CConstaterende datBergen op Zoom
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1. Warmtetransitievisie Aardgasvrij Bergen op Zoom.

Raadsvergadering 20 april 2023, gemeente Bergen op ZoomBij agendapunt: Transitievisie Warmte Bergen op Zoom, RVB23-000425.500 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 3

De gemeente kan ervoor kiezen om de ontwikkeling van het warmtenet aan marktpartijen over te laten, om er zelf actief in te participeren, of iets daar tussenin.

DWTM21063-GBZ-TVW Bergen op Zoom

45

Elke optie kent voor- en nadelen, die per situatie ook nog eens kunnen verschillen. Ook zijn er verschillende tussenvarianten mogelijk. Naast een rol van de gemeente zal ook nagedacht worden over een mogelijke rol van bewoners en bedrijven bij (de ontwikkeling van) warmtenetten. Denk hierbij aan vragen over participatie, zeggenschap en/of eigendom.

Warmtewet 2: waar gaan we naartoe? Wetgeving over de warmtetransitie is nog volop in ontwikkeling. Een belangrijke wet die in de maak is, is de Warmtewet 2 (formeel de “Wet Collectieve Warmtevoorziening”), over de ontwikkeling en exploitatie van warmtenetten. De Warmtewet 2 moet in 2023 ingaan. De huidige warmtewet is vooral gericht op consumentenbescherming. Om de energietransitie te versnellen, wordt de wet verbreed naar een wet die ook de uitrol en de verduurzaming van warmtenetten mogelijk maakt. De wet zal onder andere ingaan op de rol en bevoegdheden van gemeenten en andere partijen, op tarieven en duurzaamheid. De laatste ontwikkeling laat een voorkeur zien van de wetgever voor integrale warmtebedrijven, die integraal verantwoordelijk zijn voor de hele keten: van productie/inkoop van warmte tot en met levering aan de afnemers. De gemeente kan hierin verschillende rollen pakken. Afhankelijk van de rol van de gemeente, is er wel of geen rol weggelegd voor een marktpartij. In de laatste ontwikkelingen wordt gestuurd op twee opties: a) Een volledig publiek warmtebedrijf of; b) Een warmte joint-venture bestaande uit een publiek warmtenetbedrijf en een publiek of privaat warmteleveringsbedrijf. Vooruitlopend op de Warmtewet 2.0 is het wellicht mogelijk om reeds bij bestaande ambities aan te sluiten uit de regio.

Dit betekent dat we de ambitie van 50% lokaal eigendom vanuit de RES overnemen in deze visie met betrekking tot de ontwikkeling van lokale warmtenetten en/of andersoortige collectieve warmtevoorzieningen.

DWTM21063-GBZ-TVW Bergen op Zoom

46

8 Uitvoeringsstrategie en vervolgstappen De komende jaren zetten we de eerste stappen om uiteindelijk in 2050 een volledig aardgasvrije gemeente te zijn. De activiteiten die de gemeente al organiseert en nog wil opzetten worden in dit hoofdstuk uiteengezet.

8.1 Uitvoeringsstrategie Hoe we de komende jaren te werk gaan, beschrijven we in de uitvoeringsstrategie. Deze is opgesplitst in de volgende onderdelen:

Figuur 18 Op hoofdlijnen zijn er vier rollen die gemeente Bergen op Zoom kan vervullen bij de realisatie van (collectieve) warmtesystemen

Programmaonderdeel

Periode

Toelichting

1. Gemeentebrede aanpak

Nu – 2050

De gemeente ondersteunt bewoners die hun huis willen verduurzamen met een breed pakket aan maatregelen. Niet alleen in de verkenningsgebieden maar ook daarbuiten. Zo worden alvast de voorbereidingen getroffen voor de stap naar aardgasvrij. Zie paragraaf 8.2.2

2. Aanpak verkenningsgebieden

Nu – 2035

In de verkenningsgebieden stellen we in samenwerking met inwoners en lokale partijen een wijkuitvoeringsplan op. Zie paragraaf 8.2.3.

3. Aanpak bedrijventerreinen, utiliteit en maatschappelijk vastgoed

Doorlopend

•

•

DWTM21063-GBZ-TVW Bergen op Zoom

In zowel de verkenningsgebieden als andere gebieden, is naast woningen ook utiliteit (zoals winkels en kantoren) aanwezig. Dit wordt meegenomen in de uitvoeringsplannen. De gemeente zet zelf stappen in het verduurzamen van haar maatschappelijk vastgoed

47

•

In het project Grote Oogst staat bedrijventerrein Theodorushaven centraal: hier zal de komende jaar integraal aan verduurzaming gewerkt worden.

4. Regie op Collectieve bronnen

Doorlopend

In gemeente Bergen op Zoom liggen al twee warmtenetten waar een verduurzamingsopgave ligt. De focus ligt de komende tijd op het nader onderzoeken van de potentie van de warmtebronnen en specifiek de mogelijke inzet van collectieve warmte in de verkenningsgebieden.

5. Communicatie en informatievoorziening

Doorlopend

Via diverse kanalen houden we bedrijven, inwoners en alle andere partijen op de hoogte van de stand van zaken rond de energietransitie en de overgang naar een aardgasvrij Bergen op Zoom.

6. Doorontwikkeling Transitievisie Warmte

2026

Nieuwe inzichten en ontwikkelingen nemen we mee door de Transitievisie Warmte iedere 5 jaar te actualiseren.

8.2 Gemeentebrede aanpak: besparen, besparen, besparen! Sommige verduurzamingsmaatregelen zijn voor de hele gemeente of voor veel verspreide gebieden in de gemeente van toepassing. De gemeente ondersteunt waar mogelijk bewoners die aan de slag willen met verduurzamen en zet in op energiebesparing.

8.2.1 Waar mogelijk bewoners ondersteunen In de gemeentebrede aanpak ligt de nadruk op het faciliteren van bewoners in het nemen van de eerste stappen. Waar mogelijk worden lokale installateurs en aannemers betrokken bij acties, zodat er een korte lijn is tussen aanbieders en afnemers van verduurzamingsmaatregelen. Collectieve inkoopacties, het aanbieden van warmtebeeldscans en algemene informatievoorziening over aardgasvrij dragen hier ook aan bij. Handelingsperspectief Om bewoners inzicht te geven in wat zij kunnen doen in hun situatie, ontwikkelt gemeente Bergen op Zoom samen met het Regionaal Energieloket een online tool waar iedereen voor zijn of haar situatie handelingsperspectief krijgt. Dit advies is gebaseerd op de mogelijkheden voor aardgasvrije warmteoplossingen en de termijn waarop eventueel een gebiedsaanpak gepland staat.

8.2.2 Energie besparen! De gemeente ondersteunt bewoners die aan de slag willen met energie besparen. Dit is belangrijk in de wijken waar gekozen is voor een natuurlijk tempo, maar ook in alle andere wijken. Immers, ook als een wijk pas later van het aardgas af gaat, kunnen bewoners al stappen zetten om energie te besparen. Dan daalt het energieverbruik, de energierekening wordt lager en de woning wordt comfortabeler. Sommige energiebesparende maatregelen kunnen bijna altijd, zoals het plaatsen van radiatorfolie en tochtstrippen. Het isoleren van het dak of de vloer, of het plaatsen van vloerwarming, zijn daarentegen voorbeelden van maatregelen die je goed zou kunnen combineren met verbouw- of verhuisplannen. In eerste instantie ligt de focus op dit soort energiebesparende maatregelen als isoleren. Waar mogelijk kan dan ook de overstap gemaakt worden op een aardgasvrije techniek voor verwarmen. De RRE en RREW-regelingen hebben al bij kunnen dragen aan het realiseren van energiebesparing (zie Bijlage A).

