Bijlage 2. Omgevingsvergunning
Tekst van het document
transect: archeologie, erfgoed, ruimte Samenvatting In opdracht van Buro SRO b.v. heeft Transect b.v. in april 2024 een archeologisch vooronderzoek uitgevoerd in een plangebied aan de Steenbergseweg 1 in Halsteren (gemeente Bergen op Zoom). De aanleiding voor het onderzoek vormt de aanvraag van een buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA) ten behoeve van de realisatie van een nieuw hotel in het gebied. Het archeologisch vooronderzoek bestaat uit een Archeologisch Bureauonderzoek (BO) en een Inventariserend veldonderzoek (IVO). De vraagstelling van deze onderzoeken richt zich op het vaststellen en toetsen van de archeologische verwachting en de bepaling in hoeverre de voorgenomen ingrepen in het kader van de planvorming effect hebben op eventuele archeologische resten in het gebied. Op basis van het bureauonderzoek is vastgesteld dat het plangebied op een terrasrestheuvel ligt, die bedekt is met dekzand. Het gebied bevindt zich op de Brabantse Wal, circa 1 km ten oosten van het getijdengebied. Vanaf het Neolithicum is de omgeving ten westen oosten van de terrasrestheuvel waarop het plangebied ligt, sterk vernat. In de lagere delen vond veenvorming plaats, waardoor de hogere terrasrestheuvel sinds het Laat-Paleolithicum een aantrekkelijke vestigingslocatie vormde.
Het plangebied is volgens paleogeografische kaarten niet met veen bedekt geraakt, waardoor archeologische resten vanaf het Laat-Paleolithicum aangetroffen kunnen worden. Voor de periode Nieuwe Tijd geldt een lage archeologische verwachting, aangezien aan de hand van historische kaarten het plangebied onbebouwd lijkt te zijn geweest. Ter plaatse van hotel geldt dat vanaf 80 cm -Mv archeologische resten aangetroffen kunnen worden. De funderingen van het hotel reiken immers tot deze diepte. Tijdens het veldonderzoek is vastgesteld dat de ondergrond in het plangebied uit een bouwlanddek op dekzand bestaat. Plaatselijk is het bouwlanddek vervangen voor een puinlaag (boring 3 en 7) of deels opgehoogd met straatzand (boring 5). De top van het dekzand ligt op een diepte van 45-70 cm -Mv (6,8-7,1 m +NAP) en vormt het archeologisch relevante niveau in het plangebied. De oorspronkelijke top van het dekzand is niet meer aanwezig, aangezien er geen bodemhorizonten meer waar te nemen zijn. Archeologische resten uit de periode Laat-Paleolithicum-Mesolithicum worden daarom niet meer verwacht. De hoge verwachting uit het bureauonderzoek voor deze periodes is naar laag bijgesteld. Archeologische resten en sporen uit de periode Neolithicum-Late Middeleeuwen kunnen nog wel in het plangebied aangetroffen worden.
Resten en sporen uit deze periodes zijn, in tegenstelling tot resten en sporen uit de periode Laat-Paleolithicum-Mesolithicum, ook dieper van aard. Dergelijke sporen kunnen daarom, ondanks dat het dekzand afgetopt is, nog in de ondergrond aangetroffen worden. De hoge verwachting op resten uit deze periodes is dan ook bevestigd. Ook ter plaatse van het hotel blijft de hoge verwachting gelden. De funderingen van het hotel reiken tot 80 cm -Mv, waardoor circa 10-25 cm van het dekzand vergraven is. In het resterende dekzand kunnen daarom nog (diepere) archeologische resten en sporen zoals greppels, kuilen en putten aangetroffen worden. Advies Op basis van het onderzoek blijkt in het plangebied sprake te zijn van een hoge archeologische verwachting op resten uit de periode Neolithicum-Late Middeleeuwen. Bij de sloop van de bestaande bebouwing zullen de funderingen behouden blijven en wordt de kelder volgestort. Het nieuwe hotel wordt op een verhoogde funderingsbalk geplaatst, waarvoor geen nieuwe bodemingrepen plaats hoeven te vinden. Wel zullen er circa 153 heipalen met een onderlinge afstand van 1,3 tot 7 m geheid worden. Het slaan van deze heipalen zal in totaal voor circa 25 m? aan verstoring opleven, wat naar onzes inziens geen onevenredige verstoring aan het archeologische niveau zal aanrichten.
Wij adviseren daarom in het plangebied met betrekking tot de sloop en nieuwbouw van een hotel geen nader vervolgonderzoek uit te voeren. ; archeologie, erfgoed, ruimte
Bovenstaande vormt een advies. Op grond van de resultaten van het rapport en het advies zal de bevoegde overheid (de gemeente Bergen op Zoom) een besluit nemen over de daadwerkelijke omgang met eventueel aanwezige archeologische waarden binnen het plangebied. transect: archeologie, erfgoed, ruimte
Inhoud Aanleiding Aard en doel van het archeologisch vooronderzoek Afbakening van het plan- en onderzoeksgebied Planvorming en consequenties toekomstig gebruik Beleidskader Landschap, geomorfologie en bodem Beschrijving bekende archeologische kenmerken | 10 Historische situatie, huidig gebruik en bodemverstoringen | 13 Gespecificeerde archeologische verwachting | 20 10. | Resultaten veldonderzoek | 22 11. | Beantwoording onderzoeksvragen | 24 12. | Conclusie en Advies | 25 43: | Geraadpleegde bronnen | 26 Bijlage 1: Plantekening | 28 Bijlage 2: Archeologische beleidskaart van de gemeente Bergen op Zoom | 29 Bijlage 3: Geomorfologie | 31 Bijlage 4: Hoogtekaart | 32 Bijlage 5: Bodemkaart | 34 Bijlage 6: Archeologische informatie | 35 Bijlage 7: Boorpuntenkaart | 36 Bijlage 8: Foto’s van boringen | 37 Bijlage 9: Boorbeschrijvingen | 39 ; archeologie, erfgoed, ruimte 1. Aanleiding In opdracht van Buro SRO b.v. heeft Transect b.v.? in april 2024 een archeologisch vooronderzoek uitgevoerd in een plangebied aan de Steenbergseweg 1 in Halsteren (gemeente Bergen op Zoom). De aanleiding voor het onderzoek vormt de aanvraag van een buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA) ten behoeve van de realisatie van een nieuw hotel in het gebied. In het plangebied geldt volgens de archeologische beleidskaart van de gemeente Bergen op Zoom ( 2008; bijlage 2) een middel verwachting.
Vanwege deze aanduiding is een archeologisch onderzoek verplicht bij bodemingrepen, die groter zijn dan 100 m? en dieper dan 50 cm -Mv reiken. Dit betekent dat gezien de omvang van de voorgenomen van de toekomstige ontwikkeling (circa 1200 m2 met bodemingrepen dieper dan 50 cm -Mv) archeologisch vooronderzoek nodig is. Het onderzoek is uitgevoerd in overeenstemming met de eisen van de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA), versie 4.1 en het Plan van Aanpak (7 , 2024). 1 Transect b.v. voldoet aan de eisen zoals gesteld in de kwaliteitsnorm ‘BRL SIKB 4000’, versie 4.1, en is gecertificeerd door middel van een procescertificaat. Transect b.v. is certificaathouder van de volgende protocollen: ‘KNA Protocol 4001 Programma van Eisen’, ‘KNA Protocol 4002 Bureauonderzoek’, ‘Protocol 4003 Inventariserend Veldonderzoek, variant Overig’, ‘Protocol 4003 Inventariserend Veldonderzoek, variant Proefsleuven’ en ‘Protocol 4004 Opgraven’, en staat geregistreerd bij het RCE en de SIKB. transect: archeologie, erfgoed, ruimte
2. Aard en doel van het archeologisch vooronderzoek Het archeologisch vooronderzoek bestaat uit een gecombineerd onderzoek, te weten een Archeologisch Bureauonderzoek (BO) en een Inventariserend Veldonderzoek (IVO), verkennende fase. Het doel van het archeologisch bureauonderzoek is het specificeren van de archeologische verwachting, dat wil zeggen het aan de hand van beschikbare en nieuwe informatie over de archeologie, cultuurhistorie, geomorfologie, bodemkunde en grondgebruik, bepalen van de kans dat binnen het plangebied archeologische resten kunnen voorkomen. Hiervoor is onder andere het centraal Archeologisch Informatiesysteem (Archis) van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) geraadpleegd, waarin de Archeologische MonumentenKaart (AMK) is opgenomen. Aanvullende (cultuur)historische informatie is verkregen uit historische kaarten. Om inzicht te krijgen in de opbouw en ontwikkeling van het landschap zijn onder andere de bodemkaart en beschikbare geologische en geomorfologische kaarten geraadpleegd. Het doel van het inventariserend veldonderzoek is het toetsen en waar mogelijk bijstellen van de gespecificeerde archeologische verwachting, door het verzamelen van informatie over de feitelijke bodemopbouw, bodemreliéf en bodemintactheid in het plangebied. Hiermee ontstaat inzicht in de landschapsvormende processen en landschappelijke eenheden uit het verleden.
