CConstaterende datBergen op Zoom
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 2. Participatievisie gemeente Bergen op Zoom (vastgesteld op 27/022025)

Raadsvergadering 26 juni 2025, gemeente Bergen op ZoomBij agendapunt: Participatieverordening6.089 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Gemeente

Voorwoord Beste lezer, We leven in een prachtige gemeente waar veel gebeurt. En waar ook in de toekomst veel zal gebeuren. Sinds ik burgemeester

Verzetten' onderstreept deze participatievisie het belang van goede ideeën en initiatieven. Ook wil het college haar ideeën

ben van de gemeente Bergen op Zoom sprak ik al met veel inwoners. En het valt me op dat mensen hier veel liefde voor de

graag bespreken met maatschappelijke partners, instellingen, ondernemers en inwoners. Want samen 'maken' we de

gemeente hebben, heel creatief zijn en veel ideeën en plannen hebben. Precies dát zorgt ook voor de eigenheid van deze stad.

gemeente, versterken we elkaar, worden plannen beter gedragen en daardoor makkelijker uitvoerbaar.

Mijn collega, wethouder Letty Demmers, die bestuurlijk ver­ antwoordelijk is voor participatie zegt daarom ook niet voor

Met de participatievisie in de hand is duidelijk waar partijen aan

niets: "Laten we de deskundigheid en creativiteit van onze inwoners gebruiken. Het levert een beter plan, product of besluit

toe zijn, wat de verwachtingen zijn en wat er in de praktijk aan participatie mogelijk is. Eenduidigheid in de manier van werken

op. Bovendien blijven inwoners op die manier betrokken bij hun omgeving. Soms ontstaan er zelfs nieuwe netwerken en samen­

is daarbij een belangrijke stap. Tegelijkertijd krijgt participatie op meerdere manieren vorm waardoor het altijd maatwerk blijft.

werkingsverbanden. Dat is mooi om te zien".

Namens het college van burgemeester en wethouders zeg ik dan ook dat ik blij ben met deze participatievisie. Dat de samen­

Met elkaar bouwen we woningen, organiseren we evenementen en richten we straten en pleinen opnieuw in. We zorgen er

leving écht aan zet is. Dat inwoners volwaardig en gelijkwaardig deelnemen aan inspraak en samenwerking bij collectieve

samen voor dat de stad schoon blijft en veilig is en dat iedereen een dak boven zijn hoofd heeft. Zo bouwen we aan een

vraagstukken.

gemeente waar je fijn kunt leven in je eigen buurt, maar ook prettig samenleeft met mensen die wat verder van je vandaan

Ik hoop en verwacht dat deze visie onze gemeente helpt bij die belangrijke samenwerking, want door onze liefde voor Bergen

wonen. Deze participatievisie is een oproep om met elkaar in gesprek te gaan, plannen te maken en te kijken hoe we deze

op Zoom krijgen we samen 'Bergen voor elkaar'.

kunnen uitvoeren. Net als het bestuursakkoord 'Samen Bergen

Margo Mulder, Burgemeester gemeente Bergen op Zoom

Gemeente Bergen op Zoom

I

3

I Participatievisie

r *

Inhoud 6

1 Inleiding

6

Waarom deze visie?

7

1.1

8 8

2 Samen leven in Bergen op Zoom 2.1 Wat is participatie?

10

2.2 Waarom is dit belangrijk?

13

3 Stappenplan voor projecten, beleidsontwikkeling en -evaluatie

14 15

Stap 1: Stap 2:

16

Stap 3:

Participatieplan maken

17

Stap 4:

Uitvoering communicatiemomenten

18 18

Stap 5: Stap 6:

Besluitvorming en afronding van participatie Evalueren en leren

19

4 Werkafspraken voor de gemeentelijke organisatie

20

5 Uitvoeringsagenda

20

6 Tot slot

21 22

Bijlagen Bijlage 1.

24

Bijlage 2. Tips voor evaluatie en reflectie

Totstandkoming

Randvoorwaarden toetsen met een afwegingskader Doelen en kaders bepalen

Werkvormen voor participatie

Gemeente Bergen op Zoom

I

5

I Participatievisie

1 Inleiding

Met dit document willen we drie doelen bereiken: Eenheid. We willen dezelfde taal spreken en vanuit dezelfde kernwaarden handelen. Dit zorgt voor heldere verwachtingen van ambtenaren en inwoners en vergroot de kans dat we die verwachtingen ook waarmaken.

De gemeente Bergen op Zoom heeft een traditie van saamhorigheid en naar elkaar omzien. Dat is iets om te koesteren en versterken. Niet voor niets is “partnerschap om samen doelen te bereiken” een van de vijf pijlers van onze Toekomstvisie 2035.

2*

Waarom deze visie? De gemeente Bergen op Zoom heeft een traditie van saamhorigheid en naar elkaar omzien. Dat is iets om te koesteren en versterken. Niet

Kwaliteit. We willen een betrouwbare gemeente zijn en samen met de samenleving de gemeente mooier maken. Participatie moet ervoor zorgen dat mensen zich gezien en gehoord voelen en vergroot de saamhorigheid. Deze visie met handreikingen zorgt ervoor dat we in participatietrajecten zorgvuldig handelen en kwaliteit leveren in de samenwerking. Houvast. Deze visie biedt praktische handreikingen voor

3Į

voor niets is “partnerschap om samen doelen te bereiken” een van de vijf pijlers van onze Toekomstvisie 2035. Maar hoe komen we tot partnerschappen met inwoners, ondernemers en maatschappelijk partners? Dit visiedocument voor de gemeentelijke organisatie en het bestuur geeft

organisatie en bestuur in het aangaan van partnerschappen met inwoners. En andersom kan het inwoners, ondernemers en maatschappelijk partners helpen om samen te werken met en in hun gemeente.