DWTM21063-GBZ-TVW Bergen op Zoom

48

8.3 Aanpak en participatie in de verkenningsgebieden De komende jaren start de gemeente met het ontwikkelen van wijkuitvoeringsplannen voor de verkenningsgebieden. Dat is maatwerk. Elke wijk heeft eigen kenmerken, en bewoners hebben zoveel mogelijk invloed op hun eigen wijk. Hieronder een schets van de stappen die in die wijken doorlopen worden.

Figuur 19 Het proces bij het opstellen van een wijkuitvoeringsplan Na vaststelling van de TVW stelt de gemeente nog een communicatie- en participatieplan op over het vervolgtraject richting de wijkuitvoeringsplannen voor de verkenningsgebieden en de communicatie naar inwoners die in andere buurten wonen. Een wijkuitvoeringsplan komt altijd tot stand in nauwe samenwerking met bewoners, woningbouwcorporatie, bedrijven en andere lokale partijen. De gemeente zorgt voor een procesbegeleider en organiseert het participatietraject. Ook is de gemeente verantwoordelijk voor een communicatie-aanpak waardoor alle wijkbewoners (ook buiten betrokken bewoners in bewonersgroepen) weten wat er op hen afkomt en voldoende informatie hebben.

DWTM21063-GBZ-TVW Bergen op Zoom

49

Woningbouwcorporaties spelen een grote rol in de communicatie met hun huurders, en uiteraard in de aanpak voor hun vastgoed. Ook Enexis Netbeheer is nauw betrokken. Samen met de gebiedsadviseurs van de gemeente wordt de communicatie naar de inwoners van verkenningsgebieden voorbereid, zodat zij op tijd worden geïnformeerd over wat het betekent om in een verkenningsgebied te wonen. In de verkenningsgebieden ontwikkelen we in samenspraak met de gebiedsadviseurs en stakeholders een gebiedsgerichte communicatie- en participatieaanpak, waarbij we zoveel mogelijk inspelen op en aansluiten bij de persoonlijke leefwereld van de inwoners. Verder worden concrete communicatie – en participatie instrumenten voor onze stakeholders en inwoners uitgewerkt. Te denken valt aan Q&A’s en factsheets over de reconstructie of renovatie van vastgoed. Tijdens dit traject kunnen bewoners deelnemen in een bewonersgroep van de wijk om zo direct input te leveren op verschillende aspecten van de Wijkuitvoeringsplannen. Ten eerste denkt de bewonersgroep mee, en levert input over de communicatiestrategie van de gemeente.

Wat leeft er al in de wijk, hoeveel weten mensen al, en aan welke informatie hebben inwoners op dat moment de meeste behoefte? De bewonersgroep kan ook als medeorganisator een rol hebben in evenementen die worden georganiseerd in de wijk om bewustwording over de wijkuitvoeringsplannen te creëren. Ten tweede kan deze bewonersgroep meedenken over het opstellen en toepassen van een afwegingskader voor de plannen. Hieraan kunnen de plannen over financiële haalbaarheid getoetst worden. Een vast onderdeel van het proces is namelijk een gedetailleerde studie van de kosten en technische haalbaarheid. Voor de meest kansrijke warmteopties wordt in detail in kaart gebracht welke voordelen, nadelen, kosten en besparingen realistisch zijn. Ook financieringsmogelijkheden worden uitgewerkt. De rekening van het voorop lopen in de warmtetransitie zou niet alleen bij de koplopers moeten komen te liggen, maar door de samenleving als geheel eerlijk gedragen moeten worden. Er zijn op dit moment verschillende subsidies beschikbaar om koplopers financieel te ondersteunen bij het verduurzamen van hun woning.

In de zoektocht naar de optimale warmteoplossing kijkt de gemeente met haar samenwerkingspartners naar: • Goede onderlinge afstemming: Stadlander, Enexis Netbeheer, Ennatuurlijk, Stichting Energietransitie Bergen op Zoom en de gemeente houden elkaar op de hoogte van nieuwe inzichten en de planning van werkzaamheden of andere activiteiten. • Het zo goed mogelijk bundelen van kennis. Kennisbundeling is een belangrijke factor: de kennis van alle betrokken partijen in de warmtetransitie kan van meerwaarde zijn. Bovendien is het waardevol om kennis en ervaringen vanuit de verschillende verkenningsgebieden met elkaar uit te wisselen. • Een uitvoeringsplan dat past bij alle doelgroepen, zowel huurders als particulieren; • Transparante communicatie waarin het eerlijke verhaal verteld wordt. Een voorbeeld waar gemeente Bergen op Zoom eerlijk en duidelijk over communiceert is de lange levertijd van warmtepompen op dit moment. • Het zo goed mogelijk in kaart brengen van de huidige situatie: welke woningen staan er precies? Welk deel is particulier bezit of huurwoningen? Wat is de situatie in de ondergrond? Daarin kan steeds meer en beter gebruik gemaakt worden van slimmer wordende systemen om informatie te combineren. • Het zo integraal mogelijk werken. Waar mogelijk wordt de link gelegd met andere thema’s zoals mobiliteit, flora en fauna, klimaatadaptatie en energie-opwek.

De planning van werkzaamheden in de openbare ruimte zal waar mogelijk afgestemd worden met verduurzaming van de energievoorziening. Er zal ook ruimte gereserveerd moeten worden voor de warmtetransitie; zowel financiële middelen als mensen voor beleidsvorming en de uitvoering. • Een zo volledig mogelijke klantreis: zoveel mogelijk ondersteuning en ontzorging van bewoners in alle stappen van het proces. Dat houdt bijvoorbeeld in dat de gemeente communiceert over wat er allemaal bij de overstap naar een nieuwe warmteoplossing komt kijken. Over de haalbaarheid en betaalbaarheid is in deze visie alvast meer informatie opgenomen in Bijlage E. In de verkenningsgebieden werken we zo stapsgewijs toe naar een aanbod op maat voor de bewoners. Wanneer uiteindelijk een optimale warmteoplossing voor een gebied gekozen is, moet ook op gebouwniveau duidelijk zijn welke maatregelen getroffen moeten worden, wat de kosten zijn en hoe dit geregeld kan worden, inclusief de financiering.

DWTM21063-GBZ-TVW Bergen op Zoom

50

Bewoners kunnen hierin ontzorgd worden, maar er is ook ruimte voor eigen initiatieven en voor oplossingen die voor een individuele bewoner een beter duurzaam alternatief kunnen zijn. Op dit moment mag een gemeente nog niet besluiten om het aardgas in een wijk weg te halen. Wetgeving hierover is nog in ontwikkeling. De verwachting is dat er in de komende jaren een aantal nieuwe wetten komen, waardoor de gemeente meer bevoegdheden krijgt (zie o.a. kader Warmtewet). In de uitvoeringsplannen kan de gemeente dan (zo is de afspraak in het Klimaatakkoord) het besluit nemen om een einddatum vast te stellen voor de levering van aardgas in een bepaalde wijk of straat, en waarschijnlijk ook gebieden aanwijzen voor collectieve warmte/ een warmtenet als alternatieve infrastructuur voor de verwarming van gebouwen. Gebouweigenaren blijven zelf beslissen over de maatregelen in hun woning of gebouw. De gemeenteraad wordt pas gevraagd definitief in te stemmen als de warmteoplossing past binnen de kaders van de uitgangspunten beschreven in Hoofdstuk 3.