Op basis hiervan kan een oordeel worden gegeven over waar, wanneer en in hoeverre het gebied in het verleden geschikt was voor de mens. Het inventariserend veldonderzoek is uitgevoerd in de vorm van een booronderzoek (IVO-O). De toegepaste methodiek in het veld wordt beschreven bij de beschrijving van de veldresultaten (Hoofdstuk 10). Het onderzoek probeert hiermee aan de hand van feitelijke informatie antwoord te geven op de volgende vragen: e Hoe heeft het plangebied oorspronkelijk in het natuurlijk landschap gelegen? e — _Zijn er binnen de bodemopbouw archeologisch relevante bodemniveaus te onderscheiden en hoe diep liggen deze? e In hoeverre zijn de archeologisch relevante bodemniveaus nog intact (verstoring, erosie, afdekkend substraat)? e Wat is de archeologische verwachting van het plangebied en in hoeverre is deze te differentiéren in laag, middelhoog en hoog? Het resultaat van het archeologisch vooronderzoek is dit rapport met een conclusie omtrent het risico dat eventueel aanwezige archeologische waarden in het plangebied worden verstoord als gevolg van de voorgenomen plannen. Op basis van dit rapport neemt het bevoegde overheid een beslissing in het kader van de vergunningverlening of planprocedure.
Het rapport bevat waar mogelijk gegevens over de — verwachte — aan- of afwezigheid, aard, omvang, ouderdom, gaafheid, conservering en (relatieve) kwaliteit van archeologische waarden. Het bureauonderzoek is uitgevoerd conform protocol 4002 van de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie, versie 4.1 (KNA 4.1). Het inventariserend veldonderzoek is uitgevoerd conform protocol 4003 van de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie versie 4.1 (KNA 4.1). ; archeologie, erfgoed, ruimte
3. Afbakening van het plan- en onderzoeksgebied Gemeente Plaats Toponiem Kaartblad Centrumco6rdinaat Bergen op Zoom Halsteren Steenbergseweg 1 49B 78.364 / 394.758 Binnen het archeologisch bureauonderzoek is onderscheid gemaakt in het plangebied en het onderzoeksgebied. Het plangebied is het gebied waarin de geplande bodemingrepen zullen plaatsvinden. Het onderzoeksgebied omvat het plangebied en een deel van het direct omringende gebied en wordt bij het onderzoek betrokken om tot een beter inzicht te komen in de archeologische, (cultuur)historische en bodemkundige situatie in het plangebied. Het onderzoeksgebied beslaat in dit geval een straal van circa 500 meter rond het plangebied. Het plangebied ligt aan de Steenbergseweg 1 in Halsteren (gemeente Bergen op Zoom). De ligging van het plangebied is weergegeven in figuur 1. Kadastraal gezien omvat het plangebied de percelen HSROO Sectie C nummers 8281, 8282 en 8343. De begrenzing wordt gevormd door de erfscheidingen van het perceel met de naastgelegen percelen. Het plangebied is circa 3300 m? groot. ; archeologie, erfgoed, ruimte
4. Planvorming en consequenties toekomstig gebruik Kader Aanvraag BOPA Opperviakte plangebied 3300 m? Planvorming Nieuwbouw hotel Omvang verstoringen 790 m? sloop bestaand hotel 1200 m’ realisatie nieuw hotel Bodemverstorende werkzaamheden Heiwerkzaamheden Diepte verstoring Circa 12 m -Mv (heipalen) Het voornemen bestaat om in het plangebied een nieuw hotel (circa 1200 m?) voor het bedrijf De Nieuwe Ram te realiseren. Hiervoor zal het bestaande hotel (circa 790 m2) grotendeels gesloopt moeten worden. Alleen de keuken blijft behouden (circa 190 m’). Ook zullen de funderingen van het bestaande pand behouden blijven. Onder de keuken is een kelder van circa 30 m? aanwezig. De vioer van deze kelder ligt op 220 cm -Mv. De kelder zal ten behoeve van de bouw van het nieuwe hotel volgestort worden met zand en puin. Een inrichtingstekening van de toekomstige situatie is weergegeven in bijlage 1. Het nieuwe hotel zal bestaan uit 5 verdiepingen met circa 70 suites. De begane grond zal een restaurant en lounge bevatten. Er zal voor zover bekend geen kelder gerealiseerd worden. De fundering van het hotel zal, vanwege de verdiepingen, bestaan uit een verhoogde strokenfundering op heipalen. Deze verhoogde strokenfundering zal boven de bestaande fundering gelegd worden, waardoor alleen het slaan van de heipalen voor verstoring zal zorgen.
Deze heipalen hebben een diameter van 46 cm en een lengte van circa 10,5 m. In totaal worden voor de fundering 153 heipalen gebruikt. De totale verstoring die hiermee gepaard gaat is circa 25 m? (0,16 m? per paal x 153 palen). In het westen van het plangebied zal eveneens een dubbellaags parkeerdek gerealiseerd worden. Deze heeft een oppervlakte van circa 770 m?. De palen die het parkeerdek dragen worden net zoals het hotel onderheid. De toekomstige bodemingrepen zullen naar verwachting het bodemarchief en daarmee eventueel aanwezige archeologische waarden aantasten. Er zijn geen effecten op het grondwaterpeil voorzien. ; archeologie, erfgoed, ruimte
; Be} —-Bah——B — 7 a) Figuur 2: Palenplan van de toekomstige bebouwing (bron: Hooijen konstruktiebureau B.V.). cheologie, erfgoed, ruimte
5. Beleidskader Onderzoekskader Aanvraag BOPA Beleidskader Archeologische beleidskaart gemeente Bergen op Zoom (2008) Onderzoeksgrens 100 m? en dieper dan 50 cm —Mv In 1992 heeft Nederland het Europees Verdrag inzake de bescherming van het archeologisch erfgoed ondertekend; ook wel het Verdrag van Malta of Valletta genoemd, naar het eiland en de plaats waar het is ondertekend. Het Verdrag is in 1998 geratificeerd en op 1 september 2007 via de Wet op de Archeologische Monumentenzorg (Wamz) geimplementeerd. De Wamz is een wijzigingswet en omvat een wijziging van de Monumentenwet 1988, de Wet Milieubeheer, de Ontgrondingenwet en de Woningwet, op grond waarvan overheden onder andere bij bodemingrepen verplicht rekening moeten houden met het behoud van archeologische waarden. Sinds juli 2016 is het behoud en beheer van het Nederlandse erfgoed geregeld door Erfgoedwet, die de Monumentenwet 1988 vervangt. Het deel van het erfgoedbeheer dat betrekking heeft op de besluitvorming in de fysieke leefomgeving is sinds 1 januari 2024 opgenomen in de Omgevingswet. Hierin is bepaald dat gemeentes rekening moeten houden met het belang van het behoud van cultureel erfgoed bij het vaststellen van het omgevingsplan. Hieronder vallen dus ook bekende en/of aantoonbaar te verwachten archeologische monumenten. Dit is vastgesteld in het Besluit kwaliteit leefomgeving (BkI) artikel 5.130, lid 1.
In het belang van de archeologische monumentenzorg kan een gemeente vanuit het Omgevingsplan lokale regels stellen door monumenten (concreet) in de bodem te beschermen of ze juist vakkundig op te laten graven (lid 3, 4 en 5). Ook kunnen ze vanuit het Omgevingsplan eisen stellen aan het onderzoek, waaronder het onderzoeksthema en de onderzoeksvorm. Gemeentes hebben tot 2031 om tot een Omgevingsplan op te stellen. Tot die tijd geldt een Tijdelijk Omgevingsplan. In het Omgevingsplan van de gemeente Bergen op Zoom staat dat het plangebied een Waarde — Archeologie heeft (bron: omgevingswet.overheid.nl/regels-op-de-kaart). Deze regels zijn gebaseerd op de gemeentelijke beleidskaart, waarop aan het plangebied een middelhoge verwachting is toegekend (Hoogland, 2008; bijlage 2). Bij bouwwerken en/of bodemingrepen die groter zijn dan 100 m? én dieper reiken dan 50 cm -Mv is daarom archeologisch (voor)onderzoek noodzakelijk. Gezien het grotere verstoringsoppervlakte en -diepte betekent dat in dit geval er in het kader van de aanvraag van een omgevingsvergunning een archeologisch (voor)onderzoek noodzakelijk is. In het kader van de aanvraag van een BOPA dient de aanvrager een rapport aan de gemeente te overleggen, waarin de archeologische waarde van het plangebied naar het oordeel van Burgemeester en Wethouders in voldoende mate is vastgesteld.
