeids-kennispool
In juni 2024 hebben de RES West-Brabant en het Mobiliteitscentrum Regio West-Brabant (MBC) afgesproken om samen een arbeids-kennispool op te zetten. Dit betekent dat medewerkers tijdelijk bij andere gemeenten kunnen werken, speciale RES-adviseurs gemeenten helpen om projecten te versnellen, en gemeenten kennis en ervaring met elkaar delen. Vanaf het begin werken we hierin samen met onderwijsinstellingen. Zij denken mee over hoe we deze pool het beste kunnen opzetten. We hebben een convenant afgesloten over de volgende rollen van de onderwijsinstellingen: ^ ^ ^
Zorgen dat de studenten in de verschillende opleidingen bezig zijn met relevante vragen vanuit de gemeenten/overheden; Binnen een Leven Lang Ontwikkelen (LLO) om-her-en bijscholingen verzorgen die op energiegebied nodig zijn; De kennis vanuit de Lectoraten en Practoraten wordt beschikbaar gesteld aan de RES WestBrabant.
Om al deze taken goed uit te kunnen voeren, werken we als een netwerkorganisatie. De RES WestBrabant is één van de belangrijke schakels in dit netwerk. Onze belangrijkste taak is om contact tussen verschillende organisaties en mensen mogelijk te maken, gezamenlijke activiteiten te ondersteunen en samenwerking te bevorderen. Wel blijft de officiële beslissingsbevoegdheid bij de gemeenten, waterschappen, provincie en het Rijk.
75
Bijlagen
76
1 - Energiemix22 In de onderstaande tabel is de energiemix tot 2050 verder inzichtelijk gemaakt. In het RPE-WBEB zijn we verder niet ingegaan op de energiedragers aardgas en brandstof, omdat deze niet meer gebruikt worden in het klimaatneutrale energiesysteem van 2050. Energiedrager
Huidig
2030
2035
2040
2045
2050
Collectieve warmte Waterstof Groen gas Elektriciteit Aardgas Brandstof motorvoertuigen
2X
29X 51X
1X 0X 1X 30X 27X 41X
2X 0X 3X 43X 22X 30X
0X 3X 59X 14X 18X
6X 0X 3X 78X 6X 7X
6X 0X 3X 91X 0X 0X
m
Energiedrager
Huidig
2030
2035
2040
2045
2050
Collectieve warmte Waterstof Groen gas Elektriciteit Aardgas Brandstof motorvoertuigen
1X 0X 0X 17X 60X 22X
8X 1X 3X 32X 41X 16X
9X 2X 6X 45X 28X 10X
m 4X 8X 50X 21X 6X
11X 6X 9X 70X 2X 2X
12X 6X 8X 74X 0X 0X
Energiedrager
Huidig
2030
2035
2040
2045
2050
Collectieve warmte Waterstof Groen gas Elektriciteit Aardgas Brandstof motorvoertuigen
1X 0X 0X 22X 49X 28X
0X 0X 1X 39X 40X 20X
1X 12X 1X 43X 29X 13X
3X 25X 1X 48X 16X 7X
4X 35X 1X 56X 1X 3X
4X 35X 1X 60X 0X 0X
Energiedrager
Huidig
2030
2035
2040
2045
2050
Collectieve warmte Waterstof Groen gas Elektriciteit Aardgas Brandstof motorvoertuigen
2X 0X 0X 23X 40X 35X
2X 1X 2X 35X 34X 26X
7X 2X 3X 46X 26X 17X
12X 4X 4X 56X 15X 9X
17X 4X 4X 68X 4X 3X
16X 4X 3X 76X 0X 0X
Energiedrager
Huidig
2030
2035
2040
2045
2050
Collectieve warmte Waterstof Groen gas Elektriciteit Aardgas Brandstof motorvoertuigen
3X 0X 0X 20X 40X 38X
1X 0X 2X 33X 36X 29X
2X 0X 3X 46X 28X 21X
4X 0X 3X 61X 19X 12X
4X 0X 3X 80X 7X
4X 0X 2X 93X 0X 0X
Energiedrager
Huidig
2030
2035
2040
2045
2050
Collectieve warmte 2X 3X 8X 11X 11X Waterstof 0X 1X 4X 9X 12X 13X Groen gas 0X 2X 3X 4X 4X Elektriciteit 21X 35X 45X 53X 66X 73X Aardgas 47X 38X 27X 17X 3X 0X Brandstof motorvoertuigen 31% 22(ŭ 15% 8% 3% 0% Tabel5: Ontwikkeling energiemix tot 2050 (bron: Zicht op energie. Energiesysteemverkenning West-Brabant (2024))
22 Deze getallen kunnen nog aangepast worden vanwege een wijziging in de gebiedsindeling voor het Stedelijk gebied (Roosendaal en Halderberge zijn toegevoegd aan West-Brabant-West) en de Brabantse Wal (is vervangen door West-Brabant-West).