Kortom, met deze visie willen we er als gemeente voor zorgen dat we vanuit een gedeelde visie en gedeelde taal handelen. Zodat inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners weten wat ze van partnerschappen met ons kunnen verwachten. En zodat ambtenaren en andere betrokkenen toegerust zijn om productieve partnerschappen aan te gaan.

een antwoord op die vraag. We geven met deze participatievisie uitvoering aan de motie “Samenleving aan zet”1. Daarnaast dient deze visie als basis voor een participatieverordening2. Met die verordening verankeren we participatie juridisch en zorgen we dat participatie structureel plaatsvindt.

1 Zie: https://bergenopzoom.bestuurlijkeinformatie.nl/Reports/Document/b788230b-cfe94c6e-a18c-e6208caee5ab?documentId^0b2a170-c46f-4cee-98bc-1b0528685e26 2 We zullen de participatieverordening baseren op de model-participatieverordening van de VNG. Zie: https://vng.nl/brieven/model-participatieverordening-2024.

Gemeente Bergen op Zoom

I

6

I Participatievisie

1.1 Totstandkoming Deze visie met handreikingen bouwt voort op eerdere visiedocumenten, waaronder de Omgevingsvisie en de pijlervisies Sociaal en Veilig, Economie en Dienstverlening. Daarin staan waardevolle teksten over participatie die we bundelen en aanscherpen in deze visie. Daarnaast

Onderstaande activiteiten laat zien hoe we de visie ontwikkelden én blijven aanscherpen: Analyses van bestaande akkoorden en visies van de gemeente Bergen op Zoom en de participatievisies van andere gemeenten

voerden we een serie dialogen met onder meer

Reflecties op de ervaringen met eerdere participatietrajecten in Bergen op Zoom

ambtenaren, bestuurders, inwoners en de gemeenteraad.

Een dialoog met het MT, DT en het college Een vragenlijst onder gemeenteraadsleden

Deze visie is geen eindpunt, maar een levend document. De ervaringen van alle betrokkenen

Een dialoog met de gemeenteraad Bijeenkomsten met de ambtelijke

- inwoners, ambtenaren, bestuurders en samenwerkingspartners - vormen een continue

klankbordgroep Uitvraag onder gemeenteraadsleden

bron van voortschrijdend inzicht. Op basis daarvan verrijken we het document met regelmaat

Workshop met ambtenaren Inbreng van ambassadeurs vanuit de

en scherpen we het aan. Op deze manier blijft de visie aansluiten bij de praktijk en benutten we

organisatie (in oprichting) Adviezen van een meelees en -denk-

nieuwe inzichten en kansen.

groep van inwoners (in oprichting)

Gemeente Bergen op Zoom

I

7

I Participatievisie

2 Samen leven in Op basis van alle vergaarde input en dialogen zijn we gekomen tot de volgende definitie van participatie:

Bergen op Zoom We geloven dat een sterke samenleving ontstaat door samenwerking tussen inwoners, ondernemers, maatschappelijke partners en de gemeentelijke organisatie. Door samen te werken aan vraagstukken, plannen en besluiten die onze persoonlijke en fysieke leefomgeving beïnvloeden,

Participatie is het proces waarbij inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners invloed uitoefenen op collectieve vraagstukken, beslissingen of diensten die hen aangaan en hierbij' in co-creatie samenwerken.

zorgen we voor een hechtere gemeenschap en verhogen we de kwaliteit van ons beleid en van onze projecten. Participatie vervult daarom een sleutelrol in het werk van de gemeente. Het geeft inwoners en andere betrokkenen de mogelijkheid om invloed uit te oefenen op zaken die voor hen belangrijk zijn.

2.1 Wat is participatie? We geven in Nederland en dus ook in onze gemeente op verschillende manieren betekenis aan het woord participatie. Verschillende definities geven vaak al blijk van net een andere visie op participatie. Zo maakt het uit of je participatie als een proces van inspraak ziet of als een proces van samenwerking ziet. Het laatste veronderstelt meer invloed van inwoners, ondernemers en maatschap­ pelijk partners. Participatie staat in onze akkoorden en visies steeds net wat anders omschreven (zie ook de separate bijlage). Deze participatievisie helpt om

3 In deze verdere visie spreken we vanwege de leesbaarheid over inwoners. We bedoelen dan ook ondernemers en maatschappelijke partners. 4 Gebaseerd op de definitie van Visser, Popering-Verkerk en Van Buuren (2019). Onderbouwd ontwerpen aan participatieprocessen: Kennisbasis participatie in de fysieke leefomgeving. GovernEUR|Erasmus Universiteit Rotterdam

hier meer eenheid in aan te brengen.

Gemeente Bergen op Zoom

I

8

I Participatievisie

Scope Deze visie heeft betrekking op participatie bij de projecten die we als gemeente uitvoeren en het samen met inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners ontwikkelen en evalueren van beleid. Met participatie bedoelen we zowel inwoners- ook overheidsparticipatie. In dat laatste geval ondersteunt de gemeente een inwonersinitiatief en/of project dat door

samenwerking nodig is. Dat betekent dus dat wij niet geloven in een ‘one size fits all’-benadering van participatie. Onderzoeken en ervaringen in andere gemeenten maken duidelijk dat je steeds weer samen moet bepalen hoe participatie er in een bepaalde situatie het beste uit kan zien. Tegelijkertijd kun je wel consistent handelen vanuit gedeelde kernwaarden, doelstellingen en een vast stappenplan. Deze zijn te vinden in deze visie.

inwoners wordt geleid.

