CConstaterende datBergen op Zoom
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1. Rekenkamerrapport RKWB - Evaluatie Schuldhulpverlening en armoedebestrijding Bergen op Zoom

Raadsvergadering 26 september 2024, gemeente Bergen op ZoomBij agendapunt: Rekenkamenrapport Evaluatie beleid en uitvoering schuldhulpverlening en armoedebestrijding Bergen op Zoom32.833 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

Rekenkameronderzoek Evaluatie beleid en uitvoering schuldhulpverlening en armoedebestrijding Bergen op Zoom

Eindrapportage Juni 2024 Postbus 500 4700 KA Roosendaal www.rekenkamerwestbrabant.nl

In samenwerking met

Rekenkameronderzoek

Evaluatie schuldhulpverlening en armoedebestrijding Bergen op Zoom

Colofon KWIZ heeft dit onderzoek verricht in opdracht van de Rekenkamer West-Brabant.

Rekenkamer West - Brabant Frits van Vugt (voorzitter en contactpersoon Bergen op Zoom) Coen Nuijten Marie-Elise Vromans Rob Malag Manon van Broekhoven (secretaris)

Auteurs Bert van Putten Anieta Boer Maaike Bonnema Marijke Bos Jitske Kooistra – van der Wijk Datum juni 2024

.

2

Rekenkameronderzoek

Evaluatie schuldhulpverlening en armoedebestrijding Bergen op Zoom

Inhoudsopgave Preambule ..................................................................................................................................... 5 Inleiding ......................................................................................................................................... 7 Deel A: Bestuurlijk deel: samenvatting bevindingen, conclusies en aanbevelingen ................... 11 S1 Gemeentelijk beleid armoede en schuldhulpverlening....................................................... 11 S2 Monitoring, evaluatie en resultaten beleid .......................................................................... 12 S3 Monitoring, evaluatie en resultaten doelgroepen ............................................................... 14 S4 Uitvoering: ervaringen van de klantgroep en samenwerkingspartners .............................. 16 S5 Organisatie, uitvoering en samenwerking in de schuldhulpverlening ................................ 18 S6 Rol van de gemeenteraad .................................................................................................. 20 Bestuurlijke reactie van het college van B&W ............................................................................. 22 Nawoord rekenkamer ..................................................................................................................

28 Deel B: Nota van bevindingen ..................................................................................................... 29 1. Beleid armoede en schuldhulpverlening gemeente Bergen op Zoom .................................... 30 1.1. Lokale context ................................................................................................................... 30 1.1.1. Sociaal economische kenmerken .............................................................................. 30 1.1.2. Signaleringen rond de ontwikkeling in de doelgroep ................................................. 31 1.2. Beleid en doelstellingen .................................................................................................... 32 1.2.2. Actieprogramma armoedeverzachting ....................................................................... 35 1.2.3. Beleidsplan Schuldhulpverlening Bergen op Zoom 2020-2024 ................................. 35 1.2.4. Uitvoeringsplan Schuldhulpverlening Brabantse Wal 2020-2024 .............................. 37 1.2.5. Uitvoeringsplan vroegsignalering schulden Bergen op Zoom pilot 2024 ................... 38 1.3. Ambities, doelen en eisen en bijbehorende effect- en prestatie-indicatoren .................... 39 1.3.1. Indicatoren ‘Samen leven, samen doen’ .................................................................... 39 1.4.

Evaluatie en resultaten ..................................................................................................... 39 1.5. Wijziging evaluatie sociaal domein ................................................................................... 40 1.6. Organisatie........................................................................................................................ 40 1.6.1. Uitvoeringsorganisatie Sociaal Domein ..................................................................... 41 1.6.2. Intergemeentelijke Sociale Dienst Brabantse Wal ..................................................... 41 1.6.3. Kredietbank Nederland .............................................................................................. 42 1.6.4. WijZijn ........................................................................................................................ 42 1.6.5. Stichting Leergeld ...................................................................................................... 43 2. Uitvoering, resultaten en verantwoording armoedebeleid ....................................................... 44 2.1. Uitvoering gemeentelijke minimaregelingen ..................................................................... 44 2.1.1. Gemeentelijke minimaregelingen............................................................................... 44 2.1.2.

Gemeentelijke minimaregelingen in perspectief ........................................................ 45 2.2. Toegankelijkheid en aanvraagprocedure ......................................................................... 46 2.3. Communicatie en voorlichting ........................................................................................... 47 2.4. Sturing en verantwoording armoedebeleid ....................................................................... 48 3. Uitvoering, resultaten en verantwoording schuldhulpverlening ............................................... 50 3.1. Taakverdeling schuldhulpverlening in Bergen op Zoom .................................................. 50 3.2. Vroegsignalering ............................................................................................................... 50 3.2.1. Uitvoering ................................................................................................................... 50 3.2.2. Evaluatie vroegsignalering ........................................................................................ 51 3.2.3. Aanpassingen in de werkwijze van vroegsignalering ................................................ 52 3.2.4. Indicatoren en resultaten vroegsignalering ................................................................ 53 3.3.

Toegang en uitvoering schuldhulpverlening ..................................................................... 54 3.3.1. Toegang en uitvoering ............................................................................................... 54 3.3.2. Toegang en uitvoering in perspectief ......................................................................... 55 3.4. Sturing en verantwoording schuldhulpverlening ............................................................... 56 4. Samenwerking ......................................................................................................................... 58 4.1. Algemeen .......................................................................................................................... 58 3

Rekenkameronderzoek

Evaluatie schuldhulpverlening en armoedebestrijding Bergen op Zoom

4.2. Samenwerking rond armoedebestrijding .......................................................................... 58 4.3. Samenwerking rond schuldhulpverlening ......................................................................... 59 5. Rol van de gemeenteraad ....................................................................................................... 61 Bijlage 1. Normenkader onderzoek ............................................................................................. 62 Bijlage 2. Sociaal economische kenmerken ................................................................................ 64 Bijlage 3. Systematiek Armoede Index (doelgroep geen of laag vermogen) .............................. 66 Bijlage 4. Wettelijk kader armoedebeleid .................................................................................... 67 Bijlage 5. Wet gemeentelijke schuldhulpverlening ...................................................................... 68 Bijlage 6. Organisaties betrokken bij armoedebeleid .................................................................. 69 Bijlage 7. Leidende principes Bestuursakkoord .......................................................................... 72 Bijlage 8. Resultaten behoeftepeiling doelgroep minima ............................................................ 74 Bijlage 9.

Overzicht acties en actoren schuldhulpverlening ........................................................ 85 Bijlage 10. Resultaten behoeftepeiling doelgroep schuldhulpverlening ...................................... 89 Bijlage 11. Resultaten enquête onder ketenpartners .................................................................. 96 Bijlage 12. Vergelijking Bergen op Zoom met regiogemeenten ................................................ 106 Bijlage 13. Chronologisch overzicht armoede en schuldhulpverlening in de gemeenteraad Bergen op Zoom ........................................................................................................................ 107

4

Rekenkameronderzoek

Evaluatie schuldhulpverlening en armoedebestrijding Bergen op Zoom

Preambule De Rekenkamer West-Brabant heeft het genoegen om dit onderzoeksrapport over het armoedebeleid en de schuldschuldhulpverlening aan de gemeenteraad van Bergen op Zoom aan te bieden. Het is een heel actueel thema waar de gemeente Bergen op Zoom de afgelopen jaren de nodige stappen in heeft gezet. In dit rapport evalueert de rekenkamer deze inspanningen en de daarmee bereikte effecten. En doet aanbevelingen voor de toekomst. De keuze van de rekenkamer voor dit thema komt voor uit het Onderzoeksplan 2023. Op basis van de door de raadsfracties aangegeven onderwerpsuggesties, heeft de rekenkamer – in goed overleg met het presidium – hiervoor gekozen. Vervolgens is het onderwerp verder verkend door de rekenkamer, hetgeen leidde tot een onderzoeksopzet die op 15 mei 2023 met de werkgroep Sociaal domein, de portefeuillehouder en betrokken ambtenaren is besproken. De probleemstelling was tweeledig en luidde als volgt: a. Biedt het huidige beleid ten aanzien van zowel de schuldhulpverlening als het armoede/minimabeleid voldoende kader voor een doelmatige en doeltreffende aanpak van genoemde problemen en heeft de uitvoering van daaruit resulterend beleid tot op heden daadwerkelijk geleid tot de gestelde doelen? b.