77
2 - Ontwikkelpaden voor de energiedragers In het rapport 'Zicht op energie, Energiesysteemverkenning West-Brabant' zijn meerdere ontwikkelpaden opgenomen voor isolatie en de energiedragers.23 De paden geven het perspectief voor 2050 en redeneren terug naar de perioden 2040, 2035, 2030 en nu. De ontwikkelpaden zijn benut als inspiratiebron en voor de dialoog over te maken bestuurlijke keuzes met de RES-partners en de Klankbordgroep. Hieronder geven wij de paden weer met een korte toelichting uit de verkenning. Ontwikkelpad isolatie Energiebesparing vermindert het energiegebruik en verlaagt daarmee elke energierekening. Hiernaast leidt bijvoorbeeld isoleren tot een reductie van de warmte en koude vraag in de gebouwde omgeving, en verhoogt het isolatie het (woon)comfort. Verkleinen van de energievraag maakt de kans op inzet van lokale en regionale warmtebronnen groter en vermindert vooral ook de ruimtelijke impact van het energiesysteem op de regio en op Nederland in zijn geheel. In de energiesysteemverkenning lag de focus voor besparing op isolatie.
Figuur 10: Ontwikkelpad isolatie
Ontwikkelpad versterken van het regionale elektriciteitssysteem De vraag naar elektriciteit uit duurzame bronnen groeit fors. Aanvullende regionale productie kan hierin voorzien. Daarbij is flexibilisering nodig om vraag en aanbod op elkaar af te stemmen, in combinatie met opslag. Om de toenemende elektriciteitsvraag te accommoderen is versterking van het elektriciteitsnet op alle netvlakken nodig: Hoog-, midden- en laagspanning. Hiervoor is ruimte nodig.
23 Bron: APPM, Generation Energy en Groen Licht (2024)
78
I
«W
I
Figuur 11: Ontwikkelpad versterken van het regionale elektriciteitssysteem.
Ontwikkelpad collectieve voorzieningen voor warmte en koude waar het kan Dit ontwikkelpad laat de afhankelijkheid van de beschikbare warmtebronnen en te ontwikkelen infrastructuren zien. Daarnaast dienen nog een aantal randvoorwaarden, zoals voldoende isolatie en wet- en regelgeving, op orde te zijn. In het ontwikkelpad wordt ingezet op het zoveel mogelijk gebruiken van de (relatief beperkte) beschikbare warmtebronnen in de regio. Waar mogelijk in een gecombineerde ontwikkeling met koude voorzieningen.
Figuur 12: Ontwikkelpad collectieve voorzieningen voor warmte en koude waar het kan
Ontwikkelpad voor industrie en piekvraag warmte Naar verwachting voorziet de waterstofproductie voor 80% van de industriële energievraag in de PowerPort en 15% in de Brabantse Wal (Bergen op Zoom) tot 30% in de Stedenrij (Oosterhout, Roosendaal). Hier wordt energievraag die niet in de klimaatmonitor zit, vanuit de CES, niet in meegerekend. Via lokale productie gaan we ervan uit dat in 5% van de waterstofvraag wordt voorzien. Dit betekent dat het overige deel van de industriële vraag en piekvragen voor warmtenetten dient ingevuld te worden met groen gas, elektriciteit of nieuwe oplossingen.
79
Figuur 13: Ontwikkelpad waterstof voor industrie en piekvraag warmte
Ontwikkelpad groen gas tijdens de transitie en voor specifieke toepassingen Onderstaand is het ontwikkelpad voor groen gas weergegeven. Het laat de afhankelijkheid zien van de beschikbaarheid van groen gas, in combinatie met het gebruik van de infrastructuur en toekomstige afnemers (specifieke doelgroepen en tijdens de transitie) zien.
Figuur 14: Ontwikkelpad groen gas tijdens de transitie en voor specifieke toepassingen
80
3 — Projectenboek: Inspirerende voorbeelden uit West-Brabant Wordt later toogovoogd. Projectenboek is separaat bijgevoegdx__________ ___________________________________________
81
..[heeft opmaak toegepast: Lettertype: Niet Cursief
4 - Bronnen en rapporten De Man, A, Hoeksema, L, â Plotnikova, A. (2022). Einde van strategie !? Tussen wendbaarheid en koers houden (1ste ed., Vol. 2022). Mediawerf.