Deze definitie van participatie laat zien dat we inwoners niet alleen informeren of vragen om mee te denken of te adviseren. We zien inwoners als partners. We willen als gemeente dat zij ook echt invloed hebben op beslissingen en dat hun stemmen gehoord worden in het beleid en de projecten die hen raken. Participatie zorgt ervoor dat we beleid niet alleen vanuit de overheid ontwik­ kelen en evalueren, maar samen met de mensen die het aangaat. Dit leidt tot betere resultaten, vergroot het draagvlak en de betrokkenheid van iedereen. Zo komen we tot beter beleid, goede beleidsevaluaties en maken we samen de samenleving mooier. Doordat participatie op meerdere manieren vorm kan krijgen, is participatie altijd maatwerk. Soms vereist een project een adviserende rol voor inwoners, terwijl in andere gevallen intensieve

Gemeente Bergen op Zoom

I

9

I Participatievisie

dat hun inbreng serieus wordt genomen en terugkomt in de besluiten. Door samen te werken

maken. We willen dat onze gemeente een voorbeeld is voor anderen, met samenwerkingen

zorgen dat alle partijen het eens worden, maar om inwoners de mogelijkheid te geven om mee te praten, te denken en te beslissen over wat voor

en afspraken na te komen, laat de gemeente zien

waarop we trots kunnen zijn.

dat ze een betrouwbare partner is in het vorm­ geven van de toekomst. Samenwerken aan de

Wat mogen mensen van de gemeente

hen van belang is. Hierdoor hebben zij invloed op keuzes die hun persoonlijke en fysieke leefom­

toekomst van de gemeente vergroot de betrok­

verwachten?

kenheid en het vertrouwen van inwoners in lokale beslissingen.

Inwoners, ondernemers en maatschappelijke

2.2 Waarom is dit belangrijk? Het doel van participatie is niet om ervoor te

geving aangaan.

dat wij open communiceren over het participatieproces. We maken vooraf helder welke rol zij

Participatie past bij de kernwaarden van onze gemeente en helpt om te handelen volgens deze kernwaarden. We lichten dat hieronder toe. We kiezen ervoor om dienstbaar eerst te noemen, omdat we de samenleving willen ondersteunen en de saamhorigheid willen versterken.

3. Betrokken

Ambtenaren van onze gemeente zijn betrokken en werken vanuit de ambitie om toegevoegde waarde te leveren voor de samenleving. Samenwerking met inwoners maakt steeds weer duidelijk waar we het met elkaar voor doen. Door inwoners actief bij belangrijke beslissingen te betrekken, krijgt

1. Dienstbaar

De gemeente luistert naar inwoners en helpt hen

iedereen de kans om mee te bouwen aan een betere leefomgeving.

hun ideeën te realiseren door samen naar oplos­ singen te zoeken. Door inwoners te betrekken, kan de gemeente dienstbaar zijn aan de behoeften van de samenleving.

4. Vooruit

Participatie is de sleutel om samen met inwoners nieuwe, toekomstgerichte ideeën te ontwikkelen en in de praktijk te brengen. Door inwoners 2. Betrouwbaar

mede-eigenaar te maken van de problemen en

Participatie versterkt het vertrouwen, doordat de gemeente afspraken nakomt en open is over welke

uitdagingen van de stad, werken we samen aan vooruitgang en realiseren we vernieuwende oplossingen die de Bergse samenleving sterker

keuzes worden gemaakt en waarom. Inwoners zien

partners mogen van ons als gemeente verwachten

Gemeente Bergen op Zoom

I

10

I Participatievisie

kunnen spelen, wat de kaders zijn en wat er met hun input gebeurt. Wij streven ernaar om inwoners actief te betrekken en hen zo goed mogelijk te informeren.

Onze doelstellingen * We zorgen dat iedereen dezelfde informatiepositie heeft. Informatieachterstanden maken goede gesprekken lastig. Daarom investeren we permanent in goede informatievoorziening. Dat doen we zowel naar inwoners die actief participeren als inwoners die het proces vanaf de zijlijn volgen. We hanteren de drieslag: “bijpraten, doorpraten en terugkoppelen”.

traject of project tegenzit of langer duurt dan gepland, koppelen we het eerlijke verhaal tussentijds terug aan inwoners.

* Open communicatie over wat wel en niet kan. We scheppen duidelijkheid over verwachtingen. We zijn open over ieder participatieproces: welke ruimte is er om mee te denken? Waarop willen en kunnen inwoners wel en geen invloed uitoefenen?

* We leveren maatwerk in participatieprocessen. We snappen dat er geen one-size-fits-all benadering mogelijk is. Elk vraagstuk vraagt om zijn eigen mix van werkvormen, rollen voor inwoners en een andere insteek. Bij het bepalen van de aanpak

altijd dat iemand zijn of haar zin krijgt. Dit omdat beslissers altijd meerdere waarden en perspectieven moeten wegen. Zeker wanneer er niet aan wensen voldaan kan worden, is het belangrijk om duidelijk uit te leggen waarom dat zo is. Ook als het in een beleids­

hebben we oog voor de behoeften en draagkracht van inwoners,

* Actief en geduldig luisteren. We nemen de tijd om de zorgen, ideeën en suggesties van inwoners te begrijpen en serieus te nemen. We zijn een prettige gespreks­ partner omdat we de kunst van het luisteren en een goede dialoog beheersen.

* We omarmen meerstemmigheid. We brengen een diverse groep mensen samen met verschillende perspectieven, omdat we zo vraagstukken vanuit meerdere perspec­ tieven bekijken. Ook stimuleert een diverse groep de creativiteit die nodig is om tot oplossingen voor complexe uitdagingen te komen. We zoeken hierbij ook de stille meerderheid op.