8.4 Aanpak bedrijventerreinen, utiliteit en maatschappelijk vastgoed Voor bedrijven en utiliteitbouw die in wijken staan met veel woningen, zal tijdens een wijkaanpak bekeken worden of de warmtevoorziening die bij de wijk past gunstig is voor de bedrijven en utiliteitsbouw. Indien nodig kunnen bedrijven en utiliteitsgebouwen ook individuele oplossingen kiezen die passen bij bijvoorbeeld grotere gebouwen en/of hun specifieke warmtevraag. Ook voor bedrijven geldt dat zij natuurlijke momenten moeten gebruiken om maatregelen te nemen, zoals een vergaande verbouwing, aanbouw, nieuwe functie inrichting, sloop of nieuwbouw. De behoefte aan koeling is ook een goed aanknopingspunt om aan de slag te gaan met WKO-oplossingen. De economisch levenscyclus van bedrijfspanden is immers vaak korter dan die van woningbouw. Dit betekent dat de sector sneller op een natuurlijk tempo kan transformeren dan woningen. Het aardgasvrij maken van bedrijventerreinen willen we zoveel mogelijk hand in hand laten gaan met ontwikkelingen op de bedrijventerreinen zelf. Daar waar er sprake is van herontwikkeling van bedrijventerreinen, of daar waar bedrijven willen verduurzamen, wil de gemeente graag om tafel met de lokale partijen om tot een optimale gebiedsoplossing te komen. Aansluiten bij het Project Grote Oogst bij de Theodorushaven is hier een goed voorbeeld van.

Gemeente Bergen op Zoom zet ook in op het verduurzamen van haar eigen maatschappelijke vastgoed. Energie besparen is één van de pijlers hierin. Afhankelijk van de visie voor het gebied waar het vastgoed staat, kan de overstap gemaakt worden op individuele duurzame installaties of worden aangesloten op een collectieve warmtevoorziening.

8.5 Regie op Collectieve bronnen In gemeente Bergen op Zoom zijn meerdere oplossingsrichtingen mogelijk. Onderdeel daarvan zijn collectieve systemen die grotere gebieden in de toekomst van duurzame warmte zouden kunnen voorzien. De warmtebronneninventarisatie heeft laten zien dat er meerdere warmtebronnen beschikbaar zijn voor het verduurzamen met behulp van warmtenetten. Nader onderzoek is nodig om de precieze potentie van de warmtebronnen te bepalen én de haalbaarheid en betaalbaarheid van een collectieve oplossing beter in beeld te brengen.

8.6 Communicatie en participatie Een belangrijke rol van de gemeente is de communicatie met bewoners over wat er op hen afkomt, en het organiseren van de participatie. Het doel hierbij is om inwoners stap voor stap mee te nemen in de aanpak van de warmtetransitie. Daarbij hoort ook informatievoorziening over de aandachtspunten. In de warmtetransitie gaat het niet alleen om verwarmen, maar bijvoorbeeld ook om koelen en een goed werkend ventilatiesysteem.

DWTM21063-GBZ-TVW Bergen op Zoom

51

Principes in de communicatie en participatie In alle communicatie wordt continu uitgelegd: i. Waarom we van het aardgas afgaan, ii. Wat de rol is van de gemeente en wat de rol van inwoners hierin is, iii. Wat de inhoud is van de Transitievisie Warmte, wat verkenningsgebieden zijn, en iv. Wat alle inwoners al kunnen doen om zich voor te bereiden op een aardgasvrije toekomst. Bij alle communicatie hanteren we de volgende principes: • In de communicatie hanteren we waar mogelijk drie niveaus: (1) eenvoudige informatie, voor iedereen te begrijpen, (2) de mogelijkheid voor inwoners om zich verder te verdiepen, bijvoorbeeld via een projectwebsite. En (3) online beschikbaarheid van alle rapporten en onderzoeken voor de inwoners die alles willen weten. • Elke buurt en iedere kern is uniek. De diversiteit van buurten vraagt om maatwerk in de communicatie: in het soort informatie, keuze van de communicatiekanalen en de communicatie en participatieaanpak. • We zijn helder over de harde kaders, over wat er al vast staat en over wat we nog niet weten of kunnen beloven. We zijn ook helder over rollen, verantwoordelijkheden, proces, planning, dilemma’s, hinder, risico’s, mate van invloed van bewoners, en communiceren daar actief over. • We maken gebruik van bestaande netwerken en communicatiekanalen. We hanteren het liefst een persoonlijke benadering: liever een gesprek dan een brief.

Basisboodschap Als hulpmiddel in de verdere communicatie is een basisboodschap opgesteld: zie volgende pagina. Deze zal steeds in alle communicatie gebruikt worden, zodat een consistent verhaal wordt verteld.

8.7 Doorontwikkeling Transitievisie Warmte Deze transitievisie geeft een doorkijk naar wat er in de gemeente gaat gebeuren de komende dertig jaar. Bewoners weten daardoor waar ze aan toe zijn, en kunnen beslissingen over hun woning hierop afstemmen. Dit is de start van een proces om de gemeente Bergen op Zoom gebieden voor gebied aardgasvrij te maken. We selecteren in deze transitievisie een aantal ‘verkenningsgebieden’, die kansrijk zijn om als eerste van het aardgas af te gaan (voor 2035). Voor deze buurten worden de komende jaren ‘wijkuitvoeringsplannen’ gemaakt (zie Figuur 5).

Figuur 5- Wijkuitvoeringsplan visueel (Bron: Energiewerkplaats Brabant).

DWTM21063-GBZ-TVW Bergen op Zoom

52

Hierin worden de plannen concreter, en zal per buurt of zelfs per huishouden worden gekeken wat er mogelijk is. Deze uitvoeringsplannen maken we samen met bewoners en andere betrokkenen – hiervoor volgt per buurt een participatietraject. Het besluit om daadwerkelijk over te stappen wordt pas genomen als bekend is wat de consequenties zijn voor de woonlasten van bewoners en ondernemers, er een gedegen haalbaarheidsstudie is afgerond en er voldoende draagvlak is. Als het aardgas in een buurt wordt afgesloten, krijgen bewoners dat ruim van tevoren te horen33. De transitievisie zal minimaal eens in de vijf jaar bijgesteld worden en in de loop van de tijd steeds nauwkeuriger beschrijven welke warmteoplossing het beste past in elke buurt.

8.7.1 Innovatie Gemeente Bergen op Zoom zet ook in op innovaties: de komende jaren zullen bestaande technieken verder door ontwikkelen en mogelijk ook nieuwe technieken op de markt komen. We zien al ontwikkelingen in bijvoorbeeld het de grootte en het geluidsniveau van warmtepompen: er komen steeds meer warmtepompen die minder ruimte vragen én minder geluid produceren wanneer ze aan staan. Toekomstige innovatieve technieken kunnen ook alternatieven voor de warmtepomp of huidige type warmtesystemen zijn. Gemeente Bergen op Zoom blijft de ontwikkelingen in de gaten houden en benut nieuwe ontwikkelingen waar die van toepassing zijn en neemt de nieuwe technieken ook mee in het bijstellen van de Transitievisie Warmte.

De termijn van tot 8 jaar is voorlopig in het klimaatakkoord opgenomen en zal uiterlijk 2024 worden geëvalueerd. Dan wordt definitief vastgesteld wat een goede termijn is. 33

DWTM21063-GBZ-TVW Bergen op Zoom

53

Basisboodschap voor verdere communicatie Naar een aardgasvrije gemeente Bergen op Zoom Op dit moment verwarmen veel Nederlanders hun woning en water met aardgas en koken ze op aardgas. Dit gebeurt met een cv-ketel. Om klimaatverandering tegen te gaan, is landelijk in het Klimaatakkoord afgesproken dat we stapsgewijs van het aardgas afgaan (uiterlijk in 2050). We stappen over op duurzame alternatieven zoals een elektrische warmtepomp, groen gas of een warmtenet. Waarom van het aardgas af? Bij de verbranding van aardgas komt CO2 vrij waardoor de aarde langzaam opwarmt. Ook is de voorraad aardgas in de grond niet oneindig. Daarom moeten we met elkaar op zoek naar een alternatief. In Nederland willen we ook nog eens versneld stoppen met gaswinning vanwege de aardbevingen in Groningen. Transitievisie Warmte Alle gemeenten hebben een visie gemaakt over hoe zij dit aanpakken: de Transitievisie Warmte. Dus ook gemeente Bergen op Zoom. In dit plan worden de meest geschikte alternatieven voor aardgas in onze gemeente omschreven. Verkenningsgebieden Ook hebben we een aantal wijken en buurten gekozen, waar vóór 2030 de volgende stappen worden gezet. We noemen dit verkenningsgebieden. Samen met bewoners, bedrijven en onder andere woningcorporatie Stadlander wordt bepaald hoe deze buurten aardgasvrij kunnen worden. Dit wordt omschreven in een wijkuitvoeringsplan.