Zijn de schuldhulpverlening- en het armoedebeleid adequaat georganiseerd en worden de taken door de belangrijkste uitvoeringspartners doelmatig en doeltreffend uitgevoerd? De definitieve onderzoeksopzet, met daarin 20 door de rekenkamer opgestelde onderzoeks(deel)vragen, was de basis voor het selecteren van een onderzoeksbureau. We hebben daarvoor meerdere bureaus uitgenodigd om een offerte en een plan van aanpak te presenteren, en deze met hen besproken. Dat proces deden we tegelijkertijd voor een vergelijkbaar onderzoek voor de gemeente Etten-Leur. Onze keuze voor beide onderzoeken is gevallen op het bureau KWIZ, dat 25 jaar ervaring heeft op dit terrein. Aan het bureau werd in juli 2023 de opdracht gegeven om, op basis van het opgestelde plan van aanpak, de antwoorden te formuleren op de onderzoeksvragen, de verkregen inzichten samen te vatten in conclusies en het samen met de rekenkamer opstellen van aanbevelingen.

Bevindingen

Conclusies

Aanbevelingen

Het feitelijk onderzoek is van start gegaan op 6 juli 2023. In de startbijeenkomst hebben onderzoekers, medewerkers van de gemeente Bergen op Zoom en de rekenkamer toen kennis met elkaar gemaakt en (werk)afspraken ingepland. Vervolgens zijn de onderzoekers van KWIZ aan de slag gegaan. De rekenkamer is betrokken geweest bij diverse gesprekken: met de portefeuillehouder, diverse stakeholders en met een vertegenwoordiging vanuit de raad. Ook heeft de rekenkamer input gegeven op de in dit onderzoek gehanteerde vragenlijsten ten behoeve van de gehouden drie enquêtes (voor de doelgroep minima, de doelgroep cliënten van de schuldhulpverlening en voor de ketenpartners). Het uitvoeren van deze enquêtes heeft overigens meer tijd gekost dan voordien was ingeschat. Gedurende het onderzoeksproces is de rekenkamer op de hoogte gehouden over de voortgang. De eerste concept-rapportage is medio maart 2024 besproken tussen de onderzoekers en de rekenkamer. Het verzoek van de rekenkamer was toen om op aantal punten meer diepgang en onderbouwing te krijgen, hetgeen opgehaald diende te worden uit de organisatie of geput uit het onderzoeksmateriaal. Dat is gebeurd, hetgeen leidde tot de concept-Bevindingenrapportage die door de rekenkamer in april is vastgesteld en vervolgens ten behoeve van de technisch 5

Rekenkameronderzoek

Evaluatie schuldhulpverlening en armoedebestrijding Bergen op Zoom

wederhoor op 18 april aan betrokken medewerkers van de gemeente en de ISD Brabantse Wal gestuurd. Dit ‘ambtelijk wederhoor’ vond op 23 april in de vorm van een gesprek plaats. De toen gemaakte opmerkingen (een paar omissies en fouten) zijn in de rapportage verwerkt. De rekenkamer heeft de conclusies en aanbevelingen samen met KWIZ opgesteld. Op 1 mei is het complete rapport voor een bestuurlijke reactie naar het college van burgemeester en wethouders gestuurd. Op 19 juni ontvingen wij deze reactie. Deze is integraal opgenomen in het rapport (na deel A) en voorzien van een nawoord van de rekenkamer. Om de leesbaarheid van het (best wel omvangrijke) rapport te vergemakkelijken, hebben wij ervoor gekozen om veel toelichtende tekst (en de belangrijkste uitkomsten van de enquêtes) in de bijlagen te verwerken. In deel A (de ‘bestuurlijke nota’) staan de belangrijkste bevindingen per subthema op een rij, met de daarbij behorende onderzoeksvragen en het door de rekenkamer en KWIZ toegepaste normenkader. Per subthema worden vervolgens de conclusies getrokken en worden er aanbevelingen gedaan. Daardoor is het makkelijker de link te leggen tussen onderzoeksvragen – bevindingen – conclusies – aanbevelingen. De uitvoeriger toelichting op de uitkomsten van het onderzoek is te lezen in deel B (Nota van bevindingen).

Wij hopen u de gevraagde inzichten hiermee te hebben gegeven, zodat u, als gemeenteraad, college en ambtelijke staf, samen met de inwoners en stakeholders, uw voordeel kunt doen bij de doorontwikkeling en verbetering van beleid en uitvoering. Het onderzoeksbureau heeft heel goed werk verricht, en een breed en kwalitatief diepgaand beeld opgeleverd van het beleid en de uitvoering op het gebied van armoede en schuldhulpverlening. Onze dank gaat ook uit naar de medewerkers van de gemeente Bergen op Zoom en van de ISD Brabantse Wal en de andere organisaties met wie is gesproken en/of input hebben geleverd. Ook naar de portefeuillehouder en raadsleden die hun inzichten met ons deelden. Niet in de laatste plaats gaat onze dank uit naar de 585 inwoners die de enquête met de behoeftepeiling inzake de minimaregelingen hebben ingevuld en de 41 inwoners die reageerden op de enquête over de uitvoering van de schuldhulpverlening. Rekenkamer West-Brabant Frits van Vugt (voorzitter) Marie-Elise Vromans Coen Nuijten Rob Malag Manon van Broekhoven (secretaris)

6

Rekenkameronderzoek

Evaluatie schuldhulpverlening en armoedebestrijding Bergen op Zoom

Inleiding Aanleiding onderzoek Het armoede- en schuldenbeleid is in de gemeente Bergen op Zoom een actueel thema. De Rekenkamer Bergen op Zoom (RK) heeft besloten om een onderzoek te doen naar de doeltreffendheid en doelmatigheid van het beleid en de uitvoering. Door het uitvoeren van een onderzoek wenst de RK de gemeenteraad inzicht te geven in de doelmatigheid en doeltreffendheid van het huidige beleid en daarmee tevens handvatten bieden voor hun kaderstellende rol. Afbakening onderzoek Dit onderzoek richt zich op het armoedebeleid en schuldenbeleid, twee beleidsterreinen die aansluiten bij het thema ‘armoede’. Het onderzoek betreft de beleidsperiode 2018 tot heden. Onderzoeksvragen Voor het onderzoek gaan we uit van de onderzoeksvragen die de Rekenkamer heeft opgesteld. De Rekenkamer heeft in de onderzoeksbriefing als centrale doelstellingen van het onderzoek geformuleerd: A. Biedt het huidige beleid ten aanzien van zowel de schuldhulpverlening als het armoede/minimabeleid voldoende kader voor een doelmatige en doeltreffende aanpak van genoemde problemen en heeft de uitvoering van daaruit resulterend beleid tot op heden daadwerkelijk geleid tot de gestelde doelen? B.