* We geven altijd een terugkoppeling. We laten altijd weten hoe de inbreng invloed heeft gehad op de uiteindelijke besluiten. Gezien en gehoord worden betekent niet

Gemeente Bergen op Zoom I

ondernemers en maatschappelijk partners.

* We zijn bereid om onze plannen en ideeën aan te passen. Wij snappen dat participatie om wendbaarheid vraagt. Door diverse mensen bij elkaar te brengen, doen we nieuwe inzichten op die betekenen dat we onze ideeën of plannen bijstellen. We vragen mensen zo vroeg mogelijk in een beleidstraject of project om mee te denken, zodat er daadwerkelijk ruimte is om invloed uit te oefenen. * We verwachten dat iedereen die deelneemt aan participatietrajecten achter deze doelstellingen kan staan. Tegelijkertijd beseffen we ons dat belangen en standpunten in een participatietraject soms verschillen. Deze visie helpt hopelijk om tot gemeenschappelijke grond te komen. Het is daarmee zowel een richtingwijzer als een uitnodiging om samen de dialoog aan te gaan, ook bij uiteenlopende perspectieven.

11

I Participatievisie

ê

3 Stappenplan voor projecten, beleidsontwikkeling en -evaluatie Welke stappen doorloop je wanneer je beleid participatief wilt ontwikkelen of evalueren? Of wanneer je een project samen met inwoners wil uitvoeren? In dit hoofdstuk presenteren we een stappenplan voor participatie. Bij elke stap staat een andere vraag centraal. Het antwoord op deze vraag kan onderdeel worden van het bredere plan van aanpak voor een beleidstraject of project.

G

Gemeente Bergen op Zoom

G

I

13

I Participatievisií

m LI'

CC#

Stap 1: Randvoorwaarden toetsen met een afwegingskader Vraag: Is participatie haalbaar?

persoonlijke en fysieke leefomgeving of specifieke kennis die inwoners toevoegen?

opeenstapeling van participatieactiviteiten, maken we gebruik van een wijkgebonden

Bij de start van een project of beleidstraject is het belangrijk om te bepalen of de randvoorwaarden

Past het betreffende inwonersinitiatief binnen de kaders van gemeentelijk beleid en levert

participatiekalender. Deze kalender biedt een overzicht van alle lopende en geplande

op orde zijn om aan de slag te gaan met participatie. Als we participatie starten, doen

het een positieve maatschappelijke bijdrage aan de lokale samenleving? Kijk hiervoor ook

participatieactiviteiten. Dit maakt het mogelijk om trajecten op elkaar af te stemmen en

we het goed. We zijn helder over wat er wel en niet mogelijk is. Daarom is het belangrijk om

naar de kaders in de afzonderlijke pijlervisies.

de belasting voor de betrokkenen eerlijk te verdelen. Bijvoorbeeld door op één avond

3. Tijd - Bepaal of er voldoende tijd beschikbaar is voor een zinvol en impactvol participatietraject.

meerdere thema's aan bod te laten komen. Zo laten we zien dat we inwoners serieus

onderstaand afwegingskader toe te passen voordat we een participatietraject starten. Met dit kader bepaal je of alle benodigde randvoorwaarden op orde zijn om met participatie te starten.

De complexiteit van een vraagstuk is een goede voorspeller van hoe intensief een

1. Ruimte voor participatie - Is er voldoende

participatietraject zal zijn en wat het aan tijd zal vragen. Houd rekening met de doorlooptijd

nemen en participatie niet alleen beloven, maar ook daadwerkelijk mogelijk maken. 5. Budget en capaciteit - Een succesvol

ruimte om de inbreng van betrokkenen een plek te geven in de besluitvorming? Bepaal of het

en met de complexiteit van het traject. Zijn betrokkenen het eens over wat het probleem

participatietraject vraagt niet alleen tijd, maar ook de juiste middelen en inzet. Het is

beleidstraject of project flexibel genoeg is om daadwerkelijke invloed mogelijk te maken. Let op: we vinden het alleen maar informeren van

is en wat er nodig is, of zijn de meningen juist sterk verdeeld? In hoeverre is er onbetwiste

belangrijk om vooraf helder te hebben welk budget beschikbaar is voor participatie en

inwoners geen participatie. Participatie betekent

kennis of juist onzekerheid over wat wel of niet werkt? Hoe gevoelig ligt het onderwerp? Hoe

of dit toereikend is om het traject op een effectieve en inclusieve manier vorm te

dat je inwoners daadwerkelijk invloed geeft en/of ambtenaren de ruimte krijgen om een

complexer het vraagstuk, des te belangrijker participatie is. Maar ook: des te meer interactie

geven. Participatie vraagt om middelen voor bijvoorbeeld communicatie, bijeenkomsten,

inwonersinitiatief te ondersteunen.

er nodig zal zijn.

ondersteuning van inwonersgroepen en waar nodig externe expertise. Door hier in een vroeg

2. Geschiktheid van het onderwerp - Leent het onderwerp van het project, het te ontwikkelen of

4. Belastbaarheid - Een goede afstemming met andere participatietrajecten essentieel. Hiermee

stadium rekening mee te houden, voorkomen we dat participatie een bijzaak wordt of dat

te evalueren beleid zich voor participatie? Zijn er voldoende redenen om belanghebbenden

houden we rekening met de belastbaarheid van inwoners en andere betrokkenen. Om te

verwachtingen niet worden waargemaakt. Een goed participatieproces vraagt bovendien

te betrekken, zoals directe impact op de

voorkomen dat zij overbelast raken door een

om voldoende inzet van ambtenaren en

Gemeente Bergen op Zoom

I

14

I Participatievisie

Stap 2. Doelen en kaders bepalen andere betrokkenen met de juiste kennis en vaardigheden. Het organiseren van bijeenkomsten, het begeleiden van discussies en het verwerken van input zijn intensieve taken. Maak hier tijdig interne capaciteit voor vrij. Als al bovenstaande randvoorwaarden op orde zijn,