Het alternatief voor aardgas moet betaalbaar, duurzaam en betrouwbaar zijn. Ook keuzevrijheid is belangrijk. Pas als we het hier met z’n allen over eens zijn, besluiten we van het aardgas af te gaan. Wat kunt u als inwoner zelf al doen? U kunt zich als huiseigenaar voorbereiden op een aardgasvrij huis door: • Uw woning te isoleren. • Voor veel vormen van duurzame verwarming, zoals met een warmtepomp, is isolatie zelfs de belangrijkste maatregel. Zonder vergaande isolatie wordt een huis anders niet goed warm. Met isolatie gaat er weinig warmte verloren en is er minder energie nodig om uw huis te verwarmen. Denk aan dak-, vloer- en spouwmuurisolatie en HR++(+) glas. • In uw keuken kunt u kiezen voor elektrisch koken (bijvoorbeeld inductie). • Ook zonder (grote) investeringen kunt u al energie besparen en krijgt u meer comfort in uw huis. Als huiseigenaar en huurder kunt u ook kleine veranderingen doorvoeren, zoals het aanbrengen van tochtstrippen of radiatorfolie. Gemeente Bergen op Zoom kan u ondersteunen met energieadvies, een collectieve inkoopactie en een duurzaamheidslening. Kijkt u voor het meest actuele aanbod op onze website https://www.bergenopzoom.nl/duurzaamheid

DWTM21063-GBZ-TVW Bergen op Zoom

54

Bijlage A Energiebesparingsacties

DWTM21063-GBZ-TVW Bergen op Zoom

55

Bijlage B Bouwjaren

Figuur 20 Bouwjaren van gebouwen in gemeente Bergen op Zoom DWTM21063-GBZ-TVW Bergen op Zoom

56

Bijlage C Toelichting technische analyse In hoofdstuk 4 is een voorspelling gegeven van de energiebesparing. In deze bijlage lichten we deze analyse toe.

Inventarisatie huidige energielabels en warmtevraag De huidige energielabels komen van verschillende (landelijke) bronnen. In eerste instantie zijn afgemelde(/geregistreerde) of voorlopige energielabels van het RVO gebruikt. Wanneer er geen energielabel beschikbaar is, is een inschatting gemaakt van het label op basis van het bouwjaar van de woning. Dit geldt voor ongeveer 1% van de woningen. Voor utiliteit is maar een klein deel van de energielabels bekend. Daarom is een groot deel van de energielabels ingeschat op basis van het bouwjaar. Via de bouwjaren en de energielabels is de warmtevraag van de woningen bepaald, per. Voor elk woningtype (bijvoorbeeld een vrijstaande woning) is bij elke combinatie van energielabel en bouwperiode een inschatting gemaakt van de warmtevraag per m2. Deze inschattingen zijn gebaseerd op het gemeten gasverbruik en een inventarisatie van het type woningen van elk gebied waarvoor het gasverbruik bekend is.34 De inschatting van de huidige warmtevraag wordt altijd gecheckt met het gemeten aardgasverbruik in de gemeente.

Voorspelling toekomstige warmtevraag De huidige energielabels zijn het startpunt voor een voorspelling van de toekomstige energielabels. Om naar de (mogelijke) toekomstige situatie te kijken, schatten we in welk toekomstig energielabel haalbaar is in een woning. Dat hangt sterk af van het bouwjaar en het destijds geldende bouwbesluit: de bouwkundige staat en manier van bouwen bepalen welke bouwkundige maatregelen goed te realiseren zijn. We gebruiken voor de inschatting van de toekomstige energielabels de indeling in Figuur 21. Deze indeling is in lijn met de kaders van de Standaard en Streefwaarden.35 In die kaders staat namelijk dat naoorlogse woningen geschikt gemaakt kunnen worden voor een lage-temperatuur afgiftesysteem. Dat komt ongeveer overeen met isoleren naar schillabel B of A, afhankelijk van de uitgangssituatie. Vooroorlogse woningen zijn minder goed te isoleren, maar de verwachting is dat deze woningen naar label D of C geïsoleerd kunnen worden.

Figuur 21 Bepaling toekomstig energielabel per type woning In sommige gevallen komt het voor dat het huidige energielabel van een woning beter is dan het voorspelde label volgens het model in Figuur 21. In dat geval blijft in de tool het huidige label ook voor de toekomst gelden. In sommige gevallen is het huidige energielabel verbeterd door de plaatsing van zonnepanelen. Dat betekent dat er in werkelijkheid nog maatregelen doorgevoerd moeten worden om ook als schillabel het huidige energielabel te behalen.

Bedrijfspanden Door de diversiteit in functies en soorten gebouwen is er bij bedrijfspanden een grotere onzekerheid over de warmtevraag. Daarnaast gelden er andere energie-eisen voor utiliteitsbouw dan voor woningbouw. In de warmteanalyse wordt voor alle bedrijfspanden een besparing van 30% geschat. Voor kantoorpanden gelden vanaf 2023 strengere energie-eisen. Label C is vanaf dan minimaal vereist voor grotere kantoren (>100 m2). Voor kleinere bedrijfsgebouwen gelden deze regels niet.36 De verwachting is 34 Bron: Vesta 5.0 35 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2021/03/18/kamerbrief-standaard-voor-woningisolatie

https://www.rvo.nl/onderwerpen/duurzaam-ondernemen/gebouwen/wetten-en-regels/bestaande-bouw/energielabelc-kantoren 36

DWTM21063-GBZ-TVW Bergen op Zoom

57

dat de eisen voor utiliteitsbouw en kantoren binnen de EU en binnen Nederland verder aangescherpt zullen worden. De verwachting is daarmee dat het merendeel van de kantoren in 2050 geschikt zal zijn voor lagere of middelhoge temperatuur warmte. Bij andere bedrijfspanden hangt de warmtevraag sterk af van de functie van een gebouw. Zo is het vaak niet nodig om een opslagloods tot 20°C te verwarmen. Voor bedrijfspanden moet daarom op individueel niveau gekeken worden welke warmtevoorziening volstaat. Industriepanden gebruiken afhankelijk van de precieze functie ook warmte in processen. Hiervoor is vaak zeer hoge temperatuur warmte nodig. Ondanks dat er meer onzekerheid is bij het inschatten van de warmtevraag in bedrijfspanden, zijn er wel kentallen beschikbaar die een indicatie geven voor de warmtevraag op basis van landelijke gemiddeldes.37 Dat betekent dat er op lokaal niveau wel grote foutmarges kunnen optreden. Zo vallen loodsen onder ‘industriefunctie’, maar een kas of een bakker ook. Daarnaast hebben veel bedrijfspanden meerdere functies, waardoor er ook onzekerheden zitten in het toekennen van de juiste kentallen. Op basis van het type utiliteit is een inschatting gemaakt welke panden uit oude bouwperiodes wellicht minder makkelijk naar label A te krijgen/verplichten zijn. Dat resulteert in onderstaande toekenning van toekomstige energielabels in Figuur 22.