Zijn de schuldhulpverlening- en het armoedebeleid adequaat georganiseerd en worden de taken door de belangrijkste uitvoeringspartners doelmatig en doeltreffend uitgevoerd? Deze centrale onderzoeksvragen worden ondersteund door een aantal deelvragen. Deze onderzoeksvragen zijn in het rapport iets anders geclusterd en aangevuld, omdat de ervaring leert dat we hiermee een overzichtelijker opbouw van het rapport en het normenkader kunnen realiseren. A Gemeentelijk beleid armoede en schuldhulpverlening: 1. Welke kaders, richtlijnen en uitgangspunten hebben raad en college met elkaar afgesproken ten aanzien van de uitvoering van het armoedebeleid en de schuldhulpverlening en de samenhang tussen beide? 2. Welke ambities, doelen en eisen en bijbehorende effect- en prestatie-indicatoren heeft de gemeente vastgesteld? 3. A Heeft de gemeente voldoende zicht op de gevolgen van de sterke stijging van prijzen op de financieel-economische positie van haar inwoners en is het beleid daarop afgestemd? B Is het beleid voldoende robuust en toekomstgericht? B Monitoring, evaluatie en resultaten 4. Leiden de gemeentelijke inspanningen, in samenwerking met die van netwerkpartners, aantoonbaar tot het realiseren van de geformuleerde doelen in het beleidsplan schuldhulpverlening en de beleidstukken inzake de minimaregelingen? 5.

Zijn de gemeentelijke inspanningen, in samenwerking met die van netwerkpartners doelmatig? (Hoe verhouden inspanningen en kosten zich tot de bereikte resultaten in het kader van schuldhulpverlening en armoedebeleid). 6. Wat is de actuele situatie met betrekking tot de armoede- en schuldenproblematiek in de gemeente (aantallen, type problematiek, ernst problemen)? 7. Wat leert een vergelijking van de situatie en de armoedeaanpak en schuldhulpverlening in Bergen op Zoom met die in andere gemeenten? Zoals eerder aangegeven vergelijken 7

Rekenkameronderzoek

Evaluatie schuldhulpverlening en armoedebestrijding Bergen op Zoom

we de gemeente Bergen op Zoom in elk geval met de gemeenten Roosendaal, Drimmelen en Etten-Leur. Daarnaast vergelijken we met gemeenten van vergelijkbare grootte. KWIZ voert jaarlijks voor circa 50 gemeenten onderzoek naar de doelgroep voor armoedebeleid en schuldhulpverlening uit en beschikt over een benchmarkdatabase. 8. Wat is de actuele situatie met betrekking tot a. het gebruik van de diverse vormen van schuldhulpverlening door elk van de betrokken instanties; b. aantal (en percentage) mensen die na een afgerond traject zich opnieuw meldt in het kader van schuldhulpverlening. C Ervaringen van de klantgroep en samenwerkingspartners 9. Sluiten de gestelde doelen en daaruit voortvloeiende inspanningen en voorzieningen aan bij hulpvragen en wensen van de inwoners? Zijn ze goed geholpen? Is het beleid in hun beleving effectief? Wat vinden de inwoners van de mate waarin regelingen/voorzieningen m.b.t. armoedebeleid goed op elkaar zijn afgestemd, ook qua communicatie naar de burgers? 10. Vinden de lokale organisaties waarmee de organisatie samenwerkt in de aanpak rondom schuldenproblematiek en schuldhulpverlening adequaat? En in hoeverre is er sprake van een effectieve samenwerking bij de uitvoering van de schuldhulpverlening in de keten van (voorliggende) voorzieningen en organisaties? 11.

Is de dienstverlening rond schuldenproblematiek in Bergen op Zoom adequaat? Wat vinden de cliënten/klanten daarvan? D Uitvoering algemeen 12. Zijn de regelingen/voorzieningen m.b.t. armoedebeleid goed op elkaar afgestemd, ook qua communicatie naar de burgers? 13. Welke initiatieven zijn genomen door gemeente en/of partners in de uitvoering om het gebruik van regelingen en voorzieningen in het kader van armoede en schuldhulpverlening bekendheid te geven en die te optimaliseren? Aanvullend op deze onderzoeksvraag willen we hierbij ook de vraag vanuit de Rekenkamer beantwoorden rond best practices en voorbeelden elders in het land. E Organisatie en uitvoering schuldhulpverlening 14. Welke taken heeft de gemeente t.a.v. schuldhulpverlening bij andere organisaties belegd en welke afspraken zijn hierover gemaakt? 15. Hoe is de samenwerking met de partners binnen ISD Brabantse Wal, WijZijn, Voedselbank, Stichting Leergeld, Kredietbank, vaste lasten partners, onderwijsinstellingen, Over Rood e.a. geregeld? In elk van de drie pijlers. 16. Hoe worden taken, die bij ISD Brabantse Wal, WijZijn en de Kredietbank zijn belegd, gemonitord en geëvalueerd? 17. Worden de uitgangspunten van de schuldhulpverlening door elk van de betrokken instanties (goed) toegepast? 18. Hoe zijn vroegsignalering en preventieve aanpak ingericht en geïmplementeerd? 19.

Is de lokale organisatie en aanpak rondom schuldenproblematiek en schuldhulpverlening adequaat? En in hoeverre is er sprake van een effectieve samenwerking bij de uitvoering van de schuldhulpverlening in de keten van (voorliggende) voorzieningen en organisaties?

F Rol van de gemeenteraad 20. Welke informatie krijgt de gemeenteraad over de stand van zaken van de voortgang van de doelen van het armoede- en schuldhulpverleningsbeleid?

8

Rekenkameronderzoek

Evaluatie schuldhulpverlening en armoedebestrijding Bergen op Zoom

21. Is de informatie die de raad krijgt van het college toereikend om de kaderstellende en controlerende rol goed in te kunnen vervullen? Op basis van deze onderzoeksvragen is een normenkader ontwikkeld, te vinden in bijlage 1. Onderzoeksaanpak Het onderzoek is uitgevoerd in een viertal fasen. De eerste fase van het onderzoek bestond uit deskresearch. In deze fase is een uitgebreide analyse uitgevoerd van het geformuleerde beleid, de verantwoording en de wijze waarop de gemeenteraad is betrokken bij de kaderstelling en het controleren van de voortgang. Vervolgens zijn de uitkomsten van de analyse getoetst en verdiept in interviews met beleidsadviseurs van de gemeente, de gemeenteraad en de betrokken wethouder. Ook hebben we gesproken met beleids- en uitvoerende medewerkers van de ISD Brabantse Wal, Kredietbank Nederland, WijZijn, de Adviesraad Sociaal Domein en er heeft een groepsgesprek plaatsgevonden met een aantal ketenpartners die actief zijn op het gebied van armoede en schulden in de gemeente Bergen op Zoom. Ketenpartners hebben tevens een enquête gekregen om hun mening te geven over het beleid en uitvoering van armoedebestrijding en schuldhulpverlening. Tevens is er een enquête1 gehouden onder zowel de mensen die gebruik maken van een regeling in het kader van armoedebeleid als mensen die een aanvraag voor schuldhulpverlening hebben gedaan.

Zij zijn gevraagd naar hun mening over het beleid, de effecten en de verbeterpunten. De resultaten zijn vervat in deze rapportage. Dankzegging Zonder de zeer coöperatieve medewerking van betrokkenen vanuit de gemeente Bergen op Zoom, de ISD Bergen op Zoom en de ketenpartners was dit onderzoek niet tot stand gekomen. We willen daarom de gemeente en betrokken partijen hartelijk danken voor de prettige samenwerking gedurende het onderzoek. Leeswijzer bevindingenrapportage De rapportage geeft de bevindingen weer op de onderzoeksvragen en de verschillende deelvragen. Daarbij worden de onderzoeksvragen niet in de volgorde uit de inleiding gevolgd. De opbouw van het rapport is meer thematisch. Het rapport start met een samenvattend overzicht van de belangrijkste bevindingen en conclusies. In deel B staat de volledige nota van bevindingen. In het eerste hoofdstuk wordt nader ingegaan op de bevindingen rond het beleid en de schuldhulpverlening. Het tweede hoofdstuk beschrijft de uitvoering, resultaten en verantwoording van het armoedebeleid. In het volgende hoofdstuk wordt nader ingegaan op de schuldhulpverlening. De samenwerking op het gebied van armoede en schulden staat in het vierde hoofdstuk uitgewerkt. In het laatste hoofdstuk komt de rol van de gemeenteraad aan de orde. Aan dit rapport zijn verschillende bijlagen bijgevoegd. In de eerste bijlage staat het normenkader uitgewerkt.