Afhankelijk van de uitkomsten van het archeologisch (voor-)onderzoek dat hiervoor nodig is, kunnen aan de ontwikkeling regels worden verbonden ter behoud van belangrijke archeologische waarden. Deze kunnen bestaan uit technische aanpassingen of een veiligstellende opgraving. Het archeologisch vooronderzoek kan hiertoe worden uitgebreid met een al dan niet gecombineerd karterend en waarderend onderzoek, zodat op basis van de KNA- waarderingssystematiek een waardestelling kan worden opgemaakt. ; archeologie, erfgoed, ruimte
6. Landschap, geomorfologie en bodem Archeoregio Brabants zandgebied Geomorfologie terrasafzettingsrest-heuvel (kaartcode 10B41) Maaiveld 7,6 m +NAP Bodem Hoge zwarte enkeerdgronden (kaartcode zEZ21) Grondwater Vv Landschapsgenese Het plangebied ligt in het Zuid-Nederlandse zandgebied en bevindt zich op de oostrand van de Brabantse Wal, een ruim 20 m hoge steilrand die de abrupte overgang vormt van het hooggelegen Brabantse dekzandlandschap naar het laaggelegen zeekleilandschap (Leenders, 1996; 2007). De Brabantse Wal is gevormd in pliocene en vroeg-pleistocene rivier- en estuariene afzettingen van de Formatie van Waalre. De Formatie van Waalre bestaat uit fiinzandige en kleiige afzettingen. De steilrand is tijidens het Weichselien (115000-10000 v. Chr.) waarschijnlijk gevormd door een voorloper van de Schelde, die vermoedelijk in de omgeving van het huidige Haringvliet bij Rotterdam in de zee uitkwam (Leenders, 1996; Vos, 2015). Ook in het eerste deel van het Holoceen had de Schelde nog haar noordelijke loop. Pas rond 7400 tot 6300 jaar geleden ontstond de voorloper van de huidige Oosterschelde uit een getijdegeul, waarbij de Schelde gebruik ging maken van deze getijdegeul en haar noordelijke loop verliet (www.geologievannederland.nl).
Haaks op de Brabantse Wal vormden zich gedurende de ijstijden brede en ondiepe dalen door smeltwaterafstroming in het voorjaar en de zomer, zogenaamde smeltwaterdalen. Tevens vond erosie door de wind plaats, waarbij de fijnere delen uit de rivierafzettingen werden verstoven en de zwaardere delen (grind) achterbleven. In de laatste fase van de laatste ijstijd (15000 tot 12000 v. Chr.) werd op de rivierafzettingen dekzand afgezet. Dit dekzand kan verschillende meters dik zijn en wordt gerekend tot de Formatie van Boxtel. Wanneer dit dekzand puur eolisch is afgezet, wordt het gerekend tot het Laagpakket van Wierden binnen de Formatie van Boxtel (de Mulder et al., 2003). Aan de oostzijde van de Brabantse Wal zijn in dezelfde periode tenslotte zogenaamde rivierduinen gevormd, waar het duincomplex tussen Halsteren-Lepelstraat en Huijbergen een voorbeeld van is. (Laagpakket van Delwijnen binnen de Formatie van Boxtel; Stouthamer et al., 2015). Hierbij werd zand uit de drooggevallen beddingen van de Schelde verstoven en afgezet tegen en op de hoge wal. Vanaf het begin van het Holoceen (vanaf 9700 v. Chr.) trad een geleidelijke opwarming van het klimaat op. De gemiddelde jaartemperaturen stegen en het werd vochtiger waardoor vegetatiegroei kon toenemen. Hierdoor werd de zandverstuiving aan banden gelegd en trad in de top van het hoger gelegen dekzand bodemvorming op (podzolering).
In de lagere gebiedsdelen rondom de dekzandkoppen en -ruggen stroomden beken en kon als gevolg van de vernatting veenvorming optreden. Deze veenvorming trad met name op vanaf 3500 v. Chr. (Neolithicum), toen sprake was van een snelle stijging van de grondwaterspiegel (als gevolg van een hoge relatieve zeespiegelstijging; Berendsen, 2005). Volgens Vos et al. (2018; niet als kaartbeeld opgenomen) is het plangebied nooit bedekt geraakt met veen. Het veen in de omgeving van het plangebied is vanaf het midden van de 13° eeuw vrijwel volledig ontgonnen en voor turfwinning afgegraven. Daarbij veranderden de overgebleven en omliggende zandgronden in heidevelden, die pas relatief laat in cultuur werden gebracht. De ontwatering van de natte gebieden leidde tot een verdroging van de hoger gelegen gronden. Deze verdroging leidde tot een aanpassing in de landbouwstrategie, waarbij door middel van ; archeologie, erfgoed, ruimte
plaggenbemesting en het aanbrengen van potstalmest de gronden vruchtbaar gehouden moesten worden (Van Doesburg et al., 2007; Berendsen, 2005). Geologie Volgens boring B49B1386 uit het BROloket van TNO (78.344/394.685 (RD), circa 30 m ten zuidwesten van het plangebied) bestaat de ondergrond tot een diepte van 2,4 m -Mv (5,4 m +NAP) uit matig fijn zand (Formatie van Boxtel). Hieronder ligt tot de maximale boordiepte van 3 m -Mv (4,8 m +NAP) dekzand (Formatie van Boxtel). Geomorfologie Volgens de geomorfologische kaart van Nederland ligt het plangebied op een terrasafzettingsrest- heuvel afgedekt met dekzand (kaartcode 10B41; bijlage 3; pdok.nl). Het noorden van het plangebied bevindt zich volgens de kaart op bebouwd gebied. Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN) Op basis van het AHN (bijlage 4; www.ahn.nl) valt af te leiden dat het maaiveld in het plangebied op een hoogte van 7,6 m +NAP ligt en compleet viak is. Het maaiveld in het plangebied is waarschijnlijk geégaliseerd. Alleen het terras aan de voorzijde van het hotel ligt hoger op een hoogte van circa 8,1 m +NAP. Ten opzichte van de omgeving ligt het plangebied op gelijke hoogte. De bossen ten noorden en zuiden van het plangebied bevatten heuvels met een hoogteverschil van circa 40 4 50 cm. Bodem en grondwatertrap Volgens de bodemkaart zijn in het plangebied hoge zwarte enkeerdgronden aanwezig (kaartcode zEz21).
Hoge zwarte enkeerdgronden zijn zandgronden met een onvergraven humeuze bovengrond, die meer dan 50 cm dik is. Een dergelijk humeus, opgebracht dek, wordt een plaggendek of oud bouwlanddek genoemd en is ontstaan als gevolg van het bemesten van armere zandgronden met zoden, mest en huisafval. Als gevolg van deze landbouwtechniek was akkerbouw in deze gebieden langer en vaker mogelijk. Onder het bouwlanddek kunnen zich restanten bevinden van de oorspronkelijke (zand)bodem met daarin archeologische resten die dateren uit de periode voor de ophoging. Vaak betreft de zandbodem een podzolbodem, die zich kenmerkt door het voorkomen van een duidelijke uitspoelingslaag (E-horizont, van 8-12 cm dik) onder een dunne humeuze bovengrond (A-horizont, circa 5 cm). Onder de uitspoelingslaag zijn vervolgens inspoelingslagen aanwezig (B(h/s)- horizonten en BC-horizonten) boven onveranderd moedermateriaal (C-horizont; De Bakker en Schelling, 1989). Door de aanwezigheid van het opgebrachte bouwlanddek kunnen deze bodem en eventueel aanwezige archeologische resten buiten het bereik van de moderne ploeg- en graafwerkzaamheden zijn gebleven, waardoor de onderliggende resten nog grotendeels intact kunnen zijn (Van Doesburg et al., 2007). Op basis van de bodemkaart is de grondwatertrap in het plangebied grondwatertrap V.