De toekenning van label B i.p.v. label A is gedaan op basis van ‘expert judgement’.

Figuur 22 Bepaling toekomstige energielabels per type utiliteit en per bouwperiode

37 Bron: ECN, Vesta 5.0

DWTM21063-GBZ-TVW Bergen op Zoom

58

Bijlage D De warmtetransitie en de impact op de energie-infrastructuur Er zijn verschillende technische oplossingen om de warmtevoorziening in de gebouwde omgeving te verduurzamen. Elke oplossing heeft in meer of mindere mate impact op de energienetten. De aanpassing van de energienetten is daarom essentieel in de transitie.

Algemene impact voor netbeheerders De warmtetransitie vraagt om aanpassing van de energienetten. ● Het aanpassen van de infrastructuur kost geld. Het uitbreiden van energienetten kan bovendien jaren duren, afhankelijk van het type aanpassing en geldende procedures, zoals het verkrijgen van vergunningen. ● Aanpassingen aan de infrastructuur hebben ook gevolgen voor de openbare ruimte, zowel boven als onder de grond. Onder de grond wordt het steeds ‘drukker’; er komen steeds meer leidingen en kabels, de ruimte daarvoor is echter niet onbegrensd. En voor de verzwaring van het elektriciteitsnet in een wijk zijn meer transformatorhuisjes nodig. Deze nemen ruimte in beslag. ● Bij de aanleg van warmtenetten is het zaak om dit wijk voor wijk aan te pakken. Zo wordt voorkomen dat verschillende typen infrastructuur voor de warmtevoorziening naast elkaar worden gebruikt en de infrastructuur meerdere keren aangepast moet worden. Dat scheelt maatschappelijke kosten en beperkt de overlast in wijken.

Impact op het elektriciteitsnet Als de keuze wordt gemaakt om (deels) elektriciteit te gebruiken voor het verwarmen van woningen, kan het nodig zijn het elektriciteitsnet te verzwaren. Dit kan ook noodzakelijk zijn als huishoudens overstappen op elektrisch koken. Verzwaren betekent dikkere en meer kabels in de grond en het plaatsen van meer transformatoren in de wijk. Mogelijk moeten er ook elders in de gemeente nieuwe (midden- en hoogspanning)stations komen en is het nodig om aansluitingen in de woningen aan te passen. Ook de toename van elektrisch vervoer en zonnepanelen zorgt voor een grotere belasting van het elektriciteitsnet. Enexis Buurtinzicht geeft hiervoor kaarten met de impact per buurt.

Impact op het gasnet Afhankelijk van de keuze van de warmtevoorziening verliest het gasnet al dan niet zijn functie en moet het worden verwijderd. Het lijkt weliswaar efficiënt om dit te doen wanneer verouderde gasleidingen toch al aan vervanging toe zijn. Maar de praktijk kan anders zijn. Een warmtenet is bijvoorbeeld niet direct operationeel nadat de eerste leidingen gelegd zijn, terwijl er wel het hele jaar vraag naar warmte is. En soms zijn gasleidingen verouderd en moeten ze vanuit veiligheidsoogpunt eerst worden vernieuwd, voordat andere werkzaamheden in het gebied van start kunnen. Dit is bijvoorbeeld het geval bij gasleidingen van grondroeringsgevoelige materialen (materialen die snel kapot kunnen gaan als er gegraven wordt). De netbeheerder kan inzicht geven in de locaties waar dit speelt. In 2010 is door alle netbeheerders in Nederland een saneringsprogramma gestart om zulke gasleidingen te vervangen. Tegenwoordig bestaat het gasnet grotendeels uit stalen en kunststoffen leidingen. Bestaande gasnetten zullen niet overal hun functie verliezen. Een deel van de wijken zal verwarmd worden met duurzaam gas. In andere gebieden hebben woningen straks weliswaar geen gasaansluiting meer, maar blijft het gasnet liggen vanwege de transportfunctie, of heeft het gasnet nog een functie als back-upvoorziening in een warmtenet.

Hieronder het overzicht van de aanpassingen van de infrastructuur bij diverse scenario’s:

DWTM21063-GBZ-TVW Bergen op Zoom

59

DWTM21063-GBZ-TVW Bergen op Zoom

60

Bijlage E Financiering en betaalbaarheid Deze TVW zelf geeft nog geen antwoord op de vraag hoeveel de overstap naar een andere warmteoplossing inwoners in Bergen op Zoom exact gaat kosten. De kosten en financiering worden nader in detail uitgewerkt in de wijkuitvoeringsplannen die worden opgesteld na vaststelling van de TVW. Dit hoofdstuk geeft wel een indicatie van de kosten en hoe die kunnen worden gefinancierd en verdeeld. Betaalbaarheid is één van de belangrijkste criteria om draagvlak te vinden. De gemeente Bergen op Zoom stuurt aan op de laagste kosten voor bewoners, bedrijven en alle belanghebbenden. Immers, het bestuursakkoord 2022-2026 hanteert als speerpunt dat duurzaamheid toegankelijk moet zijn voor iedereen. Een zwaarwegend criterium bij het kiezen van de aardgasvrije techniek, is daarom de techniek met de laagste totale kosten. Vaak is dat echter niet genoeg om de overstap voor iedereen betaalbaar te maken, en is er extra financiering nodig.

Type kosten Er zijn investeringen nodig aan de voorkant. Daarna zijn er ook gevolgen (soms positief, soms negatief) op de energielasten en onderhoudskosten. De warmtetransitie leidt tot een aantal kosten voor alle betrokkenen: • Proceskosten (meestal betaald door de gemeente): haalbaarheidsstudie, opstellen van wijkarrangementen, begeleiding van de wijkuitvoeringsplannen, etc. • Uitvoeringskosten (meestal direct betaald door de pandeigenaren zelf of indirect via belastingen): o Collectieve investeringen: verzwaring elektriciteitsnet, aanleg warmtenet, warmteproductie, aanpassingen openbare ruimte. o Gebouwgebonden investeringen: installaties, isolatie. • Exploitatiekosten (meestal betaald door de inwoners): energiekosten, exploitatie van de infrastructuur, onderhoud. De warmtetransitie vraagt investeringen voor isolatie, installaties of de aanleg van nieuwe warmtebronnen. Doorgaans levert dit of een besparing in de energielasten op, en/of meerwaarde voor de woning. Toch betekent dit niet automatisch dat elke maatregel betaalbaar en financierbaar is. Om ze betaalbaar te maken, en om ervoor te zorgen dat iedereen (met een grote en kleine portemonnee) mee kan in de warmtetransitie, zijn er ook subsidies en goede financieringsregelingen (duurzaamheidsleningen) nodig. De Rijksoverheid speelt hier een belangrijke rol in.

Uitvoeringskosten Alle gebouwen met een warmtevoorziening op aardgas moeten worden aangepast. De kosten voor onze inwoners zijn sterk afhankelijk van diverse factoren zoals rijksbijdragen, subsidie, bouwperiode, isolatiegraad en verbouwgeschiedenis.

Kosten op pandniveau Op pandniveau moet vaak geïnvesteerd worden in de isolatie, de installaties (denk aan nieuwe convectoren of mechanische ventilatie) en de aardgasvrije warmtevoorziening: in de meest gevallen een warmtepomp of een warmteafleverset (aansluiting op een warmtenet). Voor een individuele oplossing met warmtepomp variëren de totale investeringskosten voor isolatie en installaties meestal tussen de €10.000 en de €40.000 per woning (afhankelijk van het bouwjaar, het type woning en de al getroffen maatregelen). Tegenover de investering staat dat deze oplossingen vaak resulteren in een flink lagere energierekening. Zie ter illustratie Figuur 23

DWTM21063-GBZ-TVW Bergen op Zoom

61

Figuur 23 Voorbeeldresultaat waarin de investering en besparen van een nieuwe warmteoplossing te zien zijn. In 2022 begint het financiële resultaat negatief, gelijk aan de investering. Elk jaar erna is er een energiebesparing die bijdraagt aan het terugverdienen van de investering.