GreenEvents (2021). Hernieuwbare Trias Energetica: De Weg naar Emissievrije, Hernieuwbare Energie op jouw Event. Van https://www.greenevents.nl/energie/hernieuwbare-trias-energetica/
Provincie Noord-Brabant (2024). Actieplan Versnelling Geothermie. Van httpsV/www.reswestbrabant.nl/over/volksvertegenwoordiging/raadsleden/documenten+raadslede n/HandlerDownloadFiles.ashx?idnv=2927392
Provincie Noord-Brabant (2024). Energie voor Brabant. Uitvoeringsagenda Energie 2024 - 2027. Van Https:ZZwww.brabant.nlZpublishZpagesZ13015Zuitvoeringsagenda-energie-2024-2027.pdf
Provincie Noord-Brabant (2024). Notitie Warmtedialogen Noord-Brabant. Van httpsV/www.reswestbrabant.nl/over/volksvertegenwoordiging/raadsleden/documenten+raadslede n/HandlerDownloadFiles.ashx?idnv=2927382
Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (2024). Handreiking helpt provincies bij energiehubs. Van https://www.rvo.nl/nieuws/handreiking-helpt-provincies-bii-energiehubs
Rijksoverheid, Cluster 6-bedrijven. Van: httpsV/www.bedrüvenbeleidinbeeld.nl/beleidsinstrument/o/ondersteuning-cluster6#:~:text=Om%20de%20verduurzaming%20bii%20Cluster.een%20concreet%20pad%20naar%20verd uurzaming.
Rijksoverheid (2024). Kamerbrief over Stimuleringsprogramma energiehubs. Van https://www.riiksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2024/06/05/stimuleringsprogrammaenergiehubs
Rijksoverheid (2024). Nationaal Plan Energiesysteem. Van https://www.riiksoverheid.nl/documenten/rapporten/2023/12/01/nationaal-plan-energiesvsteem
82
Royal HaskoningDHV (2024). De Families van Energy Hubs in Nederland (in opdracht van Topsector Energie en RVO). Van https://topsectorenergie.nl/documents/1237/20240708 Eindrapport Families Energy Hubs PDF.p df
Schouw, G. (2024). Slim met Stroom voor Groene Groei. Het kan wél: Flexibilisering als oplossing voor de elektriciteitscrisis. Advies op hoofdlijnen. Van https://www.riiksoverheid.nl/documenten/rapporten/2024/11/26/ministerie-van-klimaat-en-groenegroei-rapportage-slim-met-stroom
Topsector Energie (2020). Systeemintegratie. Naar een holarchisch energiesysteem!? Van https://topsectorenergie.nl/documents/310/TSE SI holarchie 202111.pdf
Rapporten, Onderzoeken en Notities APPM, GE, GroenLicht (2024). Zicht op Energie: Energiesysteemverkenning West-Brabant. Van httpsV/www.reswestbrabant.nl/over/volksvertegenwoordiging/raadsleden/documenten+raadslede n/HandlerDownloadFiles.ashx?idnv=2926979
EMMA (2024). RES West-Brabant Straatgesprekken - Uitkomsten Algemeen. Van https://www.reswestbrabant.nl/documenten-alles/HandlerDownloadFiles.ashx?idnv=2935812
EMMA (2024). RES West-Brabant Straatgesprekken - Uitkomsten Industriële Gebieden. Van https://www.reswestbrabant.nl/documenten-alles/HandlerDownloadFiles.ashx?idnv=2935813
EMMA (2024). RES West-Brabant Straatgesprekken - Uitkomsten Landelijke Gebieden. Van https:ZZwww.reswestbrabant.nlZdocumenten-aHesZHandlerDownloadFiles.ashx?idnv^2935811
EMMA (2024). RES West-Brabant Straatgesprekken - Uitkomsten Stedelijke Gebieden. Van https:ZZwww.reswestbrabant.nlZdocumenten-aHesZHandlerDownloadFiles.ashx?idnv^2935810
EMMA (2024). RES West-Brabant Straatgesprekken - Volledig eindverslag. Van https:ZZwww.reswestbrabant.nlZdocumenten-aHesZHandlerDownloadFiles.ashx?idnv^2935818
83
Äflux (2024). Quickscan batterijopslag RES West-Brabant. Van httpsV/www.reswestbrabant.nl/over/volksvertegenwoordiging/raadsleden/documenten+raadsl eden/Hand^erDown^oadFi^es.ashx?idnv=2927539