Dit betekent dat de gemiddeld hoogste grondwaterstand hoger dan 40 cm —Mv voorkomt en de dat de gemiddeld laagste grondwaterstand dieper dan 120 cm —Mv voorkomt. Dit duidt over het algemeen op relatief droge gronden. Met dergelijke lage grondwaterstanden en droge omstandigheden zullen in het plangebied boven 120 cm -Mv (en mogelijk dieper) met name anorganische archeologische resten te verwachten zijn, zoals (vuur)steen en aardewerk. Onverbrande organische resten (zoals hout en bot) zullen als gevolg van oxidatie en zure omstandigheden in de bodem (grotendeels) zijn verdwenen, in ieder geval binnen 120 cm —Mv. ; archeologie, erfgoed, ruimte
7. Beschrijving bekende archeologische kenmerken Wettelijk beschermd monument Nee AMK terrein Nee Verwachting gemeentelijke kaart Middelhoog Archeologische waarden en/of informatie Nee Wettelijk beschermde status Het plangebied heeft volgens het centraal archeologisch informatiesysteem (Archis) van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) geen archeologisch wettelijk beschermde status. Archeologische Monumentenkaart (AMK) Het plangebied is niet opgenomen op de Archeologische MonumentenKaart (AMK). Archeologische verwachting Op de gemeentelijke beleidskaart van gemeente Bergen op Zoom heeft het plangebied een middelhoge verwachting. Deze verwachting is grotendeels gebaseerd op de landschappelijke ligging van het plangebied op een terrasafzettingsrest-heuvel dat mogelijk bedekt is met dekzand. Dergelijke heuvels hebben vanwege hun wat hogere ligging binnen het regionale landschap bewoningsmogelijkheden geboden. Bekende archeologische waarden In het plangebied zijn voor zover bekend in het verleden geen archeologische waarnemingen gedaan en heeft in het verleden niet eerder onderzoek plaatsgevonden. In de omgeving van het plangebied is wel informatie bekend (bijlage 7). In tabel 1 is een overzicht gegeven van de verschillende onderzoeken in de omgeving van het plangebied, in tabel 2 zijn de verschillende vondstmeldingen weergegeven.
Archeologisch gezien is in de omgeving van het plangebied maar weinig bekend. Eén onderzoek ten zuidoosten van het plangebied wijst uit dat de ondergrond uit geel zand bestaat waar in de top lokaal een B-horizont aanwezig is. De top van de ondergrond bestaat uit een grijsbruine, humeuze bovenlaag van circa 30 tot 80 cm dikte. Tijdens het onderzoek zijn enkele greppels, sloten en kuilen aangetroffen. Enkele vondsten dateren uit de periode 15° of 16° eeuw. Verder blijkt dat de ondergrond grotendeels verstoord is door moderne graafwerkzaamheden (machinaal). De verwachting voor het gebied is gebaseerd op het intact aanwezig zijn van het dekzand (Laat-Paleolithicum-Mesolithicum) en het voorkomen van historische bebouwing (Nieuwe Tijd). In de periode hiertussen is het gebied onder invloed van een stijgende zeespiegel een veengebied geweest. Voor het Neolithicum tot en met de Vroege Middeleeuwen geldt daarom in elk onderzoek een lage archeologische verwachting. Beide onderzoeken bevinden zich echter lager op de terrasheuvelrest, waardoor de lage verwachting voor het Neolithicum-Vroege Middeleeuwen waarschijnlijk niet van toepassing is op het plangebied. 10 ; archeologie, erfgoed, ruimte
Tabel 1: Overzicht van de archeologische onderzoeken rondom het plangebied (<600 m). Afstand-windrichting | Type onderzoek | Bevindingen 2074412100 Schans | 583 m ten zuidoosten | Proefsleuven | Bij dit onderzoeksmeldingsnummer is geen rapportage beschikbaar in Archis of DANS Datastation Archaeology. 2254143100 Steenbergseweg | 131 m ten zuiden | Proefsleuven | In het kader van geplande woningbouw is in een 2. | onderzoeksgebied een proefsleuvenonderzoek uitgevoerd. In het westen van het onderzoeksgebied is sprake van een intacte A- horizont op een B-horizont. In het zuidoosten is het dekzandlandschap eveneens intact aanwezig. In het centrale deel van het onderzoeksgebied is de ondergrond tot in de top van de C-horizont verstoord. Tijdens het onderzoek zijn een tweetal sporen aangetroffen: een kuil en een gedeelte van een sloot. Beide dateren uit de periode 15°/16° eeuw. Het dekzandlandschap helt zowel in het noorden als in het oosten langzaam af. Het terrein ten noorden van de Grondmolen is in de 20° eeuw opgehoogd (perceel aan de overzijde van de Steenbergseweg). Omdat er geen archeologische vindplaatsen zijn aangetroffen is er geen definitieve opgraving uitgevoerd. 5122653100 Wiekenkruis | 495 m ten oosten | Bureauonderzoek | In het kader van een bestemmingsplanwijziging is voor een onderzoeksgebied een bureauonderzoek uitgevoerd.
Hieruit blijkt dat op basis van de landschappelijke ligging in een viakte van verspoeld dekzand en het weinige vondstmateriaal dat aangetroffen is in de omgeving, er een middelhoge verwachting voor resten uit de periode Laat-Paleolithicum-Neolithicum geldt. 11 ft." archeologie, erfgoed, ruimte Voor de overige periode is een lage verwachting vastgesteld. Waarschijnlijk vanwege de liggingin een veengebied dat pas in de Nieuwe Tijd ontgonnen is. Tabel 2: Overzicht van de vondstmeldingen rondom het plangebied (<600 m). Toponiem Afstand- Datering Type onderzoek Omschrijving vondstmelding windrichting 2980860100 Halsteren 552m ten Late Middeleeuwen- _—(Veld)kartering Vondst betreft een tweetal keramiek fragmenten oosten Nieuwe vroege tijd (grijsbakkend, gedraaid aardewerk) uit de periode Late Middeleeuwen-Nieuwe Tijd. ft." archeologie, erfgoed, ruimte
8. Historische situatie, huidig gebruik en bodemverstoringen Landschapstype? Brabantse Wal Cultuurhistorische elementen? Historisch groen Aard historisch landgebruik Hakhout, bouwland en weiland Historische bebouwing aanwezig Nee Huidig gebruik Bebouwd, parkeerplaats en tuin Het grondgebruik, dat over de jaren heen in het plangebied heeft plaatsgevonden, kan zijn sporen in de ondergrond hebben achtergelaten. Enerzijds herbergen oude kaarten informatie omtrent voormalig landgebruik die inzicht kan geven in de aanwezigheid van archeologische vindplaatsen (bijvoorbeeld historische boerenplaatsen en wegen), maar anderzijds ook in de negatieve effecten, die landgebruik op de oorspronkelijke bodem heeft gehad (en daarmee op eventueel aanwezige archeologische resten). Met dit laatste wordt niet alleen gedoeld op omwerking van de bodem door omwoeling, egalisatie, ontgraving en sanering, maar ook ophoging en ontwatering die kunnen hebben geleid tot verkleuring, verdroging en verstikking van de bodem. Historische achtergronden van het cultuurlandschap en -situatie Het plangebied ligt circa 220 m ten zuiden van de historische kern van het gehucht De Oude Molen. Dit gehucht lag binnen gemeente Halsteren. Volgens de Turfdatabank van de provincie Antwerpen lag rondom de dekzandrug waarop Halsteren zich bevindt een groot aantal veenmoerassen.
Ten oosten van het plangebied bevond zich De Melanen, ten westen de Beijmoer (www.provincieantwerpen.be). De Melanen zijn volgens de turfdatabank verveend vanaf de late 14° eeuw. De Beijmoer is al vanaf de 13° eeuw voor een deel ontgonnen. De oudst geraadpleegde kaart waarop ook het plangebied is weergegeven, betreft de kadastrale Minuut uit 1811-1832 (figuur 3; beeldbank.cultureelerfgoed.nl). Op deze kaart is te zien dat het plangebied circa 62 m ten oosten van een boerderij ligt. De Oorspronkelijk Aanwijzende Tafels (OAT) geven aan dat het plangebied in gebruik is bouwland en hakhout. Circa 70 m ten oosten ligt een historische weg die Bergen op Zoom met Steenbergen verbindt. Het plangebied blijft tot 1960 in gebruik als bouwland of weiland. De topografische kaart uit 1960 laat zien dat in het plangebied een gebouw gerealiseerd is. Dit betreft het in het plangebied aanwezige hotel dat volgens het kadaster in 1960 gebouwd is (bagviewer.kadaster.nl). In dezelfde periode wordt direct ten oosten van het plangebied de huidige Steenbergseweg aangelegd. Het sportpark ten noorden en westen van het plangebied worden tussen 1980 en 2004 aangelegd. De situatie in het plangebied verandert verder weinig. Militair Erfgoed Op de Indicatieve Kaart Militair Erfgoed (IKME) is het plangebied niet aangeduid als aandachtsgebied.