Kosten op collectief niveau Bij de keuze voor een warmtenet, rekenen we op pandniveau de kosten mee om aan te kunnen sluiten op dit collectieve systeem. In de business cases nemen we ook alle kosten mee die het warmtebedrijf maakt: investeringen in de infrastructuur en de warmteproductie, maar ook kosten voor exploitatie en onderhoud. De inkomsten van het warmtebedrijf worden tot nu toe berekend op basis van kostenneutrale tarieven voor eindgebruikers, zodat zij niet meer gaan betalen dan in de situatie met een cv-ketel op aardgas. Het is gebruikelijk dat het warmtebedrijf een bijdrage vraagt aan pandeigenaren om aan te sluiten op een collectieve warmtevoorziening: dit heet de Bijdrage Aansluitkosten (BAK). Pas in een haalbaarheidsstudie worden die kosten op gebiedsniveau berekend. In de gebruiksfase betalen bewoners variabele warmtekosten en vastrecht. De bijdrage om aan te sluiten op een warmtenet varieert meestal van €5.000 tot €20.000 per woning (afhankelijk van de gekozen warmteoplossing en buurt).

Figuur 30 Wie betaalt wat? Hier wordt de case van een warmtenet toegelicht. Voor individuele oplossingen geldt hetzelfde plaatje, zonder de investering in het warmtenet noch de aansluitkosten.

DWTM21063-GBZ-TVW Bergen op Zoom

62

Er zijn daarnaast andere maatschappelijke kosten, vooral als het gaat om de netverzwaringen. Deze kosten zijn gesocialiseerd: alle afnemers in het afzetgebied betalen mee. De totale kosten voor buurten met individuele oplossingen voor netverzwaring hoger zijn dan bij een warmtenet.

Subsidies en duurzame leningen Subsidies Als de besparing op de energielasten niet voldoende is om een investering binnen een redelijke termijn terug te verdienen, spreken we van een ‘onrendabele top’. Subsidies zijn er met name om de onrendabele top af te dekken, en soms ter stimulering van een nieuwe techniek. Het Rijk biedt verschillende subsidies aan: - Voor particulieren: voor isolatiemaatregelen of aanschaf van installaties (ISDE, SEEH); - Voor woningcorporaties, institutionele beleggers en particuliere verhuurders (ook binnen een VvE): de SAH voor het aardgasvrij maken van woningen met warmtenetten en de Renovatieversneller om corporatiebezit innovatief te verduurzamen; - Voor energieproducenten: voor het produceren van duurzame energie (SDE+); - Voor gemeenten: o.a. de RREW-regeling en de bijdrage vanuit het Programma Aardgasvrije Wijken (PAW) voor de eerste aardgasvrije wijken. Met deze rijksbijdrage kunnen de kosten voor een hele wijkaanpak gecompenseerd worden. Aanvullend zijn er periodiek specifieke provinciale regelingen waar bijvoorbeeld de gemeente of bedrijven gebruik van kunnen maken. Duurzaamheidsleningen Duurzaamheidsleningen maken het mogelijk om duurzame maatregelen te treffen, zonder dat iemand daarvoor veel eigen geld hoeft te gebruiken.

Een maatregel kan namelijk een voordelige keuze zijn, maar niet direct te financieren met eigen middelen (zoals spaargeld). Een duurzaamheidslening moet worden terugbetaald, maar kent meestal een lage rente. De belangrijkste leningsregeling is het Nationaal Warmtefonds voor particulieren en VvE’s38. Daarnaast heeft het Rijk bekend gemaakt renteloze leningen te willen gaan verstrekken voor het verduurzamen van woningen door mensen met de laagste inkomens. Er bestaan dus al financieringsmogelijkheden, maar het huidige financiële pakket is nog ontoereikend om: • De oudste/slechtst geïsoleerde gebouwen aardgasvrij te maken; • De meest kwetsbare doelgroepen te ondersteunen, zoals starters of mensen met weinig of geen investerings- of leenruimte; • Bedrijven voldoende te ondersteunen met financieringsmogelijkheden39.

38https://www.warmtefonds.nl/?gclid=CjwKCAjwkYGVBhArEiwA4sZLuBSXwkQV-JaTCXy6-

GRoEEXxEUvR2oYh5t511K4uWWasC1ZaMUxIHBoCUBkQAvD_BwE

39 Zie hier initiatief van VNO - NCW/ Techniek Nederland/ EZK/ BZK: https://bespaargarant.nl/

DWTM21063-GBZ-TVW Bergen op Zoom

63

Rekenvoorbeeld investeringsruimte Stel: Een bewoner kan 720 euro per jaar op de energierekening besparen door te isoleren en een warmtepomp te nemen, maar hij of zij heeft geen eigen geld om de investering te doen. Hoe kan een financieringsconstructie dit oplossen? De besparing van 720 euro per jaar, komt over een looptijd van 20 jaar (na rentelasten) neer op circa 12.000 euro. Dit noem je de investeringsruimte. Een goede financieringsconstructie maakt dit bedrag vooraf beschikbaar, waarbij de maandlasten van bewoners gelijk blijven. De investering en de rentelast worden dan dankzij de lagere energierekening in 20 jaar terugbetaald. Via diverse subsidies kan een aanvullende bijdrage van circa 5.000, - euro per woning aangevraagd worden. In dit rekenvoorbeeld is het daarom mogelijk om ongeveer 17.000 euro in de woning te investeren, waarbij de maandlasten van bewoners gelijk blijven

DWTM21063-GBZ-TVW Bergen op Zoom

64

Bijlage F Wijkvisies

Figuur 24 Wijkvisie Bergen op Zoom - Centrum

DWTM21063-GBZ-TVW Bergen op Zoom

65

Figuur 25 Wijkvisie Lepelstraat

DWTM21063-GBZ-TVW Bergen op Zoom

66

Figuur 26 Wijkvisie Halsteren

DWTM21063-GBZ-TVW Bergen op Zoom

67

Figuur 27 Wijkvisie Bergen op Zoom - West

DWTM21063-GBZ-TVW Bergen op Zoom

68

Figuur 28 Wijkvisie Bergen op Zoom - Oost

DWTM21063-GBZ-TVW Bergen op Zoom

69

Figuur 29 Wijkvisie Bergen op Zoom - Noord

DWTM21063-GBZ-TVW Bergen op Zoom

70

Bijlage G Terugkoppeling klankbordgroep 11 juli Maandagavond 11 juli vond een digitale klankbordgroep plaats om met bewoners van gemeente Bergen op Zoom de conceptvisie te bespreken. Het doel van deze klankbordgroep-bijeenkomst was het ophalen van reacties op de conceptvisie, een toets van deze conceptvisie op navolgbaarheid. Aan de hand van vier vragen hebben we in drie deelgroepen de reacties op de conceptvisie opgehaald. Hieronder volgt een samenvatting van de reacties. 1. -

-

-

Wat vindt u van de uitgangspunten van de conceptvisie? De uitgangspunten komen helder en goed doordacht over. Niet iedereen kan zich vinden in alle standpunten uit het Klimaatakkoord, maar het wordt als prettig ervaren hoe de uitgangspunten voor gemeente Bergen op Zoom opgeschreven zijn. Daar tegenover wordt ook teruggekoppeld dat de uitgangspunten erg algemeen zijn en hierdoor weinig concrete waarde hebben. Energie besparen wordt benoemd, maar om over te stappen op een andere warmtebron dan aardgas is het afgiftesysteem ook belangrijk. Bij een hoog afgiftevermogen, zou ook met minder isolatiemaatregelen de overstap op een lage-temperatuur oplossing gerealiseerd kunnen worden. Gezondheid: mag wat concreter, explicieter uitgelegd worden. Het uitgangspunt “betaalbaarheid” kan veel betekenen: zorg voor een toelichting bij de ‘Laagste Nationale Kosten’. Er mist een concrete vertaling naar de haalbaarheid en afstemming met netbeheerder Enexis.