De sociaaleconomische kenmerken van de gemeente Bergen op Zoom staan in de tweede bijlage. Bijlage 3 licht de systematiek van de Armoede Index toe: het schattingsmodel dat KWIZ hanteert voor het in kaart brengen van de doelgroep voor het armoedebeleid. Bijlagen 4 en 5 schetsen de wettelijke kaders van respectievelijk het armoedebeleid en de schuldhulpverlening. In de zesde bijlage staat een overzicht van de betrokken organisaties rond het armoede- en schuldenbeleid. Bijlage 7 bevat de leidende principes uit het Bestuursakkoord. De daarop volgende bijlage gaat meer in detail in op de uitkomsten van de enquête onder de klantgroep van het armoedebeleid. Bijlage 9 bevat een 1 De resultaten van deze behoeftepeiling zijn opgeleverd als bijlage zodat de diagrammen en bijbehorende

duiding weergegeven kunnen worden. In voorliggend rapport is een samenvatting van de resultaten opgenomen. Dit komt de leesbaarheid en gerichte beantwoording van de onderzoeksvragen ten goede.

9

Rekenkameronderzoek

Evaluatie schuldhulpverlening en armoedebestrijding Bergen op Zoom

overzicht van de acties en actoren schuldhulpverlening. De daarop volgende bijlage gaat meer in detail in op de uitkomsten van de enquête onder de klantgroep van de schuldhulpverlening en in bijlage 11 staan de uitkomsten van de enquête onder ketenpartners. De regelingen van de gemeente Bergen op Zoom worden in bijlage 12 vergeleken met de andere 3 gemeenten uit het werkgebied van de Rekenkamer West-Brabant. In bijlage 13 staat een chronologisch overzicht van de stukken die rond armoede en schuldhulpverlening in de gemeenteraad aan de orde zijn gekomen.

10

Rekenkameronderzoek

Evaluatie schuldhulpverlening en armoedebestrijding Bergen op Zoom

Deel A: Bestuurlijk deel: samenvatting bevindingen, conclusies en aanbevelingen In het onderstaande staan per thema en onderzoeksvragen de bevindingen, de bijbehorende conclusies en de aanbevelingen weergegeven. De normen voor het onderzoek worden gewaardeerd met een + (behaald), 0, neutraal of een -- (niet behaald). Daarnaast kan er een 0/ + of een --/ 0 worden aangegeven. In dat geval is de norm gedeeltelijk behaald of niet behaald.

S1 Gemeentelijk beleid armoede en schuldhulpverlening Onderzoeksvragen Nr Onderzoeksvraag Welke kaders, richtlijnen en uitgangspunten hebben raad en college met elkaar afgesproken ten aanzien van de uitvoering van het armoedebeleid en de 1 schuldhulpverlening en de samenhang tussen beide? Welke ambities, doelen en eisen en bijbehorende effect- en prestatie-indicatoren heeft 2 de gemeente vastgesteld? Normen Er zijn duidelijke beleidskaders op het gebied van schuldhulpverlening Er zijn duidelijke beleidskaders op het gebied van armoedebeleid De systematiek van doelen, gewenste effecten en indicatoren is voor zowel schuldhulpverlening als armoedebeleid samenhangen uitgewerkt.

Oordeel + ---

Bevindingen In het onderstaande schema staan de verschillende beleidsplannen en visies die de gemeente Bergen op Zoom of de ISD Brabantse Wal heeft opgesteld.

Zoals te zien heeft de gemeente Bergen op Zoom voor schuldhulpverlening een beleidsplan en een uitvoeringsplan opgesteld. In het beleidsplan worden diverse doelstellingen genoemd en 11

Rekenkameronderzoek

Evaluatie schuldhulpverlening en armoedebestrijding Bergen op Zoom

een drietal pijlers: preventie en nazorg, stabilisatie en het oplossen van schulden. Aan de doelstellingen en de genoemde pijlers zijn geen indicatoren gekoppeld om de voortgang te meten. Voor het armoedebeleid ontbreekt een dergelijk beleidskader. Het armoedebeleid bestaat nu feitelijk uit de minimaregelingen die de gemeente aanbiedt. Aangezien er geen specifieke nota is voor het armoedebeleid, zijn er geen doelen omtrent armoede voor de huidige beleidsperiode expliciet vastgelegd. Wel zijn er diverse andere beleidsprogramma’s die raken aan het armoedebeleid. In deze plannen zijn wel doelstellingen benoemd, maar zijn deze niet vertaald naar acties, gewenste effecten en indicatoren. Het Actieplan Armoedeverzachting dat in ontwikkeling is, bevat een groot aantal acties, met daaraan prestatie indicatoren gekoppeld. Deze zijn echter amper effectgericht. Aan de doelstellingen worden wel acties en indicatoren gekoppeld. Ook is de monitoring opgenomen in het actieplan. Conclusies De gemeente Bergen op Zoom heeft voor schuldhulpverlening wel en voor armoedebeleid geen beleidskader. Voor schuldhulpverlening is dit niet uitgewerkt in een systematiek van doelen, gewenste effecten en indicatoren. Het Actieplan Armoedeverzachting krijgt wel een dergelijke systematiek, al ontbreekt daarin de gewenste effecten/ outcome. Aanbevelingen 1.

Ontwikkel eigen gemeentelijke toetsbare en navolgbare doelstellingen met outcome/ effectgerichte en resultaatgerichte indicatoren. Doe dit voor zowel het armoedebeleid (op basis van het Actieprogramma Armoedeverzachting) als het schuldhulpverleningsbeleid. Koppel dit aan uitvoeringsplannen (zoals ook gedaan voor de schuldhulpverlening). a. Vertaal de doelstellingen naar de indicatoren (effect- en resultaatgericht) waarmee de voortgang van het gemeenschappelijke en het gemeentelijke beleid is te toetsen. Besteed daarbij naast output ook aandacht aan outcome. b. Zet deze doelstellingen en de te behalen resultaten op basis van indicatoren dan ook centraal in de verantwoording naar de gemeenteraad. Op dat moment kan er ook actief gestuurd worden op de resultaten van beleid. Laat ook de rapportages over de uitvoering hierop aansluiten. c. Evalueer tussentijds de voortgang van de uitvoeringsplannen. 2. Onderzoek of het mogelijk is te gaan werken met een dashboard armoede en schulden zoals ook is opgenomen in het Actieplan Armoedeverzachting of sociaal domein breed.

S2 Monitoring, evaluatie en resultaten beleid Onderzoeksvragen Nr 4

5 16

Onderzoeksvraag Leiden de gemeentelijke inspanningen, in samenwerking met die van netwerkpartners, aantoonbaar tot het realiseren van de geformuleerde doelen in de beleidsnota en werkplannen? Zijn de gemeentelijke inspanningen, in samenwerking met die van netwerkpartners doelmatig? (Hoe verhouden inspanningen en kosten zich tot de bereikte resultaten in het kader van schuldhulpverlening en armoedebeleid). Hoe worden taken, die bij ISD Brabantse Wal, WijZijn en de Kredietbank zijn belegd, gemonitord en geëvalueerd?

12

Rekenkameronderzoek

Evaluatie schuldhulpverlening en armoedebestrijding Bergen op Zoom

Norm Het effect van de inspanningen van de gemeente en haar partners op de te realiseren doelstellingen is in beeld. Er wordt een heldere afweging gemaakt over de inzet van middelen om de doelen te bereiken. Er zijn duidelijke afspraken over de monitoring en evaluatie rond de uitvoering van schuldhulpverlening. Er zijn duidelijke afspraken over de monitoring en evaluatie rond de uitvoering van armoedebeleid.