Ook zijn er geen verwachtingen op militaire objecten, raketinslagen of aan de Wereldoorlogen gerelateerde verschijnselen (bronnen: www.ikme.nl; www.vergeltungswaffen.nl, www.bunkerinfo.nl; www.tracesofwar.com, www.explosievenopsporing.nl, www.bhic.nl). ? Cultuurhistorische Waardenkaart Noord-Brabant (CHW, 2010; herziening 2016) 3 Cultuurhistorische Waardenkaart Noord-Brabant (CHW, 2010; herziening 2016) ; archeologie, erfgoed, ruimte 13
Huidig gebruik en bodemverstoringen Het plangebied is ten tijde van het onderzoek in gebruik als hotel. Rondom het hotel ligt een tuin, erf en parkeerplaats. Op basis van bouwdossiers van een verbouwing in 1965 en een uitbreiding in 1968 (bouwdossierswestbrabantsarchief.nl) blijkt dat het hotel grotendeels gefundeerd is op een stroken en poerenfundering met een maximale diepte van circa 80 cm -Mv (figuur 10 en 11). In het plangebied heeft volgens het Bodemloket (noord-brabant.nasca4u.nl) niet eerder een bodemkundig onderzoek plaatsgevonden. Het plangebied staat verder niet op de provinciale ontgrondingenkaart aangeduid (Noord-Brabant, 2024). Andere aanwijzingen voor bodemverstoringen in het terrein zijn er niet. 14 _ archeologie, erfgoed, ruimte
ees es steSoe zonMloa Vacmnue skein PE Figuur 12: detailtekening van de poerenfundering gebruikt bij een verbouwing in 1968 (West- Zurher tand [56m Brabants Archief). | behing diy hie hee Spe Less Eek | aL, Figuur 11: Detailtekening van de poerenfundering gebruikt bij een uitbreiding van het restaurantgedeelte in 1965 (West-Brabants Archief). a archeologie, erfgoed, ruimte 19
9. Gespecificeerde archeologische verwachting Op basis van het bureauonderzoek is vastgesteld dat het plangebied op een terrasrestheuvel ligt, die bedekt is met dekzand. Het gebied bevindt zich op de Brabantse Wal, circa 1 km ten oosten van het getijdengebied. Vanaf het Neolithicum is de omgeving ten westen oosten van de terrasrestheuvel waarop het plangebied ligt, sterk vernat. In de lagere delen vond veenvorming plaats, waardoor de hogere terrasrestheuvel sinds het Laat-Paleolithicum een aantrekkelijke vestigingslocatie vormde. Het plangebied is volgens paleogeografische kaarten niet met veen bedekt geraakt, waardoor archeologische resten vanaf het Laat-Paleolithicum aangetroffen kunnen worden. Voor de periode Nieuwe Tijd geldt een lage archeologische verwachting, aangezien aan de hand van historische kaarten het plangebied onbebouwd lijkt te zijn geweest. Ter plaatse van hotel geldt dat vanaf 80 cm -Mv archeologische resten aangetroffen kunnen worden. De funderingen van het hotel reiken immers tot deze diepte. Stratigrafische positie Archeologische resten uit de periode Laat-Paleolithicum-Vroege Middeleeuwen bevinden zich in de top van het dekzand. Deze top wordt verwacht op een diepte vanaf 50 cm -Mv. Resten en sporen uit de Late Middeleeuwen kunnen vanaf de moderne bouwvoor in de bodem voorkomen.
Complextypen Voor wat betreft het Laat-Paleolithicum B — Neolithicum kunnen zogenaamde extractiekampen, seizoensgebonden plekken waar jagers/verzamelaars gedurende een korte tijd verbleven, aanwezig zijn. Dergelijke plekken kenmerken zich door een concentratie van bewerkte stukken vuursteen en (eventueel) haardkuilen. Vindplaatsen uit deze periodes kunnen een omvang van enkele tientallen tot honderden vierkante meters beslaan. Uit het Neolithicum tot en met de Late Middeleeuwen bestaat de kans op het voorkomen van erven, bestaande uit een boerderij, biigebouwen en waterputten. Deze terreinen, maar ook sporen van landgebruik en grafvelden, kunnen zich kenmerken door grondsporen en verkleuringen in de bodem en in veel mindere mate door de aanwezigheid van vondstmateriaal. Voor wat betreft de Late Middeleeuwen en de Nieuwe Tijd is vooral sprake van een verwachting op sporen van bebouwing aan de noordzijde van het plangebied. Vindplaatsen te relateren aan erven kunnen enkele honderden tot duizenden vierkante meters beslaan en zijn derhalve mogelijk niet in het plangebied te begrenzen. De gespecificeerde archeologische verwachting is nader weergegeven in onderstaande tabel 3.
Prospectiekenmerken, zoekstrategie en advies Op basis van de tijdens het bureauonderzoek verworven resultaten is het in eerste instantie de vraag in hoeverre in het plangebied nog archeologisch relevante niveaus aanwezig zijn. Het niveau; de top van het dekzand, kan namelijk als gevolg van de realisatie van het hotel verstoord zijn. Om de archeologische verwachting te kunnen toetsen, dient de lithologische opbouw van de ondergrond en de mate van intactheid van de bodem te worden vastgelegd. Dit kan plaatsvinden door middel van een verkennend booronderzoek. Op grond van dit onderzoek kan dan een uitspraak worden gedaan of en in hoeverre archeologische resten te verwachten zijn. De werkwijze en resultaten van het booronderzoek staan in hoofdstuk 10. 20 transect: archeologie, erfgoed, ruimte
Tabel 3: Gespecificeerde archeologische verwachtingstabel. Archeologische verwachting Reden ‘| Datering Hoog Laat-Paleolithicum-Late Resten bevinden zich in de top van de F] Middeleeuwen pleistocene afzettingen. Laag Nieuwe Tijd Op oude kaarten is er geen bebouwing aanwezig en ligt het plangebied binnen een landgoed. Hierom worden er geen bewoningsresten verwacht. 2a Complextype Nederzettingen (jachtkamp), huisplaatsen, sporen van landgebruik El Omvang 100-1000 m? (omvang jachtkamp); 500-2000 m? (omvang huisplaats, algemeen) 4 | Diepteligging Top van de pleistocene afzettingen (>50 cm -Mv) Gaafheid en conservering -/+ De kans is groot dat de relevante archeologische niveaus zijn aangetast door de aanleg van "| de huidige bebouwing. 6 | Locatie Onbekend, op dit moment het hele plangebied. 7 Uiterlijke kenmerken (artefacten en type Vindplaatsen kenmerken zich naar verwachting door grondsporen en vondstconcentraties ial indicatoren) 8 | Mogelijke verstoringen De aanleg van het hotel zal de ondergrond ter plaatse van de bebouwing waarschijnlijk verstoord hebben. tf." archeologie, erfgoed, ruimte
10. Resultaten veldonderzoek Onderzoeksmethodiek Het doel van het booronderzoek is het toetsen van de gespecificeerde archeologische verwachting in het plangebied, zoals deze is opgesteld in Hoofdstuk 9. Om de bouw van een nieuw hotel mogelijk te maken is in het plangebied een verkennend booronderzoek uitgevoerd (conform het opgestelde Plan van Aanpak; De Wit, 2024). De boringen zijn daarbij gebruikt om zowel de mate van intactheid van de bodem als de bodemopbouw zelf te bepalen. In totaal zijn in het plangebied zeven boringen gezet (boring 1-7). De boringen hebben een diepte tot maximaal 110 cm —Mv en zijn daarbij doorgezet tot minimaal 30 cm in het pleistocene dekzand. De boringen zijn handmatig gezet met behulp van een Edelmanboor met een diameter van 7 cm. De boringen zijn beschreven volgens de NEN5104 en de Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode (ASB; SIKB 2008). Enkele boorkernfoto’s zijn opgenomen in bijlage 8. De boorkernbeschrijvingen zijn weergegeven in bijlage 9. De boringen zijn rondom de bestaande bebouwing en verhardingen uitgezet. Er was geen toestemming om inpandig te boren. De voorzijde van het hotel is bestraat met terrastegels die niet te verwijderen waren. De parkeerplaats aan de oostkant van het plangebied bestaat uit klinkers en halfverharding. Hier is het eveneens niet gelukt een boring te zetten.
De ligging van de boringen is opgenomen in bijlage 7. De codrdinaten van de boorpunten zijn bepaald met een meetlint aan de hand van de bestaande topografie en de hoogte is aan de hand van het AHN bepaald (bron: www.ahn.nl; versie 4). Veldwaarnemingen Ten tijde van het veldonderzoek is het plangebied bebouwd met een hotel (790 m2) en verder in gebruik als tuin (circa 1415 m7) terras (circa 260 m2) en parkeerplaats (circa 780 m2). Het maaiveld in het plangebied is vlak. Foto’s van het plangebied ten tijde van het veldonderzoek zijn weergegeven in figuur 10. Figuur 13: Foto's van het plangebied ten tijde van het veldonderzoek (25-04-2024). 22 a archeologie, erfgoed, ruimte
Bodemopbouw en lithologie De ondergrond in het plangebied bestaat in de basis van de boringen uit zwak siltig, matig fijn, lichtgeel tot geel gekleurd zand. Dit zand bevat in de top enkele roestvlekken en is kalkloos. Het zand is geinterpreteerd als dekzand (C-horizont). De top van het dekzand ligt op een diepte van 45-70 cm -Mv (6,8-7,1 m +NAP). Bovenop het dekzand ligt via een scherpe overgang een laag zwak siltig, zwak tot matig humeus zand. Dit zand bevat enkele wortelresten en een enkele spikkel baksteen. De laag donkergrijs tot grijsbruin van kleur en is geinterpreteerd als bouwlanddek (Aap-horizont). De top van dit bouwlanddek is aangetroffen op een diepte van 10-20 cm -Mv (7,3-7,5 m +NAP). In boring 3 en boring 6 ontbreekt het bouwlanddek en ligt direct bovenop het dekzand een laag zwak siltig, matig fijn zand waarin puin voorkomt. Deze laag betreft een aangebrachte puinlaag. De top van de ondergrond bestaat uit een bouwvoor met een dikte van circa 10 tot 20 cm. Archeologische indicatoren De opgeboorde grondmonsters zijn te velde doorzocht op de aanwezigheid van archeologische en ecologische indicatoren. In het bouwlanddek zijn enkele niet determineerbare spikkels baksteen aangetroffen. Interpretatie Tijdens het veldonderzoek is vastgesteld dat de ondergrond in het plangebied uit een bouwlanddek op dekzand bestaat.