Reactie op bovenstaande vragen en opmerkingen In de wijkuitvoeringsplannen zal meer concreet invulling gegeven worden aan de uitgangspunten: dan is vertaling naar concrete afwegingen van toepassing. In paragraaf 4.1.2 toevoegen: o Voor een prettig binnenklimaat is het ook belangrijk om te kijken naar de radiatoren en/of vloerwarming in de woning (het ‘afgiftesysteem). De laagste nationale kosten worden verderop in de conceptvisie toegelicht. De afstemming met netbeheerder Enexis is verderop in de conceptvisie nader toegelicht. Er is een goede samenwerking met de regio en aangesloten nutsbedrijven. 2.

Wat vindt u van de alternatieven voor aardgas?

Er is nog geen keuze gemaakt welk alternatief voor aardgas waar ingezet wordt. In de conceptvisie worden de kansen/mogelijkheden benoemd. -

-

De drie oplossingsrichtingen geven een helder hoog-over overzicht. Aardgas kan benoemd worden als back-up: er is namelijk nog veel onzeker over de haalbaarheid van duurzame alternatieven én over het tempo waarin andere technieken gerealiseerd kunnen worden. Is het wel zinvol om over te stappen op een warmtenet? De warmtenetten in Bergen op Zoom draaien nu ook op aardgas. Is het wel rendabel om de bestaande warmtenetten te verduurzamen? Mogelijk moet dan de warmteleiding vergroot worden. Zonnecollectoren worden niet genoemd. Hoe hard is de grens die er nu in staat voor warmtenetten? Wordt er ook gekeken naar koppelkansen voor (vrijstaande) huizen die grenzen aan een warmtenetgebied? Zijn er ook mogelijkheden om met een aantal huizen samen iets met aardwarmte te doen? Dit graag explicieter opnemen in het stuk. Windenergie mag niet als individu, maar dat zou heel efficiënt kunnen zijn voor de momenten dat de zon niet schijnt.

DWTM21063-GBZ-TVW Bergen op Zoom

71

-

Hoe zit het met de vergistingsinstallatie van Sabic? Naar het idee van de werkgroep kan het warmtenet bij de huidige gasprijs alleen slagen als er daadwerkelijk een prijs gegeneerd kan worden die losstaat van de huidige gasprijs. Het hoge kostenplaatje voor inwoners kan rekenen op weinig draagvlak.

Reactie op bovenstaande vragen en opmerkingen De haalbaarheid van oplossingen wordt nader onderzocht in de wijkuitvoeringsplannen. De visie zal ook minimaal één keer per vijf jaar bijgewerkt worden op basis van nieuwe inzichten. In de conceptvisie wordt benoemd dat de bestaande warmtenetten op aardgas draaien. Verduurzaming is een opgave waar Ennatuurlijk mee aan de slag gaat. Zonnewarmte en -collectoren worden als één van de oplossingen benoemd. In paragraaf 5.1 worden ‘klein-collectieve oplossingen’ benoemd waaronder een gezamenlijke bodemwarmtepomp. Sabic is in de conceptvisie benoemd als mogelijke restwarmtebron. Meer onderzoek naar de haalbaarheid van en aandachtspunten bij warmtebronnen is nodig in het vervolg op deze conceptvisie. Er is wettelijk bepaald dat de (actuele) gasprijzen een onderdeel moeten zijn van de kostprijsberekening van warmte uit warmtenetten. Op deze wijze zijn de kosten van collectieve warmte momenteel nog gekoppeld aan de gasprijs. Middels een wetsvoorstel (De Wet Collectieve Warmte / Warmtewet) wordt er momenteel gewerkt aan een constructie waarbij deze twee waarden los worden gekoppeld. Op wijkniveau zijn de individuele kosten onderdeel van het afwegingskader en daarmee een onderdeel van de (meer ingezoomde) wijkaanpak. 3. • • • •

In de conceptvisie staat een fasering met vier periodes Verkenningsgebieden Natuurlijk tempo Middellange termijn Lange termijn o Wat vindt u van de onderbouwing voor deze indeling?

-

Het loopt vaak uit: moet je niet 2040 als einddatum nemen? Waarom niet juist de moeilijke wijken het eerst? Tegelijkertijd wel goed om successen te laten zien en realistisch te starten? Gebiedsgericht aan de slag, maar dan wordt dus(?) een oplossing opgelegd? o Individuele keuzevrijheid benoemen: een bewoner hoeft niet mee te doen. Als mensen sneller willen dan de voorgestelde fasering, moeten ze wel kunnen. De netcapaciteit is in de winter te klein. Dan zou aardwarmte interessant kunnen zijn. Heeft energiearmoede een rol gespeeld in de fasering? Iets opnemen in stuk waarom dat (nog) niet meegenomen is. Beginnen bij woningen waar energiearmoede heerst, dan sla je 2 vliegen in 1 klap. Twijfel/wantrouwen over adequate aanpak gemeente op dit onderwerp. Realisme in de tijdsplanning ontbreekt volgens de deelnemers. Als voorbeeld worden enkele beleidsstukken aangehaald (warmtevisie, omgevingsvisie) die ondanks de inzet van de ambtelijke organisatie vertraging hebben opgelopen. Binnen de huidige tijdsplanning is er geen ruimte voor vertraging en dit vormt daarmee een risico voor de doelstellingen anno 2050. Handelingsperspectief voor oude/moeilijke panden wordt in de visie op de lange baan geschoven (lange termijn). Dit is een groep die veelal geconfronteerd wordt met de hoogste kosten. Het handelingsperspectief moet beter uitgewerkt worden voor deze groep.

Uitgangspunten voor de keuze van de buurten is begrijpelijk. Succes laten zien, en inzet op aanwezige bronnen. Wat is de rol van voorlopers in de aangewezen verkenningsgebieden en/of gebieden voor de lange termijn? Bij de realisatie van een collectief netwerk kan het zijn dat een deel van het

-

-

-

DWTM21063-GBZ-TVW Bergen op Zoom

72

verzorgingsgebied reeds beschikt over een aardgasvrij alternatief. Je zou dan kunnen zeggen dat deze woningen dan t.z.t. worden gestraft voor hun snelle handelen? Reactie op bovenstaande vragen en opmerkingen Middels monitoring en herijkingsmomenten wordt reeds tussentijds gestuurd worden op de haalbaarheid en de tijdsplanning. Zo zijn er ook reeds tussentijdse doelstellingen geformuleerd (zoals landelijk 20% aardgasvrij in 2030). Mocht de tijdsplanning een struikelblok zijn dan zal dat ruim voor 2050 blijken uit de voortgang. In de uitgangspunten is opgenomen dat er keuzevrijheid is, binnen de grenzen van beschikbare opties. De afweging om vandaag al over te gaan op een duurzaam (aardgasvrij) alternatief is een persoonlijke en vaak financiële. Vanwege de hoge gasprijzen is dit ook een oplossing die zich relatief snel laat terug verdienen (5-10 jaar). Gezien de termijnen en de doorlooptijd van de wijkuitvoeringsplannen (5-10 jaar) liggen er voor inwoners voldoende mogelijkheden om te acteren op de uitgangspunten en (nieuwe) verkenningen uit de visie. De visie laat zien (per gebied) welke alternatieven voor de hand liggen. Op basis van de individuele eigenschappen van de woningen kan op basis van deze informatie dan ook al een goede afweging worden gemaakt voor de (nabije) toekomst.