Oordeel -----

Bevindingen De schuldhulpverlening in de gemeente Bergen op Zoom wordt uitgevoerd door de ISD Brabantse Wal. Het vigerend beleidsplan en het uitvoeringsprogramma is hiervoor het uitgangspunt. Er wordt niet verantwoord op de doelstellingen uit het beleidsplan en de lopende acties uit het uitvoeringsprogramma. De centrale doelstelling (‘De gemeente Bergen op Zoom voorkomt zo veel mogelijk problematische schulden en zet daarom de komende periode in op preventie en vroegtijdige signalering’) is in de verantwoording in de jaarrekeningen verwoord als: “Terugdringen van zorgvragen voor schuldhulpverlening”, met als subdoelen: 1. Preventie en vroegsignalering van schulden. 2. Geen huisuitzettingen meer door huurschulden. 3. Bevordering van uitstroom uit het bestuursrechtelijk premieregime Zorgverzekeringswet van bijstandsgerechtigden (wanbetalersregeling). De negen doelstellingen vanuit het beleidsplan komen hierin niet terug, evenmin de pijlers en de voortgang van het uitvoeringsprogramma. Rond vroegsignalering is na de evaluatie in 2023 besloten tot een wijziging in de aanpak. Deze wijziging is ingegaan per 2024. Hiervoor waren (eenmalig) middelen vrijgemaakt om dit te realiseren, maar deze middelen zijn in 2023 naar de algemene middelen gegaan. De extra middelen voor de nieuwe aanpak moeten nog worden vrijgemaakt in 2024.

Nu wordt de aanpak tijdelijk gefinancierd uit minimabeleid en andere middelen. De aanpak van vroegsignalering wordt wel gemeten met behulp van een aantal indicatoren. Er wordt niet op verantwoord richting de gemeenteraad over de te behalen doelstellingen. Uit de cijfers over 2023 blijkt wel dat de nieuwe aanpak heeft geleid tot meer meldingen en een hoger bereik. Ook over het armoedebeleid wordt feitelijk geen verantwoording afgelegd. In de gemeente Bergen op Zoom is het beleid gelijk aan de inzet van uitvoering van regelingen en instrumenten. In de jaarrekeningen wordt onder het programma ‘Samen Leven Samen Doen’ gerapporteerd onder de doelstelling “Tijdelijke ondersteuning bieden aan mensen met inkomensproblematiek” met als subdoel “Blijven inzetten op armoedebestrijding en werken aan volledige uitstroom”. Van ketenpartners als Kredietbank Nederland, WijZIjn, Stichting Leergeld ontvangt de gemeente een jaarverslag. Ook elk kwartaal rapporteert de Kredietbank Nederland over de voortgang van haar werkzaamheden. Met de ISD zijn geen afspraken over de verantwoording van de ingezette middelen naar de te behalen doelstellingen. Conclusies De gemeente Bergen op Zoom heeft geen zicht op of de doelstellingen worden behaald met de ingezette middelen, zowel gemeentelijk als via de gesubsidieerde organisaties. Dit geldt zowel voor schuldhulpverlening als voor het armoedebeleid.

Het wel of niet aanwezig zijn van een beleidskader maakt hiervoor niet uit. Er wordt niet gerapporteerd op voortgang. Aanbevelingen In aanvulling op de vorige aanbevelingen: 13

Rekenkameronderzoek

Evaluatie schuldhulpverlening en armoedebestrijding Bergen op Zoom

3. Maak met de ketenpartners afspraken over hoe zij hun werkzaamheden optimaal kunnen inrichten zodat zij zichtbaar bijdragen aan de doelstellingen van de gemeente. Dit kan pas als de gemeente Bergen op Zoom dit zelf op orde heeft. Zorg voor aansluiting van de rapportages vanuit de ketenpartners op de eigen gemeentelijke rapportages.

S3 Monitoring, evaluatie en resultaten doelgroepen Onderzoeksvragen Nr Onderzoeksvraag Heeft de gemeente voldoende zicht op de gevolgen van de sterke stijging van prijzen 3a op de financieel-economische positie van haar inwoners en is het beleid daar op afgestemd? Wat is de actuele situatie met betrekking tot de armoede- en schuldenproblematiek in 6 de gemeente (aantallen, type problematiek, ernst problemen)? Wat leert een vergelijking van de situatie en de armoedeaanpak en 7 schuldhulpverlening in Bergen op Zoom met die in andere gemeenten? Zijn de regelingen/voorzieningen m.b.t. armoedebeleid goed op elkaar afgestemd, 12 ook qua communicatie naar de burgers? Welke initiatieven zijn genomen door gemeente en/of partners in de uitvoering om het 13 gebruik van regelingen en voorzieningen in het kader van armoede en schuldhulpverlening bekendheid te geven en die te optimaliseren? Norm De actuele situatie rond armoede en schulden is in beeld bij de gemeente. De gemeente vergelijkt actief met omliggende gemeenten en leert daarvan. De gemeente heeft zicht op de financiële situatie van haar inwoners. De gemeente past het beleid en/ of de uitvoering aan op basis van actuele ontwikkelingen rond de financieel-economische positie van haar inwoners. De regelingen/ voorzieningen zijn goed op elkaar afgestemd.

Het beleid en de uitvoering is er op gericht het gebruik en de bekendheid van regelingen en voorzieningen in het kader van armoede en schuldhulpverlening te optimaliseren.

Oordeel ---+ +

0/+

Bevindingen De gemeente heeft geen actief zicht op de actuele situatie rond armoede en schulden in de gemeente en de gevolgen van de sterke stijging van de prijzen voor haar inwoners. Voor dit onderzoek heeft KWIZ op basis van de Armoede Index 2 de doelgroep nader in kaart gebracht. In 2023 was in de gemeente Bergen op Zoom 8,2 procent van alle huishoudens afhankelijk van een inkomen tot en met 100% van het Wettelijk sociaal minimum (Wsm). Van alle huishoudens heeft één op de negen huishoudens een inkomen tot 120 procent van het sociaal minimum. Van alle kinderen groeit één op de tien op in armoede. Hiermee ligt het aandeel kinderen dat in Bergen op Zoom opgroeit in armoede hoger dan het landelijk gemiddelde en ook hoger dan de gemeenten in de regio. In de gemeente Bergen op Zoom kampt 9,9 procent van alle huishoudens met problematische schulden. Het aandeel huishoudens met problematische schulden ligt in Bergen op Zoom daarmee boven het landelijk gemiddelde van 7,9 procent. Onder meer de Adviesraad Sociaal Domein en inwoners uit de doelgroep maken zich zorgen over de armoedeval en de “harde” inkomensgrenzen voor regelingen. Mensen die net meer verdienen dan de inkomensgrens vallen op deze wijze net buiten de boot.

Uit de enquête onder de mensen die gebruik maken van een regeling blijkt dat een groot deel (47 procent) bang is om de regelingen te verliezen als ze aan het werk gaan of meer inkomen verdienen. De

2 Zie bijlage 3 voor meer toelichting

14

Rekenkameronderzoek

Evaluatie schuldhulpverlening en armoedebestrijding Bergen op Zoom

gemeente Bergen op Zoom heeft echter op dit moment geen zicht op in welke mate het lokale beleid bijdraagt aan een dergelijke armoedeval. Wel heeft de gemeente actief gereageerd op de ontwikkelingen. De verstrekking van de energietoeslag in 2022 is relatief snel opgepakt en uitgevoerd. Normaal gesproken duurt het relatief lang voordat wijzigingen zijn doorgevoerd. De uitvoering ligt bij de gemeenschappelijke regeling (ISD) en de lijnen om een wijziging door te voeren zijn lang. Door de actieve betrokkenheid van de gemeenteraad bij de thema’s armoede en schulden, neemt de gemeente Bergen op Zoom een actieve rol in binnen de ISD. Met het Actieplan Armoedeverzachting onderneemt de gemeente ook weer nieuwe acties. Uit het onderzoek blijkt dat organisaties en de gemeente het er over eens zijn dat de gemeente Bergen op Zoom een goed op elkaar afgestemd aanbod aan voorzieningen heeft. Er is een aanbod voor kinderen en volwassenen en er is geen overlap in het aanbod. Ongeveer de helft van de respondenten uit de enquête onder de klantgroep (55 procent) geeft ook aan dat de regelingen passen bij wat ze nodig hebben. Ketenpartners benoemen twee punten waar ze bij inwoners een aanvullende behoefte zien, namelijk een uitgebreidere keuze in de collectieve zorgverzekeringspakketten 3en een regeling om te voorzien in financiële ruimte om tegenvallers te bekostigen, zoals een witgoedregeling4.