Vraag: Wat willen we bereiken met participatie? Welke kaders en verwachtingen gelden?

aanspreekpunt is en wie wie informeert. Bij gemeentelijke initiatieven is een projectleider vaak het aanspreekpunt. Bij externe partijen is dit doorgaans een contactpersoon van de

1. Participatiedoelen bepalen - Waarom kies je voor een rol van inwoners, ondernemers en/of

organisatie en bij inwonersinitiatieven kan een betrokken inwoner als aanspreekpunt fungeren 4. Besluitvormingsproces uitdenken - Bespreek

leg je het voorstel om met participatie te starten

maatschappelijke partners? Wat wil je bereiken met een inwonersinitiatief? Formuleer het doel

ter besluitvorming vooraan het college. Als de voorwaarden niet op orde zijn, is het belangrijk om

van de participatie helder. Wil je bijvoorbeeld de betrokkenheid van inwoners vergroten, extra

vooraf hoe de resultaten van het participatietraject worden verwerkt in het besluitvormings­

vast te leggen waarom participatie op dit moment niet mogelijk is. Leg dit voor aan je manager en

deskundigheid betrekken of gezamenlijk plannen maken? Zorg dat je helder hebt wat wel en niet

proces. Wees open over de manier waarop inbreng van inwoners wordt meegenomen en

uiteindelijk ook de aan inhoudelijk verantwoordelijk wethouder. Bekijk samen of je alsnog ruimte kunt creëren om tot participatie over te gaan.

kan. Het is belangrijk om deze doelen helder te hebben, zodat je in een latere fase helder over

welke rol deze speelt in de uiteindelijke besluit­ vorming. Denk goed na over de momenten van

de kaders kunt communiceren en dus de juiste verwachtingen creëert.

bijpraten, doorpraten en terugkoppelen en bedenk wat te doen als dilemma's ontstaan,

2. Krachtenveldanalyse doen - Maak een overzicht van de betrokken partijen. Identificeer wie invloed heeft op het project of beleidstraject, welke groepen baat hebben bij het traject en wie juist hinder kunnen ondervinden. Bedenk welke groepen je wilt laten participeren. 3. Verantwoordelijkheden beleggen - Bepaal wie het participatieproces aanstuurt en wie de eindverantwoordelijkheid draagt. Is de initiatief­ nemer de gemeente, een externe partij of betreft het een inwonersinitiatief? Leg vast wie

Gemeente Bergen op Zoom I

15

I Participatievisie

bijvoorbeeld doordat wensen en meningen sterk uit elkaar liggen.

Stap 3: Participatieplan maken Vraag: Wat is ons plan en welke planning hoort daarbij?

De belangrijkste onderdelen van dit plan: ^ Doel - Wat willen we in elke fase van het project of de beleidsontwikkeling bereiken?

Een goed participatieplan biedt richting, met de flexibiliteit om in elke fase bij te sturen. Het is belangrijk om te bepalen wie in deze derde stap meedenken en meebeslissen over het participatieplan. Jouw traject vereist vanaf hier dat je steeds een afweging maakt wie je wanneer betrekt en welke ruimte je mensen

^ Deelnemers per fase - Wie betrekken we in welke fase en welke rol spelen zij? Heb hierbij nadrukkelijk oog voor representativiteit van de mensen die je betrekt en bepaal hoe je ook de 'stille meerderheid' kunt bereiken. ^ Participatievorm per fase - Kies per fase de vormen en middelen die passen bij het doel en de doelgroep.

geeft om invloed uit te oefenen. ^ Rollen en verantwoordelijkheden - Leg vast wie voor welke onderdelen van het participatieproces verantwoordelijk is, zowel intern (binnen de gemeente) als extern (bijvoorbeeld wijkverenigingen of externe experts). Benoem ook wat je van betrokkenen binnen en buiten de organisatie verwacht. Gebruik de doelstellingen uit deze visie om over en weer helder te maken hoe je wil gaan samenwerken. ^ Cyclische planning - Maak een plan per fase van het project of het beleidstraject, maar houd ruimte om bij elke fase je plan bij te stellen op basis van de ervaringen en input uit de voorgaande fase. Stel steeds kort-cyclisch de planning bij. Geef in je planning ook aan wanneer formele besluitvormingsmomenten plaatsvinden. ^ Middelen - Hoeveel fte en hoeveel financiële middelen heb je nodig? Maak een begroting.

Gemeente Bergen op Zoom

I

16

I Participatievisie

Stap 4: Uitvoering communicatiemomenten Vraag: Hoe voeren we het plan uit en zorgen we voor open communicatie over de voortgang?

Uitvoering met feedbackcycli - Start met de uitvoering van het participatieplan voor de huidige fase.

Verzamel feedback en observeer het verloop, zodat je de activiteiten en selectie van betrokkenen in elke volgende fase kunt aanpassen op basis van de resultaten. Stel voor elke nieuwe fase je participatieplan bij wanneer nodig. Evalueer voortdurend wat wel en niet werkt en stem de werkvormen

In deze fase ga je je participatieplan uitvoeren. Daarbij werk je in cycli waarbij je steeds zorgt voor momenten van terugkoppeling naar

en betrokkenheid daarop af. Dit zorgt voor een dynamische, responsieve aanpak. Bijlage twee bevat tips voor evaluatie en reflectie

belanghebbenden (inclusief de deelnemende

Openheid en terugkoppeling - Communiceer open en helder over de voortgang en beslissingen.

inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners) over waar jullie staan.