Op korte termijn gaan we aan de slag met een gebiedsgerichte aanpak op plekken waar we kansen zien om in dat gebied samen de overstap te maken van aardgas naar een duurzaam alternatief. Op plekken waar dit moeilijker te realiseren is of heel kostbaar, geven we handelingsperspectief voor de korte termijn, maar wachten we ontwikkelingen in de energiewereld af voor een gebiedsgerichte aanpak. In hoofdstuk 6 opnemen: “Gedurende het opstellen van de conceptvisie is er landelijk meer aandacht gekomen voor energiearmoede. Er is ook aangekondigd dat gemeenten middelen beschikbaar krijgen om met dit thema aan de slag te gaan. Op dit moment wordt ook al veel gedaan vanuit de gemeente om deze groep inwoners handelingsperspectief te bieden met behulp van de digitale wijkaanpak en het ondersteunen van collectieve inkoopacties of het beschikbaar stellen van cadeaubonnen voor energiebesparende maatregelen.” Voor alle groepen en wijkfaseringen is handelingsperspectief. Eerder is al aangegeven dat hier duidelijker over gecommuniceerd dient te worden. 4.

Als vervolg op deze conceptvisie gaan we aan de slag met wijkuitvoeringsplannen. Wat vindt u van de aandachtspunten voor communicatie en participatie die benoemd worden?

-

Iedereen meenemen. Gebruik de middelen die je daarvoor hebt of kunt ontwikkelen. Woonpas (https://www.dewoonpas.nl/) wordt als voorbeeld genoemd om het voor bewoners zo makkelijk mogelijk te maken om te verduurzamen. Zorg dat uitvoering en verantwoordelijkheid goed verdeeld zijn: partijen die zaken organiseren maar niet met de ‘lasten’ zitten bij het minder (dan gewenst) resultaat, kan voor frictie zorgen tussen gemeente en bewoners. Huis aan huis benaderen en niet vertrouwen op dat mensen zelf wel naar informatie gaan zoeken. Laat buren elkaar aansporen (zie uitzending Nieuwsuur van pas geleden) Bergse plaat: hier is een werkgroep bezig met bijblad bij buurtblad. Hierin oproep om mee te helpen, aanbieden energiecoaches, zoeken naar koppelkansen. Spandoeken over de weg om event aan te kondigen. Verbaasd over de lage opkomst bij inwonersavonden en klankbordgroepen. Nogmaals cadeaucheques als lokkertje voor event. Haak bewoners in een vroeg stadium aan. Een van de uitgangspunten van de visie is het speerpunt “iedereen moet mee kunnen”. Je kan je afvragen in hoeverre alle inwoners van de gemeente “mee” kunnen met een zwaarlijvig tekstueel document als de huidige visie. Geef inwoners de mogelijkheid om financieel mee te participeren in duurzame projecten. Bijv.: samen investeren in batterijopslag (lokaal eigendom).

-

-

-

-

DWTM21063-GBZ-TVW Bergen op Zoom

73

Reactie op bovenstaande vragen en opmerkingen Bovenstaande punten nemen we mee in het opstellen van het handelingsperspectief voor bewoners én in het vormgeven van communicatie en participatie in wijkuitvoeringsplannen. Op basis van de input van de klankbordgroep gaat gemeente Bergen op Zoom kijken naar de mogelijkheden om een inwonersversie te maken van de Transitievisie Warmte: een document dat in enkele pagina’s de kern van de visie beschrijft en wat deze visie betekent voor onze inwoners. Momenteel ligt er een project klaar inzake de digitalisering en verduurzaming van een woonwijk met een gekoppeld ontzorgingstraject voor circa 500 woningen (De Digitale Wijkaanpak). Ook volgt later dit jaar de verbeterde website van verbeterjehuis.nl waarop deze digitale interface voor alle huizen toegankelijk wordt. Voor duurzame energie opwek is minimaal 50% lokaal eigendom een bestaande ambitie. De businesscase voor lokaal eigendom van plaatselijke warmtenetten is anders (wellicht minder interessant) dan van zon- of windparken, maar absoluut de moeite waard op dezelfde manier te verkennen. De gedachten van lokaal eigendom sluit aan bij de visie van de nieuwe Warmtewet 2.0 die o.a. inzet op de collectieve warmtevoorziening en de mogelijkheden van lokaal eigendom. Uitwerking van dit voornemen zal verder uitgewerkt moeten worden in wijkuitvoeringsplannen.

Ondersteuning vanuit de Provincie en lokale energiecorporatie (STEB) is daarbij mogelijk. Lokale toepassing van innovatie & ontwikkeling zijn meer van toepassing bij wijkuitvoeringsplannen. In overleg met een buurt kan bijvoorbeeld worden ingezet op een verkenning van een buurtbatterij of middels V2G en de aanwezigheid van voldoende elektrische voertuigen. De huidige alternatieven en (bekende) warmteopties zijn voldoende beschreven. Dit is een niet uitputtende lijst van alternatieven. Ter illustratie warmtepanelen en/of infrarood toepassingen worden niet individueel vermeld maar zijn wel een onderdeel van de verscheidenheid aan allelectric toepassingen. Voor zover de bron gelijk blijft aan dan ofwel (collectieve) warmte, duurzaam/groen gas (waterstof) of elektra kunnen nieuwe innovaties onder de bestaande warmteopties worden geschaard.

Verwerking suggesties in de conceptvisie Alle ontvangen reacties zijn input voor een goede invulling van de wijkuitvoeringsplannen die volgen op deze Transitievisie Warmte. Een aantal suggesties en aandachtspunten hebben wij tevensopgenomen in de visie waar deze bijlage onderdeel van is: In paragraaf 4.1.2 toevoegen: o Voor een prettig binnenklimaat is het ook belangrijk om te kijken naar de radiatoren en/of vloerwarming in de woning (het ‘afgiftesysteem’). Hoofdstuk 5: noteren dat minimaal elke vijf jaar de visie wordt herzien In hoofdstuk 6 opnemen: “Gedurende het opstellen van de conceptvisie is er landelijk meer aandacht gekomen voor energiearmoede. Er is ook aangekondigd dat gemeenten middelen beschikbaar krijgen om met dit thema aan de slag te gaan. Op dit moment wordt ook al veel gedaan vanuit de gemeente om deze groep inwoners handelingsperspectief te bieden met behulp van de digitale wijkaanpak en het ondersteunen van collectieve inkoopacties of het beschikbaar stellen van cadeaubonnen voor energiebesparende maatregelen. Na toelichting van de termijn, net vóór 6.2: “Op de korte termijn wordt in de gehele gemeente Bergen op Zoom ingezet op het besparen van energie(gedrag en kleine maatregelen) en isoleren. Dit zijn maatregelen waar direct mee kan worden gestart en waarvan iedereen profiteert.

Omwille van de complexiteit en hoge warmtevraag van oude (grotere) gebouwen zal een collectieve oplossing of wijkaanpak voor deze woningen op de korte termijn minder kansrijk zijn. Voor een groot deel van deze woningen verwachten wij daarom dat een volledige transitie naar een aardgasvrij alternatief langer zal duren.” Toevoegen aan tekstvak ‘Warmtewet 2: waar gaan we naartoe”: “Vooruitlopend op de Warmtewet 2.0 is het wellicht mogelijk om reeds bij bestaande ambities aan te sluiten uit de regio. Dit betekent dat we de ambitie van 50% lokaal eigendom vanuit de RES overnemen in deze visie met betrekking tot de ontwikkeling van lokale warmtenetten en/of andersoortige collectieve warmtevoorzieningen.”

DWTM21063-GBZ-TVW Bergen op Zoom

74

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=BergenOpZoom&id=c3129f26-82f7-470b-b49e-6868a2cd0fbd