Greenvis (2024). Bronnenstrategie RES-Regio. Van httpsV/www.reswestbrabant.nl/over/volksvertegenwoordiging/raadsleden/documenten+raadsl eden/Hand^erDown^oadFi^es.ashx?idnv=2926992
RES West-Brabant (2024). Uitwerking Gebiedsgerichte aanpak Energiesysteem RES WestBrabant 2.0 t.b.v. Stuurgroep 10 oktober 2024. Van httpsV/www.reswestbrabant.nl/over/volksvertegenwoordiging/raadsleden/documenten+raadsl eden/Hand^erDown^oadFi^es.ashx?idnv=2927275
RES West-Brabant (2024). Verkenning (on)mogelijkheden groen gas. Van httpsV/www.reswestbrabant.nl/over/volksvertegenwoordiging/raadsleden/documenten+raadsl eden/Hand^erDown^oadFi^es.ashx?idnv=2927368
Stantec (2024). Waterstof in West-Brabant. Van httpsV/www.reswestbrabant.nl/over/volksvertegenwoordiging/raadsleden/documenten+raadsl eden/Hand^erDown^oadFi^es.ashx?idnv=2927546
ZLTO (2023). CIRCUS: Deelprojecten RES West-Brabant. Van httpsV/www.reswestbrabant.nl/over/volksvertegenwoordiging/raadsleden/documenten+raadsl eden/Hand^erDown^oadFi^es.ashx?idnv=2926376
84
5 - Voorzet inhoud uitvoeringsprogramma In 2025 werken we aan het Uitvoeringsprogramma van dit RPE-WBEB. Hieronder is een eerste voorzet opgenomen van de inhoudsopgave daarvan. In het Uitvoeringsprogramma geven we de specifieke acties de tijdslijnen aan. Het Uitvoeringsprogramma is een programma onder de Omgevingswet. Hiervoor moeten de effecten op het milieu in beeld worden gebracht. Daarom stellen we bij het uitvoeringsprogramma een milieueffectrapport op. 1. Projecten en activiteiten: Inventarisatie van kansrijke projecten en activiteiten. Uitvoering en slagkracht voor elektriciteit, warmte, waterstof en groen gas. 2. Governance: Hier gaan we in op onze regionale samenwerking en op de samenwerking met gemeenten, waterschappen, provincie en Rijk. Ook kijken we naar mogelijkheden voor publiek-private samenwerking. 3. Participatie en communicatie. 4. Blijven leren en ontwikkelen: Voortzetting van het ontwikkel- en leertraject, waarmee we zijn gestart in 2023. 5. Bijdrage van het Rijk: We werken samen met het Rijk, maar het Rijk kan ook bijdragen, in expertise en financieel, aan de energietransitie in West-Brabant. 6. Uitvoeringsorganisatie en uitvoeringskosten van de RES West-Brabant. 7. Monitoring.
85
6 - Overzicht voortgang RES West-Brabant
| Prognose RES 2.0
2.553
15
72
10
18®
282
174
164
42
136
417
209
181
32
323
205
102
| Prognose RES 1.0
2.378
15
98
10
148
280
155
150
46
120
439
194
189
32
223
1S9
120
183
48
IS
36
.
46ļ
IH—tM IŪBWW.1 1 1201 4391 194 |
..... I 2041
-----1 68
I.......... I 2231 159
-------- ļ 1561
|wind na 2030
Totaal RES 1,0
48
Ihd. IÍWwMlåŕ. ItMfrUd E'--—-l— „L..-.-------------------,,-ļ 2801 1551 150 2.5611 63 98 58 1481
1
1
1
Tabel 6: Overzicht voortgang per gemeente
Toelichting -
Stand van zaken: 31 december 2023 Per gemeente is de status getoond van projecten die gerealiseerd zijn en in de harde pijplijn (vergunning en/of SDE-subsidie) zijn opgenomen, totaal 1.861 GWh; Projecten die in het voorstadium zitten (uitwerking plan, start vergunningprocedure) zijn gemeld bij ambitie, totaal 462 GWh; In de RES 1.0 heeft iedere gemeente een bod gedaan voor zon op gebouw. Het verschil tussen dit bod en gerealiseerd/pijplijn is als restant ambitie getoond, totaal 229 GWh; Een aantal gemeenten heeft aangegeven de windopgave pas na 2030 te gaan realiseren, totaal 183 GWh; Het totaal aan projecten RES 1.0 telde op tot 2.561 GWh, de status eind 2023 telt op tot 2.553 GWh, er zijn nog weinig projecten teruggetrokken.
86
36
1