Informeer deelnemers over de uitkomsten van hun inbreng en de impact daarvan op het project of het in ontwikkeling zijnde beleid. Denk hierbij ook na over terugkoppeling aan inwoners die het proces vanaf de zijlijn volgen. Dit versterkt het vertrouwen van inwoners in onze gemeente en verhoogt de betrokkenheid van alle betrokkenen. Documentatie en verantwoording - Houd alle stappen en beslissingen bij. Deze vastlegging zorgt

voor verantwoording naar zowel de interne organisatie als de betrokken partijen en dient als basis voor evaluatie en leerprocessen.

Gemeente Bergen op Zoom

I

17

I Participatievisie

Stap 5: Besluitvorming en afronding van participatie Vraag: Hoe nemen we besluiten en ronden we het participatieproces af?

^ Definitieve besluitvorming voorbereiden - Bereid de besluitvorming voor door een heldere koppeling te maken tussen de resultaten van het participatietraject en het gevraagde besluit. Zorg hierbij dat alle inbreng van deelnemers goed gedocumenteerd is. Dit voorkomt dat inbreng verloren gaat of niet traceerbaar is. Wees expliciet over de vooraf gestelde doelen en de mate waarin deze zijn gehaald. ^ Transparante communicatie over besluitvorming - Leg vast welke inbreng is overgenomen en waarom, maar wees ook duidelijk over wat niet is meegenomen en waarom dat zo is. Deze uitleg versterkt het vertrouwen van betrokkenen, zelfs als niet alle wensen kunnen worden gehonoreerd. ^ Eindmoment en evaluatie introduceren - Communiceer helder dat het participatietraject wordt afgesloten na de besluitvorming. Dit markeert niet alleen een eindpunt van het participatieproces maar is ook het startschot voor de evaluatie. ^ Formele vastlegging en verantwoording - Documenteer het besluitvormingsproces en de impact van de participatie-inbreng. Deze vastlegging dient niet alleen als verantwoording naar de raad en andere betrokkenen, maar ook als leermoment voor toekomstige participatietrajecten.

Stap 6: Evalueren en leren Vraag: Hoe vertalen we de inzichten naar een verbeterde visie en toolkit?

Reflecteer na elke participatieproces op de resultaten en het proces. Bespreek de leerpunten en stel vast welke verbeteringen mogelijk zijn in toekomstige projecten. Bepaal welke nieuwe werkvormen, middelen en strategieën in de toekomst aan de toolkit toegevoegd moeten worden om de participatieaanpak steeds te verfijnen en versterken. Zorg dat de 'meelees en -denkgroep van inwoners' mee kan denken over jullie ervaringen, de opgedane inzichten en de implicaties hiervan (zie hoofdstuk 5). We gebruiken de inzichten uit de evaluatie om de participatievisie en toolkit van onze gemeente verder te ontwikkelen. Onze visie is dynamisch en vraagt om voortdurende aanpassing aan nieuwe inzichten en ervaringen.

Gemeente Bergen op Zoom

I

18

I Participatievisie

4 Werkafspraken voor de gemeentelijke organisatie inwonersinitiatief evalueren we het participatie-

Interne werkafspraken zorgen ervoor dat we participatie structureel inbedden in onze

Werkafspraak 3. Raadsinformatiebrief bij grotere vraagstukken

organisatie. Dit zijn de vijf werkafspraken die we hierbij hanteren:

Voor grote en complexe vraagstukken of trajecten

proces en stellen we dit waar nodig bij. Nieuwe inzichten of veranderingen in de context kunnen

met een grote maatschappelijke impact stellen

aanleiding zijn om het traject aan te passen en

we een raadsinformatiebrief op. Hierin staat het participatieplan beschreven. Dit helpt om verwachtingen aan het begin van het participatie-

opnieuw af te stemmen met de betrokkenen. Dit is in lijn met hoe we projectmatig werken, maar

Werkafspraak 1. Participatieparagraaf in collegevoorstellen

Alle voorstellen die naar het college gaan bevatten een participatieparagraaf. Hierin leggen we vast welke keuzes we hebben gemaakt ten aanzien van

proces helder te hebben. Bij minder complexe projecten volstaat het wanneer de projectleider een participatiepara-

participatie en hoe de inbreng van inwoners wordt meegenomen in de besluitvorming. Wanneer

graaf opneemt in het plan van aanpak en dit laat vaststellen door de ambtelijk opdrachtgever,

participatie niet mogelijk is, wordt dat duidelijk

conform de afspraken rond projectmatig werken. In aanvulling op de raadsinformatiebrief zal bij complexe trajecten ook een beeldvormende sessie

beargumenteerd.

vraagt specifiek ook aandacht voor reflectie op hoe partnerschappen met inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners verlopen en bijstelling behoeven. Werkafspraak 5. Lessen bepalen en vertalen

Evaluatie is geen doel op zich. Na elk project, beleidstraject en dus ook elk participatietraject

plaatsvinden.

halen we concrete lessen uit de gedane ervaringen opgedane inzichten. Deze lessen verwerken we in een nieuwe versie van de visie of leiden tot aanpas­

Ieder beleidstraject en project bevat een plan voor

Werkafspraak 4. Regelmatige evaluatie en

singen in de werkafspraken. Hiermee bevorderen

hoe we participatie willen vormgeven. Het plan ontstaat door het doorlopen van de vijf stappen in

bijstelling van het participatieproces

Bij iedere fase van een project, beleidstraject of

we een cultuur van leren en verbeteren binnen de organisatie.