In de aanpak rond armoede en schulden van de gemeente Bergen op Zoom is er in vergelijking met andere gemeenten in de regio een aantal verschillen te zien. De gemeente Bergen op Zoom heeft een relatief ruimhartig beleid. De inkomensgrenzen voor regelingen liggen gelijk aan of hoger dan de regiogemeenten. Ook het bereik van de regelingen is hoger dan in de andere gemeenten. De wijze van uitvoering van de schuldhulpverlening en de verdeling van taken tussen de ISD, Kredietbank Nederland en WijZijn is een behoorlijk gangbare verdeling. De ISD neemt een duidelijke regierol in de contacten met de klant. Dat is afwijkend van andere gemeenten. De uitvoering van de vroegsignalering schulden ligt bij de ISD. Uit de afgenomen enquête onder ketenpartners blijkt dat de toegankelijkheid zelf mogelijk onoverzichtelijk is voor de inwoner. Er zijn relatief veel plekken waar de inwoner zich kan melden bij vragen en men vindt het lastig om gemeentelijke regelingen aan te vragen. Men geeft aan behoefte te hebben aan hulp bij het invullen van formulieren. De gemeente besteedt extra aandacht aan communicatie over spreekuren, sociale teams en 1-loketfuncties binnen de wijken richting de inwoners van Bergen op Zoom. Ook in het Actieplan Armoedeverzachting wordt hier extra aandacht aan besteed.

Ketenpartners vinden dat communicatie vooral de verantwoordelijkheid is van de gemeente en het voorliggend veld. De ISD geeft zelf aan dat de voorlichting en informatievoorziening beter kan. De onafhankelijke clientondersteuner kan hierbij een rol spelen. Daarnaast vindt men de website onpraktisch. Ook in de behoeftepeiling onder de minimadoelgroep wordt door respondenten gezegd dat de informatievoorziening onvoldoende is. Een respondent antwoordt dat er voorheen een nieuwsbrief met tips werd rondgestuurd, iets wat nu gemist wordt.

3 De collectieve zorgverzekeringspakketten zijn in 2023 aanbesteed en daarbij is ook de optie

meegenomen om meerdere pakketten aan te bieden. De gemeenten hebben er voor gekozen om die optie van meerdere pakketten niet op te nemen in het aanbod, Dit was mede op advies van de ISD vanwege uitvoeringsproblemen bij het aanbieden van meerdere pakketten. 4 Er is al wel een mogelijkheid om witgoed aan te schaffen via een sociaal krediet van Kredietbank Nederland. Dit betreft dan een lening. De ketenpartners bedoelen hier een regeling om-niet, dus dat mensen witgoed vergoed krijgen uit bijvoorbeeld de bijzondere bijstand.

15

Rekenkameronderzoek

Evaluatie schuldhulpverlening en armoedebestrijding Bergen op Zoom

Conclusies Rond aanpassingen in het beleid rond de regelingen neemt de gemeente een actieve rol in. De gemeente heeft geen actueel zicht op de financieel-economische positie van haar inwoners en op de actuele situatie met betrekking tot de armoede- en schuldenproblematiek in de gemeente. De gemeente Bergen op Zoom heeft een relatief ruimhartig armoedebeleid. Over de communicatie en informatievoorziening over het beleid en de aanvraagprocedure is men minder tevreden. De informatievoorziening kan beter en de aanvraagprocedure is ingewikkeld. Ook zijn er relatief veel loketten waar de inwoner terecht kan. Enerzijds is dit laagdrempelig en anderzijds maakt dit het ingewikkelder voor de inwoner. Aanbevelingen 4. Ontwerp voor kerngegevens een systematiek, zodat periodiek kan worden geëvalueerd of de regelingen nog aansluiten op de doelgroep van de regeling en maak dit onderdeel van de beleidscyclus. Begin met een nulmeting: breng de actuele omvang van de doelgroep van het armoedebeleid en schuldhulpverlening in kaart. Het eerder genoemde dashboard kan hierbij een oplossing zijn. 5. Stel periodiek een inkomenseffectrapportage op rond de armoedeval om meer inzicht te krijgen in de financiële situatie van inwoners. Met een dergelijke rapportage ontstaat inzicht in de effecten van lokale en landelijke regelingen op het inkomen.

Ook komt hiermee in beeld of en in welke mate er sprake is van een armoedeval. 6. Ga verder met het eenvoudiger maken van de aanvraagprocedure. Met de energietoeslag is hier een eerste stap mee gemaakt. Kijk ook of het mogelijk is om te gaan werken met 1 keer aanvragen per jaar: na het toekennen van de eerste aanvraag krijgen inwoners ook toegang tot de andere regelingen. 7. Evalueer de huidige wijze van communicatie en voorlichting. Betrek hierbij de organisaties uit het werkveld en ook ervaringsdeskundigen. Het Actieplan Armoedeverzachting biedt hiervoor verschillende aanknopingspunten. 8. Versterk de positie van de onafhankelijke cliëntadviseur van WijZijn. Deze persoon helpt mensen en zorgt ervoor dat ze goed begeleid worden en maakt het vinden en aanvragen van regelingen makkelijker voor de inwoner. Maak de bekendheid van de cliëntadviseur groter en betrek deze actiever bij de dienstverlening aan een inwoner.

S4 Uitvoering: ervaringen van de klantgroep en samenwerkingspartners Onderzoeksvragen Nr Onderzoeksvraag 3b Is het beleid voldoende robuust en toekomstgericht? Sluiten de gestelde doelen en daaruit voortvloeiende inspanningen en voorzieningen aan bij hulpvragen en wensen van de inwoners? Zijn ze goed geholpen? Is het beleid 9 in hun beleving effectief? Wat vinden de inwoners van de mate waarin regelingen/voorzieningen m.b.t. armoedebeleid goed op elkaar zijn afgestemd, ook qua communicatie naar de burgers? Is de dienstverlening rond schuldenproblematiek in Bergen op Zoom adequaat? Wat 11 vinden de cliënten/klanten daarvan? Hoe is de samenwerking met de partners binnen ISD Brabantse Wal, WijZijn, 15 Voedselbank, Stichting Leergeld, Kredietbank, vaste lasten partners, onderwijsinstellingen, Over Rood e.a. geregeld? In elk van de drie pijlers.

Norm De inwoner heeft een duidelijk beeld van het beleid en de regelingen/ activiteiten die de gemeente daarbij onderneemt. De lokale organisaties hebben een duidelijk beeld van het beleid en de regelingen/ activiteiten die de gemeente daarbij onderneemt. 16

Oordeel ---

Rekenkameronderzoek

Evaluatie schuldhulpverlening en armoedebestrijding Bergen op Zoom

De samenwerking rond armoedebeleid wordt door de organisaties als effectief beschouwd. Het beleid heeft een stevige basis vanuit visie en doelstellingen. De gemeente kan op basis van het beleid en de inrichting van de uitvoering goed inspelen op actuele ontwikkelingen.