Plaatselijk is het bouwlanddek vervangen voor een puinlaag (boring 3 en 7) of deels opgehoogd met straatzand (boring 5). De top van het dekzand ligt op een diepte van 45-70 cm -Mv (6,8-7,1 m +NAP) en vormt het archeologisch relevante niveau in het plangebied. De oorspronkelijke top van het dekzand is niet meer aanwezig, aangezien er geen podzolprofiel meer waar te nemen is. Archeologische resten uit de periode Laat-Paleolithium-Mesolithicum worden daarom niet meer verwacht. De hoge verwachting uit het bureauonderzoek voor deze periodes is naar laag bijgesteld. Archeologische resten en sporen uit de periode Neolithicum-Late Middeleeuwen kunnen nog wel in het plangebied aangetroffen worden. De hoge verwachting op resten uit deze periodes is dan ook bevestigd. Ook ter plaatse van het hotel blijft de hoge verwachting gelden. De funderingen van het hotel reiken tot 80 cm -Mv, waardoor circa 10-25 cm van het dekzand vergraven is. In het resterende dekzand kunnen daarom nog (diepere) archeologische resten en sporen zoals greppels, kuilen en putten aangetroffen worden. 23 ; archeologie, erfgoed, ruimte
11. Beantwoording onderzoeksvragen 1. Hoe heeft het plangebied oorspronkelijk in het natuurlijk landschap gelegen? Het plangebied ligt op een met dekzand bedekte terrasrestheuvel. Vanwege de ligging op een terrasrestheuvel ligt het plangebied relatief hoog in het landschap. Sinds de Middeleeuwen is op het dekzand een bouwlanddek aangebracht. 2. Zijn er binnen de bodemopbouw archeologisch relevante niveaus te onderscheiden en hoe diep liggen deze? Het archeologisch relevante niveau wordt gevormd door de top van het dekzand op een diepte vanaf 45-70 cm -Mv (6,8-7,1 m +NAP). 3. In hoeverre zijn de archeologisch relevante niveaus nog intact (verstoring, erosie, afdekkend substraat)? De top van het dekzand is niet meer intact aanwezig. Dit valt te duiden aan het ontbreken van bodemhorizonten in het dekzand. 4. Wat is de archeologische verwachting van het plangebied en in hoeverre is deze te differentiéren in laag, middelhoog en hoog? Op basis van de resultaten van het veldonderzoek is vastgesteld dat in het plangebied sprake is van een lage archeologische verwachting op vindplaatsen uit de periode Laat-Paleolithicum en Mesolithicum. Voor de periode Neolithicum-Late Middeleeuwen geldt een hoge archeologische verwachting. Voor de Nieuwe Tijd geldt eveneens een lage archeologische verwachting. 24 ; archeologie, erfgoed, ruimte
12. Conclusie en Advies Conclusie Op basis van het bureauonderzoek is vastgesteld dat het plangebied op een terrasrestheuvel ligt, die bedekt is met dekzand. Het gebied bevindt zich op de Brabantse Wal, circa 1 km ten oosten van het getijdengebied. Vanaf het Neolithicum is de omgeving ten westen oosten van de terrasrestheuvel waarop het plangebied ligt, sterk vernat. In de lagere delen vond veenvorming plaats, waardoor de hogere terrasrestheuvel sinds het Laat-Paleolithicum een aantrekkelijke vestigingslocatie vormde. Het plangebied is volgens paleogeografische kaarten niet met veen bedekt geraakt, waardoor archeologische resten vanaf het Laat-Paleolithicum aangetroffen kunnen worden. Voor de periode Nieuwe Tijd geldt een lage archeologische verwachting, aangezien aan de hand van historische kaarten het plangebied onbebouwd lijkt te zijn geweest. Ter plaatse van hotel geldt dat vanaf 80 cm -Mv archeologische resten aangetroffen kunnen worden. De funderingen van het hotel reiken immers tot deze diepte. Tijdens het veldonderzoek is vastgesteld dat de ondergrond in het plangebied uit een bouwlanddek op dekzand bestaat. Plaatselijk is het bouwlanddek vervangen voor een puinlaag (boring 3 en 7) of deels opgehoogd met straatzand (boring 5). De top van het dekzand ligt op een diepte van 45-70 cm -Mv (6,8-7,1 m +NAP) en vormt het archeologisch relevante niveau in het plangebied.
De oorspronkelijke top van het dekzand is niet meer aanwezig, aangezien er geen bodemhorizonten meer waar te nemen zijn. Archeologische resten uit de periode Laat-Paleolithicum-Mesolithicum worden daarom niet meer verwacht. De hoge verwachting uit het bureauonderzoek voor deze periodes is naar laag bijgesteld. Archeologische resten en sporen uit de periode Neolithicum-Late Middeleeuwen kunnen nog wel in het plangebied aangetroffen worden. Resten en sporen uit deze periodes zijn, in tegenstelling tot resten en sporen uit de periode Laat-Paleolithicum-Mesolithicum, ook dieper van aard. Dergelijke sporen kunnen daarom, ondanks dat het dekzand afgetopt is, nog in de ondergrond aangetroffen worden. De hoge verwachting op resten uit deze periodes is dan ook bevestigd. Ook ter plaatse van het hotel blijft de hoge verwachting gelden. De funderingen van het hotel reiken tot 80 cm -Mv, waardoor circa 10-25 cm van het dekzand vergraven is. In het resterende dekzand kunnen daarom nog (diepere) archeologische resten en sporen zoals greppels, kuilen en putten aangetroffen worden. Advies Op basis van het onderzoek blijkt in het plangebied sprake te zijn van een hoge archeologische verwachting op resten uit de periode Neolithicum-Late Middeleeuwen. Bij de sloop van de bestaande bebouwing zullen de funderingen behouden blijven en wordt de kelder volgestort.
Het nieuwe hotel wordt op een verhoogde funderingsbalk geplaatst, waarvoor geen nieuwe bodemingrepen plaats hoeven te vinden. Wel zullen er circa 153 heipalen met een onderlinge afstand van 1,3 tot 7 m geheid worden. Het slaan van deze heipalen zal in totaal voor circa 25 m? aan verstoring opleven, wat naar onzes inziens geen onevenredige verstoring aan het archeologische niveau zal aanrichten. Wij adviseren daarom in het plangebied met betrekking tot de sloop en nieuwbouw van een hotel geen nader vervolgonderzoek uit te voeren. Bovenstaande vormt een advies. Op grond van de resultaten van het rapport en het advies zal de bevoegde overheid (de gemeente Bergen op Zoom) een besluit nemen over de daadwerkelijke omgang met eventueel aanwezige archeologische waarden binnen het plangebied. 25 ; archeologie, erfgoed, ruimte
13. Geraadpleegde bronnen Archeologische kaarten en databestanden: e Archeologische Monumenten Kaart (AMK), Rijksdienst voor Cultureel erfgoed (RCE), Amersfoort, 2007. e Archeologisch Informatie Systeem III (Archis3), Rijksdienst voor Cultureel erfgoed (RCE), Amersfoort, 2016. e www.ruimtelijkeplannen.nl e archis.cultureelerfgoed.nl e www.kadastralekaart.com e www.archieven.nl e www.pdok.nl e¢ =www.ahn.nl e Bodemkaart van Nederland 1:50.000 (Stiboka) e Geomorfologische kaart van Nederland e www.bodemloket.nl e bagviewer.kadaster.nl e www.kadaster.nl ¢ www.dinoloket.nl e www.BROloket.nl e www.geologievannederland.nl e landschapinnederland.nl/bronnen-en-kaarten/archeologische-landschappenkaart e www.brabant.nl/onderwerpen/cultuur-en-erfgoed/erfgoed/cultuurhistorische-waarden-in- brabant e =www.bhic.nl e geoloket.provincieantwerpen.be/geoloketten e beeldbank.cultureelerfgoed.nl e www.topotijdreis.nl e library.wur.nl/WebQuery/geoportal/raf e noord-brabant.nazca4u.nl e www.ikme.nl e www.tracesofwar.com e =www.bunkerinfo.nl e www.euroradar.nl/explosieven-opsporing/ruimingskaart/ Lijst met afbeeldingen Figuur 1: Ligging van het plangebied (met rode lijnen aangegeven, bron: www.pdok.nl). ........:eeeeeee 4 Figuur 2: Palenplan van de toekomstige bebouwing (bron: Hooijen konstruktiebureau B.V.). «0.0...