Werkafspraak 2. Participatieparagraaf in plannen van aanpak

hoofdstuk 3. Het bevat alle relevante informatie over het participatieproces, de selectie van partici­ panten en de gekozen werkvormen. Ook bevat dit plan een communicatieparagraaf op basis van de drieslag ‘bijpraten, doorpraten, terugkoppelen’. De formats voor “projectmatig werken” passen we aan, zodat participatie een logisch onderdeel wordt van hoe we werken.

Werkafspraken

^

O « @ W S Participatie­ paragraaf in collegeen raadsstukken

Gemeente Bergen op Zoom

Veel impact? Startnotitie voor de raad

I

19

I Participatievisie

Participatieplan na vaststelling startnotitie

Bijstellen Participatieplan

Evalueren

5 Uitvoeringsagenda

6 Tot slot

Om ervoor te zorgen dat we participatie structureel verankeren binnen de gemeente en ons hierin continu verbeteren, hanteren we een uitvoeringagenda die bestaat uit vijf onderdelen:

Wij hopen dat deze participatievisie zowel

1. Opleiding en training: Ambtenaren en

raadsleden krijgen toegang tot trainingen over participatie, communicatie en het werken met diverse groepen inwoners.

3. Coaching en begeleiding: Voor specifieke

trajecten maken ambtenaren gebruik van begeleiding door interne of externe coaches. We wijzen ambassadeurs aan in de organisatie die participatie aanjagen en die hun collega’s

2. Een meelees en -denkgroep: Zes tot acht

adviseren. 4. Evaluatie en kennisdeling: We organiseren

adviezen geven voor verbetering. Deze groep

regelmatig bijeenkomsten waarin we met elkaar praktijkervaringen delen, zodat we onze

deelt waardevolle inzichten en reflecteert

aanpak steeds verder verbeteren.

kritisch op tussentijdse ervaringen, waardoor we de visie samen met inwoners kunnen blijven verbeteren.

5. Aanscherping van onze visie en toolkit.

De uitwerking van de visie en de hulpmiddelen in de bijlage hebben een dynamisch karakter. We scherpen de visie steeds aan en voegen nieuwe tools toe.

Gemeente Bergen op Zoom

gevoerd over de uitdagingen en kansen. Daarin werd duidelijk dat participatie leeft en ook iets is waarin we ons met elkaar willen bekwamen. Zodat het onderling vertrouwen in overheid, inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners groeit en zij gezamenlijk bijdragen aan de kwaliteit van

betrokken inwoners met diverse achtergronden komen twee keer per jaar samen om de participatievisie en -aanpak te evalueren en

inspireert als concrete handvatten biedt voor impactvolle participatie. Tijdens de totstand­ koming van de visie zijn er mooie dialogen

I

20

I Participatievisie

leven in Bergen op Zoom, Halsteren en Lepelstraat.

Bijlagen

Gemeente Bergen op Zoom I

21

I Participatievisie

Bijlage 1. Werkvormen voor participatie Keuze voor een werkvorm

Neem bij je keuze voor een werkvorm de volgende overwegingen mee:

Hieronder bieden we een overzicht van verschil­ lende werkvormen, gekoppeld aan de niveaus van

1. Wat vinden de beoogde deelnemers zelf belangrijk in de keuze voor een werkvorm?

participatie volgens de participatieladder. Het is belangrijk om te realiseren dat je gedurende een

- Overweeg verschillende werkvormen voor verschillende groepen. Hiermee kom je tegemoet aan meerdere wensen en voorkom je dat je met een je keuze voor een werkvorm mensen uitsluit.

participatieproces per moment kunt besluiten wat een passend participatieniveau is en welke

- Een mix van digitale en fysieke vormen kan je bereik vergroten.

werkvormen daarbij het meest geschikt zijn. Het kan dus handig zijn om de tabel met werkvormen er regelmatig bij te pakken.

2. Wat zijn voorwaarden voor mensen om mee te doen?

- Realiseer je dat de zichtbare en onzichtbare beperkingen van mensen eisen stellen aan de ruimte, zoals roltoegankelijkheid, gehorigheid en benodigde ondersteuning voor mensen met een zintuiglijke beperking. 3. Wat wil je met de werkvorm bereiken?

- Bepaal of je met een werkvorm met de deelnemers samen een mening wil vormen of dat je meningen wil ophalen - Bepaal of je voornamelijk wilt praten of dat je samen iets wilt doen, beleven, ontwerpen of maken 4. Hoe past de werkvorm in het grotere geheel aan activiteiten?

- Denk na wat de feedback en lessen uit eerdere bijeenkomsten betekenen voor de te kiezen werkvorm - Wees er scherp op dat je met deze werkvorm in combinatie met andere activiteiten niet te veel van mensen vraagt

Gemeente Bergen op Zoom

I

22

I Participatievisie

Werkvormen voor participatie* Informeren

Raadplegen

Adviseren

Coproduceren

Meebeslissen

Leiding vanuit initiatief

Nieuwsbrieven

Interviews

Klankbord-/ spiegelgroep

Co-creatieworkshop

Burgerberaad

Inwonersinitiatief

Updates via website of sociale media

Digitale vragenlijst

Inwonerpanel

Participatieraad

Burgerjury

Projectleiding over wijkprojectteams

Informatieavonden

Focusgroepen

Ideeënbus

Gebiedscommissie

Burgerbegroting

Podcast

Vragenlijst die je face-to-face afneemt

Spontane gesprekken

Ontwerp- of werkatelier

Inwoners zijn lid van de stuur- of regiegroep

Flyer

Inloopspreekuur, -middagen of -avonden

Adviesgesprekken in de wijk of op het Stadskantoor

Lusten en lasten (zelf plan maken op basis van lusten/lasten)