-/ 0 0 0/ +

Bevindingen In het algemeen is men het er over eens dat de gemeente Bergen op Zoom een goed aanbod aan voorzieningen heeft. Ongeveer de helft van de respondenten uit de enquête onder de klantgroep (55 procent) geeft ook aan dat de regelingen passen bij wat ze nodig hebben. De voornaamste reden die de doelgroep van het minimabeleid heeft voor het niet-gebruiken van de regelingen is dat ze de regelingen niet kennen, een kwart zegt dat het aanvragen (te) moeilijk is. Maatschappelijke organisaties in de gemeente geven aan niet op de hoogte te zijn van het precieze aanbod aan gemeentelijke regelingen voor minima. De organisaties krijgen signalen binnen dat het soms verwarrend is voor inwoners dat de vergoedingen en regelingen per gemeente anders zijn. In de behoeftepeiling onder de minimadoelgroep wordt door respondenten gezegd dat de informatievoorziening onvoldoende is. Uit de enquête onder klanten van de schuldhulpverlening komt een positief beeld 5. Ruim 7 op de 10 respondenten (72 procent) vindt dat de ISD Brabantse Wal goed bereikbaar is bij vragen over schulden. Over de medewerkers zijn de respondenten ook overwegend positief. Als rapportcijfer geven respondenten een 7,8 voor zowel de kwaliteit van de hulp als de aansluiting van de hulp bij hun hulpvraag. Ook het contact met de medewerkers van WijZijn wordt positief beoordeeld.

Net als de kwaliteit van de hulp en de aansluiting van de hulp bij hun hulpvraag. Ook over Kredietbank Nederland is men tevreden: de aansluiting bij de hulpvraag wordt door respondenten beoordeeld met een 7,5 en de kwaliteit van de hulp met een 7,4. Kredietbank Nederland voert zelf regelmatig klanttevredenheidsonderzoeken uit en daaruit komt een hoge klanttevredenheid. De ISD voert dergelijke onderzoeken zelf niet uit. Aangezien er voor armoedebeleid geen beleidskader is, is het niet direct mogelijk een conclusie te trekken over de mate van robuustheid. De basis wordt gevormd door de regelingen die er zijn. Gebleken is dat als het noodzakelijk is, zoals met de energietoeslag, regelingen snel aangepast of ingevoerd kunnen worden. Mogelijke risico’s die van invloed zijn op deze snelheid van handelen is de samenwerking tussen de gemeente en de netwerkpartners en de besluitvormingsprocedures binnen de ISD. Het Actieplan Armoedeverzachting kan dit gaan verbeteren. Conclusies Uit dit onderzoek blijkt dat de doelgroep de verschillende regelingen goed kent en deze ook aansluiten bij de wensen van de inwoners. Men weet de gemeente ook goed te vinden. Wel vindt men de informatievoorziening onvoldoende.

Maatschappelijke organisaties in de gemeente geven aan niet op de hoogte te zijn van het precieze aanbod aan gemeentelijke regelingen voor minima en ze krijgen signalen binnen dat het soms verwarrend is voor inwoners dat de vergoedingen en regelingen per gemeente anders zijn. De dienstverlening rond schuldenproblematiek in Bergen op Zoom is adequaat. Er wordt goed samengewerkt en de klanten geven een ruime voldoende aan de dienstverlening. Het armoedebeleid is nog niet robuust. Het beleid is niet stevig verankerd en door het ontbreken van een visie en doelstellingen is er geen duidelijke richting in het beleid. Ook is het 5 Vanwege de lage respons zijn de uitkomsten van de enquête indicatief.

17

Rekenkameronderzoek

Evaluatie schuldhulpverlening en armoedebestrijding Bergen op Zoom

beleid nog niet voldoende toekomstgericht, omdat de kwaliteit van samenwerking en de snelheid van de besluitvormingsprocedures te wensen over laat. Met het Actieplan Armoedeverzachting lijkt hier een kentering in te komen. Aanbevelingen 9. Maak een communicatieplan met als doel de informatievoorziening te verbeteren. Naast inwoners zijn ook de ketenpartners belangrijke stakeholders voor de communicatie. Bespreek met de ISD haar rol in de communicatie en voorlichting en leg dit duidelijk vast in afspraken. 10. Maak goede afspraken met de ISD en de andere gemeenten in de Brabantse Wal over de besluitvormingsprocedure. Onderzoek of deze sneller kan verlopen. 11. Maak afspraken met de ISD met betrekking tot het frequent houden van klanttevredenheidsonderzoeken.

S5 Organisatie, uitvoering en samenwerking in de schuldhulpverlening Onderzoeksvragen Nr Onderzoeksvraag Wat is de actuele situatie met betrekking tot a. het gebruik van de diverse vormen van schuldhulpverlening door elk van de 8 betrokken instanties; b. het aantal (en %) mensen die na een afgrond traject zich opnieuw meldt in het kader van schuldhulpverlening Welke taken heeft de gemeente t.a.v. schuldhulpverlening bij andere organisaties 14 belegd en welke afspraken zijn hierover gemaakt? Vinden de lokale organisaties waarmee de organisatie samenwerkt in de aanpak rondom schuldenproblematiek en schuldhulpverlening adequaat? En in hoeverre is er sprake van een effectieve samenwerking bij de uitvoering van de schuldhulpverlening 10 in de keten van (voorliggende) voorzieningen en organisaties? Worden de uitgangspunten van de schuldhulpverlening door elk van de betrokken 17 instanties (goed) toegepast? 18 Hoe zijn vroegsignalering en preventieve aanpak ingericht en geïmplementeerd? Is de lokale organisatie en aanpak rondom schuldenproblematiek en schuldhulpverlening adequaat? En in hoeverre is er sprake van een effectieve samenwerking bij de uitvoering van de schuldhulpverlening in de keten van 19 (voorliggende) voorzieningen en organisaties? Norm De samenwerking rond schuldhulpverlening wordt door de organisaties als effectief beschouwd.

Er is een duidelijke en goed omschreven taakverdeling rond de uitvoering van de schuldhulpverlening. Er zijn duidelijke samenwerkingsafspraken tussen de partners van de schuldhulpverlening. De taken rond de uitvoering van de schuldhulpverlening worden gemonitord en geëvalueerd. De uitgangspunten van de schuldhulpverlening worden door de betrokkenen goed toegepast. De dienstverlening rond schuldenproblematiek is adequaat. Er is een duidelijke organisatie rond vroegsignalering en preventie. De lokale organisatie en aanpak rondom schuldenproblematiek en schuldhulpverlening is adequaat.

18

Oordeel 0/+ + + 0 + + + +

Rekenkameronderzoek

Evaluatie schuldhulpverlening en armoedebestrijding Bergen op Zoom

Bevindingen Over de samenwerking op het gebied van schuldhulpverlening zijn de betrokken organisaties in het algemeen tevreden over de effectiviteit en de kwaliteit ervan. De taakverdeling in de uitvoering van de vroegsignalering en schuldhulpverlening is duidelijk afgebakend. De ISD voert de regie en de meeste taken uit, in goede samenwerking met de Kredietbank Nederland en WijZijn. Wel kan de samenwerking rond de vroegsignalering beter. Ook vragen verschillende ketenpartners om een versterking van de positie van de onafhankelijke cliëntadviseur van WijZijn en vindt men de schuldhulpverlening aan ondernemers voor verbetering vatbaar. Rond de vroegsignalering was er tijdelijk extra geld beschikbaar voor een gewijzigde aanpak om zo meer mensen met betalingsachterstanden te kunnen bereiken. Deze aanpak is vastgelegd in het uitvoeringsplan 2024. Echter, deze middelen zijn naar de algemene middelen gegaan in 2023. Dat betekent dat er formeel voor 2024 geen nieuw budget is. De financiering voor 2024 is nu tijdelijk geregeld uit andere middelen. Voor 2025 is er weer het reguliere budget van € 23.000,- begroot. Dit betekent dat zonder aanpassing van de begroting de nieuwe werkwijze niet te handhaven is. Daarnaast is de kwetsbaarheid rond personeel een aandachtspunt. Er is op dit moment 1 vaste medewerker bij de ISD voor schuldhulpverlening.