6 Figuur 3: Het plangebied (rood omlijnd) op het Kadastrale Minuutplan uit 1811-1832 (bron: beeldbank.cultureelerfgoed.nl). ......eeeeceeseseeceeeeseeeeeeeeeecseeeeeeeseeeeeetseeeseeeaeeas Figuur 4: Uitsnede van een topografische kaart uit 1880 (bron: www.topotijdreis.nl). Het plangebied is Met rode lijnen WeergegeVen. ......ceccecsscecceseeeeeeeeseeeeseeeeecseeeeeeeaeeatetaeeeteeeatees Figuur 5: Uitsnede van een topografische kaart uit 1900 (bron: www.topotijdreis.nl). Het plangebied is Met rode lijnen WeergegeVven. wisi ciissi ccs ccias seca scenes ccinseee eeese re neiaieees Figuur 6: Uitsnede van een topografische kaart uit 1925 (bron: www.topotijdreis.nl). Het plangebied is Met rode lifnen WEergegeVen. ......cccecsececesseeeeeteeseeeeseeseeecseeeeecseeaeeecaeeateeeaeees Figuur 7: Uitsnede van een topografische kaart uit 1955 (bron: www.topotijdreis.nl). Het plangebied is Met rode lifnen WEErgegeVen. ......eccecsececeessseseeseseeeeseeseeeeseesesecsesasseeaeaesecaeeasieeaseasieeseeasetaseateaseesieeaeeetees 17 ; archeologie, erfgoed, ruimte
Figuur 8: Uitsnede van een topografische kaart uit 1970 (bron: www.topotijdreis.nl). Het plangebied is metrode linen Weergege OM es ces cvenecenveneceanvenecareer vannenecranmeneveemeneveneies Figuur 9: Uitsnede van een topografische kaart uit 1995 (bron: www.topotijdreis.nl). Het plangebied is Met rode lifnen WEergegeVen. ......cccecssceccsessseceeeeseeecseeseecseeatecsesaesecsetassecaeeasseeaeeassesaeeatesaeeateaeeaseeaeeetees 18 Figuur 10: Uitsnede van een luchtfoto uit 2019. Het plangebied is met rode lijnen weergegeven (bron: WWW. DCOK. I)... ce eeeeeeeeeecceeseeeeseeseseesesaesecseeaeseeaecaeseeaesaeseeaeeassecaeeeesesaeeaesecaeaeeesaeeatsesaeeateesaseateetaseeeeaseeees 18 Figuur 11: detailtekening van de poerenfundering gebruikt bij een verbouwing in 1968 (West-Brabants ANCHIECS) sserscrrces seers errr naeeaaeaa ean e ane aan aE en a ee ee 19 Figuur 12: Detailtekening van de poerenfundering gebruikt bij een uitbreiding van het restaurantgedeelte in 1965 (West-Brabants Archief)..........::cccecssceceseeseeeceeeseeeceeseecseeaesesseeaeeeaeseeeeeeeeees 19 Figuur 13: Foto's van het plangebied ten tijde van het veldonderzoek (25-04-2024). .......eeeeeeeseeeeseeees 22 Literatuur Bakker, H. de, 1966. De subgroepen van het systeem voor bodemclassificatie voor Nederland. In: Boor en Spade. Berendsen, H.J.A., 2005. Landschappelijk Nederland.
Assen (Fysische Geografie van Nederland). Derde, geheel herziene druk. Doesburg, J. van, M. de Boer, J. Deeben, B.J. Groenwoudt & T. de Groot (red.), 2007. Essen in zicht. Essen en plaggendekken in Nederland: onderzoek en beleid. NAR 34, Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten, Amersfoort. Hoogland, M., 2006. Archeologische beleidskaart gemeente Bergen op Zoom. Leenders, K.A.H.W., 2013. Verdwenen venen. Een onderzoek naar de ligging en exploitatie van thans verdwenen venen in het gebied tussen Antwerpen, Turnhout, Geertruidenberg en Willemstad, 1250 - 1750. Actualisatie 2013. Woudrichem (Pictures Publishers). Mulder, E.F.J de., M.C. Geluk, |. Ritsema, W.E. Westerhof & T.E. Wong 2003, De ondergrond van Nederland, Groningen. Schorn, E.A., 2023. Wiekenkruis/Schansbaan te Halsteren. KSP-rapport 21167. F | , 2016. Vorming van het land. Geologie en geomorfologie. Perspectief Uitgevers. Vermunt, M., 2008. Stal Kommers in Halsteren. Rapport 12. Vermunt, M., Kallen, A. van der, 2005. Schans Halsteren. Proefsleuvenonderzoek. Vos, P.C., 2015. Origin of the Dutch coastal landscape. Longterm landscape evolution of the Netherlands during the Holocene, described and visualized in national, regional and local palaeogeographical map series. PhD dissertation, Utrecht University, Barkhuis Groningen. Vos, P., M. van der Meulen, H. Weerts en J.
Bazelmans, 2018, Atlas van Nederland in het Holoceen. Landschap en bewoning vanaf de laatste ijstijd tot nu, Amsterdam (Prometheus). 27 ; archeologie, erfgoed, ruimte
78320 78340 78360 78380 78400 eo SR Plantekening Halsteren, Steenbergseweg 1 oO i=) Rg 2| Gemeente Bergen op Zoom 3 a Legenda C_) plangebied S S ~~ ~ Bs a foe] foe) ¢ ¢ ~ ~ t+ tS * oa oO fo) R N Tt tT a cep) TM 78320 78340 i ) 10 20 30 40 50m transect Bron: Buro SRO| SMe ARCHEOLOGISCH ONDERZOEK DA DVIES : archeologie, erfgoed, ruimte 28 Bijlage 1: Plantekening
395100 78900 Beleidskaart 395100 Halsteren, Steenbergseweg 1 Gemeente Bergen op Zoom Legenda i plangebied 2 Sre) ioe < aon ioe 3 gred wn a aon mM 0 100 200 300 400 500 m transect Bron: Gemeente Bergen op Zoom ARCHEOLOGISCH ONDERZOEK > ADVIES t" archeologie, erfgoed, ruimte 29 Bijlage 2: Archeologische beleidskaart van de gemeente Bergen op Zoom
Legenda Lage verwachting Middel verwachting Hoge verwachting Monumenten / behoudenswaardig Verstoring door afgraving / ontgraving nsect: archeologie, erfgoed, ruimte 30
78000 78250 78500 78750 Geomorfologische kaart Halsteren, Steenbergseweg 1 Gemeente Bergen op Zoom 395000 395000 Legenda C_) plangebied Geomorfologie WO 10841 Terrasafzettingsrest-heuvel 3L41 Terrasafzettingswelvingen my 3N94 / 4N94 Laagte ontstaan door afgraving bebouwing TE water 394750 394750 394500 394500 78000 78250 78500 78750 0 100 200 300 400 500m transect Bron: Maas ea 2019 ARCHEOLOGISCH ONDERZOEK > ADVIES 4 ft transect: archeologie, erfgoed, ruimte 31 Bijlage 3: Geomo rfologie
78000 78200 78400 78600 78800 7 i - a Hoogtekaart : E = = ! : e y Halsteren, Steenbergseweg 1 fo} ; co. S = A “ 3 Gemeente Bergen op Zoom w un a = fo a) ' < ”" r TS Legenda ) : ‘ { J plangebied a Pe a || oe bs AHN (M NAP) ie EE 00 Sf . \ \ a i‘ « g [7 30 3 3| |_| 60 Ty 0 ao 74 TS 20 Bah ‘6 Ke GM 120 - ; Qe TM oo ty / fo} a fo Ne fo + +, = r°)) ° ro) a) s ~ oO 5 : + o>) ~ — a a .) ee rN 78000 78200 78400 78600 78800 0 100 200 300 400 500m transect ARCHEOLOGISCH ONDERZOEK > ADVIES Bron: www.ahn.nl transect: archeologie, erfgoed, ruimte 32 Bijlage 4: Hoog tekaart
78300394800394780394760394740 78320 78340 78360 78320 78340 78360 78380 78380 78400 Hoogtekaart - detail 3 Halsteren, Steenbergseweg 1 Gemeente Bergen op Zoom 394780394760394740394720 Legenda C_} plangebied AHN (M NAP) i 70 ie 7s |_| 8,0 Ma as HH 20 Bron: www.ahn.nl transect ARCHEOLOGISCH ONDERZOEK > ADVIES t" archeologie, erfgoed, ruimte 33
Bijlage 5: Bodemkaart 78000 78200 78400 78600 78800 ansH Bodemkaart ie g Halsteren, Steenbergseweg 1 iS S Gemeente Bergen op Zoom Ey _—| fa J im Legenda | | plangebied ce bodemkaart as cHn21 d [-] bebouwing Fy + \ \ + q viakvaaggronden fea gq [| laarpodzolgronden Le (a) GE enkeerdgronden . ul |h BEBOUW y \ V iS g iS +4 ie g I qoar cae ZEZ21" t= =. S 3 Cy fe Zn21 78000 78200 78400 78600 78800 0 100 200 300 400 500m transect ARCHEOLOGISCH ONDERZOEK» ADVIES Bron: Alterra 2019 transect: archeologie, erfgoed, ruimte 34