Lusten en lasten (zelf plan maken op basis van lusten/lasten)

Spontane gesprekken

Openbare consultatie

Hackathon of denktank

Versnellingskamer

Uitdaagrecht

Informatiekiosk (op drukke plekken)

Polls op sociale media

Veiling (rode en groene kaarten)

Participatief begroten

Referendum

Storymap maken

Spontane gesprekken

Versnellingskamer

Webinar

Brainstorm

Wereldcafé

Advertentie

Burgerpanel

Tour de Gemeente

Factsheet

Lagerhuisdebat

Festival

Wensboom

*Overzicht van werkvormen Onderstaande tabel bevat een selectie van werkvormen, geordend naar de verschillende treden van de participatieladder. Het niveau 'informeren' is bewust grijs gemaakt, omdat hier geen sprake is van invloed door inwoners. Dit zien wij dus niet als participatie.

Swipocratie Crowdmapping (problemen aangeven op stadskaart) Gemeente Bergen op Zoom

I

23

I Participatievisie

Bijlage 2. Tips voor evaluatie en reflectie Evaluatie en reflectie op de uitkomsten zijn

Hoe pak je evaluatie en reflectie aan?

krachtige hulpmiddelen om te leren van participatieprocessen en verbeteringen in gang te zetten. Het helpt om te achterhalen of doelen zijn behaald, deelnemers zich gehoord voelen en of de uitkomsten van participatie een goede plek hebben gekregen in de uiteindelijk

1. Onderwerpen bepalen. Bepaal allereerst wat je wilt evalueren: Denk vooraf na over de vragen die je wilt

beantwoorden. Wil je weten hoe tevreden deelnemers zijn, of hun ideeën goed zijn verwerkt, of hoe groot de impact was op beleidskeuzes? Een helder doel maakt de evaluatie eenvoudiger en relevanter. Verderop vind je twee evaluatiekaders die je kunnen helpen.

besluitvorming. Er is niet één manier om te evalueren en participeren. Ook dit is maatwerk. Kies voor een aanpak die past bij de doelen van

2. Deelnemers bepalen. Bedenkt vervolgens wie je bij de evaluatie betrekt. Wie bepalen de doelen van

het traject en die direct toepasbare inzichten

de evaluatie? Wie mogen hun mening geven? En wie zijn betrokken bij het duiden van de uitkomsten. Denk in het bijzonder na over hoe je inwoners, ondernemers en maatschappelijk partners hierbij kunt

oplevert.

betrekken. Samen evalueren kan de samenwerking en het onderlinge vertrouwen versterken. 3. Methoden bepalen. Kies tot slot hoe je de evaluatie uitvoert en welke methoden je gebruikt om

antwoorden op je vragen te krijgen. Gebruik methoden die passen bij de betrokkenen en het doel van de evaluatie: een enquête kan snel brede input opleveren, terwijl een groepsgesprek meer diepgang biedt. Zorg ervoor dat de gekozen methoden toegankelijk zijn voor alle deelnemers en dat de resultaten eerlijk en betrouwbaar worden vastgelegd. Het combineren van meerdere methoden kan helpen om een completer beeld te krijgen van de ervaringen en effecten van het participatietraject.

Gemeente Bergen op Zoom

I

24

I Participatievisie

Wat evalueer je? Twee evaluatiekaders Om je op weg te helpen, presenteren we hier twee mogelijke evaluatiekaders.

Gemeente Bergen op Zoom I

25

I Participatievisie

Zes methoden voor evaluatie en reflectie 1. Vragenlijst: Je kunt een digitale of papieren

4. Intervisie: Een ambtenaar, inwoner, ondernemer

vragenlijst maken, die je bijvoorbeeld kunt verspreiden onder deelnemers aan een traject

of maatschappelijk partner brengt een dilemma in dat hij/zij ervaart in de samenwerking of

of die je vraagt in te vullen na afloop van een bijeenkomst

het participatietraject, en samen zoek je naar oplossingen.

2. Interviews: Je maakt een korte lijst van onder­

5. Moreel beraad: Je staat stil bij een moreel

werpen of vragen en stelt deze aan betrokkenen. Je maakt hier verslagen van die je vervolgens

dilemma. Wat is wijsheid om nu te doen? Denk bijvoorbeeld aan het wegen van de verschillende

analyseert zodat je hier rode draden uit kunt halen.

wensen van inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners.

3. Focusgroepen: breng een diverse groep

6. Check-out: maak aan het einde van een

betrokken bij elkaar en laat hen samen nadenken over wat er goed gaat en beter kan. Overweeg

bijeenkomst een rondje langs de deelnemers en vraagt of iedereen een tip of top geeft over hoe

prikkelende stellingen om het gesprek op gang te helpen of stel open vragen en geef iedereen

het overleg is gegaan.

de kans om deze te beantwoorden.

Houd het praktisch Evalueren hoeft niet tijdrovend te zijn. Een eenvoudige vragenlijst, een paar gesprekken of een korte check-out bieden vaak al waardevolle inzichten. Zorg dat evaluatie altijd leidt tot concrete verbeteracties, zodat elk evaluatiemoment een kans wordt om te leren.

Gemeente Bergen op Zoom

I

26

I Participatievisie

Meer informatie Afdeling Communicatie communicatie@bergenopzoom.nl

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=BergenOpZoom&id=2882985f-d818-44f3-8e66-574e85020bc0