Daarnaast is er externe inhuur en relatief veel verloop in personeel. De ISD voert de taken rond informatie en advies voor vragen rond financiën, de aanmelding en intake schuldhulpverlening en de stabilisatie uit. Kredietbank Nederland voert budgetbeheer uit, waarbij WijZIjn de klantcontacten heeft. WijZijn geeft budgetbegeleiding en budgetcursussen. Kredietbank Nederland voert de schuldregeling uit en biedt nazorg. Zowel de ISD als de Kredietbank Nederland geven aan dat door de verkorting van de termijn van de schuldregeling (mensen zitten vanaf 1 juli 2023 18 maanden in een schuldregelingstraject in plaats van 36 maanden) de nazorg extra belangrijk wordt. Door de kortere duur is er het risico dat mensen toch weer sneller nieuwe schulden aan gaan. Het aantal aanmeldingen schuldhulpverlening is behoorlijk stabiel de laatste jaren en schommelt rond de 160 per jaar. Ook bij de andere onderdelen is de instroom stabiel. Het slagingspercentage van de schuldregelingen is in 2023 97 procent. De recidive voor inkomensbeheer is in 2023 9 procent en voor nieuwe instroom in de schuldregeling 2 procent. Er zijn geen landelijke vergelijkingscijfers bekend. De lijnen tussen de organisaties zijn kort, doordat de ISD duidelijk de regie houdt over het traject van de klant. De samenwerking met WijZijn is wel voor verbetering vatbaar.

De Kredietbank Nederland werkt volgens de standaarden van de branchevereniging NVVK. WijZijn en de gemeente Bergen op Zoom zijn geen lid van de NVVK. Vanuit de NVVK worden diverse kwaliteitseisen gesteld en worden ook convenanten gesloten met bewindvoerders. In de nota van bevindingen staat hier een voorbeeld van. Daarnaast biedt de NVVK scholingsmogelijkheden voor schuldhulpverleners. De Kredietbank is tevreden over de wijze waarop de dossiers aangeleverd worden vanuit de ISD. Dit is een teken dat de kwaliteit van dienstverlening op orde is bij de ISD. De Kredietbank verantwoordt de inzet rond schuldhulpverlening aan de gemeente. De ISD zelf rapporteert niet over de schuldhulpverlening. De samenwerking tussen de ISD en bewindvoerders is nog niet goed. De ISD loopt tegen de lage kwaliteit van de bewindvoerders aan. Conclusies De taakverdeling tussen de organisaties die actief zijn rond schuldhulpverlening en vroegsignalering zijn duidelijk en goed omschreven. De schuldhulpverlening is adequaat en leidt tot goede resultaten. De onderlinge samenwerking is ook op orde en ook over de geleverde kwaliteit door de betrokken organisaties is men tevreden. Alleen de Kredietbank Nederland is aangesloten bij de branchevereniging NVVK. Met het uitvoeringsplan 2024 wordt 19

Rekenkameronderzoek

Evaluatie schuldhulpverlening en armoedebestrijding Bergen op Zoom

er een pilot opgestart om het bereik van de vroegsignalering te vergroten. Er ligt op dit moment nog geen structurele financiering onder. Wel is een aantal verbeterpunten genoemd. Daarbij gaat het om de samenwerking tussen de ISD en WijZijn, de vele wisselingen in personeel, de kwetsbaarheid van de bezetting van de afdeling schuldhulpverlening bij de ISD, de positie van de onafhankelijke clientadviseur en de schuldhulpverlening aan ondernemers. Aanbevelingen 12. Kijk kritisch naar de beschikbare capaciteit bij de ISD voor de uitvoering van de taken rond schuldhulpverlening en vroegsignalering. Maak de beschikbare capaciteit minder kwetsbaar. Borg de capaciteit in de uitvoering. Denk bijvoorbeeld aan het organiseren van achterwacht, medewerkers in dienst te nemen. 13. De huidige financiering voor de nieuwe wijze van vroegsignalering is tijdelijk. Evalueer de nieuwe aanpak tijdig en neem dan het besluit of dit gecontinueerd dient te worden. Zorg dan tevens voor structurele financiering. Pas daar vervolgens de doelstellingen op aan en monitor deze. 14. Onderzoek of aansluiting door de ISD bij de brancheorganisatie NVVK gewenst is gezien de voordelen benoemd in de bevindingen. 15. Gelet op de niet optimale samenwerking tussen ISD en bewindvoerders is een convenant aan te raden. 16. Evalueer bij het opstellen van het nieuwe beleidsplan de huidige werkwijze en taakverdeling.

Kijk of de huidige werkwijze en financiering past bij de ambities die de gemeente heeft op het gebied van vroegsignalering en schuldhulpverlening. 17. Laat de ISD rapporteren over de inzet rond schuldhulpverlening en stel daar in gezamenlijkheid een format voor op. Werk daarbij ook uit wat de gemeente doet met deze rapportages: dus hoe worden deze ingepast in de beleidscyclus. 18. Formuleer beleid voor recidive. De verkorting van de schuldhulpverleningstermijn van 36 naar 18 maanden geeft meer kans op recidive en kan de ISD, net als elders in het land overigens, te maken krijgen met veel zwaardere cases.

S6 Rol van de gemeenteraad Onderzoeksvragen Nr Onderzoeksvraag Welke informatie krijgt de gemeenteraad over de stand van zaken van de voortgang 20 van de doelen van het armoede- en schuldhulpverleningsbeleid? Is de informatie die de raad krijgt van het college toereikend om de kaderstellende en 21 controlerende rol goed in te kunnen vervullen? Norm De gemeenteraad wordt periodiek geïnformeerd over de stand van zaken van de voortgang van de doelen van het armoede- en schuldhulpverleningsbeleid. De raad is in staat de kaderstellende en controlerende rol goed te vervullen.

Oordeel

-0

Bevindingen De gemeenteraad is vrij actief rond het thema schulden en armoede. In het plan van aanpak rond armoedeverzachting zitten verschillende moties verwerkt die in de gemeenteraad zijn aangenomen. De raad is via een informerende bijeenkomst ingelicht over het plan. Naar aanleiding van deze informatiebijeenkomst zijn er wijzigingen aangebracht in de planning van het actieplan: het projecten inrichten digitaal platform heeft geen prioriteit en het project de doe mee pas voor het openbaar vervoer is voorlopig afgesloten. De gemeenteraad acteert wat passief in haar kaderstellende en controlerende rol, al dient de raad wel met enige regelmaat moties in. De raad wil enerzijds controle uitoefenen en anderzijds 20

Rekenkameronderzoek

Evaluatie schuldhulpverlening en armoedebestrijding Bergen op Zoom

het vertrouwen geven aan het college. Een complexiteit in de controle op de uitvoering van het minimabeleid en de schuldhulpverlening is dat beiden in de gemeenschappelijke regeling van de ISD Brabantse Wal worden uitgevoerd. Conclusies De gemeenteraad wordt via de reguliere planning en controlcyclus geïnformeerd. De informatie die wordt verstrekt, sluit niet aan op de doelstellingen zoals vastgelegd in de beleidsnota. De gemeenteraad heeft ook nooit verzocht om aanvullende informatie en er zijn geen afspraken vastgelegd over de informatievoorziening vanuit het college. De gemeenteraad is hierdoor niet in staat de controlerende rol rond de voortgang van het armoede en schuldhulpverleningsbeleid te vervullen. Anderzijds heeft de gemeenteraad hier ook nooit actief om gevraagd. Aanbevelingen 19. Neem als gemeenteraad meer de regie op de sturing van het beleid. Maak duidelijke afspraken over de informatieproducten die in elke fase rond besluitvorming opgeleverd dienen te worden. Schematisch is in het onderstaande figuur een weergave van de informatieproducten ten behoeve van besluitvorming door de gemeenteraad. Initiatieffase

Beoordelingscriteria informatieproducten:

Beleidskeuzes

Risico’s

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=BergenOpZoom&id=ddb4042b-0ca3-4193-b91e-b045203a27dd