395100394500 78000 78000 78300 78900 || oe bossa a Archeologie Halsteren, Steenbergseweg 1 Gemeente Bergen op Zoom Legenda Cc) plangebied C_) onderzoeksmeldingen © vondstmeldingen 0 100 200 300 500 m Bron: archis.cultureelerfgoed.nl transect ARCHEOLOGISCH ONDERZOEK > ADVIES t" archeologie, erfgoed, ruimte 35 Bijlage 6: Archeologische informatie
Bijlage 7: Boorpuntenkaart 78350 78400 Boorpuntenkaart Halsteren, Steenbergseweg 1 Gemeente Bergen op Zoom pdok.nl Legenda plangebied @ boring ° eS Fs 4g = P a a] 78350 78400 | 0) 10 20 30 40 50m transect ARCHEOLOGISCH ONDERZOEK > ADVIES ft." archeologie, erfgoed, ruimte 36
Bijlage 8: Foto’s van boringen Hieronder volgen enkele foto’s van de boringen. De boorkernen op onderstaande foto’s zijn van links naar rechts uitgelegd, waarbij de onderkanten van de boringen naar boven wijzen (per 50 cm). transect: archeologie, erfgoed, ruimte 37
Boring 7 (0-100 cm -Mv) 38 transect: archeologie, erfgoed, ruimte
Bijlage 9: Boorbeschrijvingen Legenda Lithologische boorbeschrijvingen (kolommen) (Zand OS Kei (8 veen ll) Humeus (zwak, matig, sterk) a Bijmenging klei (zwak, matig, sterk) an Bijmenging zand (zwak, matig, sterk) om | Bijmenging silt (zwak, matig, sterk, uiterst) |__[§ Bijmenging grind (zwak, matig, sterk) Sterkte van de bijmenging wordt bepaald door de breedte van de rechterrand a archeologie, erfgoed, ruimte 39
boring: 240245-1 datum: 25-4-2024, X: 78.353, Y: 394.748, hoogte: 7,61, referentievlak: Normaal Amsterdams Peil, methode hoogtebepaling: AHN bestand, gemeente: Bergen op Zoom, opdrachtgever: Buro SRO, uitvoerder: Transect 0 cm -Mv/ 7,61 m +NAP Algemeen: aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm), ard ondergrens: abrupt (<0,3 cm) Lithologie: zand, zwak siltig, matig humeus, zwart, los (alleen zand en ven), zeer fiin, spoor wortelresten, kalkloos Bodemkundig: interpretatie: bouwvoor 10 cm -Mv/ 7,51 m +NAP Algemeen: aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm), ard ondergrens: geleidelijk (0,3-3 cm) Lithologie: zand, zwak siltig, zwak humeus, donkerbruingrijs, normaal (alleen zand en veen), zeer fijn, spoor wortelresten, kalkloos Bodemkundig: regelmatig geploegd/bewerkte A-horizont 45 cm -Mv/ 7,16 m +NAP Algemeen: aard bovengrens: geleidelijk (0,3-3 cm), aard ondergrens: geleidelijk (0,3-3 cm) Lithologie: zand, zwak siltig, geeloranje, normaal (alleen zand en ven), matig fijn, kalkloos Bodemkundig: C-horizont met roestvlekken, veel Fe-viekken 55 cm -Mv/ 7,06 m +NAP Algemeen: aard bovengrens: geleidelik (0,3-3 cm) Lithologie: zand, zwak siltig, geeloranje, normaal (alleen zand en veen), matig fijn, kalkloos Bodemkundig: C-horizont Einde boring op 80 cm -Mv / 6,81 m +NAP boring: 240245-2 datum: 25-4-2024, X: 78.336, Y: 394.754, hoogte: 7,55, referentieviak: Normaal Amsterdams Peil, methode
hoogtebepaling: AHN bestand, gemeente: Bergen op Zoom, opdrachtgever: Buro SRO, uitvoerder: Transect 0 cm -Mv/ 7,55 m +NAP Algemeen: aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm), ard ondergrens: abrupt (<0,3 cm) Lithologie: zand, zwak siltig, matig humeus, zwart, normaal (alleen zand en veen), zeer fin, spoor wortelresten, kalkloos Bodemkundig: interpretatie: bouwvoor 15 cm -Mv/ 7,40 m +NAP Algemeen: aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm), ard ondergrens: geleidelijk (0,3-3 cm) Lithologie: zand, zwak siltig, wak humeus, donkerbruingrijs, normaal (alleen zand en veen), zeer fijn, spoor wortelresten, kalkloos Bodemkundig: regelmatig geploegd/bewerkte A-horizont Archeologie: enkele spikkel houtskool 55 cm -Mv/ 7,00 m +NAP Algemeen: aard bovengrens: geleidelik (0,3-3 cm) Lithologie: zand, zwak siltig, geel, normaal (alleen zand en veen), matig fin, kalkloos Bodemkundig: C-horizont, enkele Fe-viekken Einde boring op 100 cm -Mv / 6,55 m +NAP.
boring: 240245-3 datum: 25-4-2024, X: 78.351, Y: 394.765, hoogte: 7,56, referentievlak: Normaal Amsterdams Peil, methode hoogtebepaling: AHN bestand, gemeente: Bergen op Zoom, opdrachtgever: Buro SRO, uitvoerder: Transect 0 cm -Mv/ 7,56 m +NAP Algemeen: aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm), ard ondergrens: geleidelijk (0,3-3 cm) Lithologie: zand, zwak siltig, zwak humeus, zwart, normaal (alleen zand en veen), matig fijn, spoor wortelresten, kalkloos Bodemkundig: interpretatie: verstoord 45 cm -Mv/ 7,11 m +NAP. Algemeen: aard bovengrens: geleidelijk (0,3-3 cm), ard ondergrens: abrupt (<0,3 cm) Lithologie: zand, zwak siltig, lichtbruin, zandbrokken, normaal (alleen zand en veen), matig fijn, kalkloos Bodemkundig: interpretatie: verstoord 65 cm -Mv / 6,91 m +NAP Algemeen: aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm) Lithologie: zand, zwak siltig, geel, normaal (alleen zand en veen), matig fin, kalkloos Bodemkundig: C-horizont Einde boring op 100 cm -Mv/ 6,56 m +NAP.
boring: 240245-4 datum: 25-4-2024, X: 78.343, Y: 394.780, hoogte: 7,50, referentievlak: Normaal Amsterdams Peil, methode hoogtebepaling: AHN bestand, gemeente: Bergen op Zoom, opdrachtgever: Buro SRO, uitvoerder: Transect 0 cm -Mv/ 7,50 m +NAP Algemeen: aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm), ard ondergrens: abrupt (<0,3 cm) Lithologie: zand, zwak siltig, matig humeus, zwart, los (alleen zand en veen), matig fijn, spoor wortelresten, kalkloos Bodemkundig: interpretatie: bouwvoor 15 cm -Mv/ 7,35 m +NAP Algemeen: aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm), ard ondergrens: geleidelijk (0,3-3 cm) Lithologie: zand, zwak siltig, zwak humeus, donkerbruingrijs, normaal (alleen zand en veen), zeer fijn, spoor wortelresten, kalkloos Bodemkundig: regelmatig geploegd/bewerkte A-horizont 40 cm -Mv/ 7,10 m +NAP Algemeen: aard bovengrens: geleidelijk (0,3-3 cm), aard ondergrens: abrupt (<0,3 cm) Lithologie: zand, zwak siltig, bruingrijs, humusvlekken, normaal (alleen zand en veen), matig fijn, kalkloos Bodemkundig: verploegd tot in C-horizont Archeologie: enkel fragment bouwpuin (onbepaald) 55 cm -Mv / 6,95 m +NAP Algemeen: aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm) Lithologie: zand, zwak siltig, geel, normaal (alleen zand en veen), matig fiin, kalkloos Bodemkundig: C-horizont Einde boring op 100 cm -Mv / 6,50 m +NAP- boring: 240245-5 datum: 25-4-2024, X: 78.364, Y: 394.783, hoogte: 7,52, referentievlak: Normaal